scieee Open visual document viewer

Zur Frage der baltischen Eigennamen des Gebietes „Ragnit“ und „Tilsit“ in den Ordensdokumenten des 14.–15. Jahrhunderts

Darius Ivoška

Abstract

    Der vorliegende Aufsatz befasst sich mit den Schwerpunkten von den Eigennamen zweier ausgewählter Gebiete des Preußisch-Litauens Ragnit und Tilsit. Der Ausgangspunkt der Arbeit war die Erforschung der baltischen Personen- und gegebenfalls auch der Ortsnamen, mit besonderem Hinblick auf deren eventuelle bislang unbekannte Erwähnungen sowie Etymologie. Im Gange der Analyse von dem empirischen Material musste das Vorhaben durch Behandlung der Erforschungsproblematik von historischen Eigennamen im Allgemeinen erweitert. Daraufhin wurde versucht, die Fragen der Reichweite von Forschungen der historischen Eigennamen, Zielsetzungsaspekte, Wahl und Bestimmung der angemessenen Forschungsquellen und des Forschungsmaterials, u.a., anzugehen.

Full text

132 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXIII DARIUS IVOŠKA Ins i u ü li auische Sp ache ORCID id: o cid.o g/0000-0003-3898-0000 Cien í icas Fo schungs ich ungen: Onomas ik, Bal isch-sla isch-deu sche Sp achkon ak e. DOI: doi.o g/10.35321/all83-06 ZUR QUESTE DER BALTISCHEN EMPRONEMES DES GEBIETES RAGNIT UND TILSIT IN DEN ORDENSDOCUMENTEN DES 14.–15. JAHUNDERTS Dėl bal iškų Ragainės i Tilžės s i ies ik inių a dų XIV–XV a. O dino dokumen uose ANNOTATION O p esen e ensaio ocupa-se com os schwe punk en dos eigennamen de dois selecionados á eas do P ussiisch-Li auens Ragni e Tilsi . O pon o de pa ida do abalho oi a e udição das pessoas bál icas e dado caso ambém dos opônimos, com pa icula is a a suas e en uais a é ago a desconhecidas e oações bem como e imologia. No deco e da análise de o ma e ial empí ico e e o emp eendimen o po a amen o da e udichans p oblemá ica de his ó icos p óp ios nomes em ge al ampliado. Daí oi en ada, as ques ões da alcance de pesquisas dos p óp ios nomes his ó icos, obje i os, escolha e de e minação das ap op iadas on es de pesquisa e do ma e ial de pesquisa, u.a., abo da . SCÜSSELWÖRTER: his ó ica Onomas ica, his ó ica Eigennamen, O dens olian en. ANNOTATION The a icle examines p ope names in wo selec ed a eas o P ussian Li huania, i.e. Ragainė and Tilžė. The p ima y aim and objec i e o he esea ch was o examine pe sonal names as well as place names (in case any would ha e been iden i ied in he cou se o he esea ch) wi h key S aipsniai A icles 133 / Zu F age de bal ischen Eigennamen des Gebie es Ragni und Tilsi in den O densdokumen en des 14.–15. Jah hunde s ocus exclusi ely on hei possibly unknown men ions and e ymology. Howe e , in he cou se o he esea ch, he aims and objec i es had o be expanded by supplemen ing hem wi h an a emp o answe ques ions ela ed o he p oblems o His o ical Onomas ics in a b oad sense, i s esea ch scope, main objec i es, he selec ion o app op ia e esea ch sou ces and ma e ials, e c. KEYWORDS: His o ical Onomas ics, his o ical p ope names, Ge man O de olios. 1. INTRODUÇÃO, OBJETO SETTANDO E ELECÇÃO DES FORSCHUNGSGEGENSTANDES A es o çada dos bál icos his ó icos p óp ios nomes em no cu so dos úl imos séculos uma adição con idenuliche e sob e uma me odologia bem es u u ada baseada desen ol ida. Mui as pesquisas undamen ais são ealizadas e nume osas ob as o am e idas1. As in es igações dos p óp ios nomes his ó icos bál icos são con inuadas hoje e caem em anne lei hins igo mais acilmen e do que an es. O li e acesso aos disponí eis documen os his ó icos nos a qui os e biblio ecas bem como Online, os subjacen es abalhos dos p edecesso es, as melho es modulações de ma e iais empí icos po meio a uais ecnologias o mam ci cuns âncias a o á eis pa a o a ual nome pesquisado a uma e icien e abalho. O au o da p esen e con ibuição pe ence jus amen e à ge ação dos nomeskundle , que as mencionadas ci cuns âncias ha iam pe mi ido, com as mais quali a i as on es dos bál icos his ó icos p óp iosnomes 1 As p imei as en a i as de á ios especializados e udi os e de a his ó ia e nomeskunde en usiasmados ep esen an es de di e en es especialidades, p óp iosnomes a egis a