Litauische historische Personennamen in dem „Marienburger Tresslerbuch der Jahre 1399–1409“

Straipsniai / Articles 97 DARIUS IVOŠKA Instytut Języka Litewskiego Kierunki badań naukowych: onomastyka, bałtycko-niemieckie kontakty językowe. DOI: https://doi.org/10.35321/all81-04 LITEWSKIE HISTORYCZNE IMIONA OSOBOWE W KSIĘDZE TRESSLERA Z MALBORKA Z LAT 1399–1409 Litewskie imiona osobowe skarbnika malborskiego W księdze z lat 1399–1409 ADNOTACJA Niniejszy artykuł dotyczy nowych znalezisk z zakresu litewskiej antroponimii historycznej, a mianowicie nazw osobowych zaczerpniętych z malborskiej księgi podskarbiego wielkiego z lat 1399–1409. W dokumentach finansowych zakonu krzyżackiego chodzi w danym przypadku o litewskich jeńców wojennych przeznaczonych do wykupu. Trzynaście litewskich nazw osobowych analizuje się z punktu widzenia ich budowy i pochodzenia, podano możliwe zrekonstruowane formy. SŁOWA KLUCZOWE: antroponimia, historyczna nazwa osobowa, wyraz dziedziczny, zasób nazw osobowych. ADNOTACJA Artykuł analizuje nowe fakty dotyczące litewskiego onomastykonu historycznego, wybrane z MTB 1394–1409. Ten zbiór dokumentów finansowych zakonu krzyżackiego zawiera imiona Litwinów, którzy byli jeńcami wojennymi i przebywali w Prusach w celu wykupu. Wszystkie 13 imion osobowych znalezionych w dokumentach finansowych ZK analizuje się pod względem budowy i pochodzenia, podejmując próbę ustalenia ich autentycznych form. SŁOWA KLUCZOWE: Antroponimia, historyczne imię osobowe, dziedziczenie, onomastykon. DARIUS IVOŠKA 98 Acta Linguistica Lithuanica LXXXI 1. O PRZEDMIOCIE BADAŃ I KONTEKST HISTORYCZNY Niniejszy artykuł ponownie zajmuje się litewskimi historycznymi imionami osobowymi. Tym razem nowe znaleziska pochodzą z malborskiej księgi podskarbiego z lat 1399–1409 (dalej – MTB). To, co w litewskiej historycznej antroponimii jest „nowe” lub warte zbadania, a co jest już znane, wymaga tutaj dokładniejszego wyjaśnienia. Fakt, że dotychczas nie jest dostępny żaden zbiór litewskich historycznych imion osobowych, świadczy o tym, że nadal znajdują się one w kartotece litewskich historycznych imion osobowych oraz w poszczególnych artykułach dotyczących różnych nazw osobowych z XVI. w. pochodzą. Imiona Autoren zu suchen ist. Betrachtet man die genannte Kartei, bemerkt man ohne weiteres, dass die frühesten darin enthaltenen Erwähnungen der litauischen Perzebrano wyłącznie z obszaru Wielkiej Litwy i nie zawierają świadectw z Litwy Mniejszej ani z Prus. Największą część źródeł historycznych, z których zostały zaczerpnięte, stanowią księgi kościelne. Ostatecznie imiona osobowe są jedynie zarejestrowane, natomiast ich interpretacja słowotwórcza i etymologiczna nie została podana. Dlatego można wnioskować, że za nowe i cenne znaleziska należy uznać nie tylko fakty dotyczące nowych imion osobowych, dotychczas nieobecnych w zasobach litewskiej antroponimii, lecz także związane z nimi dane, a mianowicie: wcześniejsze datowania, nowe lokalizacje imion osobowych, nieznane przypadki tworzenia imion osobowych itp. Należy ponownie podkreślić, że dokumenty historyczne zakonu niemieckiego (dalej – ZN), zwłaszcza