Full text
170 Ac a Linguis ica Li huanica XC
ALEXANDER I. ILIADI
The S a e Ins i u ion “Sou h Uk ainian Na ional
Uni e sidad Pedagógica con el nomb e de K. D. Ushinsky
[…] ORCID id: o cid.o g/0000-0001-5078-8316 Campos de
in es igación: e imología, lingüís ica his ó ica
compa ada, lingüís ica gene al y ipológica.
ILONA M. DERIK
La Ins i ución Es a al […]Uni e sidad Pedagógica
Nacional del Su de Uc ania con el nomb e de K. D.
Ushinsky[…] ORCID id: o cid.o g/0000-0002-8979-4745
Campos de in es igación: lingüís ica gene al y
ipológica, es udios de aducción, lingüís ica de co pus.
DOI: doi.o g/10.35321/all90-07 (en inglés)
La uni e salidad en la semán ica
DINÁMICA: Desde el "cue po" has a
La pe sona, el yo, el alma
Seman inės dinamikos uni e salumas:
nuo ‘kūno’ iki ‘asmens’, ‘sa as ies’, ‘sielos’
Ano ación de la Comisión
La in es igación iene como obje i o desc ibi una egula idad ele an e en el desa ollo de la
semán ica que iende a se uni e sal debido a la e idencia en muchos idiomas. En el oco de la
in es igación, hay una secuencia idén ica de e apas de e olución semán ica "cue po", "co pus" →
"pe sona", "yo", "alma" y su esul ado e elado en los idiomas bajo análisis. El cambio semán ico
e isado se p esen a en lenguas gené icamen e elacionadas y no elacionadas en di e en es
his o y, which makes i possible o de ine i as a phenomenon diach onically ep oduced
a each ch onological c oss-sec ion. The pos ula e o he uni e sali y o he seman ic
pe íodos de su co elación en e "cue po", "pa es del cue po" y "alma", "espí i u",
"pe sona" y "yo" se basa en la secuencia egula de "pasos" con iablemen e es ablecida desde
el "cue po" e imológico a o os signi icados en las lenguas de once amilias gené icas. Es a
co elación de sememas puede de ini se como un g upo de cadenas de cambios semán icos. A
Los a ículos 171 y 171 de la Cons i ución
Uni e sali y in Seman ic Dynamics:
om ‘body’ o ‘pe son’, ‘sel ’, ‘soul’
pesa de algunas di e encias, es as cadenas oda ía encajan en el ma co del mismo modelo semán ico, que se implemen ó en di e en es
condi ions, om which hese di e ences o igina e. Tha is, all a ian s o seman ic shi s
ook place unde ce ain condi ions and we e included in he “ope a ional ield” o one
model.
PRAGONAS cla e: uni e salidad semán ica, co elación de signi icados, ipología
lingüís ica, modelo, p onomb e, palab a compues a, e lejo.
ANOTACIJA
Ty imo desc ibi y i a i inkamą seman ikos aidos dėsningumą, ku is dėl į odymų daugelyje kalbų
y a uni e salus. El obje i o de Ty imo es la iden i icación de las incu siones semán icas de la
‘kūnas’, ‘ko pusas’ → ‘asmuo’, ‘asmenybė’, ‘siela’ i jos ezul a ai a skleis analizuojamose
e apa seka kalbose. Apž elgiamas seman inis poslinkis pa eikiamas gene iškai giminiškose i
nesusijusiose kalbose ski ingais jų is o ijos laiko a piais, o ai leidžia jį apib ėž i kaip eiškinį,
diach oniškai a sika ojan į kiek iename ch onologiniame pjū yje. Las co elaciones semán icas
en e […]kūno[…], […]kūno[…] y […]sielos[…], […]d asios[…], […]asmens[…], […]sa as ies[…] son pos ulados
uni e sales que se basan en las pa imías de e minadas de […]sninga […]žingsnių[…] seka nuo
e imologinės <unkūno[…] iki ki ų eikšmių ienuolikos gene inių šeimų kalbose. Se puede de ini como
una co elación semán ica como un cambio semán ico en la clase de los g andes. A pesa de algunos
iek elpa į ieno i o pa ies seman inio modelio, ealizuojamo ski ingomis aplinkybėmis,
ėmus, iš ku ių i kyla šie ski umai. Tai eiškia, kad isi seman inių poslinkių a ian ai
ski umos, es os g andinės is yko am ik omis condiciones i ue on incluidos en ieno modelio
ope acinį lauką. ESMINIAI ŽODŽIAI: seman inis uni e salumas, eikšmių ko eliacija, ling is inė
ipologija, modelis, į a dis, sudė inis žodis, e leksas. Es e es el caso de las palab as que se usan en la aducción de la Biblia.
1. INTRODUCCIÓN ( éase ambién la sección "In oducción").
1.1. Se ha es ablecido una adición especial de es udio del p oblema de la ipicidad e
incluso la uni e salidad de los cambios semán icos. Sin emba go, no ha sido
gene almen e acep ado has a aho a, exis iendo como una suma de ideas en las
ob as de ep esen an es de di e en es escuelas lingüís icas. O iginalmen e
de inido es echamen e po Michail M. Pok o skij como un enómeno de la
egula idad de las in e upciones de signi icado en las lenguas de Eu opa (según él,
"signi icados idén icos, más bien o iginales, en a ias lenguas independien emen e
en e sí se elabo an de la misma mane a"; Pok o skij 1895: 13), ue pos e io men e
enca nado en una aplicación pu amen e p ác ica po Ca l Da ling Buck en su ob a A
dic iona y o selec ed synonyms in he p incipal Indo-Eu opean languages (Buck
1949). Du an e mucho iempo, el aspec o de la búsqueda de uni e sales en la
dinámica semán ica de las palab as siguió siendo la p e oga i a de los es udios e imológicos,
ALEXANDER I. ILIADI, ILONA M. DERIK
Ac a Linguis ica Li uanica XC, donde la pe suasi idad de la in e p e ación del
signi icado econs uido y su e olución depende de la iabilidad de ejemplos
semán icos ipológicamen e simila es, dis ingue ob as undamen ales sob e
om o he languages. In pa icula , he ocus on ypological analogies in
e imología como el His o ical Dic iona y o Ge manic Languages de Vik o V.
and E ymological Dic iona y o he Osse ian Language (1958–1995) by Vasilij
I. Abae , as well as he E ymological Dic iona y o Sla ic Languages (1974–
Le i sky, publicado en Moscú en el año 2021 y el ecien e E imological Dic iona y o
Ge manic Languages (2010). Sin emba go, es udios e imológicos, po dis ibución;
hei wide ange o asks, a e no limi ed o he ecalcula ion o ypological
analogies in he de elopmen o meaning and do no es ablish he a eal o hei
sólo ecopilan hechos pa a sus p opias necesidades, que pueden con e i se en la
base pa a u u as in es igaciones eó icas en el campo ele an e de la uni e sología.
1.2 Los hallazgos de los abajos de in es igación e imológica y semasiológica sob e
el signi icado léxico en sinc onia y diac onia equie en una base eó ica pa a
nume osos ejemplos de la ipicidad y egula idad de las dinámicas semán icas en el
iempo y el espacio. Hay una necesidad en la eo ía que pod ía elabo a p incipios
me odológicos pa a desc ibi y e i ica modelos de cambio semán ico comunes a un
g an núme o de lenguas elacionadas y no elacionadas. El conjun o
co espondien e de cues iones eó icas y me odológicas ha sido pa cialmen e
analizado en los ecien es (1) es udios de Anna A. Zalizniak, quien ue la p ime a en
analiza los uni e sales en la polisemia y p ocedió a elabo a un ca álogo de
ansiciones semán icas (Zalizniak 2013: 397[…]409; 2018); (2) es udios de Elena G. Mikina
(Mikina 2009; 2012; 2020; 2022) sob e la e olución semán ica de los e bos la inos y
ománicos del habla. Las ob as de E. G. Mikina ilus an la sín esis o gánica de la
lingüís ica compa a i a his ó ica y la ipología lingüís ica, ya que las cadenas de
e apas de la dinámica del signi icado se es ablecen con a un amplio ondo
indoeu opeo. Las ideas más ce canas se p esen an en: (Ne lich 1992; Gee ae s 1997: 28 y siguien es).
1.3. Se a a de la búsqueda de espues as a dos de las cues iones undamen ales que
son ele an es pa a el es ado ac ual de es a cues ión. El p ime o es sob e la elación
equilib ada en e el es ado sinc ónico de la semán ica y su dinámica his ó ica en el
apa a o cien í ico de la in es igación. Se sabe que "la e olución semán ica y la
polisemía sinc ónica son dos lados del mismo enómeno" (Zalizniak 2013: 413), pe o no se
sabe ( espec i amen e no es ob io) si se a a de un caso pa icula de de i ación
semán ica en la lengua (s) de una época en pa icula o si es amos a ando con una
an igua co elación de sememas, ep oducida en una odaja c onológica a día.
