Changes in the Stock of Given Names in the Context of a New Dictionary of Latvian Given Names

Acta Linguistica Lithuanica 2025, t. 93, s. 1–10 Link do spisu treści / Nuoroda į turinį ISSN 2669-218X (online / elektroniczny) ZMIANY W ZASOBIE IMION W KONTEKŚCIE NOWEGO SŁOWNIKA ŁOTEWSKICH IMION Zmiany zasobu imion w kontekście nowego słownika łotewskich imion¹ LAIMUTE BALODE Łotewski Instytut Języka, Wydział Nauk Humanistycznych, Uniwersytet Łotwy E-mail: [email protected] ORCID ID: https://orcid.org/0000-0002-5036-6663 Obszary badań: onomastyka bałtycka, toponimia łotewska, antroponimia łotewska. RENĀTE SILIŅA-PIŅĶE Łotewski Instytut Języka, Wydział Nauk Humanistycznych, Uniwersytet Łotwy E-mail: [email protected] ORCID ID: https://orcid.org/0000-0002-5553-2165 Obszary badań: onomastyka bałtycka, toponimia łotewska, antroponimia łotewska, kontakty języka łotewskiego i niemieckiego. https://doi.org/10.35321/all93-01 STRESZCZENIE Artykuł przedstawia przygotowywany Mały słownik imion (Mazā personvārdu vārdnīca), którego publikację zaplanowano na 2026 rok. W pierwszej części omówiono różnice między zasadami opracowania tego słownika a zasadami zastosowanymi w poprzednim słowniku. Szczególną uwagę poświęcono około 7% imion w nowym słowniku, których nie uwzględniono we wcześniejszym łotewskim słowniku imion autorstwa Klāvsa Siliņša (Latvijas personvārdu vārdnīca, 1990). W artykule analizuje się możliwe przyczyny tych różnic. Jedną z nich są odmienne kryteria i uzasadnienia zastosowane w obu słownikach; inną — fakt, że imiona mogły rozpowszechnić się ¹Artykuł oparty na referacie wygłoszonym podczas 5ᵗʰ Międzynarodowej Konferencji Naukowej Aleksandrasa Vanagasa „Dialog języka i kultury w onomastyce XXIˢᵗ wieku”, 7–8 listopada 2024 r., Wilno: Instytut Języka Litewskiego. Copyright © 2025 Laimute Balode, Renāte Siliņa-Piņķe. Opublikowano przez Instytut Języka Litewskiego. Niniejszy artykuł jest artykułem o otwartym dostępie, rozpowszechnianym na warunkach licencji Creative Commons Uznanie autorstwa, która zezwala na nieograniczone używanie, rozpowszechnianie i reprodukcję na dowolnym nośniku, pod warunkiem podania autora i źródła. // Wydał Instytut Języka Litewskiego. Ten artykuł jest dostępny w otwartym dostępie i rozpowszechniany na warunkach licencji „Creative Commons” Uznanie autorstwa, zezwalającej na nieograniczone używanie, rozpowszechnianie i odtwarzanie treści na dowolnym nośniku, z podaniem autora i źródła. Otrzymano: / Gauta: 2025-08-23. Przyjęto: / Priimta: 2025-11-13. 1 na Łotwie dopiero po opublikowaniu słownika K. Siliņša. Należą do nich nowo zapożyczone imiona, takie jak Maikls, Mišela i Raiens, a także bardzo rzadkie, a nawet unikatowe imiona pochodzenia łotewskiego, takie jak Ārvalda i Magone. SŁOWA KLUCZOWE: język łotewski, imiona, słownik imion, zmiany w zasobie imion w XXIst wieku. ADNOTACJA W artykule przedstawiono nowy słownik łotewskich imion (Mažā personvārdu vārdnīca, którego publikację przewidziano na 2026 rok). W pierwszej części omówiono różnice między zasadami opracowania wcześniejszego słownika a zasadami opracowania tego słownika. Najwięcej uwagi poświęcono imionom (około 7%), których nie ma we wcześniejszym łotewskim słowniku imion (Klāvs Siliņš Latvijas personvārdu vārdnīca, 1990). Przedstawiono i przeanalizowano możliwe przyczyny, dla których niektóre imiona nie zostały uwzględnione we wcześniejszym słowniku: przede wszystkim są to odmienne zasady doboru antroponimów, a drugą przyczyną jest czas rozpowszechnienia się imienia — już po opracowaniu słownika K. Siliņša (na przykład nowe imiona zapożyczone, takie jak Maikls, Mišela, Raiens, lub niezwykle rzadkie imiona pochodzenia łotewskiego, na przykład Ārvalda, Magone). SŁOWA KLUCZOWE: język łotewski, imiona, słownik imion, zmiany zasobu imion w XXI wieku. WPROWADZENIE Temat niniejszego artykułu wiąże się z pracą obojga autorów nad nowym słownikiem imion Łotwy, którego publikację przez Łotewską Agencję Językową zaplanowano na koniec 2025 roku. Celem artykułu jest przede wszystkim zwięzłe przedstawienie założeń koncepcyjnych i układu strukturalnego przygotowywanego słownika, ze szczególnym uwzględnieniem metodologicznych zasad doboru danych oraz kryteriów stosowanych przy ustalaniu haseł. Ponadto w opracowaniu wskazano cechy odróżniające nowy słownik imion od wcześniej opublikowanych prac leksykograficznych. Druga część artykułu poświęcona jest realizacji głównego celu badania: przedstawiono w niej obserwacje i spostrzeżenia uzyskane podczas opracowywania słownika, koncentrując się na najnowszych zmianach w zasobie imion na Łotwie — w szczególności na imionach nieobecnych we wcześniej opublikowanym słowniku oraz analizie czynników, które przyczyniły się do ich pominięcia. Jedyną jak dotąd pełną publikacją dotyczącą łotewskich imion jest słownik K. Siliņša Dictionary of Latvian Personal Names (Latviešu personvārdu vārdnīca), dalej w artykule skrótowo określany jako LPV, opublikowany pośmiertnie w 1990 roku. K. Siliņš gromadził materiał antroponimiczny przez niemal 50 lat, kończąc rękopis w 1980 roku (Siliņa-Piņķe 2024: 300). Chociaż nie był zawodowym językoznawcą, opracował słownik z niezwykłą starannością i zaangażowaniem. Od jego publikacji minęło ponad 30 lat, podczas których preferencje dotyczące nadawania imion, struktura społeczna, a nawet szersze aspekty społeczeństwa i kultury uległy znaczącym zmianom. Utworzono lub zapożyczono wiele nowych imion. Ponadto zasady opracowania obu słowników znacznie się różnią. 1. GŁÓWNE ZASADY OPRACOWANIA NOWEGO SŁOWNIKA W odróżnieniu od słownika K. Siliņša (LPV), którego celem jest objęcie całego tysiąclecia (Siliņš 1990: 8), nowy słownik koncentruje się wyłącznie na imionach obecnie używanych na Łotwie. Każde hasło będzie zawierać szczegółowy opis pochodzenia imienia i jego współczesnego 2 rozpowszechnienia, a słownik jest przeznaczony dla szerokiego grona odbiorców. Jednym z pierwszych zadań autorów nowego słownika było określenie i ograniczenie zakresu materiału, ponieważ czas przeznaczony na realizację projektu był bardzo krótki. Postanowiono, że słownik będzie zawierać hasła oparte na: 1) tradycyjnych łotewskich imionach kalendarzowych (dane z 2025 roku); 2) 200 najpopularniejszych imionach żeńskich i męskich wśród obywateli Łotwy w 2022 roku; 3) 200 najpopularniejszych imionach nadawanych dziewczętom i chłopcom w ciągu ostatnich 20 lat (2002–2022; również ograniczonych do obywateli