e elas a deu e a , podem do pon o de is a heu ige Onomas ic como não su icien e ou de icielha se conside ados, são mesmo assim de al o alo . Isso ale especialmen e pa a as pesquisas dos bál icos e em pa icula dos p ussos o sund nomes de pessoa. Späche man ao Exemplo de Caspa Hannenbe ge s (1595: 156) no 16. Jh. olks ümlich gep ieg en deu ungen manche assen ungsnamen ou de o Ka hause p ies e Wilchelm Reinhold B aue s no ano 1983 publica am e polémicos P eußische Siedlungen wes lich de Weichsel. Ten de um al ez pode acusa mui o pa a eine e ymologischen Deu ung heima liche Flu namen“ (meh dazu s. I oška 2016: 213), wü - isso, o in ei o po eles an ecipado empí ico Geo g Ge ullis, Reinhold T au mann, Rozalia P zyby ek e Ma e ial is abe soga ü die gegenwä ige Namenkunde in e essan und wich ig. Die Namen William Pie son, Geo g Hein ich Fe dinand Nesselmann, Adalbe Bezzenbe ge , E ns Lewy, G asilda Blažienė e suas ob as, sob e as quais oda a a ual nomencla u a his ó ico-bál ica baseia-se, necessi am aqui nenhuma ap esen ação e p ecisa discussão. DARIUS IVOŠKA 134 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXIII se con iado. Após a me iculosa mas ainda não comple ada pesquisa do O dens olian e n. 105 (no Wei e en OF 105), do qual a disse ação Bal ische Eigennamen in den Dokumen en des Deu schen O dens ha ia esul ado, ambém o am ou os pa a a onomas ica bal isch-his o ische wesen liche O dens olian en analyza en und das P obleme de li auischen Pe sonennamen in manchen Bei ägen sowie Kon e enzen behandel . No p esen e con ibu o em o e a o sua a enção em ainda um O dens olian en mesmo N . 131 (no Wei e en OF 131), que ainda como Das g osse Zinsbuch des deu schen Ri e o dens (14141438) (no Wei e en GZB) é conhecido e como G undbuch des Deu schen O dens in Fachli e a u bezeichne wi d (s. dazu Thielen 1958: XXXII), gelenk . O OF 131 é um peculia egis o, que em ac ual e c onológico homenagem pode se di idido em duas pa es, o p imei o dos quais como manual de T essIn en a e das a mas, alimen os o á e u.a. dispõe; a segunda pa e con ém os dados sob e o núme o dos ocupados e wús en hu en nas landeshe lichen le gel en da und Auskün e übe die Höhe de Außens ände, die Zahl de Diens e und bäue liche Hu en (Haken) in den landeshe lichen Dö e sowie o scha en, a di isão das gema kungen a Schulzen, K e schme , pad e e zinsbaue n, a al u a e ipo da zinseinkün e, a ech s ellung e p es açõesno men das diens gü e , a Be o a ung e ocupação das o denshäuse e -hö e. Foi pela O denskanzlei à época da po de o agem capi ulan e do Alemão O dem a Tannenbe g na lu a con a as o ças li auisch-polnische causadache c ise econômica bem como polí ica, angelada. O egis o inha pa a o es i o con ole e esponsá el ollen coleção das endas bem como e edic o das dí idas se i . A a és da esponsá el adminis ação de meios inancei os e dou o pa imônio, a o dem isa a a ees u u ação do pode econômico e mili a . Os e edic os de o OF 131 con êm nume osos o snamen, incluindo as de os zinsha igen cidades, aldeias e Hö en bem como nomes de pessoa dos p op ie á ios de zingsha igem possessão: o K üge , Schulzen, G undbesi ze u.a. O OF 131 o nece inclusi e ambém uma quan idade de mui o impo an e in o mação sob e os p ocessos ag á ios, cul u ais e sociais, ci cuns âncias de ida bem como modo de ida no P ußenland do 1. me ade do 15. Jhs., que um esmagek ä iges imagem de as p op iedadeund elações ju ídicas de odo o o denslandes do mode no empo o e ecem2. Como p ojec o des a in es igação e a a análise de duas á eas p ussiisch-li auische Ragni e Tilsi com o pa icula hin o nos nomes de pessoa bál icos pensado, após cuja ealização inha que se cons a i icado, 2 Thielen 1958: XXXXXXIV. S aipsniai A icles 135 / Zu F age de bal ischen Eigennamen des Gebie es Ragni und Tilsi in den O densdokumen en des 14.