rękopiśmienne dokumenty oryginalne, są głównymi źródłami litewskich historycznych imion osobowych, które wciąż kryją wiele tajemnic. Doskonałym przykładem jest malborska księga podskarbiego z lat 1399–1409 (dalej – MTB), wydana w 1896 roku przez archiwistę Ericha Joachima. MTB jest rejestrem dochodów i wydatków kasy państwa zakonnego, prowadzonym przez podskarbiego lub skarbnika zakonu, względnie przez wyznaczonego do tego pisarza1. Nie zachowały się żadne inne tego rodzaju zbiory dokumentów ZN. Dlatego trudno ocenić, czy takie rejestry były prowadzone przez kancelarię zakonną przed założeniem MTB, czy też po nim. Dane wpisane do MTB musiały być utrzymywane w ścisłej tajemnicy. Rozliczenia generalne między podskarbim (Tresslerem) a wielkim komturem, który sprawował kontrolę nad urzędem podskarbiego, początkowo odbywały się w drodze ustnych negocjacji. Wykazy (kartki), a także inne dokumenty poszczególnych organów finansowych, jeśli takie istniały, niszczono po zakończeniu negocjacji. Do rozliczeń rocznych, sporządzanych zazwyczaj około Bożego Narodzenia, wystarczały sumaryczne 1 MTB S. VI. Straipsniai / Artykuły 99 Litauische historische Personennamen in dem Marienburger Tresslerbuch der Jahre 1399–1409 wpisy dotyczące całkowitych dochodów, rozchodów oraz ewentualnych nadwyżek lub niedoborów2. Niniejszy artykuł dotyczy imion i nazw osobowych krewnych względnie członków rodzin litewskich poddanych, którzy zostali wykupieni z niewoli wojennej w Prusach: 1404 losunge der Littowen gesinde. Gandelnowi wykupiono brata w wieku 16 lat za 4 m. Hulyde 1 syna i 1 córkę za 8 m. Assipe 2 synów za 6 m. 4 m. Wygayl 1 syna za 3 m. syna Ywane za 2 m. Woballe 2 synów za 6 m. Gibbune 1 syna i 1 córkę za 8 m. Nesdila 1 żonę z 2 dziećmi za 10 m. Radasch 1 żonę i 1 córkę za 8 m. item 24 m. za czeladź Kirstana Tolksa w Kłajpedzie, która została wykupiona z Litwy (MTB 315). Wspomniani w MTB mieszkańcy Wielkiego Księstwa Litewskiego zostali wzięci do Nareyken son vor 2 m. Mosebuthe 1 tochter vor 4 m. Medithen 1 bruder vor niewoli wojennej i przywiezieni do Prus podczas wyprawy zimowej zakonu krzyżackiego na Litwę, przeprowadzonej w styczniu i lutym 1394 roku. Kronikarz Wigand z Marburga relacjonował w październiku 1394 roku (SRP II 653)3 o niezliczonych mężczyznach, kobietach i dzieciach, którzy nadal mieli być przetrzymywani w niewoli wojennej w Prusach. Łączna liczba jeńców miała wynosić 2200 osób4, z czego Litwini5 mieli stanowić grupę 663 osób (Paravicini 1995: 103). Zazwyczaj jeńców wojennych albo wykupywano (jeśli byli zamożni), albo zniewalano i wykorzystywano jako siłę roboczą. Osoby zobowiązane do pracy przymusowej można było nadal sprzedawać lub wymieniać na innych jeńców (Weber 1878: 636–637; Paravicini 1995: 102). 2 Tamże. 3 ...adducunt in Prusziam captivos innumeros virorum, mulierum ac puerorum, de quibos plures supersunt in Pruszia in hodiernum, et longe post 4 ebdomadas sunt reversi. 4 O dobrej wyprawie. Anno domini (13)94 marszałek wyruszył z wojskiem przeciw poganom, zdobył i spalił te grody w Rusi: Nowogród Mały i Lidę, Merecz i Drohiczyn, i spustoszył wiele ziem wokół, i przyprowadził 2200 jeńców oraz 1400 koni i wielki łup (SRP III 191). 