Łotwy) (zob. także Siliņa-Piņķe 2024: 301). Jednym z głównych źródeł danych jest lista tradycyjnych imion kalendarzowych na 2025 rok. Lista ta jest aktualizowana co kilka lat przez Komisję Ekspertów ds. Imion Kalendarzowych Państwowego Centrum Języka, zgodnie z takimi kryteriami jak pochodzenie, znaczenie, eufonia, częstotliwość, stabilność i tradycyjność imienia, a także jego zgodność z łotewskimi tradycjami nadawania imion (VVC). W 2025 roku do tradycyjnego kalendarza dodano dziewięć nowych imion: zaktualizowano go o imiona żeńskie Aleksa, Dominika, Grēta, Madlēna, Mīla, Vanesa oraz imiona męskie Eliass, Francīks, Vestards (VVC). Imiona te uwzględniono również jako nowe hasła w słowniku. Większość materiału antroponimicznego uzyskano z Urzędu ds. Obywatelstwa i Migracji (PMLP), a jego pracownicy przygotowali go zgodnie z parametrami określonymi przez autorów. Dlaczego dokonano takiego wyboru? Autorzy mieli kilka konkretnych celów, mianowicie: 1) stworzenie jasno określonego zakresu, zapewniającego przejrzystość „reguł gry” i gwarantującego, że warianty imion nie będą powodować zbędnych komplikacji; 2) dotarcie do możliwie szerokiego grona odbiorców; 3) zapoznanie użytkowników słownika z pochodzeniem imion uwzględnionych w kalendarzach; 4) przedstawienie najczęściej używanych imion na Łotwie, tych najczęściej spotykanych w życiu codziennym; 5) ukazanie tendencji w nadawaniu imion w ostatnich dziesięcioleciach i zapoznanie czytelników z tymi zmianami (Balode, Siliņa-Piņķe 2025). Po opracowaniu wszystkich zgromadzonych danych zidentyfikowano i pogrupowano w hasła słownikowe niemal 1200 imion. Każde hasło zawiera informacje o pochodzeniu imienia oraz, jeśli to możliwe, o czasie jego pojawienia się lub rozpowszechnienia na Łotwie, a także o jego popularności w kraju i w regionach w różnych okresach XXth wieku. Imiona różniące się wyłącznie długością samogłoski rdzennej — takie jak Adelīna i Adelina albo Zinaida i Zinaīda — łączy się w jedno hasło, natomiast pozostałe imiona otrzymują odrębne hasła. W wyniku tego grupowania przygotowywany słownik zawiera obecnie 1162 hasła. W opisach pochodzenia imion jednym z głównych źródeł jest słownik K. Siliņša (LPV), który poddano krytycznej ocenie i porównano z najnowszymi słownikami imion w innych językach (w tym niemieckim, angielskim, szwedzkim, rosyjskim, polskim, litewskim, estońskim, fińskim itd.), a także z badaniami onomastycznymi XXIst wieku. Ponadto, aby zweryfikować lub wyjaśnić 3 czas pojawienia się lub rozpowszechnienia imienia na Łotwie, wykorzystuje się dane z przygotowywanego elektronicznego Historycznego słownika łotewskich imion, oparte na pierwszych odnotowanych przypadkach z XVIIIth-wiecznych ewangelicko-luterańskich ksiąg parafialnych, a także źródła takie jak strona internetowa periodika.lv. Ostatecznie, po zestawieniu i ocenie wszystkich dostępnych danych, autorzy wybierają najbardziej wiarygodne lub prawdopodobne wyjaśnienia pochodzenia imion w kontekście łotewskim, niekiedy proponując własne interpretacje oparte na różnorodnych źródłach. W toku analizy dobór imion do nowego słownika, a następnie analizę porównawczą oparto na ustalonych metodach i zasadach stosowanych przy opracowywaniu słowników