Ambos enómenos deben dis ingui se. Po ejemplo, los e bos indoeu opeos con un
signi icado p ima io con iablemen e es ablecido "encon a " egula men e ienen el
semema secunda io "da a luz" (: a yn ose o (wa yn del su ), e un "encon a " y
"engend a ", Pami O mu i ā - "encon a " y "da a luz" ~ PIE *e - "encon a "
(Abae 73: 1958 […]74); El dial uso. Niño pequeño.
S aipsniai / A icles 173
Uni e sali y in Seman ic Dynamics:
om ‘body’ o ‘pe son’, ‘sel ’, ‘soul’
Encuen a […]un niño nace á[…], dial uc aniano. encon a a un niño […] pa a da a
luz a un bebé[…], dial se bio. noslo se de y o os ~ *na-jjj i (ESSJ XXII 113[…] 114,
116; Tols aja 1997: 290[…] 291) con la edad ele an e an igua. Po un huésped que
way, among he Sla s, i a ose wi hin he amewo k o he language o he
i ual (s ill pagan!) ac ion o decei ing a e: a newbo n was allegedly b ough
encon ó a un niño en el camino. Po lo an o, se puede p esumi la ep oducción
de elaciones semán icas es ablecidas desde hace mucho iempo en el pe íodo
his o y o he languages o he wo g oups. Bu in he case o Tu kic ap- ‘ o
a dío del hallazgo, "da a luz" (Abae 1958: 74) no hay al cla idad como solía
es a en el p o o- u co (S a os in, Dybo, Mud ak, eds., 2003: 1436: * ăp-; Teniše
e al. 2006: 208, 288) o incluso la condición de la lengua u ca an igua (VII[…]X ăIII cc.)
ya que solo se a es iguó el p ime signi icado (DTS 533), sin emba go, no hay da os
sob e el signi icado de "da a luz" pa a *pin la an igüedad. Bueno, las condiciones
cul u ales de es a de i ación en e los indoeu opeos (i aníes, esla os) y los
u cos ampoco coinciden.
La segunda es que cada ejemplo del ipo p esumiblemen e uni e sal de desa ollo
semán ico debe conside a se "bajo una lupa" y e i ica se con un núme o
su icien e de a gumen os. La ecopilación de p uebas pa a cada caso, su
e i icación, la clasi icación del ma e ial ecopilado y su explicación es un abajo
que consume mucho iempo y es muy labo ioso, pe o casi siemp e al in es igación
conduce a esul ados muy in e esan es. Los abajos sob e la comp ensión
lingüís ica de muchos de es os enómenos de la semán ica aún es án po eni ,
especialmen e ya que la impo ancia del es udio de los uni e sales en la dinámica del
signi icado léxico aún no se ha ealizado comple amen e.
2. Obje i o y a eas
Un ejemplo in e esan e de la co elación en e los sememas "cue po" y "pe sona",
"yo" y "alma" que se es udian aquí, con algunas ese as, puede conside a se como
una ilus ación de la esis sob e la uni e salidad de algunos modelos de desa ollo
semán ico. Es a co elación ha sido igno ada en la li e a u a especializada, y
mien as an o, ha habido equisi os p e ios cien í icos pa a es o du an e mucho
iempo. Po ejemplo, en el ca álogo elec ónico […]El ca álogo de cambios
semán icos[…] (Zalizniak e al.: h ps://da semshi . u/shi 4380), se señala la
ansición de […]body[…] → […]sel […] en a ias lenguas no indoeu opeas. Aunque "El
Ca álogo" simplemen e egis a la co elación sinc ónica de es os sememas, el
da a collec ed p omp s he sea ch o mani es a ions o a simila co ela ion in
he Indo-Eu opean languages and he s udy o he condi ions o i s appea ance.
ALEXANDER I. ILIADI, ILONA M. DERIK
Ac a Linguis ica Li uanica XC 174 (en inglés)
En consecuencia, el obje i o de la in es igación es desc ibi el modelo de
desa ollo semán ico "cue po" "pa e del cue po", "co po" […] pe sona", "yo" […]
alma" (o sus a ian es) y p oba su ca ác e uni e sal, es deci , su
implemen ación en los sis emas léxicos y semán icos de las lenguas de di e en es
amilias gené icas en sinc onía y diac onía.
El log o de es e obje i o implica el cumplimien o de a ias a eas, "cue po", "co po"
namely: 1) o summa ize all known e idence o he co ela ion o he sememes
y "pe sona", "yo", "alma"; 2) demos a el ca ác e di ec o de la conside ación
de i a ion in all (i possible) cases, excluding he possibili y o media ing
(in e media e) s ages; 3) subs an ia e he ep oducibili y o he model unde
semán ica en di e en es amos c onológicos de la his o ia de las lenguas
in oluc adas en el análisis; 4) pa a a e igua las azones de es e cambio semán ico.
3. Ma e ial y me odología
de la in es igación
3.1 El es udio incluye el ma e ial léxico de once amilias gené icas de lenguas, en las
que emos la implemen ación de es e modelo de desa ollo semán ico. Po lo que
sabemos, es os da os aún no han sido obje o de una in es igación lingüís ica
especial (en el ma co del p oblema esbozado) y, en consecuencia, la simili ud
ipológica de di e en es palab as, que demues a la simili ud de su desa ollo
semán ico, no se obse a y explica. Dado que la p imacía del signi icado de "cue po"
con espec o a los sememes "yo", "pe sona", "alma" e c. es esencial pa a el es udio
p opues o, el p ime paso en el p ocedimien o de demos a la o iginalidad del
signi icado somá ico es e e i se a los hallazgos de la e imología y la
econs ucción. Es os da os se p esen an en dicciona ios e imológicos y pá a os
de g amá icas compa a i as. Los nume osos hechos de es as uen es a menudo
necesi an se gene alizados en un amplio ondo ipológico. Si se a a de lenguas
cuyo ocabula io aún no ha ecibido elucidación e imológica, el ma e ial se ex ae de
las desc ipciones g ama icales disponibles de es as lenguas, su ocabula io y sus
ex os. Es o se aplica en mayo medida a las lenguas algonquinas y aus onesias.
Dado que es e a ículo no es un es udio de co pus, sino que iene po obje o
co obo a la uni e salidad de un modelo de de i ación semán ica, nos pa ece
su icien e simplemen e indica sus mani es aciones en a ias lenguas de cada una
de las amilias lingüís icas conside adas.
3.2 Al analiza el ma e ial, nos apoyamos en los p incipios eó icos gene ales de
abaja con la dinámica de la es uc u a semán ica de la palab a, esbozados en
los abajos de nues os p edeceso es, a sabe : (Budago 1963; S e n 1964;
S aipsniai / A icles 175
Uni e sali y in Seman ic Dynamics:
om ‘body’ o ‘pe son’, ‘sel ’, ‘soul’
T ubačio 1964; Schus e -Šewc 1975; Ne lich 1992; Gee ae s 1997: 23 […] 122; T augo
1999; T augo , Dashe 2002; Gee ae s 2010: 25 […] 41; Mikina 2012). El abajo de
Gee ae s ue publicado po p ime a ez en 1997. Las a eas del es udio
de e mina on la elección de sus mé odos. En pa icula , se u ilizan algunas écnicas
his o ical ( o cla i y he ela i e ch onology o he s a es o seman ics o he
de los siguien es mé odos: (1) compa ación de obje os (palab as) en conside ación
en di e en es pe íodos de su his o ia y pa a de e mina la elación gené ica de los
léxemos compa ados; 2) ipológico (pa a desc ibi unidades he e ogéneas con una
e olución semán ica simila ); (3) el mé odo de comen a las en adas del dicciona io
(pa a acla a la lógica de desa ollo y la di ección de las conexiones semán icas
en e los sememas de un de e minado lexema). Se aplican en el ma co del
p ocedimien o de análisis, cuya esencia se desc ibe a a és de: la suma de los
c i e ios pa a la selección del ma e ial pa a el es udio; in e p e ación del ma e ial
obje o de es udio;
– a scheme o ep esen a ion o ac s (see sec ion 4).
C i e ia
1. Los lexemas u ilizados en el es udio ienen dos polos del espec o semán ico:
"cue po" o "pa e del cue po", "co pus" en e a "pe sona", "yo" y "alma". 2. Debe
habe elaciones de i adas en e ambos g upos de signi icados, a sabe : los
sememas "pe sona", "yo" y "alma" se de i an de "cue po" o "pa e del cue po".
3. Den o de un g upo de los sememas "pe sona", "yo" y "alma", de i ación bajo
ela ions a e also allowed in some cases.