5 Liczba i wykaz litewskich jeńców wojennych zostały przedstawione w roku 1412 podczas rokowań między przedstawicielami ZO a Wielkim Księstwem Litewskim w Wilnie (niem. Wilna). Według strony litewskiej jeńcy ci „od wielu lat mieli być częściowo z Wołkowyska (białorus. Ваўкавыск), częściowo z Drohiczyna (białorus. Дзярэчын), częściowo zaś zza rzeki Rosseye (białorus. Рось, Рос, Роса, lit. Rosė) uprowadzeni do Prus”. Wśród nich wymieniony jest także Merecz (lit. Merkinė). Miano także podać pruskie miejscowości i ludzi, u których przebywali (SRP II 653). DARIUS IVOŠKA 100 Acta Linguistica Lithuanica LXXXI 2. LITEWSKIE IMIONA OSOBOWE W MARIENBURSKA KSIĘGA RACHUNKOWA Z LAT 1399–1409. ANALIZA W niniejszej części przedstawianego artykułu podjęto próbę przeanalizowania nowo odnalezionych litewskich historycznych nazw osobowych pod względem ich budowy i pochodzenia oraz zrekonstruowania ich autentycznych form. Gandeln dem ist gelost eyn bruder von 16 jaren vor 4 m. 1404 w rejestrze opłat i dochodów ZK nazwa eikeine lit. PN ze rdzeniem gandjest obecny. Baza danych litewskich nazwisk nes Litauers Gandiln dokumentiert. In der Kartei der litauischen historischen Personennamen (lit. Istorinių asmenvardžių kartoteka, im Weiteren – IAK) sind (lit. Lietuvių pavardžių duomenų bazė, dalej – LPDB) zawiera lit. PN Gandrmas, którego pierwszy rdzeń, jak przyjęto w LPDB, ma być wywiedziony od *gant- (*Gant-rmas)6. Pomimo faktu, że niemal nie ma lit. PN imion osobowych z rdzeniem gandim, autor niniejszego artykułu skłania się ku przekonaniu, że przekazane w MTB lit. PN Gandiln zostało poprawnie odczytane przez archiwistę Joachima i ze względu na wiarygodność przekazanej formy imienia osobowego nie powinno być co do niego żadnych wątpliwości. Wychodząc z tego, można hipotetycznie stwierdzić, że Gandiln mogło być imieniem osobowym pochodzenia litewskiego. Można być może wnioskować, że również dalsze lit. PN z rdzeniem gandin mogły być obecne w historycznym zasobie imion osobowych. Odnośnie do rdzenia por. lit. gañdas ‘gadanina, pogłoska’ (LKŽe) oraz lit. gandėti (gañda, -ėjo) ‘mieć dosyć; udawać się, zdołać’ (LKŽe, ALEWe). Lit. gandėtis (-ėjasi, -ėjosi) ‘bać się, odczuwać strach’ również mogłoby tu wchodzić w grę (LKŽe). Por. także pr. PN 1360 Gande (Pierson 1873: 502) oraz Gande, Gandike, Gandil, Gandit, które Ernst Lewy (1904: 48) wywodzi od lit. gastù, ga ndaũ, gãsti ‘przestraszyć się’. Można by zatem przyjąć, że istniało litewskie PN *Gand-il. Ze względu na przyrostek -il por. litewskie PN Dovlas, Gntilas, Juñdilas, Vadilas, Dabrilà, Gintilà (Skardžius 1996: 181). W tym przypadku także nie można wykluczyć Suff. -elist także nie można wykluczyć. Por. 6 Zigmas Zinkevicius (2008: 89) podaje dwa litewskie dwuczłonowe PN: Gañd-rimas i Jó-gandas. Jego zdaniem powinien on pochodzić od rdzenia Gandaus Gaud. Twierdzenie to jest jednak wątpliwe, ponieważ źródła, z których zaczerpnął omawiane imiona osobowe, są nieznane, a ich wiarygodności nie można dowieść. Straipsniai / Artykuły 101 Litauische historische Personennamen