antroponimicznych w innych językach. Autentyczność i wiarygodność źródeł imion, a także jasno określone kryteria ich doboru stanowią główne wartości metodologiczne leżące u podstaw tego podejścia (Maciejauskienė 2004; Sinkevičiūtė 2010; 2014; Eggert, Nissen 2023, itd.). Uwzględniono również doświadczenia innych języków w kontekście zmian imion osobowych. Na przykład obszerne badanie Stanleya Liebersona (2000) dotyczące zmian popularności imion nadawanych dzieciom w Stanach Zjednoczonych pokazuje, że upodobania dotyczące imion (i innych mód) odzwierciedlają szersze przemiany społeczne. Podobnie Katharina Leib ring (2023) porównuje zasób używanych imion wszystkich mieszkańców Szwecji pod koniec lat 90. XX wieku zarówno ze współczesnymi popularnymi imionami nadawanymi dzieciom, jak i z aktualnym zasobem imion wśród całej populacji. Niniejsze badanie łotewskiej antroponimii zostało ponadto oparte na fachowo opracowanych słownikach przygotowanych przez czołowych specjalistów w tej dziedzinie, które służą zarówno jako modele metodologiczne, jak i źródła weryfikacji. 2. NOWE IMIONA I MOŻLIWE PRZYCZYNY ICH BRAKU W LPV (PORÓWNANIE DWÓCH SŁOWNIKÓW) W toku prac stało się jasne, że nie wszystkie planowane hasła mają odpowiedniki w LPV. Spośród 1162 haseł przygotowywanego słownika nie udało się znaleźć w LPV informacji o 82 imionach — nieco ponad 7%. Imiona te stanowią podstawę analizy przedstawionej w niniejszym artykule. Rozważając przyczyny tych rozbieżności, jako jedną z pierwszych hipotez wysunięto przypuszczenie, że wynikają one z odmiennych kryteriów doboru haseł zastosowanych w obu słownikach. W LPV K. Siliņš zauważa: „W miarę możliwości wymieniane są wyłącznie imiona nadawane Łotyszom, choć nie jest to zasada konsekwentna, ponieważ na podstawie źródeł nie zawsze można wiarygodnie ustalić narodowość osoby noszącej imię”² (Siliņš 1990: 26). Ponadto: „Imiona osobowe odnotowane wyłącznie w 1973 i/lub 1975 roku, całkowicie nietypowe dla łotewskiego systemu imion osobowych, nie zostały uwzględnione w ostatecznym tekście słownika” (Ibid.: 33). Natomiast przygotowywany słownik obejmuje imiona obywateli Łotwy o różnym pochodzeniu etnicznym, pod warunkiem że należą one do 200 najpopularniejszych imion lub są wymienione w tradycyjnym kalendarzu imieninowym. ² Tłumaczenie cytatu wykonane przez autorów artykułu. 4 Drugą możliwą przyczyną rozbieżności jest pojawienie się i rozpowszechnienie nowych imion na Łotwie oraz w łotewskim systemie antroponimicznym po opracowaniu LPV. Aby zweryfikować te hipotezy, imiona pogrupowano zgodnie z ramami analitycznymi zastosowanymi podczas przygotowywania nowego słownika. W rezultacie skupiono się na 82 hasłach — 49 imionach żeńskich i 33 męskich (zob. tabela). Tabela. Łotewskie imiona (w porządku alfabetycznym) nieuwzględnione w LPV, analizowane w niniejszym artykule Imiona żeńskie Alisa, Amalda, Amanta, Amina, Anabella, Ārvalda, Bernedīne, Denize, Dīte, Dzelde, Dziedra, Džīle, Džēsika, Eimija, Emija, Emilia, Gabriella, Halina, Heidija, Imalda, Jelizaveta, Jevgenija, Junora, Keita, Keitija, Ketlīna, Kristena, Liepa, Liza, Magone, Maria, Megija, Meija, Menarda, Miervallda, Mila, Mišela, Natālija, Nikole, Olivia, Oļesja, Polina, ReiČela, Samanta, Sofija, Sofja, Vasilisa, Viktoria, Žaklīna