4. I is aken in o accoun ha sememe ‘(my)sel ’ in he body may de elop
las es condiciones siguien es: a) debido a la modi icación mo ológica del cue po
(po a ixación); b) como pa e de palab as compues as; c) sin ác icamen e, es
deci , en la unción del p onomb e e lexi o ("yo" como "mi" o "su" o "su"
cue po"). La úl ima condición es e dade a sólo pa a a ias lenguas de la misma
ama de la amilia indoeu opea y espo ádicamen e a ias lenguas den o del
lingual a eal.
5. Lexemes in which in e media e sememes a e ma ked be ween bo h clus e s
indoeu opeo de signi icados, excluyendo la de i ación semán ica di ec a de
e c., a e excluded om conside a ion as hey do no co espond o he model
o seman ic de i a ion. Howe e , his c i e ion canno always be me due o
he lack o w i en monumen s in some languages o he low le el o hei
"cue po" → "pe sona", desa ollo e imológico.
6. Tampoco se ienen en cuen a los lexemas con el mismo ipo de co elación
cul u al-semio ic (my hological, eligious, apo opaic) condi ions (c . abo e he
semán ica que su gió en di e en es ejemplos de la co elación "encon a ": "da
a luz".
ALEXANDER I. ILIADI, ILONA M. DERIK
176 Ac a Linguis ica Li huanica XC (Li e a u a li uana y su aducción)
In e p e ación (mo i os gene ales) 1. La na u aleza de la co elación de los
signi icados de una palab a o g upo de cognados se desc ibe median e el empleo de
modelos, pe o cualquie modelo debe e i ica se a a és de pa alelos ipológicos
que co espondan a la suma de los pa áme os especi icados po el modelo. Es o
signi ica que la di ección y el esul ado del desa ollo semán ico (p incipalmen e en
los casos que equie en econs ucción semán ica) ienen idiomas di e en es. Lo
been p o ed on he condi ion ha he same ec o o e olu ion o meaning,
i s ini ial, in e media e and inal s ages can be aced in di e en wo ds om
que es c ucial pa a el análisis es sólo el hecho de la c onología ele an e de los
es ados semán icos de la e idencia de la palab a y la e i icación de la
p ese ación de la co elación de los sememas como p ima ios y secunda ios en
di e en es lenguas en di e en es pe íodos de su his o ia. 2. Cuan o más amplia
sea la geog a ía de la implemen ación del modelo (es á ma cado en muchos
idiomas), mayo se á la p obabilidad de que nos ocupemos de un ipo uni e sal de
e olución semán ica.
Si el ma e ial e ela la ele ancia (u gencia) del ipo de de i ación semán ica
mencionado en a ios amos c onológicos o incluso a lo la go de odo un pe íodo
his ó ico, no se debe habla de una inno ación en la es uc u a semán ica de las
palab as que su gió en algún momen o de la his o ia de la lengua, sino de an iguas
elaciones de de i ación semán ica ep oducidas en diac onía.
4. P ocedimien o
Así que, aquí hay algunos hechos p o domo sua de la uni e salidad de la
ans o mación de signi icados léxicos con es e ec o . El es udio implica el
siguien e o den de p esen ación de los hechos y su análisis.
4.1. E idence o Indo-Eu opean languages
4.1.1. El léxico i aní
P o o-i aní *g īā- […]cuello, nuca del cuello[…], cuyos e lejos mues an los
siguien es signi icados (con la ex ensión de la semán ica a […]cue po en
Khwa ezmian γ yw ‘body’ & ‘soul’ and u he he e a e indica ed meanings
gene al[…]): […]yo, ella misma, él mismo, ú mismo[…], secunda io a […]alma[…]
combina ion o wo ds y’ γ yw ‘by mysel ; himsel ’; u he c . Sogdian ’γ yw,
man. γ yw ‘body’ & ‘pe son’, ‘soul’, ‘sel ’ (Li šic 1962: 128, 192; Ras o gue a,
(Èdel[…]man 2008: 57), c . Èdelman 2007: 291292; Gha ib 1995: 130, 167), g īw en pe sa medio [glyw|]
Los a ículos 177 y 177 de la Cons i ución
Uni e sali y in Seman ic Dynamics:
om ‘body’ o ‘pe son’, ‘sel ’, ‘soul’
[…] cuello[…], […] ga gan a[…], g īw [glyw|, g yw] […] yo […], […] alma […] (MacKenzie 1986: 37;
aquí ambas palab as se dan en di e en es en adas del dicciona io), g yw, g yyw
[g īw] […] cuello […], […] o ma […] y […] yo […], […] alma […], c . Gyw hsyng […]Homb e
P imo dial[…] VS g yw zyndg, g yw jywndg […]Alma i ien e[…] (Du kin-Meis e e ns 2004: 164).
Tales ejemplos se in e p e an como una ama semán ica (Ras o gue a, Èdelman
2007: 292) o desa ollo semán ico (Èdelman 2008: 57), pe o las azones y condiciones
de es a especialización semán ica no se explican. Aquí hay ejemplos del uso del
sogdiano […]γ yw como el equi alen e de un p onomb e e lexi o en las
siguien es ases: […]XRZY ZNH γ ywh nwšk(w?) mynm […] […]En onces me
conside o inmo al[…] VS […]XRZY ZNH γ ywh […]m ch myn[…]m, li . "En onces me
conside o mue o" (Li šic 1962: 128, 192). Pa a el desa ollo semán ico
"ex emidades del cue po", "pa es del cue po" → "cue po en gene al" en los
ejemplos i aníes, éase el es udio ecien e de Veliza Sado ski (Sado ski 2017:
567[…]599; en pa icula éase p. 577 y 579).
P o o-i ánico * anū- ‘cue po: A es ano anū- ‘cue po y ‘pe sona, ‘su p opio (uno
ambién se usaba como un p onomb e e lexi o) (Ba holomae 1904: 633; Abae 1979:
1), 26 c . ‘ hiia mā ohū pai ī.jasa manaŋhā pə əsa cā mā cišā kahī ahī ahī kaṭā
aiia .daxā.daišā ə ī dīṣā aibīβāhū gaē θā hāhū
* ūšūšūhūhūhūhūhūhūhūhūhūhūhūhūhūhūhūhūhūhūhūhūhūhūhūhūhūhūhūhūhūhūh-
ūhūhūhūhūhūhūhūhūhūhūhūhūhūhūhūhūhūhūhūhūhūhūhūhūhūhūhūhūhūhūhūhūhūh-
ūhūhūhūhūhūhūhūhūhūhūhūhūhūhūhūhūhūhūhūhūhūhūhūhūhūhūhūhūhūhūhūhūhūh-
ūhūhūhūhūhūhūhūhūhūhūhūhūhūhūhūhūhūhūhūhūhūhūhūhūhūhūhūhūhūhūhūhūhūh-
ūhūhūhūhūhūhūhūhūhūhūhūhūhūhūhūhūhūhūhūhūhūhūhūhūhūhūhūhūhūhūhūhūhūh-
ūhūhūhūhūhūhūhūhūhūhūhūhūhūhūhūhūhūhū ¿De quién es us ed? ¿Cómo
p esen a ía sus ganancias dia ias pa a se in e ogadas con espec o a sus
ebaños y pe sonas? (Skjæ ø 2018: 121). Además, éase c . El an iguo pe sa anūš
( nuuš) […] cue po[…], […] onco[…] y […] pe sona[…], […] au o[…] (Hinzenzie 1973: 152;
Abae 1979: 261: ambién se u iliza como un p onomb e e lexi o […]), Khwa ezmian
n […] cue po […], […] onco […] y […] au o[…], c . y[…] n[…]h […] su cue po […] y […] sí mismo […] (Benzing 1983: 612), Pe sian an […] [ n|] […] cue po […] y […] pe sona […], […] c aza xwēš […] […] shu […] (MacK 37: 81; Du kin-Meis e 2004: 32; 1979: 39; Pe sian an […] […], Pe sian an […] […] […] Pe sian […], 1970: 39)
Como podemos e , en i aní * anūis a menudo se usa como un p onomb e
* anū- also pe o ms he same unc ion in he Da dic and Indo-A yan languages
(see below). In gene al, he seman ic spec um o P o o-I anian * anū- is
iden ical o he se o basic meanings o i s Indo-A yan e ymological coun e pa
e lexi o. A yan ( e más abajo). Es á pe mi ido habla de dos condiciones
p obables en las que es e lexema desa olló el signi icado de "yo mismo" y "yo
mismo". 1. En la combinación de palab as a es ano anūwi h x a- […]i s, his[…],
‘himsel ’, c . auuaēna ā sūcā manaŋhā / āuua ənå īciθahiiā na m.na əm x aiiāi
anuiiē – ‘Obse e h ough ( his) lame by (you ) hough / he *p e e ences o
[…]sel […], […]i sel […], disc iminación (= juicio) (hecho) homb e po homb e pa a
su p opio cue po[…] (Skjæ ø 2018: 34, 82), c . a iba el pe sa medio xwēš an. Lo mismo es p obable que sea
ALEXANDER I. ILIADI, ILONA M. DERIK
Ac a Linguis ica Li huanica XC asumió pa a el an an iguo indio […]- […]sel […], c .
s áyā an […] (un ejemplo es adducido de: May ho e 178 1992: 621). Po lo an o,
"su p opio cue po" → "yo mismo", "yo mismo", "pe sona".