in dem Marienburger Tresslerbuch der Jahre 1399–1409 lit. PN Dargels, Jùodelis, Juodlis, Juodlė, Kalvlis, Vyrlis (Skardžius 1996: 177). litewski zdrobniały PN *Gandelis byłoby być może całkiem możliwe. Hulyde 1 syn i 1 córka przed 8 m. lit. im. PN Hulyde można by być może połączyć z obecnym w LPDB lit. im. Ulydà. Wywodzi się go od lit. nazwisk rodzinnych Uls/Ùlis, pochodzących od chrześcijańskich im. Julijnas, Ulijnas. We wspomnianej bazie danych znajdują się również lit. PN Ùlvydas, angegeben als Uvidas, wobei die Herkunft des Stammes ulals als unklar betrachtet wird. Vgl. auch den russ. PN Уля, abgeleitet von Юлиан, poln. Ul und ukr. Уль (LPDB)7. Ein lit. PN *Ulydė mag Ende des 14. oder Anfang des 15. Jh. występować wśród litewskich imion osobowych. Assipe 2 synów przed 6 m. Nie do odrzucenia byłoby również przypuszczenie, że jeden z 13 Litwinów wymienionych w MTB mógł nosić lit. PN *Asipė. Por. w związku z tym lit. PN Asipáuskas i Osipáuskas, znane w litewskim zasobie imion osobowych i związane z pol. PN Osipowski lub białorus. PN Oсiпаў oraz z lit. PN Asipãvičius, Osipãvičius połączone i oparte na rus. PN Aсiпoвiч przypuszczalnie opierają się na (LPDB). Zinkevičius (2008: 370) uważa Asipãvičius, Osipãvičius za imiona osobowe pochodzenia hebrajskiego, które poprzez słowiańskie zapożyczenia imion osobowych przeniknęły do litewskiej antroponimii. Por. do tego także pol. PN Osipowicz, Osipowski/Osypowski (AP 2011: 245). Nareyken pochodzi sprzed 2 m. Lit. PN Nareyken może być pochodzenia litewskiego. Por. lit. PN Nareikà, Noréika, Noreikà, Narekis, które opierają się na lit. norti ‘mieć życzenie, chcieć’; norùs ‘skąpy, pragnący’ wywodzone (LPDB)8. Na uwagę zasługuje fakt, że PN Nareika i jego warianty często występują w dokumentach Zakonu Krzyżackiego z XVI w. w. wymienia się: 1540 Nareigka (z Berselauken9), 7 Zinkevičius (2008: 153) podaje lit. dwurdzeniowe PN Ùl-vidas, Ùl-vydas, których pierwszy rdzeń łączy z lit. PN Ùlis, Ulėnas łączy i wywodzi te ostatnie od chrześcijańskiego PN Julijonas. 8 Zinkevičius (2008: 291) podaje również alternatywną interpretację, uznając, że lit. PN Nareikà, Narekis z lit. PN Naras łączy i wywodzi od lit. naras ‘perkoz, ktoś, kto nurkuje’. 9 Berszlack, wieś 2,6 km od Muldzen, pow. Gerdauen (Blažienė 2005: 29). DARIUS IVOŠKA 102 Acta Linguistica Lithuanica LXXXI Nareika (z Pawisteiczscheij10), Nareigka (z Dunilischken11) (Diehlmann 2008: 172, 174, 193). Wpisy te pochodzą z rejestru podatku tureckiego w Księstwie Pruskim z 1540 roku i świadczą o bardzo długim utrzymywaniu się PNs w bałtyckiej antroponimii określonego obszaru. Forma lit. PNs *Nareikė byłoby bardzo przekonujące. Mosebuthe 1 córka przed 4 m. PN Mosebuthe może być bałtyckim imieniem osobowym, właściwym Litwinom i Prusom. Por. pruskie PN Massebud (OF 105 95r) oraz Masebut z 1401 r. (OF 105 117r), udokumentowane w OF 105 DO. W tym ostatnim przypadku chodzi o Prusa Masebuta, któremu wraz z jego potomkami przydzielono w Pawsnyken12 kawałek ziemi. Trautmann (1925: 55) podaje pr. PN Masebuth i Masebut13. Chodzi tu o dwuczłonowe pr. względnie lit. PN *Maze-but-. Por. w tym kontekście