–15. Jah hunde s que não há nomes de pessoa bál icos no OF 131 em ano 1437/1438 documen ados são. Um al esul ado da se na bal isch nomeado o scha 3 e e en e in es igação oi inespe ado. T a a-se no caso Ragni -Tilsi -Gebie pa a o his o icamen e-schalwische a eal, que o iginalmen e po os bál icos ölke n habi ado4 e ambém no a de medie al p edominan emen e bál ico icado e e. O schwe punk e a a e a do p esen e con ibu o oi, po an o, sob e o a amen o da Li aue und P ußen age no pe íodo de empo en e o inal da Idade Média e início do Ducado da P ússia e suas e ações nos documen os do O dem Alemão. Se os li uanos e p ussianos jah hunde elang an es da Tannebe ge Schlach e depois ha iam habi ado, po que apa ecem suas aças nos haup dokumen os da O denskanzlei não? 2. GEBIETE RAGNIT UND TILSIT DEFEN DE DEREFEINTE EXPÄÄNUNGOS IN HISTORICHEN QUOLS BIS IN DAS HERZOGTUM PREUSSEN Ragni e Tilsi ale am na his ó ia da Eu opa a é à ex inguência do Impé io P ussiano dos mapas da Eu opa após o 2. Gue a Mundial como gêmeos do P ussiisch-Li auens. Que nes a á ea além Li auens ambém Poloneses, P ussianos e Alemães aos o dens empos 12311525 e depois no Ducado P ußen 15251701 ha iam habi ado, é ambém bem conhecido (Diehlmann 2008*, 9 18*20*). Um echo mui o in e essan e na his ó ia das á eas a adas é o pe íodo da 2. Me ade do medie al e início da mode nidade en e a undação do O denss a e início do Ducado de P úßen. Ragni e Tilsi são mencionados nas on es his ó icas ela i amen e cedo. Pe e on Dusbu g desc e e a undação de uma assen amen o em uma colina no o Memel-Rio, que ele de a in asão do i mão Meneko em a paganische paisagem Schalwen no dia do san o ma i es Geo g 3 Os p imei os assen amen os são conhecidos sob e os dados a queológicos baseados da Idade do Fe o. Uma delas, que pelos his o iado es alemães como Landeshu e oi mencionada, é no ano 1289 no SRP I 151 a Bu g Ragani a chamada, cujo nome em os lussnamen li . Ragný ė e ocede e com li . ãgas ‘um spi z ö mige , se no águas e guendo Landess ück, uma o sp ungende Landesi ze é conec ado (Pė e ai is 1997: 323; MLE III 824, 4 Mais a isso s. capí ulo 2. 835). DARIUS IVOŠKA Ac a Linguis ica Li huanica LXXXIII e do es abelecimen o do cas elo Landeshu e, que segundo Dusbu g5 já à época em 1289 Ragani a oi chamado, começa 1366. No P eußischen U kundenbuch (no Wei e en PUB) PUB I 363 é no ano 1291 en e as es emunhas do a os de adjudicação de 10 Hacken a um li auischen Flüch ling a e Con ad S ange comp u in Landishu e7 mencionado. É c edí el que uma das p imei as, se não a p imei a menção di e a do cas elo Ragni ie nas documen os edac ados em La im do ano 1300 é a encon a 8. O nome a ia em di e en es em alemão e assados documen os: na na PUB hand es e localizadas do ano 1302, em azão das quais ao Sam Walgune um pa e Feldes G yndin o am concedidos pelo landmeis e do Alemão O dens Kon ad Sack, oi na ne ação pelos es emunhos b udi Wal od de Lydelow hu z kumpcu Rang[ni ] mi e ên . Em ou os documen os de 1302 e 1307 seguem ambém ou as g a ações de que en e as insc ições em os Annales Pelplinenses encon a-se Rageni ien9, pos e io men e na Ku zen Reimch onik on P eussen é Rangnî en10 no ado. O Kom u Wal od on Lydelow, wobei de Name Rangni h und Rangni he a iie PUB I 483, 554; in den Sc ip o es Re um P ussica um (im Wei e en – SRP) e i ó io e a cidade Ragni o am ambém mui as ezes mencionados no OF 105, pa icula men e nas bo da desc ições das paisagens p ussianas 1352 hus 5 A Ch onic des P ußenlandes de Pe e on Dusbu g es á ambém em uma edição em língua li auische (li . Pe as Dusbu gie is. P ūsijos žemės k onika), edi ado po Romas Ba ū a à disposição. A edição con ém ambém as explicações, complemen os e comen á ios c í icos do edi o , que uma isão mais p ecisa não só sob e os acon ecimen os his ó icos mas ambém in o mação adicional sob e as e ições das o sidades e pe sonalidades de e o nece . A edição de um al abalho podia mas mui o ú il e usaazgüns ige se , se ele não só comple amen e aduzido, mas ambém com os ex os o iginais ao lado da adução i esse sido p o ido. 6 Anno Domini MCCLXXXIX idem a e Meniko C is ian cupiens summo deside io ineo um e e e P ussie angus ias dila a e, cum omni po encia pugna o um eni in die bea i Geo gii ma i is ad e am Saclowi a um, e ad laudam dei e glo iam ad quodam mon em sup a Memelam edi ica i um cas Landeshu e, quod sona in sedodia e e, la ino nunci a dici u communi u Ragan... (RP I 151). 