2. En las combinaciones de palab as y compues os, o mados en base a las
combinaciones de palab as con los e lejos * anū-, c . El jo en a es ano
anu.kə ə aadj. […]hecho po uno mismo, c eado po uno mismo[…] (Ba holomae
1904: 636), anūm (ā)guz ~ an àm gh del an iguo indio […]ocul a se[…] (May ho e 1992:
622) = […]ocul a se[…]. El desa ollo de la semán ica "cue po" → "pe sonalidad,
pe sona (= uno, el único) " ambién se obse a en la de i ación mo ológica, c .
Pahla i anīhā […]alone[…] (MacKenzie 1986: 82), anha pe sa […]alone[…], […]singula […],
[…]only[…], de i ado de an […]body[…] empleando el su ijo ad e bial -īhā (Cabolo 2010: 373[…]374).
P o o-i aniano *śa ah- ‘cabeza:
El sogdiano s -sa / […]head[…] (→ […]sel […]) se u iliza como el equi alen e de un
p onomb e e lexi o en las siguien es ases: ZKw s w nwš[…]kw myn[…]m […] […]Me
conside o eliz[…] (li . inmo al), p w s w pcγ β[…]n […] […] (la o den) que segu amen e
lle a é a cabo[…], li . "Lo asumi é en [mi] cabeza (= en mí mismo) " (Li šic 1962: 128);
Osse ian sæ […]head[…] → […]pe son[…], ambién hay un uso uncionalmen e ce cano a
[…]sel […], […]mysel […], c .: (a) […]nal mæ xæssys dæ sæ mæ[…] […] […] e has uel o
delicado conmigo[…]; (b) (Kos a) […]adæmy a næj koy skænin mæxīcæn kad æmæ sæ ! […]
[…]Si an sólo pudie a c ea pa a mí hono y dignidad con el a n del pueblo! […], […]dæ
sæ yl mæ xæssaj[…] […] […]puedes sac i ica me po i mismo ([…] uya cabeza[…])[…](Abae
1979: 73, 74).
El opues o
Aquí es aconsejable señala el o den in e so del desa ollo semán ico, que
ambién se a es igua en el ocabula io i aní. Se a a de los e lejos del an iguo
i aní * i-āna- […] espi ación […] (Bailey 1943: 106[…]107), * yāna- (Nybe g 1974:
106), c . i s cul u al seman ics in: Middle Pe sian jān [y’n|] ‘ he animal spi i
o man’ (ibid.: 106), Pe sian ǰān ‘soul’, ‘spi i ’, ‘li e’ & ‘li e body’ and ‘essence’,
‘child, kid, baby’ (Rubinčik 1970: 425; A doe 2017: 18). He e he g oup o
sememes […] alma […], […] espí i u […], […] ida […] es p ima io, mo i ado con el
signi icado p imo dial […] espi ación […] (c . El p o o-esla o *duxъ […]spi i […],
*duša […]soul[…] (poé ica […]li e[…]: Russian душа моя […]my li e[…]): *dyša i,
*( ъz)dъxn[…] i […] o b ea he[…]), mien as que los sememes […]li e (= espi ación)
cue po[…], […]essence[…] (→ […]niño, niño, bebé[…]) son secunda ios. Cabe señala que
la de i ación semán ica " espi ación" → "alma" → "cue po ( espi ado ) " →
"esencia" → "niño" es un ejemplo de c onología ela i amen e a día po que los
o an iqui y ‘body’, ‘child’.
Los a ículos 185 y 185 de la Cons i ución
Uni e sali y in Seman ic Dynamics:
om ‘body’ o ‘pe son’, ‘sel ’, ‘soul’
ex os pe sa medio no con ienen piezas de e idencia o "cue po (= pa e p incipal del se ) " → "yo (= p opio cue po) ", "pe sona", "alma"
(en o os casos).
4.2.7. Lenguas Vainakh
El co azón y el alma chechenos (c . Daghash, en el co azón, en el alma) (Ka asae ,
Macie , 1978: 147, 555), el co azón, el co azón ingush, el co azón, Ba sbi dok, el co azón
(Deše ie , 1963: 527) ~ El cue po checheno (deše ie , Macie , 1978: 615), el co azón
checheno, el co azón checheno, el co azón checheno, el co azón checheno, el co azón
checheno, el co azón checheno, el co azón checheno, el co azón checheno, el co azón
checheno, el co azón checheno, el co azón checheno, el co azón checheno, el co azón
checheno, el co azón checheno, el co azón checheno, el co azón checheno, el co azón
checheno, el co azón checheno, el co azón checheno. Apa en emen e, el sememe
"alma" es una inno ación de la palab a checheno, ya que sólo el signi icado de
"co azón" se no a po sus "con apa es" gené icas en o os idiomas. En odos
es os casos podemos e o mas sepa adas exis en es que con inúan un p o o ipo
e imológicamen e común. En las lenguas ainakh es a se di idió como esul ado de la al e nancia p ima ia de ocales en la aíz ( e po ejemplo:
Deše ie 1963: 527). Se a a de una de las p incipales uen es de ing esos de la Unión Eu opea.
4.2.8. El léxico a oasiá ico
Semí ico
Geez […]akāl […] cue po[…], […] miemb o[…], […] sus ancia[…], […] hipós asis […] y […]
pe sona […], […] olumen […], Tig igna […]akal […] cue po […], amha ic akal […] pe sona […]
á abe […]ukl-co […]ps […] (Belo a 2012: 53). La an igüedad de la co elación "cue po":
"pe sona" de i a de su ep esen ación ya en la an igua lengua e íope (Geez), aho a
ex in a. Como podemos e , los idiomas mode nos han conse ado es a co elación.
Ge[…]ez […]abāl […]cue po[…], […]ca ne, pedazo de ca ne[…], […]miemb o del cue po[…] y
[…](mi)yo mismo[…], […]pe sona[…], e c. (Majzel[…] 1983: 197; Leslau 1987: 3). C . Emma
‘ayneka en a yamān āseḥḥe aka, melexā wa- awhāā em-lā ‘lēka, esma yexēyyesaka
kama [...] emenna abāleka em-kwellu [...] como ‘pe sona, ‘yo mismo (Lambdin 1978: 307).
A ameo gūp- […] cue po […] y […] pe sonalidad […], […] yo mismo […], heb eo gūp-ā […]
cadá e […], (pos bíblico) gūp […] cue po […] y b echa […] yo mismo […], […] yo mismo […]
(Majzel […] 1983: 197), be-gappō […] con su p opio cue po […] solo […], Tig e go […] cue po
[…], […] co azón […] y […] alma […] (Cohen 1970: 108). El á abe […]u[…]-a […] […]body[…],
[…]co ps[…], Soqo i gi eh […]co pse[…], […]body[…] (ibid.: 199) […] *g[…] el egipcio […]s [<
*gs] […]pe son[…], […]sel […] (Takács 1999: 255). Gi -eh del su de A abia […] cue po […], […]
cadá e […] egipcio (Py ) […] s […] mí mismo […] A asian *gVč-. Véase ambién: (Majzel[…] 1983: 197).
G b epig á ico del su de A abia […] cue po[…], […] ida co po al […] y […]
pe sona […], g b sabaico […] cue po […] y […] pe sona […], Tig e gä ob […] cue po […] y […] pe sona […] (Cohen 1970: 178) y
ALEXANDER I. ILIADI, ILONA M. DERIK
186 Ac a Linguis ica Li huanica XC
Meh i gǝ ǝbē ‘mass’, ‘g oup o people’ e c. < *gV Vb- (Blažek 2020: 56: wi h
la li e a u a). Es un ejemplo de una c onología ela i amen e an igua de la
co elación "cue po": "pe sona" ya que ambos sememas es án a es iguados en el ocabula io á abe an iguo.
Cushí ico
Beja ga i […] cue po […], […] onco […] y […] sí mismo […], ac. ga ob (Rp) = ga oo […]
Se *gV Vb- (Blažek 2020: 56). Rega ding o he Semi ic cogna es see p e ious
cue po […] y […] sí mismo […] elemen o. En cuan o a los ejemplos de Beja, el empleo
del cue po de soma ismo en la unción de un p onomb e e lexi o se log a
median e el empleo de una écnica simila a la p esen ada en húnga o ( e a iba).
Aquí Beja ga i […]cue po[…] se con ie e en […]yo mismo[…] debido a la adición del
su ijo posesi o, c . uga ooyu […]yo mismo[…]. De la misma mane a, el sememe "yo" se encuen a en ni is "alma" > uni su
"yo mismo" (BPG 2005: 225).