Imiona męskie Ako, Aldris, Aleks, Alekss, Anvars, Ārvalds, Braiens, Damirs, Daniils, Danila, Daņila, Denis, Digmārs, Dilans, Domeniks, Edvarts, Gaits, Guntris, Jevgenijs / Jevgēņijs, Kevins, Kirills, Maikls, Malvis, Markus, Meldris, Nikita, Nikolass, Raiens, Raits, Ritvaldis, Sigmunds, Valgudis, Viestards 2.1. Imiona nietypowe dla łotewskiego systemu antroponimicznego Aby ustalić, czy dane imię jest używane głównie przez Łotyszy, czy przez inne grupy etniczne na Łotwie, przeanalizowano dane otrzymane z Urzędu ds. Obywatelstwa i Migracji (PMLP). Początkowe założenie — że większość imion nieobecnych w LPV będzie przede wszystkim nietypowa dla łotewskiego systemu antroponimicznego i w dużej mierze będzie reprezentować imiona pochodzenia rosyjskiego w formach łotewskich, choć nie wyłącznie — nie potwierdziło się. Spośród wszystkich analizowanych imion te bardziej typowe dla niełotewskich grup etnicznych na Łotwie stanowiły mniej niż jedną czwartą, łącznie tylko 19 imion: Alisa, Amina, Anvars, Damirs, Daniils, Danila, Daņila, Denis, Jelizaveta, Jevgenija, Jevgenijs/Jevgēņijs, Kirills, Mila, Natālija, Nikita, Oļesja, Polina, Sofija i Vasilisa. Tylko kilka z tych imion można uznać za szczególnie popularne: Daniils, Jevgenijs/Jevgēņijs i Natālija — każde z nich nosi ponad 2000 osób. Ponadto imiona Alisa, Nikita i Olesja nosi każde ponad 1000 zarejestrowanych osób. Imiona takie jak Damirs, Jelizaveta, Jevgenija, Kirills i Polina są stosunkowo mniej powszechne — nosi je 500–1000 osób, natomiast pozostałe są rzadkie lub bardzo rzadkie. Większość tych imion uwzględniono w przygotowywanym słowniku ze względu na ich wyraźny wzrost popularności w ostatnich dziesięcioleciach, który włączył je do grupy 200 najpopularniejszych imion dla chłopców i dziewcząt. Tylko pięć imion należy wyłącznie do tej kategorii, co oznacza, że jedynym prawdopodobnym wyjaśnieniem ich braku w słowniku K. Siliņša jest ich nietypowe użycie w łotewskim środowisku nazewniczym: 5 1) Anvars zostało uwzględnione w rękopisie LPV z datowaniem na 1973 lub 1975 rok, lecz redaktor naukowy Ojārs Bušs postanowił wyłączyć je z opublikowanej wersji, ponieważ było całkowicie nietypowe dla łotewskiego systemu imion (Siliņš 1990: 33). Obecnie imię to jest niezwykle rzadkie i uwzględniono je w przygotowywanym słowniku wyłącznie dlatego, że w pewnym momencie po publikacji LPV niespodziewanie dodano je do tradycyjnego łotewskiego kalendarza imienin³; 2) Jevgenija, imię nadawane niekiedy dziewczętom w Rydze, a szczególnie we wschodniej części Łotwy — Łatgalii — przez cały XXᵗʰ wiek. Warto zauważyć, że LPV odnotowuje wariant ze zmiękczoną spółgłoską, Jevgeņija (Ibid.: 180), który w praktyce jest znacznie mniej powszechny; 3) Jevgenijs i jego wariant Jevgeņijs, jak już wspomniano, są popularnymi imionami męskimi wśród niełotewskich grup etnicznych na Łotwie. W LPV uwzględniono wariant ze zmiękczoną spółgłoską Jevgeņijs (Ibid.: 180), który jest tylko nieco popularniejszy; 4) Natalja, będące popularniejszym wariantem imienia Natālija — formy uwzględnionej w LPV (Ibid.: 246); 5) Oļesja, imię, które zyskało popularność głównie w latach 80. i dlatego nie występuje w LPV. Nie wiadomo, dlaczego wspomniane wyżej warianty imion Jevgenija i Jevgenijs nie zostały uwzględnione w LPV, skoro przy wielu innych imionach podano formy równoległe, na przykład Jelēna i Jeļena albo Jozefīne, Jozefina, Jozepīne i Jozepīna (Ibid.: 178, 183). Z kolei warianty innych znanych imion, takich jak Alisa, Jelizaveta, Kirills, Nikita i Polina, mogły nie zostać odnotowane z powodu ich późniejszego rozpowszechnienia się na Łotwie. 