również pr. PN Masse (Schalauer), Maze (Samländer), które William Pierson (1873: 637) łączy z lit. mas ‘mały’ oraz pr. PN Mase (Trautmann 1925: 55). Ze względu na drugi rdzeń –but por. pr. PN Bute (Pomeszanin), Butil (Warmiak) (Pierson 1873: 297) oraz Bute, Butil (Trautamnn 1925: 21, 22). Należy tu również wspomnieć bałtyckie apelatywy: pr. massais ‘mniej’, lit. mažas, łot. mas ‘mały’ (Nesselmann 1873: 101) oraz pr. *mazais ‘mniej’ (PKEŽe); buttas (nom.), buttan (acc.) ‘dom’ (Nesselmann 1873: 24) oraz *butan ‘mieszkanie, dom’ (PKEŽe). Dlatego można przyjąć, że Litwini w średniowieczu mogli nazywać swoich potomków imieniem PN *Mažbutė. Medithen 1 brat przed 4 m. W litewskiej antroponimii dotychczas nie znaleziono PN Medithen ani w kartotece imion historycznych, ani wśród współczesnych imion osobowych. Być może także w tym przypadku chodzi o imię typowe dla Litwinów, które można by powiązać z lit. PN Mdikis, Medekis. Por. 10 Preußen gemeinsamen lit. PN *Meditė/*Medytė bzw.*Meditis/*Medytis hanlit. *Pavištyčiai. Zaginiona wieś musiała znajdować się w pobliżu jeziora Vištytis. 11 lit. *Duniliškė/*Duniliškiai. Zaginiona wieś musiała znajdować się w pobliżu jeziora Vištytis. 12 Peissnick, pow. Gerdauen (Blažienė 2005: 138). 13 Obaj nosiciele imion osobowych odnotowanych przez Trautmanna byli Prusami, którzy w pow. Wehlau i Gerdauen, a więc żyli na obszarze kontaktu mieszkańców pruskoi litewskojęzycznych. Jest bardzo wiarygodne, że użytkownicy dwóch spokrewnionych języków posługiwali się również wspólnymi imionami osobowymi. Artykuły / Articles 103 Litauische historische Personennamen in dem Marienburger Tresslerbuch der Jahre 1399–1409 lit. die PN Medeikà, Medeišà, Mdkis, Mediks, które wszystkie wywodzone są od lit. mdė, mdis ‘las, bór’, mdžias ‘bór, las’ (LPDB, Zinkevičius 2008: 516–517). Dlatego można mówić o lit. względnie pr. PN *Med-tsprechen. Por. w tym względzie także mdė „las, bór”, mdis „bór, las” (LKŽe). Por. także pr. PN Medite, Pogesane, Medete, Barte, które Pierson (1873: 637) z lit. PN Medyte Litauer łączy. Trautmann (1925: 57) podaje pr. PN Medithe (familia in terra Tapiow14) również przyjmuje, nie odrzuca też tego, że jego lit. PN Medithe, która mogła stanowić jego podstawę. Nawiasem mówiąc, Trautmann dostrzega paralelę między zapisanym przez siebie, zaczerpniętym z innego źródła pr. PN Medyten a omawianym w niniejszym artykule litewskim lit. PN Medithen z MTB 31515. Wygayl 1 syn przed 3 m. Wygayl jest prawdopodobnie jeszcze dwurdzeniowym PN *Vy-gail- / *Vi-gailwłaściwym Litwinom i Prusom. Trautmann (1925: 117) podaje pr. PN Wygail16, omawia jego budowę i pochodzenie, łącząc go z lit. ON Wigal porównuje. Por. także pr. PN Wigel, Wysinse, Witar (Trautmann 1925: 117, 120) oraz lit. PN Vy-gailas, który Zinkevičius (2008: 161) uważa za słowo odziedziczone. W litewskiej antroponimii znane są dwuczłonowe lit. PN Výgantas, Vigantas z pierwszym członem vi-/vy. Rdzeń gaili zawierają litewskie jedno członowe imiona osobowe Gáila, Galius, Gails, Gailvičius (LPDB). Obecność lit. PN *Vygailas wzgl. *Vygailis w litewskim średniowiecznym zasobie imion osobowych jest