4.2.9. El léxico algonquino
Mohegan-Pequo -ahak […]cue po[…] y […]yo mismo[…] u ilizado como el
p onomb e e lexi o, c .: […]Tapi ni nukucusumô nahak[…] […] […]Puedo la a me a
wiwáhcumunsh’ – ‘I will ea co n wi h you’ (Fielding 2006: 56). An illus a i e
example o a change in he g amma ical s a us o a wo d, accompanied by
mí mismo[…]; ‘Music num wici kahak la apa ición de la semán ica p onominal. La
an igüedad de la ans o mación g ama ical y semán ica no es á cla a.
Menominee (como pa e de una ase de una palab a) ai1 askūqcikew […]
iene un cue po co o VS dni nēyaw […] yo mismo (= mi cue po). Véase
ambién: (MD 20[…]21, 151). A apaho (como pa e de una ase de una palab a)
honoo3i3insinenoo […] es oy endido de espaldas VS ceniiko[…]oo eihinoo […]
177; DoReCo: do eco.huma-num. /languages/a ap1274).
Na ick o Wôpanâak (Wampanoag) /hogk/ ‘a li ing body o pe sonali y’
soy egoís a (Cowell, Moss e al. 2012 22,: & […] c ia u a[…], […] pe sona[…], […]
alma, espí i u[…], um-hogk(a) […] cue po[…], […] yo mismo[…], c .: […], nu ch
ke eahoghkou pishmus wwau uminnu u, […] […], […] esa alma debe se
co ada de su gen e; [...]’; ‘[...]. Kah noh ke eahogkou kesohkóad og […] […][...], y esa pe sona sea culpable […]
(AT 2011: 225, 226) El Consejo de Adminis ación y el Consejo de Adminis ación de la Comisión de las Comunidades Eu opeas han adop ado una decisión sob e la compa ibilidad de la ayuda con el me cado in e io .
Cheyenne - é o e ‘body’ in he possessi e usage de elops he seman ics
‘mysel ’ (Leman 2011: 12; ChD: h ps://www.cheyennelanguage.o g/dic iona y/
Lexicon.php?le e =13#e21037). ¿Qué es lo que quie es deci con es o?
S aipsniai / A icles 187
Uni e sali y in Seman ic Dynamics:
om ‘body’ o ‘pe son’, ‘sel ’, ‘soul’
4.2.10. El léxico aus onesiano
Malayo-polinesio: Cham àj ~ ṭàj […]cue po[…] y […]yo mismo[…],
Buj Kchan’ Tche 1999: 134). The di ec ion and age o seman ic de i a ion is
[…]nues o[…] (Alie a, cues ionable.
Badan indonesio […]body[…], […] o so[…] y […]mysel […], […]en pe sona[…]
69). Acco ding o Robe Blus and S ephen T ussel (Blus , T ussel 2013: h ps://
(Ko igodskij 1990: www. ussel2.com/ACD/acd-lo_b.h m?zoom_highligh =badan),
es a palab a, omada p es ada […]del á abe a a és del malayo[…], en odas las
lenguas aus onesias signi ica […]body[…]. Po lo an o, los sememas "yo mismo", "en pe sona" esul an de la de i ación semán ica en
Es indonesio.
Fu una-Aniwa hkano […]cue po[…], […]ca ne[…], […]esencia[…] ( adicionalmen e el
aspec o más impo an e del yo) y […]alma[…], […]espí i u[…], […]yo conscien e[…], c .:
[…]kaie u i ano hkano[…] […]kano pe o su cue po es neg o[…] VS […] iona noh[…] […]
mind (conscious sel )’. Howe e , he sememe ‘soul/spi i ’ ‘ esul ing om swi ch
by missiona ies in signi icance o a a and hkano’ (Doughe y 1983: 263).
[…]su espí i u, malgaxi èna […]cue po[…] se usa pa a […]yo, ya que no hay
p onomb e e lexi o en malgaxi, c .
*****
El ma e ial accesible pa a la obse ación en algunas lenguas mode nas de o as
amilias solo con i ma la co elación en e "cue po" y "humano" y "pe sona"
(Zalizniak e al.: h ps://da semshi . u/shi 3666), sin emba go, la al a de
da os sob e su his o ia y e imología hace imposible de e mina el ec o y el
g ado de an igüedad de la e olución semán ica. Es o se e ie e a las siguien es
lenguas: Ca ineña ( amilia Tacanan), Yuwana o Hodï (lengua gené icamen e no
clasi icada), O omi (la amilia de lenguas O o-Manguean), Inanwa an (Suabo) y
Wa embo i (la amilia de lenguas T ans[…]Nue a Guinea), Miki (la amilia de
lenguas sino- ibe anas), She (la amilia de lenguas Hmong-Mien (o Miao-Yao),
Panoamin Y (la amilia de lenguas Panoan).
5. Resul ados (Sín esis)
Y los comen a ios)
5.1 El ma e ial e isado nos pe mi e dis ingui es ca ac e ís icas no ables.
These include in pa icula :
A) Los lexemas con signi icados e imológicos "cue po (gene almen e) " y "co pus
(gene almen e) " son la base egula pa a el desa ollo de sememas "alma", "yo",
"pe sona" y casos menos ecuen es cuando es os sememas secunda ios su gen en el
ALEXANDER I. ILIADI, ILONA M. DERIK
188 Ac a Linguis ica Li huanica XC sob e el co azón como la sede del alma o los
wo ds, deno ing ‘neck’, ‘ h oa ’, ‘head’ o ‘hea ’. A possible eason (my hological
backg ound) o he seman ic de i a ion o ‘hea ’ → ‘soul’ was he a chaic idea
sen imien os, c . El pec us la ino […]bosom[…], […]hea […] y […]soul[…] y po encima de
Vainakh, los ejemplos a oasiá icos (Tig e) y la analogía más ce cana en demues an
Manda sondomme ‘hea as he sea o eelings’, ‘cou age’ (Vyd in 1997: 234).
B) None o he p esen ed examples has a ull pa adigm o meanings; hey
las lagunas en la es uc u a semán ica. El cuad o desc i o se p esen a en la abla en su
o ma más gene al.
Semán ica o iginal de la lengua
Semán ica secunda ia Indoeu opeo
"cue po", "cabeza", "alma",
"espí i u", "yo", "pe sona",
"humano", "p opio"
uno […]s
Cue po i aní […] + + +
"Cue po" indo-a io + +
Cue po dá dico + +
El g iego an iguo […] (cue po i o) […] + +
La ín […] cue po […] + +
El cue po hi i a […] + +
El cue po ge mánico […] +
Cue po esla o […] +
"Cue po" inno-ug ico +
Cue po u co […] + +
El cue po mongol […] + + +
El cue po ungus-manchú […] + + +
Chuko ko-Kamcha kan […] cue po […] +
El cue po d a idiano.
Vainakh "cue po", "co azón" y más
El cue po a oasiá ico, el co azón +++
Cue po algonquino + + +
Aus onesias
Cue po de ca ne […] + +
El o ganismo indonesio […] + +
Malagasy […] cue po […] +
Cue po occiden al de Fu una-Aniwa […] +
O as en idades […] +
Howe e , we can con iden ly speak abou he uni e sali y o such ypes o
seman ic de elopmen as (1) ‘body’ → ‘sel ’, ‘pe son’ o body’ → ‘sel ’ →
‘pe son’; (2) ‘body’ → ‘sel ’, [‘pe son’], ‘one’s own’; (3) ‘body’ → ‘soul’,
"pe sona" (los modelos 2 y 3 es án ep esen ados en lenguas de es amilias
lingüís icas); (4) "cue po" y "pe sona". Todos ellos esul an se implemen aciones
Los a ículos 189 y 189 de la Cons i ución
Uni e sali y in Seman ic Dynamics:
om ‘body’ o ‘pe son’, ‘sel ’, ‘soul’
a ian es de un solo pa ón de de i ación semán ica (c . Gee ae s 1997: 23[…]24), la
di e encia en e los cuales se debe al conjun o de signi icados especi icados
and cul u al (wo ld iew) condi ions o he unc ioning o lexemes wi h he
g ama ical (mo ológico-sin ác ico). Sob e las mani es aciones locales de es e
pa ón (Cue po, cue po mue o, alma sin cue po, alma). [cue po → ‘alma
(desenca nada) → ‘pe sona]; [cue po → cue po i o ( espi ado ) → alma, espí i u/
pe sona, yo]; [cue po (= pa e p incipal del se ) […] […]yo (= p opio cue po) […],
[…]pe sona[…], […]alma[…]] e c.) éase más a iba.
En cuan o a la baja ecuencia de ejemplos de de i ación semán ica "cue po" →
"alma" o "espí i u" (lo que no niega el hecho de que es é ep esen ado en lenguas de
a ias amilias), en onces es e es ado en pa e puede explica se como
consecuencia de la ealización del signi icado "alma" en é minos sac ales
especiales, po lo que no ue necesa io ex apola "alma" a o as palab as. Pe o
es a conclusión necesi a se e i icada con los da os de los monumen os esc i os.