7 Po causa da hand es e de o 1. Mai 1291 oi ao de Li auen ge luhenen Sy gele e seus he dei os 10 Hoken Land no Lande Wangen (s. Blažienė 2000: 168, Wangen, K . Labiau, Ki chspiel Caymen) no campo Mynx ym (s. Blažienė 2000: 95, Mynx ym, wüs e o scha im Lande Wangen, K . Labiau) de am. 8 No a es ado sob e o ausch do e eno em G indes (Blažienė 2000: 4546, G ünden, K . Labiau, Ki chspiel Legi en) Wilchy ien (Wilkie hen, Ge ullis 1922: 201) é en e as es emunhas a e Ludewicus de Libencelle commenda o in Ragni ie mencionado PUB I 463. 9 Da Rageni ien, u en doisecen os ago a e achczec ja (SRP I 271). 10 Ube um jâ da nâch o que os Li owen gâch: si begunden umme Rangnî en he en unde î en il ga as e hî e da SRP II 8. S aipsniai / A icles 137 Zu F age de bal ischen Eigennamen des Gebie es Ragni und Tilsi in den O densdokumen en des 14.–15. Jah hunde s Rangni hen (OF 105 2 , 39 , 39 , Ragni in (OF 105 12 ) e em os hand es en 1342 ideli nos o Henconi de Rgni hen (OF 105 245 ) bem como um 13701400 Ragni en (OF 105 169 , 208 ). Além disso encon a-se na Ch onic Wigands on Ma bu g Ragne a11, em mui os wegebe ich en en e equen es a iações é na wegbesch eibung N . 12 já po 1393 ambém a o ma Ragni 12 exis en e. O nome oi ambém na coleção de documen os Die Tü kens eue im He zog um P eußen 154013 di e en emen e e mencionado ... u m schlos Rangeni , ...amp Rangnid (Diehlmann 2008: 129, 130). Na desc ição do Schalaue landes no ano 1584 menciona Caspa Hennenbe ge 14 (1584: Am , cidade e Schloss. Eben o cas elo de e, segundo ele, po a época um dos be en 38–40) Ragni meh mals sch eib abe ihn auch als Rangni und Rangi au . Ch is opho us Ha knoch (1684: 409–410 besch eib Ragni als einen g oßen Schle n no He og hum P euen e sido. A mais an iga menção indi e a de Tilsi pa ece a no SRP II 85 na Ch onic He manns on Wa be g no 14. Século documen ado a se : Eodem anno [1365] ci ca Valen ini Le wini ia cas a expugna un in P ussia, scilices Schalwi a um in Ragni hen, Kaus i en e Spli e omnibus hominibus obduc is... A Schalwenbu g é po os eda o es da SRP como pos e io es Tilsi e Bu g iden i icado. O Schloss Tilsi é só 14071408 ambém na p aça do an igo schalaue ischen bu g cons uído. A no io Memel neue bau e cas elo de e de aco do Lucas Da id (1813: 86) nich so g oß noch s a k as die e s e, e b ann e, gewesen sein, die wa abe zu Weh gegen die s ändigen An älle on Feinden 11 Tandem eodem anno [1347] idem ex eni p op e Ragne am, ubi 3 diebus s e i e mul os pe u ba i igne e apina e c. SRP II 509. 12Desen caminho êm gegagngen Zada de Laukisken, Wilkyn de Labiow, Gedekan nd Waynigede de Ragni SRP II 673. Es a ia desc ição es á ao com a língua li auica amilia izado As sob e i e ências Lese auch au Li auisch in „K aš as i žmonės: Lie u os geog a iniai i e nog a iniai ap ašymai (XIV–XIX a.)“, he ausgegeben on Juozas Ju ginis und Algi das Šidlauskas, 1988 zu Ve ügung. de O sund nome de pessoa são nes a edição em pa e li uanizado, em pa e não, indicado, o o iginal ex dos wayebe ich e a pa i dos SRP é pa alelo não indicado. Isso a e a o alo e a u ilidade da publicação em al escamo, que em alguns aspec os ela di icilmen e como on e con iá el pa a p opósi os cien í icos pode se b iguada. 13 D uckausgabe „des Os p eußischen Folian en“ 911a (im Wei e en – Os p . Fol. 911a) on Hans Heinz Diehlmann, 2008. 14 Em seu abalho Ku ze nd wa ha ige besch eibung des Landes zu P eussen (1584). DARIUS IVOŠKA 138 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXIII necessá io sido. O con empo âneo ch onis a Johann on Posilge15 ela a da cons ução de duas casas eyn hus u Mymmel a Tylsa genan , e eyn hus a Samay hin V edebo g16 genan , as duas no Ch onikkapi el Huse wo din gebuwe zcu Samey hin inse idas são (SRP III 291). O p imei o P lege de Tilsi é conhecido desde 143617. Uma ou a cas elo na Kom u ei Ragni oi pelo Hochmeis e Win ich de Knip ode po o ano 1360 na di ei a ma gem do Memel-Rio e guido e chamado Neuhaus18. Nahe Tilsi es a am as casas Spli e n19 e Caus i en20, ambas p imei o mencionadas no ano 1365. Sechs milhas obe halb Ragni inha Hochmeis e Ka l on T ie no ano 1313 o cas elo Ch is memel21 undado, que po 1409 ambém inha ido um Vog . Em anos 12591260 oi a Geo genbu g22 alugada, que mais a de e des uída e só 1336 oi econs uída23. No mesmo anos o nou-se 15 Johann on Posilgejew de Pusilie, oi um his o iado , que po 1340 em Posilge (poln. Żuławka pe o Ma ienbu g, o an igo P ússia Ociden al, ago a Woodscha Kujawien-Pomme n) nasceu e no 14. 