wyraźnie poświadczony. Ywane syn sprzed 2 m. PN Ywane jest pochodzenia chrześcijańskiego; imię to, wywodzące się z hebrajskiego, było bardzo rozpowszechnione dzięki tradycji nadawania imion na obszarach bizantyńsko-słowiańskich, a następnie przeniknęło również do bałtyckiego zasobu imion worden mag. Der russ. PN Иван, auf dem der lit. PN Ywane basieren muss, ist in dem russischen Personennamengut sehr variabel, vgl. Ивач, Ивантей, Иваш osobowych, między innymi (Суперанская 2005: 126). Por. także lit. PN Ivanáuskas, Ivanãvičius, które łączy się z pol. PN Iwanowski i Iwanowicz (LPDB). Por. 14 W przypadku wspomnianej w OF 107 38v rodziny Sambiijczyka Czipela z Belauken (Behlacken Kr. Wehlau, Blažienė 2000: 17) chodzi o nadanie mu i jego potomkom działki, z których jeden nazywał się Metdithe. Ponownie chodzi o obszar zamieszkany przez Litwinów i Prusów, gdzie wzajemne oddziaływanie języka litewskiego i pruskiego na siebie nawzajem, a także na ich antroponimię, musiało być nieuniknione. 15 Dokładna lokalizacja wspomnianej w MTB lit. PN nie jest podane w źródle. 16 Wspomniany w 1384 roku Prus Wygail przebywał w Sambii, w powiecie Przyzwyczajony do Wargen. DARIUS IVOŠKA 104 Acta Linguistica Lithuanica LXXXI także jeszcze pol. PN Iwan, Iwanowski, Iwanowic(z) (AP 2009: 89–90), a także PN Iwan, wuj Prusa Blyotha (Trautmann 1925: 38). Świadczy to o tym, że na obszarach Prus i Litwy, gdzie mieszkańcy różnych narodowości żyli wspólnie, musieli również przejmować od siebie nawzajem imiona17. Dlatego również Litwin mógł być nazwany imieniem *Ivanas. Woballe 2 sone vor 6 m. W MTB znajduje się również lit. PN Woballe, który może być pochodzenia litewskiego. Por. lit. PN Vãbalas, Vãbuolas, Vobolis, które łączy się z lit. vãbalas ‘owad o twardych pokrywach’ (LPDB; Zinkevičius 2008: 513). Por. także lit. vãbalas ‘owad o twardych pokrywach’ (LKŽe). W tym kontekście można by być może wskazać również na paralele do alit. wobalne ‘jabłoń’ i woble ‘jabłko’ (ALEW 2019: 825). Można być może również przypuszczać istnienie protetycznego „v”, jak w apr. wosee - *(v)zē ‘koza’ (PKEŽe). Jednakże lit. *Vabalė byłaby bardziej przekonującą rekonstrukcją poświadczonego w MTB lit. PNs Woballe. Gibbune 1 son und 1 tochter vor 8 m. W kartotece litewskich historycznych imion osobowych znajdują się następujące imiona osobowe z rdzeniem gib – 1640 Eua Gibowska, 1676 Joannes Gibowicz, 1681 Stanislao Gibos (IAK). Wilius Kalwaitis (1910: 10) wymienia w swojej książce lit. PN Gibins, Gibinus, Gibiszas, Gibisze. Wśród pruskich imion osobowych znajduje się również pr. PN Gibbune18, który Trautmann (1925: 32) łączy z lit. PN Gibbune, wskazując na wpis w MTB s. 315. Por. w tej kwestii lit. PN Gbas, Gibáitis, Gibãvičius, które łączy się z pol. PN Gibas, Gybas i wywodzi od pol. gibas ‘wysoki, smukły człowiek; wysoki chłopak’ (LPDB). Por. także pol. PN Gib, Gibas(z), Gibola i in. (AP 2007: 551–552). Zinkevičius (2008: 567) interpretuje pochodzenie lit. PN Gbas, Gibys, Gibelis, wywodząc je od ‘poprawiać’. Por. jeszcze gbti, -sta, -o ‘stawać się mniejszym, zmniejszać się; stawać się anders, wobei er sie auf lit. gyb-ti ‘weniger werden, abnehmen; genesen, sich lepszym, wracać do zdrowia; bogacić się’ (LKŽe). Ponownie chodzi o PN, który był wspólny Litwinom i Prusom. Lit. PN *Gibunė byłoby również całkiem możliwe. 