C) La al a de signi icado de "yo" en el ango semán ico de algunas de las palab as
analizadas puede explica se con las es icciones que se es ablecen den o del
p opio sis ema de la lengua. En pa icula , el p onomb e "yo" pod ía de i a se y
exis i aún más solo den o de una clase g ama ical especial de palab as con su
mo ología, po lo an o, ningún o o lexema de o o pa adigma g ama ical
(subs an i o, nume al) con o as ca ac e ís icas o males no pod ía p oduci una
semán ica p onominal ap opiada. Po ejemplo, al imagen se a es igua en las lenguas
ainakh, donde el yo sólo puede su gi en el pa adigma del p onomb e y nunca en e
los sus an i os, c . aquí: p onomb e […]sel […] sō (1 pe sona, singula ), хьō (2
pe sona), шā (3 pe sona), вай-ваьш (1 pe sona, plu al), шайна (2 pe sona), цара шаьш (3
pe sona) y sus an i o […]soul[…], […]spi i […] дог, са, […]body[…] дегI (Ka asae ,
Macie , 1978: 146, 147, 552, 615). Po lo an o, el semema "yo" puede su gi en un
sus an i o solo con la condición de que no haya una dependencia di ec a del
signi icado p onominal de la o ma, que une la semán ica con cie a clase g ama ical
de palab as. El sis ema lingüís ico pe mi e al menos dos condiciones bajo las cuales
las palab as, que deno an el cue po o sus pa es, desa ollan los sememas "yo" y
wo ds (see below).
5.2. Commen s ega ding he speci ic ela ionship be ween ‘body’
& ‘pe son’, ‘soul’, and ‘sel ’. As illus a ed abo e he e iewed seman ic
"yo mismo": 1) en un cie o con ex o; 2) como pa e de la co elación compues a
es á a es iguada en muchos idiomas. Dejando de lado los signi icados de "b unch",
" allo de plan a" como secunda ios (de "cue po" p ima io, "co pus"), un
in es igado debe p es a especial a ención a o os signi icados. En p ime luga ,
podemos conclui el "yo" secunda io, el "p opio", la "pe sona", el "alma" al "cue po",
el "co pus" y el " onco", y apela a los da os de las en adas del ocabula io, los
ex os, la e imología, la econs ucción ( e a iba) lo indica. Así que, es posible decla a un cambio semán ico uni e sal, pe o ¿cuál es su mecanismo?
ALEXANDER I. ILIADI, ILONA M. DERIK
Ac a Linguis ica Li uanica 190 XC (en inglés)
A) Seman ic side. I s seman ic base ( o some cases) p obably was he
pe cep ion o he body as he main pa o a human being, he e o e ‘body’ o
"je e" → "pe sona", "yo mismo"; "cue po" → "yo" → "pe sona" Desa ollo a ian e
pa a "alma": " i o (cue po) " y más adelan e "espi i ualizado" → "alma". Si los
lexemas es án ep esen ados po "yo" y "pe sona" en el conjun o de signi icados,
en onces en la mayo ía de los casos "pe sona" es secunda ia a "yo", ya que "yo"
apa eció en el cue po cuando se usa como "cue po de alguien" = "mi" yo ( éase
ambién "cue po" → "p opio", "p opio" = "p opio cue po"), y luego "pe sona",
"humano" su gió como esul ado de la "alienación" (abs acción) del con ex o
"p onominal". El cambio di ec o de "cue po" a "pe sona", "humano" se basa en la
sinécdoque, como en el caso del uso тело "cue po" y secunda io como "pe sona",
"humano". B) El ac o mo ológico. En algunos idiomas, el cambio "cue po" → "yo"
u o luga en cie as o mas g ama icales del cue po sus ancial, donde las mismas
condiciones (semán ica g ama ical) lo han causado. Po lo an o, el mecanismo
semán ico "yo" → "cue po" se basa en la modi icación mo ológica de las palab as
con el signi icado "cue po". Ejemplos de eso pueden ilus a se con los da os de: (1)
Pashai ānek como una o ma posesi a e lexi a de ān […]body[…]; (2) Lengua
húnga a, donde el p onomb e e lexi o-ampli icado sel se o mó a pa i del
sus an i o mag […]body[…] + los su ijos pe sonales-posesi os ap opiados; (3) Beja
ga i […]cue po[…], que se con ie e en […]yo[…] debido a la adición del su ijo posesi o;
(4) Lenguas mongolas, donde бīje a […]pe sonalmen e[…] = […]po un cue po[…], es
deci , un sus an i o con el ma cado de un caso ins umen al -ра; bīje enā […]en i
mismo[…] = […]en su cue po[…] […] la o ma del loca i o con el ma cado - e y el
ma cado de e lexus possessi um -nā. Po lo an o, aquí la semán ica "yo", "yo
mismo" se desa olló en o mas de caso, que signi ica "po un cue po" (→
"pe sonalmen e" → "yo mismo", "yo mismo"), "en su cue po" (→ "en i mismo", "yo
mismo") y en el sus an i o cue po, ex endido con su ijos pe sonales-posesi os
([…]cue po[…] […]mi, su cue po[…] […]yo mismo[…], e c.). C) El ac o de composición del
allo. En algunos ejemplos, el cue po lexémico adqui ió sememes "yo mismo", "yo
mismo" den o de los ma cos de las ases, que más a de se con i ie on en
palab as compues as. Es deci , las combinaciones de palab as con el cue po se
de umba on en un compues o léxico, donde el signi icado "cue po" se neu alizó al
igual que "yo mismo", c . A es an anu.kə ə aadj. (Tanu es el nomb e de la ciudad de
A es an. […]hecho po uno mismo[…]: an iguo indio anū-k[…] - […]au o-c eado[…]. Una
si uación simila es á ep esen ada en húnga o ( e a iba), donde "cue po" ue
neu alizado en de i ados p onominales. Bajo las mismas condiciones, la semán ica
"pe sona" apa ece en el cue po: en pa icula , en el an de la India an igua, ambién
apa ece en la composición de las palab as compues as anū-kṛí " o mando la
pe sona", anū-pna "p o ección de la pe sona". D) Las condiciones sin ác icas. Los
signi icados de "yo", "yo mismo", "p opio" en el cue po apa ecen como esul ado de su uso en la o ación como un p onomb e e lexi o o como una palab a uncionalmen e ce cana a los p onomb es e lexi os y posesi os. El p onominal
S aipsniai / A icles 191
Uni e sali y in Seman ic Dynamics:
om ‘body’ o ‘pe son’, ‘sel ’, ‘soul’
El uso del cue po en sí mismo se basó o iginalmen e en ases como A es an x aiiāi
anuiiē […]su p opio cue po[…], el an iguo indio s áyā an […] […]su p opio cue po[…],
e c. O os ejemplos se p esen an espo ádicamen e en el i aní medio, las lenguas
i aníes (ose ias) mode nas y en u co, mongol, ungus-manchú,
e c. C . Mohegan-Pequo -ahak ‘body’ changed i s g amma ical s a us, being
chuko ko-kamcha kan in eg adas en la composición de la cons ucción polisin é ica,
e c. Luego, el cue po en la unción p onominal eemplazó cons ucciones simila es.
Condiciones de apa ición del "yo" en el cue po
Las condiciones
Las lenguas
Mo ológico
Va iación
Den o del
sin ác ica
compues o
Condiciones de las palab as
Indoeu opeo + + +
Finno-ug o +
Tu kic +
Mongolian + +
Tungus y Manchu
Chuko ko-Kamcha kan +
D a idiano
Vainakh (en inglés)
A oasiá ico + +
Algonquiano +
Aus onesian +
E) The “ze o seman ic co ela ion” ac o . Howe e , he e a e languages,
donde el cambio semán ico desc i o an e io men e es imposible. Pa icula men e
a aen nues a a ención los lexemas en las lenguas de Á ica como Rwanda umu-bi i
[…]body[…], Kinga emi-hano […]bodies[…] (Topo o a 2000: 28, 29), Ful ulde-Ful ulde (Fula)
e -gal […]body[…], e -ɗe […]body pa s[…] (Ko al[…] 2000: 223), […]body[…], See ee oaal
[…]ol […]body[…], Wolo ua […]body[…] ~ We ee nje See […]ce body[…] (Pozdniako 1993:
40, 101), Pulaa -Ful uldé i an-du ‘soul’, pi al-i ‘souls’ (Ko al’ 2000: 162: wi h
he e e ence o Edwa d Sapi ). Wo ds o deno e ‘body’ and ‘soul’ he e belong o
di e en es clases semán icas: […] VS clase ac i a (clase de obje os ac i os, ac i os)
“passi e class” (class o passi e objec s, passi e names) e c. The laws o hese
classes do no allow he meaning o one class o be p oduced in he ames
o o he classes. In o he wo ds, seman ic de i a ion he e is p e y s ic ly
egulados y dis in os de o as lenguas obse adas donde el su gimien o de nue os
signi icados es posible debido a un espec o más amplio de cul u a ( eligiosa, poé ica)
ALEXANDER I. ILIADI, ILONA M. DERIK
192 Ac a Linguis ica Li huanica XC y o as) asociaciones con un ca ác e de
elaciones más luido y lexible
be ween meanings.