1405 mo eu de e se Juli. No ano 1372 oi P ops em Deu schEylau (poln. Iława, Wojewodscha E mland-Masu en), desde 1376 agiu como O izial do Bis umo Pomesanien em Riesenbu g (poln. P abu y, Wojewodscha Pomme n) e P ops em Ladekopp (poln. Lubieszewo pe o Danzig) (Zugang: h p: www.geschich squellen.de au o III.3337 [ab ogado em 10.10.2020]; SRP 3138). 16 Após o ce co de Welun (li . Veliuõna) no pelo o O den Alemão ano 1328 e dedie F iedenbu g oi chamado (K iklys en o alen Ve nich ung im Jah 1333, e ich e e He zog Hein ich on Baye n einen neue Bu g, 1965: 339). O snamen a a ambém Dai a Del u ienė (2006: 216) bedaue amen e no a ela mas as mais an igas 17 Den O snamen Tilsi üh Pė e ai is (1997: 406) au den Flussnamen li . Tižė zu ück und e - binde ihn mi li . iž i ‘nass, du chweich we den’ ilžùs ‘au geweich e und nasse Boden’. Den e oações de Tilsi não, ela dá como p imei a Tilse Tilsi de 1785 a. Se ia mas sensa o em uma os opônimos do 14.18. Jhs. dedicados cien í icos abalho, a cedo18 A cas elo Neuhaus (li . Naujieji Namai, Naujoji pilis) de e em uma cas elo de ped a po 1404-1409 e sido emodelado (K iklys 1968: 728; MLE IV 524). 19 Li . Sp ė, o cas elo oi es e bekann e Bekundung des his o ischen O snamens anzugeben. e guido ao mesmo empo com o cas elo Caus i e , mais a de des uído e nunca eedi icado (K iklys 1968: 728; MLE IV 521). 20 Li . Kaus ýčios, o cas elo oi depois da e nich ung nunca mais mencionado nas on es his ó icas. Ela de e e es ado 4 km a les e Tilsi na colina, que mais a de Tilsi e Schloßbe g oi chamada, no qual Memel-Fluss (MLE IV 521). 21 A hólze ne cas elo Ch is memel (li . Sk snemunė) oi em um bosque 55 km de Ragni en e li auische Bu g Bisena cons uído (K iklys 1968: 594). 22 A Geo genbu g (li . Jù ba kas) conside a-se como uma das mais an igas e mais em on es his ó icas mencionadas cas elos do O dem Alemão em Li uânia (Vanagas 1996: 82). 23 I em no a quod homines nos i nunc cogun u ic ualia duce e in cas um Ju genbu g in e a li wino um si um CDP III 1848: 123124. S aipsniai A icles 139 / Zu F age de bal ischen Eigennamen des Gebie es Ragni und Tilsi in den O densdokumen en des 14.–15. Jah hunde s ambém a Ma ienbu g24 na ilha Romayn25 e 1337 na p oximidade de Welun26, em en e do e palhenem Ch is memel a Baie bu g27 cons uída. Além disso, no ano 1369, depois que G ande P íncipe Li auens a des uída Kowno-Bu g28 na ilha Wy galle29 en e à Nawezo30 inha econs uído, Win ich on Knip ode cons uiu como de esa de o aleza o cas elo Go eswe de 31. Se é e dade que no ano 1389 duas casas a Go eswe de no luga do des uído mais elho o am cons uídas32, en ão Go eswe de de e ao p incipal pila da O denshe aship em Samai en no início do 15. Jhs. o na -se. Ma ienwe de 33 na Ne ge34 oi a mais longe em o heidnische Li auen a ançado 24 Zu Neuau bau on Geo genbu g und G ündung on Ma ienbu gs s. ambém Ba ū a Pieš gyn ės pilis Lie u osyboje. Legendinės Lie u os p adžios pilis, 2003: 96. 25 A undação da Ma ienbu g é de Voig (IV 544) como um eilige cons ução de uma o aleza, que de e ia p o ege con a os ape os do heidnischen Li auens. O cas elo es a a na ilha Romain (li . Romáinių salà), que se a con luência dos ios Dubysa e Memel (Ba ū a 2003: 89). O se 55 km no d-oes e de Kowno (li . Kaũnas) localizado Velun (li . Veliuõna) pe ence a um dos ên imos e mais signi ica i os assen amen os da Li uânia (K iklys 1965: 338; Vanagas 1996: 82). 27 A Baie bu g, chamado depois do nome do bae ico duque Hein ich de Ba a ia (la . Hin icus dux Ba a ie) SRP II 501, oi uma das es a egicamen e mais impo an es e mais dis an es de P ússia cas elos. A p imei a Baie bu g oi 1337 e a e cei a e úl ima 1387 cons uída, que já no luga da Geo genbu g neue ich e e mais a de ambém assim oi chamado (Zabiela 2005: 163164). Voig (IV 545) desc e e ela além da Ma ienbu g (na ilha Romayn) como a segunda o e cas elo no Memels ohm. 28 A desde o ano 1361 conhecida p imei o cas elo de Kowno (la . Kauwe, li . Kaũnas) oi 1362 no Palmensonn ag des uiu SRP II 81. 