2.2. Nowo przybyłe imiona na Łotwie Drugi uznany przez nas za istotny aspekt dotyczy zmieniających się tendencji w nadawaniu imion na Łotwie. Po opracowaniu danych kategoria ta okazała się największa, obejmując połowę wszystkich analizowanych imion — łącznie 45 imion; spośród nich 14 wcześniej opisano jako należące przede wszystkim do słowiańskiego systemu antroponimicznego. Wskazuje to, że zmiany zachodzą również w praktykach nadawania imion społecznościom niełotewskim. Pozostałe 31 imion, nietypowych dla niełotewców, obejmuje: Aleks, Aleks­s, Anabella, Braiens, Denīze, Dilans, Domeniks, Džesika, Eimija, Emija, Emilia, Gabriella, Heidija, Keita, Keitija, Ketlīna, Kevins, Kristena, Maikls, Maria, Markus, Megija, Mišela, Nikolass, Nikole, Olivia, Raiens, Rei­čela, Samanta, Sofia i Viktoria. Spośród nich tylko Aleks­s, Megija i Samanta występują w tradycyjnym kalendarzu imienin, a zarazem są najczęstszymi imionami w tej grupie — nosi je odpowiednio ponad 2250, 1500 i 3300 osób. Jednak Keita, mimo że nosi je ponad 2200 osób, nie jest ³ Autorzy sądzą, że był to błąd, ponieważ imię Anvars jest charakterystyczne dla arabskiego systemu antroponimicznego. Por. Anwar, arabskie imię osobowe wywodzące się od arabskiego anwar, oznaczającego „jasny” lub „promienny” (R. Kohlheim, V. Kohlheim 2013: 57). 6 uwzględnione w kalendarzu. Do stosunkowo rzadkich imion, noszonych przez 500–1000 osób, należą Aleks, Kevins, Maikls, Nikolass i Raiens, natomiast pozostałe imiona są jeszcze rzadsze — nosi je tylko 100–500 osób. Wszystkie te imiona uwzględniono jednak w przygotowywanym słowniku, ponieważ należą do grupy 200 najpopularniejszych imion dla dziewcząt i chłopców⁴. Ponadto wizualizacja danych Centralnego Urzędu Statystycznego (CSB) zatytułowana 100 Most Popular Names of Newborns Over 100 Years pokazuje, że imiona te najczęściej nadawane są dzieciom urodzonym za granicą. Można zatem stwierdzić, że każdy z tych czynników — nietypowość imienia dla Łotyszy lub jego późniejsze pojawienie się — sam w sobie wystarczałby do wyjaśnienia ich braku w LPV. 2.3. Zmienione formy imion i imiona rzadkie Należy zauważyć, że w przypadku 11 imion LPV podaje podobną, zazwyczaj częściej używaną formę. Na przykład: Aleksis (nie Aleksс), Dominiks (nie Domeniks), Emilija (nie Emilia), Gabriela (nie Gabriella), Heidi (nie Heidija), Marija (nie Maria), Markuss (nie Markus), Nikola (nie Nikole), Olīvija (nie Olivia), Sofija (nie Sofia) i Viktorija (nie Viktoria). Wszystkie te formy (podane w nawiasach) uwzględniono w rozszerzonym kalendarzu imienin⁵, z wyjątkiem Emilia, Maria, Olivia, Sofia i Viktoria, które nie są zgodne z łotewskimi normami gramatycznymi, tj. kończą się na –ia zamiast normatywnego –ija. W toku analizy, obok wcześniej wyodrębnionych grup, pojawiła się