6. Conclusiones
1. El ocabula io analizado en es e es udio p opo ciona su icien es ilus aciones de la
uni e salidad del modelo de de i ación semán ica implemen ado en di e en es
lenguas de la más amplia geog a ía (ejemplos de 11 amilias lingüís icas). Las leyes
semán icas y g ama icales de es as lenguas c ea on las condiciones pa a la suma de
cambios semán icos simila es, de inidos como múl iples mani es aciones de es e
modelo. La mul iplicidad p esupone la p esencia de un g upo de cadenas de
(see abo e), based on which seman ic de i a ion is modelled.
2. In eali y we ha e easons o asse ion abou he di ec ion o he seman ic
desplazamien os semán icos de de i ación "cue po" → "yo", "pe sona", "alma",
po que "cue po" y "co pus" son o iginales, lo que se con i ma con los da os
e imológicos. 3. La ep oducibilidad del modelo conside ado en diac onía se
demues a po su ep esen ación en la semán ica léxica de las lenguas en di e en es
pe íodos de su his o ia. La de i ación semán ica a día en lenguas donde no se
había egis ado p e iamen e da es imonio de la ipicidad de algunas es uc u as
semán icas del pensamien o lingüís ico.
4. Nos ocupamos de uno de los cambios semán icos uni e sales, sin emba go, en el
ma co de es e pa ón semán ico su "aspec o écnico" (condiciones y mecanismo)
de la apa ición del signi icado de "alma", "pe sona", "humano" y "yo" pod ía se
di e en e. En pa icula , las azones pa a la gene ación de es os sememas es án
de e minadas po las peculia idades de la imagen del mundo, el ondo cul u al, las
peculia idades de la a iación mo ológica de las palab as, su unción en la o ación y
las composiciones que su gie on en base a las combinaciones de palab as co espondien es.
REFERENCES
Abae Vasilij I. 1958: Абаев, Василий И. Историко-этимологический словарь
осетинского языка [Is o iko-è imologičeskij slo a ’ ose inskogo jazyka] 1, Москва,
Ленинград: Издательство АН СССР [Mosk a, Lening ad: Izda el’s o AN SSSR].
Abae Vasilij I. 1973: Абаев, Василий И. Историко-этимологический словарь
осетинского языка [Is o iko-è imologičeskij slo a ’ ose inskogo jazyka] 2, Москва,
Ленинград: Наука [Mosk a, Lening ad: Nauka].
S aipsniai / A icles 193
Uni e sali y in Seman ic Dynamics:
om ‘body’ o ‘pe son’, ‘sel ’, ‘soul’
Abae Vasilij I. 1979: Абаев, Василий И. Историко-этимологический словарь
осетинского языка [Is o iko-è imologičeskij slo a ’ ose inskogo jazyka] 3, Москва,
Ленинград: Наука [Mosk a, Lening ad: Nauka].
Alie a Na al’ja F., Buj Kchan’ Tche 1999: Алиева, Наталья Ф., Буй, Кхань
Тхе. Язык чам. Устные говоры восточного диалекта [Jazyk čam. Us nye go o y
os očnogo dialek a], Санкт-Петербург: Петербургское востоковедение [Sank -
Pe e bu g: Pe e bu gskoe os oko edenie].
AT – The S a e o he Ma e ial: algonquian ex s, a ailable online, 2011. A ailable a :
h ps://web.a chi e.o g/web/20120606165553/h p://people.umass.edu/ae 6000/
Tex s/AlAlgonqui/Massachuse /Alia/T mbll.pd [ e ie ed 02.05.2024].
A doe Teimu az V. 2017: Авдоев, Теймураз В. Езидско-русский словарь
[Ezidsko- usskij slo a ’] (Fe hengoke Êzdîkî-Ȓûsî), ч. 1: Лексический словарь [č. 1:
Leksičeskij slo a ’], Калининград: Апокриф [Kalining ad: Apok i ].
Bailey Ha old W. 1943: Zo oas ian P oblems in he Nin h-Cen u y Books, Ox o d:
Cla endon P ess.
Ba holomae Ch is ian 1904: Al i anisches Wö e buch, S assbu g: Ve lag on
Ka l J. T übne .
Beekes Robe S. P. 2010: E ymological Dic iona y o G eek, wi h he assis . o
L. an Beek, Leiden, Bos on: B ill.
Belo a Anna G. 2012: Белова, Анна Г. Этимологический словарь древнеарабской
лексики (на материале избранных текстов доисламской поэзии) [È imologičeskij
slo a ’ d e nea abskoj leksiki (na ma e iale izb annych eks o doislamskoj poèzii)],
вып. 1 [ yp. 1], Москва: Институт востоковедения РАН [Mosk a: Ins i u
os oko edenija RAN].
Benzing Johannes 1983: Chwa esmische Wo index, mi eine Einlei ung on
H. Humbach, h sg. on Z. Ta a , Wiesbaden: O o Ha assowi z.
Blažek Václa 2020: An Exce p om he Compa a i e and E ymological Dic iona y
o Beja: Ana omical Lexicon. – Folia O ien alia 57, 25–125.
Blus Robe , T ussel S ephen 2013: The Aus onesian Compa a i e Dic iona y,
web edi ion. A ailable a : h ps://www. ussel2.com/ACD/ [ e ie ed 03.05.2024].
Bogo as Waldema 1917: Publica ions o he Ame ican E hnological Socie y 5: Ko yak
Tex s, ed. by F. Boas, Leyden: B ill.
BPG – Wedekind Klaus, Wedekind Cha lo e, Abuzeinab Musa. Beja Pedagogical
G amma , Aswan 2004 – Asma a 2005.
ALEXANDER I. ILIADI, ILONA M. DERIK
194 Ac a Linguis ica Li huanica XC
Buck Ca l D. 1949: A Dic iona y o Selec ed Synonyms in he P incipal Indo-Eu opean
Languages: A Con ibu ion o he His o y o Ideas, Chicago: Uni e si y o Chicago P ess.
Budago Ruben A. 1963: Будагов, Рубен А. Сравнительно-семасиологические
исследования (романские языки) [S a ni el’no-semasiologičeskie issledo anija
( omanskie jazyki)], Москва: МГУ [Mosk a: MGU].
Bu ow Thomas, Emeneau Mu ay B. 1984: A D a idian E ymological Dic iona y,
2nd edi ion, Ox o d: Cla endon P ess.
Cabolo Ruslan L. 2010: Цаболов, Руслан Л. Этимологический словарь курдс-
ко го языка [È imologičeskij slo a ’ ku dskogo jazyka] 2 (N–Z), ред. Д. Н. Ушаков
[ ed. D. N. Ušako ], Москва: Восточная литература [Mosk a: Vos očnaja li e a u a].
ChD – Cheyenne Dic iona y, a ailable online. A ailable a : h ps://www.
cheyennelanguage.o g/dic iona y/index.h ml [ e ie ed 28.05.2024].
Cincius Ve a I., ed., 1975: Цинциус, Вера И., ред. Сравнительный словарь
тунгусо-маньчжурских языков: материалы к этимологическому словарю
[S a ni el’nyj slo a ’ unguso-man’čžu skich jazyko : ma e ialy k è imologičeskomu
slo a ’ju] 1 (А–), cоставители В. А. Горцевская, В. Д. Колесникова,
О. А. Константинова, К. А. Новикова, Т. И. Петрова, В. И. Цинциус, Т. Г. Бугаева
[sos a i eli V. A. Go ce skaja, V. D. Kolesniko a, O. A. Kons an ino a, K. A. No iko a,
T. I. Pe o a, V. I. Cincius], Ленинград: Наука [Lening ad: Nauka].
Clauson Ge a d 1972: An E ymological Dic iona y o P e-Thi een h-Cen u y Tu kish,
Ox o d: Cla endon P ess.
Cohen Da id 1970: Dic ionnai e des acines sémi iques ou a es ées dans les langues
sémi iques, comp enan un iche compa a i e de J. Can ineau, Pa is, La Haye: Mou on
& Co.
Cowell And ew, Moss Alonzo S . e al. 2012: Dic iona y o he A apaho
Language, 4 h edi ion, Wyoming: Uni e si y P ess o Colo ado.
Dal’ Vladimi I. 1989: Даль, Владимир И. Пословицы русского народа [Poslo icy
usskogo na oda] 1, Москва: Художественная литература [Mosk a: Chudožes ennaja
li e a u a].