29 Li . Vi galės sala, au dem Memel luss am Zusammen lusse on Memel und Nawezo-Fluss (li . Ne žis) (Zugang: h ps://www. le.l /S aipsnis/Go eswe de -26767 [abge u en am 3.11.2020]). 30 Li . Ne žis, o di ei o a luen e de Memel. 31 Segundo as no ícias de Lindenbla Posilie (1823: 31) o cas elo Go eswe de de e e sido conquis ado de Li aue n, mas mais a de po o o den ecupe ado. Sob e a undação de Go eswe de s. ambém (Zugang: h ps://www. le.l /S aipsnis/Go eswe de -26767 [ab ogado em 3.11.2020]). 32 Lindenbla Posilie (1823: 115) ela a sob e a cons ução de duas casas em ez do des uído, no qual alguns e i o iige jun amen e de mui os baukündigen pessoas qua o semanas desde Pen ecos es es a am en ol idos. / O e o ço das o alezas em Ragni e Go eswe de ambém 193). menciona Voig (VI 173, 33 Sob e a cons ução dos Ma ienwe de no ano 1384 ela a Wigand de Ma bu g SRP II 626. 34 Também Wilia, li . Ne is, o segundog ande io Li auens e o maio (di ei a) a luen e de Memel. DARIUS IVOŠKA 140 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXIII Cas elo, que no luga do an igo Kowno sob Kon ad Zöllne de Ro hens ein 1384 cons uído e no mesmo anos po Wi old des uído oi35. 2.1. Ragni e Tilsi no OF 131 Uma imagem mais p ecisa e comple a sob e os acon ecimen os his ó icos em odo o P ußenland, em os aqui a ados e a odos de po os bál icos habi ados á eas ep esen am os documen os his ó icos, que da chegada36 do Alemão O dens e o mação do O denss aa es o am e idos. Uma ez que as línguas das ibos bál icas no p é-o dens em não inham p óp ia esc i a, baseia-se a his ó ia do a eal p eponde an emen e não nas adições his ó icas dos ch onis as na i os. T a a-se de his ó ia do P ussenlandes ou dos po os bál icos ge almen e, assim pode se a i mado, que ela sem maio es lacunas em a iadas ob as oi ep oduzida, são mas p ecisos e echeados de dados especí icos de pesquisa, bem como localmen e es ingidos, assim en ão bas am na maio ia das ezes as ob as pu amen e his ó icas não. Po isso, são pa a a e udição do schwe punk do p esen e con ibu o, en e ou as coisas, ambém os o denschanzleidokumen e i.e. a do OF 131 usado. Fim do 14. Angang do 15. Jhs. apa ecem os nomes Ragni e Tilsi mui o mais eqüen emen e nas on es his ó icas, especialmen e em á ios a os da O denskanzlei, que a ajudam a ganha uma imagem mais cla a sob e as a adas á eas da P ússia. Como p incipal on e, as pa a ajuda na ealização da p esen e in es igação he a çadas nisse como ambém in en a es das a mas, alimen os es ó á e u.a. ab angem, o necem uma quan idade de quali a i a e exaus i a wu de, dien OF 131. Eben dessen Ein äge, die sowohl die Einkun s e zeich- in o ma ion sob e as cidades, aldeias, seus habi an es, sociais e häl nisse u.a. Sob e que posse exa amen e as cidades e á eas Ragni e Tilsi início do 15. Jhs. ao ano 14191438 inham dispos o não se pode hoje de e mina , as en adas no OF 131 es emunham mas de uma bem desen ol ida adminis ação do ha el e e da aquisição de o ãos pa a cobe u a das inhabi an ebedü nisse na cidade e na kom u ei: 35 Lindenbla Posilie (1823: 5556). / Lindenbla Posilie (1823: 5556) é um li o de icção cien í ica. 36 Desde início do 13. Jhs. (12261235) quando a conquis a das ibos p ussas começou, caí am os po os na i os sob o pode de um no o impé io, no qual não só os esc i kundigen ch onis as, mas ambém os adminis a i osund kanzleibeam en como ce os his o iosc e ado es êm agido (I oška 2019: 7). S aipsniai A icles 147 / Zu F age de bal ischen Eigennamen des Gebie es Ragni und Tilsi in den O densdokumen en des 14.