17 Ljubov Feoktistova (Любовь Феоктистова) i Dmitrij Spiridonov (Дмитрий Спиридонов) (2016: 76–92) w swoim wspólnym artykule omawiają odpowiedniki biblijnego imienia osobowego Ίωάννηϛ w rosyjskiej, polskiej i francuskiej antroponimii. 18 Sambijczyk z urzędu kameralnego Germau (Vercamer 2010: 501). Straipsniai / Articles 105 Litauische historische Personennamen in dem Marienburger Tresslerbuch der Jahre 1399–1409 Nesdila 1 wip z 2 dziećmi przed 10 min. Ze względu na niejasną budowę, etymologię oraz brak poświadczeń imienia osobowego Nesdila nie można jeszcze na razie wyjaśnić. Radasch 1 żona i 1 córka przed 8 mies. Pochodzenie odnotowanego w MTB lit. PN Radasch nie jest całkiem jasne, ale nie można odrzucić, że Litwin był nazwany PN *Radašas/*Radašius. W kartotece litewskich historycznych imion osobowych znajdują się następujące PN z rdzeniem rad-: 1528 Грыгорей Радайтис, 1670 Martinus Radaytis, 1695 Malcher Radaytis (IAK). Kalwaitis (1910: 16) podaje również lit. PN Radiszus, Radužis. Znane jest lit. nazwisko Radašáuskas, które wraz z pol. PN Radoszewski, Radosz, Radoszowski verbunden wird (LPDB). Por. jeszcze pol. PN Radaszewski, Radosz (AP 2013: 197, 198). Sufiks -ašist wśród litewskich imion osobowych niemal nie występuje. Pranas Skardžius (1996: 316) podaje tylko dwa litewskie nazwiska Bãlašas i Rabašius. Pozycja 24 m. przed Kirstan tolks gesinde zur Memel, das wurt von Littouwen gelost. Imię parobka tłumacza z Kłajpedy, imieniem Kirstan, ma pochodzenie chrześcijańskie. Imię to nosili w XIV–XV w. także Prusowie, o których wspomniano między innymi w dokumentach lokacyjnych zakonu krzyżackiego zawartych w OF 105: 1382 Kirstan OF 105 62r, 1401 Kirstan OF 105 115v. Por. także 1448 Kirstan Kippelle (Trautmann 1925: 45). Por. w tym również niem. PN Kirsten, który uchodzi za dolnoniemiecką formę niem. PN Christian (Kohlheim 2014: 105, 248). Chodzi tu o imię osobowe chrześcijańskiego pochodzenia – Kirstan, zapożyczone przez Litwinów i Prusów z niemieckiej antroponimii w późnym średniowieczu, które wśród litewskich imion osobowych jako *Kirstanas adop3.1. Badanie litewskich historycznych imion osobowych wymaga szerszego niż klasyczne ujęcia, przy czym zwykło się poszukiwać analogicznych rdzeni w istniejącym zasobie imion osobowych, aby wiarygodnie wyjaśnić budowę i pochodzenie nowo odnalezionych imion osobowych. Brak analogii rdzeniowych wśród współczesnych imion osobowych, które byłyby pomocne w interpretacji historycznych nowo odkrytych imion, nie oznacza bynajmniej, że nowo odnalezione imiona osobowe w tiert gewesen worden mag. 3. SCHLUSSFOLGERUNGEN Por. w tym również niem. PN Kirsten, który uchodzi za dolnoniemiecką formę niem. PN Christian (Kohlheim 2014: 105, 248). Chodzi tu o imię osobowe chrześcijańskiego pochodzenia – Kirstan, zapożyczone przez Litwinów i Prusów z niemieckiej antroponimii w późnym średniowieczu, które wśród litewskich imion osobowych jako *Kirstanas adop-