Deše ie Junus D. 1963: Дешериев, Юнус Д. Сравнительно-историческая
грамматика нахских языков и проблемы происхождения и исторического развития
горских кавказских народов [S a ni el’no-is o ičeskaja g amma ika nachskich jazyko
i p oblemy p oischoždenija i is o ičeskogo az i ija go skich ka kazskich na odo ],
Грозный: Чечено-ингушское книжное издательство [G oznyj: Čečeno-ingušskoe
knižnoe izda el’s o].
S aipsniai / A icles 201
Uni e sali y in Seman ic Dynamics:
om ‘body’ o ‘pe son’, ‘sel ’, ‘soul’
Teniše Èdgem R. e al. 2006: Тенишев, Эдгем Р. и др. Сравнительно-
историческая грамматика тюркских языков. Пратюркский язык-основа. Картина
мира пратюркского этноса по данным языка [S a ni el’no-is o ičeskaja g amma ika
iu kskich jazyko . P a iu kskij jazyk-osno a. Ka ina mi a p a iu kskogo è nosa po
dannym jazyka], Москва: Наука [Mosk a: Nauka].
Tols aja S e lana M. 1997: Толстая, Светлана М. Из полесской обрядовой
лексики: нашлось дитя [Iz polesskoj ob iado oj leksiki: našlos’ di ia]. – Український
діалектологічний збірник [Uk ajinskyj dialek olohičnyj zbi nyk] 3, Київ: Довіра
[Kyji : Do i a], 287–292.
Topo o a I ina N. 2000: Топорова, Ирина Н. Морфемика и морфонология
имени существительного в языках банту [Mo emika i mo onologija imeni
suščes i el’nogo jazykach ban u]. – Основы африканского языкознания: морфемика,
морфонология [Osno y a ikanskogo jazykoznanija: mo emika, mo onologija], ред.
В. А. Виноградов [ ed. V. A. Vinog ado ], Москва: Восточная литература [Mosk a:
Vos očnaja li e a u a], 9–45.
T augo Elizabe h C. 1999: The Role o P agma ics in a Theo y o Seman ic
Change. – P agma ics in 1998. Selec ed Pape s om he 6 h In e na ional P agma ics
Con e ence 2, ed. J. Ve schue en, An we p: In e na ional P agma ics Associa ion,
93–102.
T augo Elizabe h C., Dashe Richa d B. 2002: Regula i y In Seman ic Change,
Se . Camb idge S udies in Linguis ics, 97, Camb idge: Camb idge Uni e si y P ess.
T ubačio Oleg N. 1964: Трубачёв, Олег Н. «Молчать» и «таять». О необходимости
семасиологического словаря нового типа [“Molča ’” i “ aja ’”. O neobchodimos i
semasiologičeskogo slo a ia no ogo ipa]. – Проблемы индоевропейского языкознания.
Этюды по сравнительно-исторической грамматике индоевропейских языков
[P oblemy indoe opejskogo jazykoznanija. È iudy po s a ni el’no-is o ičeskoj
g amma ike indoe opejskich jazyko ], oтв. ред. В. Н. Топоров [o . ed.
V. N. Topo o ], Москва: АН СССР [Mosk a: AN SSSR], 100–105.
de Vaan Michiel 2008: E ymological Dic iona y o La in and he o he I alic Languages,
Leiden, Bos on: B ill.
Vladimi co Bo is J. 1989: Владимирцов, Борис Я. Сравнительная грамма-
ти ка монгольского письменного языка и халхаского наречия. Введение и фонетика
[S a ni el’naja g amma ika mongol’skogo pis’mennogo jazyka i chalchaskogo na ečija.
V edenie i one ika], 2-e изд. [2-e izd.], Москва: Главная редакция восточной
литературы изд. «Наука» [Mosk a: Gla naja edakcija os očnoj li e a u y izd.
“Nauka”].
ALEXANDER I. ILIADI, ILONA M. DERIK
202 Ac a Linguis ica Li huanica XC
Vyd in Valen in F. 1997: Выдрин, Валентин Ф. Следы именной классификации в
языках манде [Sledy imennoj klassi ikacii jazykach mande]. – Основы африканского
языкознания. Именные категории [Osno y a ikanskogo jazykoznania. Imennye
ka ego ii], ред. В. А. Виноградов [ ed. V. A. Vinog ado ], Москва: Аспект Пресс
[Mosk a: Aspek P ess].
Zalizniak Anna A. 2009: Зализняк, Анна А. О понятии семантического
перехода [O ponia ii seman ičeskogo pe echoda]. – Компьютерная лингвистика
и интеллектуальные технологии: по материалам ежегодной Международной
конференции «Диалог 2009» [Kompiu e naja ling is ika i in ellek ual’nye echnologii:
po ma e ialam ežegodnoj Mežduna odnoj kon e encii “Dialog 2009”] 8(15), 107–111.
Zalizniak Anna A. 2013: Зализняк, Анна А. Русская семантика в типологической
перспективе [Russkaja seman ika ipologičeskoj pe spek i e], сep. [se .] S udia
philologica, Москва: Языки славянской культуры [Mosk a: Jazyki sla ianskoj
kul’ u y].
Zalizniak Anna A. 2018: The Ca alogue o Seman ic Shi s: 20 Yea s La e . –
Russian Jou nal o Linguis ics 22(4), 770–787.
Zalizniak Anna A. e al.: The Ca alogue o Seman ic Shi s. A ailable a : h ps://
da semshi . u/shi s [ e ie ed 04.05.2024].
Žuko a Ale ina N. 1990: Жукова, Алевтина Н. Словарь корякско-русский и
русско-корякский – около 4000 слов [Slo a ’ ko iaksko- usskij i ussko-ko iakskij –
okolo 4000 slo ]: пособие для учащихся начальной школы [posobie dlia učaščichsia
načal’noj školy], 2-е изд. дораб. [2-e izd. do ab.], Ленинград: Просвещение, Ленингр.
отд-ние [Lening ad: P os eščenie, Lening . o d-nie].
Seman inės dinamikos uni e salumas:
nuo ‘kūno’ iki ‘asmens’, ‘sa as ies’, ‘sielos’
SANTRAUKA (en inglés)
Soma inių žodžių, eiškiančių ‘kūnas a ba ‘kūno dalis, s ebėjimas ienuolikoje gene iškai
ski ingų šeimų kalbose a skleidžia įdomią okių žodžių sememų ko eliaciją. Visų pi ma,
kon eks ai, ku iuose soma izmai pa eikiami, be ki a ko, bū inai pa odo, kad jie a ojami kaip
‘asmuo, žmogus, ‘aš, sa as is i ‘siela, d asia. Toksemų san ykio dėsningumas s uk ū ą
a gu a y a a si ik inis, o seman inė- ipologinė analizė, a lik a a siž elgian į e imologijos
i ling is inio modelia imo duomenis, su eikia im ų p iežasčių many i, kad okie gausūs
Los a ículos 203 y 203 de la Di ec i a
Uni e sali y in Seman ic Dynamics:
om ‘body’ o ‘pe son’, ‘sel ’, ‘soul’
a ejai a skleidžia uni e salios seman inės kalbinio mąs ymo s uk ū os ap aiškas. Šią
galima apib ėž i kaip seman inio da inio ipą, pe eikiamą seman inių poslinkių g andinėmis:
[‘kūnas → ‘siela], [‘kūnas → asmen, ‘žmogus → [‘kūnas], ‘sa as is → seman ikosimo modelį su
‘aš pa s’], [‘kūnas’ → ‘sa as is’ → ‘asmenybė’ → ‘žmogus’]. Ka u jie suda o daugiama į
ienu ek o iumi. Galima da y i p ielaidą, kad modelis neapsi iboja am ik u kalbos is o ijos
laiko a piu, be y a a ku iamas diach oniškai dėl jo Šio ipo seman inio da inio ealiza imo
aizda imo ski inguose sinch oniniuose pjū iuose.
niuansai isiškai p iklauso nuo sąlygų ( eiksnių) isumos seman inio, mo ologinio, kamieno
kompona imo i sin aksinio eiksnio. Nag inėjamas seman inės da ybos ipas būdingas ne ik
a ikiečių kalboms dėl speci inės jų seman inių san ykių sis emų o ganizacija pagal žodžių,
p iklausančių ski ingoms klasėms ‘ak y us i ‘pasy us, p incipą, odėl ‘ak y iajai klasei
būdinga semema ‘siela negali bū i įkūny a leksemoje iš ‘pasy iosios klasės.
Į eik a 2024 m. Mayo 5 d. (en inglés)
ALEXANDER I. ILIADI
ILONA M. DERIK
La Ins i ución Es a al […]Uni e sidad Pedagógica Nacional del Su de
Uc ania con el nomb e de K. D. Ushinsky[…]
65020, Uc ania, ciudad de Odessa
34, en la calle S a opo o anki ska.
Alex, ¿cómo es ás?
[co eo elec ónico p o egido]