–15. Jah hunde s A eal e e en es on es e em quais e en ualmen e documen ados a es ados p ocu a . QUELLEN AND LITERATUR Adamony ė Ve onika, Blažienė G asilda, Gelumbeckai ė Jolan a, T umpa Edmundas 2018: In e ak y us Ry ų P ūsijos žemėlapis IV. acesso: h p://p usija. lki.l /V.h ml. Ba ū a Romas 2003: Pieš ės pilis Lie u os gynyboje. Legendinės Lie u os p adžios pilis. Lie u os alsčiai. Se edžius, Vilnius: Ve smė, 87101. Blažienė G asilda 2000: As bal icas o snamen no Samland. Hyd onymia Eu opaea, Sonde band II, S u ga : F anz S eine Ve lag. Blažienė G asilda 2005: Bal ische O snamen in Os p eußen. Hyd onymia Eu opaea, Sonde band III, S u ga : F anz S eine Ve lag. CDP III Codex Diploma icus P ussicus. U kunden-Sammlung zu äl e en Geschich e P eussens aus dem Königl. Geheimen A chi u Königsbe g nebs Reges en, Bd. 3, H sg. de J. Voig , Königsbe g: Bei den Geb üde n Bo n äge , 1848. Da id Lucas 1813: P eussische Ch onik segundo a manusc i o do e ísse o com adi ügung ano ações his ó icas e e ymologicas 5, H sg. E. Hannig, Königsbe g: em a Ha ungschen Ho buchd ukke ei. Del u ienė Dai a 2006: Bal iški Mažosios Lie u os XIVXVIII a. oikonimai, Vilnius: Vilniaus uni e si leidykla. Diehlmann Hans Heinz 1998: Die Tü kens eue im He zog um P eußen 1540, Bd. 1, Fischhausen Schaaken Neuhausen Labiau, Hambu g: No au o e lag do Ve ein. Diehlmann Hans Heinz 2006: Die Tü kens eue im He zog um P eußen 1540, Bd. 2, Memel Tilsi , Hambu g: No au o e lag do Ve ein. Diehlmann Hans Heinz 2008: Die Tü kens eue im He zog um P eußen 1540, Bd. 3, Ragni In e bu g e Saalau, Hambu g: No au o e lag do Ve ein. Ge ullis Geo g 1922: As al p eußischen O snamen, Be lin und Leipzig: Ve einigung wissenscha liche Ve lege Wal e de G uy e & Co. His ich squellen des deu schen Mi elal e s. Baye ische Akademie de Wissenscha en. Baye ische Akademie de Wissenscha en. Baye ische Akademie de Wissenscha en. Baye ische Akademie de Wissenscha en. Baye ische Akademie de Wissenscha en. Baye ische Akademie de Wissenscha en. Baye ische Akademie de Wissenscha en. Baye ische Akademie de Wissenscha en. Baye ische Akademie de Wissenscha en. Baye ische Akademie de Wissenscha en. Baye ische Akademie de Wissenscha en. acesso: h p://www.geschich squellen.de/au o /3337. Goldbeck Johann F ied ich 1785: Volls ändige Topog aphie des König eichs P eussen. E s e pa eil qual a opog a ia de Es -P ussen con ém, Königsbe g e Leipzig: À p óp ia cus o e p óp io e lage. DARIUS IVOŠKA 148 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXIII GZB – Das g osse Zinsbuch des Deu schen Ri e o dens (1414–138), H sg. P. G. Thielen, Ma bu g: N. G. Elwe Ve lag, 1958. Ha knoch Ch is opho us 1684: Al und Neues P eussen Ode P eussische His o ien Zwey Theile, F anck u und Leipzig, Königsbe g: In Ve legung Ma in Halle o den Buchhändle n in Königsbe g. / Ha knoch Ch is opho us 1684: Al und Neues P eussen Ode P eussische His o ien Zwey Theile, F anck u und Leipzig, Königsbe g: In Ve legung Ma in Halle o den Buchhändle n in Königsbe g. Hennenbe ge Capa us 1584: Ku e nd wa ha ige Bech eibng do país a P euen. Po Capa um Hennenbe ge n P a he n u Mülhauen au Na angen. Zu Knigpe g in P euen. I oška Da ius 2017: Obse ações pa a a p oblemá ica dos o snomes bál icos a oes e do Weichsel. Ac a Linguis ica Li huanica 74, 208225. I oška Da ius 2019: Wide spiegelung de I oška Da ius 2018: Bal ische Eigennamen in den Dokumen en des Deu schen O dens: Disse a ion zu E langung de Dok o wü de, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as. p eßischen Kul u in den G enzenbesch eibungen des Deu schen O dens. I oška Da ius 2019: Wide spiegelung de p eßischen Kul u in den G enzenbesch eibungen des Deu schen O dens. I oška Da ius 2019: Wide spiegelung de p eßischen Kul u in den G enzenbesch eibungen des Deu schen O dens. Yea book da His o ische Kommission ü os und wes p eußische Landes o schung und de Cope nicus-Ve einigung ü Geschich e und Landeskunde Wes p eußens. No i icações do Geheimen S aa sa chi P eußische Kul u besi z 10, Osnab ück: ib e Ve lag, 723. Jah büche Johannes Lindenbla s ou Ch onik Jonhannes de Posilie O icials a Riesenbu g, H sg. J. Voig , F. W. Schube , Königsbe g: in de Uni e si ä -Buchhandlung, Ju ginis Juozas, 1923. Šidlauskas Algi das 1988: K aš as i Lie u os žmonės: geog a iniai i e nog a iniai ap ašymai (XIVXIX a.), Vilnius: Mokslas. K iklys B onius 1965: Lie u a Mūsų. K aš o ie o ių is o iniai, geog a iniai, e nog a iniai b uožai 2, Bos onas: Lie u ių eniklopedijos leidykla. K iklys B onius 1968: Lie u a Mūsų. K aš o ie o ių is o iniai, geog a iniai, e nog a iniai b uožai 4, Bos onas: Lie u ių eniklopedijos leidykla. MLE III Mažosios Lie u os enciklopedija 3, Mec Rag, Vilnius: Mažosios Lie u os ondas, Mokslo i enciklopedijų leidybos ins i u as, 2006. 105 OF O dens olian a pa i do Geheimen S aa sa chi ,,P eußische Kul u besi z. OF 131 O dens olian do seg edo S aa sa chi ,,P eußische Kul u besi z. Pė e ai is Vilius MLE IV – Mažosios Lie u os enciklopedija 4, Rahn – Ž ižeže is, Vilnius: Mažosios Lie u os ondas, Mokslo i enciklopedijų leidybos ins i u as, 2009. 1997: Mažosios Lie u os i T anks os ie o a džiai. Jų kilmė i eikšmė, Mažosios Lie u os ondas, Vilnius: Mokslo i enciklopedijų leidybos ins i u as. S aipsniai A icles 149 / Zu F age de bal ischen Eigennamen des Gebie es Ragni und Tilsi in den O densdokumen en des 14.–15. Jah hunde s Pe as Dusbu gie is. P ūsijos žemės k onika, pa engė, į adą i paaiškinimus pa ašė R. Ba ū a, e ė L. Valkūnas, Vilnius: Vaga, 1985. PUB I P eußisches U kundenbuch, Bd. 1, me ade 1, 2, H sg. de Philipy e D . Wölky, Königsbe g: Ha ungsche Ve lagsd ucke ei, 18821909. SRP I Sc ip o es Re um P ussica um. As on es his ó icas do p ussico p é- empo a é ao im da o denshe ship, Bd. 1, H sg. de T. Hi sch, D . M. Töppen, D . E. S ehlke, Leipzig: Ve lag de S. Hi sel, 1861. SRP II Sc ip o es Re um P ussica um. As on es his ó icas do p ussico p é- empo a é ao desapa ecimen o da o denshe ship, Bd. 2, H sg. de T. Hi sch, D . M. Töppen, D . E. S ehlke, Leipzig: Ve lag de S. Hi zel, 1863. SRP III Sc ip o es Re um P ussica um. As on es his ó icas do p ussico p é- empo a é ao desapa ecimen o da o denshe ship, Bd. 3, H sg. de D . T. Hi sch, D . M. Töppen, D . E. S ehlke, Leipzig: Mine a GMBH, 1863. Vanagas Aleksand as 1996: Lie u os mies ų a dai, Vilnius: Mokslo i enciklopedijų leidykla. Visuo inė lie u ių eniklopedija. acesso: h ps://www. le.l /S aipsnis/Go eswe de -26767. Voig Johannes 1834: Gechich e P euens: desde os l e en empos a é um Un e gange de He cha des Deu chen O dens, Bd. 6, A ei do Hochmei e s Kon ad on Junglingen, de 1393 a 1407; Ve aung do O dens e do país, Knigsbe g: no e lage dos Geb de Bo n ge . Zabiela Gin au as 2005: Baje bu go pilis. Lie u os a cheologija 28, Vilnius: Lie u os is o ijos ins i u as, 163174. DARIUS IVOŠKA 150 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXIII Dėl bal iškų Ragainės i Tilžės s i ies ik inių a dų XIV–XV a. O dino dokumen uose SANTRAUKA Šio s aipsnio au o ius, anks esniais sa o y imais nag inėjęs kele ą lie u ių i p ūsų his o iniam a dynui s a bių šal inių Vokiečių o dino olian ų, šį ka ą pasi inko da ieną, 14141438 (Das g osse Zinsbuch des deu schen Ri e o dens (14141438)). Vokiečių o dino inansinių iki šiol jo ne i ą olian ą – N . 131, žinomą kaip „Vokiečių o dino didžioji činšo knyga dokumen ų inkinys Šis y a ienas s a biausių is o inių šal inių, ku iame a dyno y ėjas činšo mokesčio mokė ojų, in en o iaus, nekilnojamojo i kilnojamojo u o sa ininkų bei apmokes in ų mies ų i kaimų egis e anda gausybę ie o a džių i a d asmenžių. Ty imui bu o pasi ink os d i P ūsijos Lie u os s i ys Ragainė i Tilžė. Pi minis objec o do es udo bu o lie u iški i p ūsiški asmen a džiai, nea me an i galimų naujų su ie o a džiais susijusių ak ų. Ty imo me u, ap ikus ik ieną bal išką, eikiausiai lie u iškos kilmės, asmen a dį Apucz S ange, iškilo klausimų, ku ie šiame s aipsnyje nag inėjami pasi elkus his o inius šal inius, apimančius i iamojo a ealo paliudijimus nuo Vokiečių o dino in azijos į p emes žūsų XII amžiuje iki 1540 me ų, P ūsijos he cogys ės laiko a pio. S aipsnyje ne ik pa eikiamas is o inis Ragainės i Tilžės kon eks as, umpai nag inėjama a ealo gy en ojų e ninė sudė is, socialiniai san ykiai, be i sp endžiama is o inio a dyno y imų p oblema ika: y imo objek o ibos, i inų šal inių i medžiagos a ankos aspek ai, y imų pobūdis i iššūkiai. Į eik a 2020 m. lapk ičio 15 d. DARIUS IVOŠKA Lie u ių kalbos ins i u as Pe o Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius, Lie u a da ius.i [email protected]