dodatkowa kategoria: imiona bardzo rzadko (lub nigdy) spotykane w rzeczywistym użyciu, które mimo to uwzględniono w tradycyjnym kalendarzu imienin. Trudno, a w niektórych przypadkach wręcz niemożliwe, ustalić, dlaczego imiona te nie występują w LPV, ponieważ przyczyny mogły być różne. Mogły pojawić się na Łotwie po 1980 roku, kiedy ukończono rękopis LPV, albo liczba ich nosicieli mogła być tak mała, że nie zwróciły uwagi K. Siliņša lub nie zostały przez niego odnotowane. Łącznie zidentyfikowano 32 takie imiona: Ako, Aldris, Amalda, Amanta, Ārvalda⁶, Ārvalds, Bernedīne, Digmārs, Dite, Dzelde, Dziedra, Dzīle, Edvarts, Gaits, Guntris, Halina, Imalda, Junora, Liepa, Liza, Magone, Malvis, Meija, Meldris, Menarda, Miervalda, Raits, Ritvaldis, Sigmunds, Valgudis, Viestards, Žaklīna. Niemal wszystkie te imiona nosi mniej niż 70 osób, a większość mniej niż 10. Tylko Edvarts, Liza i Žaklīna mają około 100 nosicieli, natomiast imię Ārvalda nie jest w ogóle zarejestrowane. 3. GŁÓWNE PUNKTY WYJAŚNIAJĄCE BRAK POSZCZEGÓLNYCH IMION W LPV Po pierwsze, istnieje jedno imię, którego wykluczenie wyraźnie wspomniano we wprowadzeniu do LPV. Redaktor naukowy słownika, Ojārs Bušs, zauważa, że „imiona liwońskie i estońskie (ze starożytnych kronik)” należały do pominiętych (Siliņš 1990: 34). ⁴ O najnowszych tendencjach w wyborze imion dla noworodków na Łotwie zob. Balode 2023. ⁵ Rozszerzony kalendarz jest dostępny na stronie internetowej Państwowego Centrum Języka: https://www.vvc.gov.lv/lv/kalen-darvardu-ekspertu-komisija (zob. dokument „Paplašinātais vārdadienu saraksts”). ⁶ W niniejszej liście imion podkreślono imiona pochodzenia łotewskiego. 7 stanowi przykład męskie imię Ako. Gdyby podobny słownik opracowywano dziś, kryterium to nie miałoby już zastosowania, ponieważ Ako jest obecnie zarejestrowane jako imię na Łotwie i nosi je ponad 10 osób, a więc nie ogranicza się już do starożytnych kronik. Podobnie imię Bernadīna, odnotowane w rękopisie LPV, wykluczono, ponieważ nie było poświadczone w rzeczywistym użyciu (Ibid.: 34). Jednak podobne imię, Bernedīne, noszone przez mniej niż 10 osób, uwzględniono w przygotowywanym słowniku. Po drugie, LPV zawiera określone imiona w formach różniących się od form w przygotowywanym słowniku: Ārvaldis (nie Ārvalds), Dita (nie Dite), Edvards (nie Edvarts), Gaitis (nie Gaits), Haļina (nie Halina), Liepiņa (nie Liepa), Līze (nie Liza), Raitis (nie Raits), Zigmunds (nie Sigmunds), Viestarts (nie Viestards), Žakelīna (nie Žaklīna), a także imiona płci przeciwnej, na przykład męskie imię Ārvaldis (ale nie żeńskie imię Ārvalda), Dziedris (nie Dziedra), Dzilis (nie Dzīle), Guntris (nie Guntra), Miervaldis (nie Mierval­da), oraz żeńskie imię Malva (nie męskie imię Malvis), Meldra (nie Meldris). W przypadku niektórych imion można przypuszczać, że były używane w XX wieku, lecz K. Siliņš mógł ich nie odnotować. Założenie to potwierdzają wyszukiwania w internetowym archiwum „Periodika”, które ujawniają artykuły prasowe wspominające rzeczywiste osoby o tych imionach, na przykład Aldris (w latach 70.), Amalda (w latach 20.), Halina (w latach 50.), Imalda (w latach 60.), Junora (w latach 30.) i Menarda (w latach 80.). Na podstawie nazwisk i szczegółów kontekstowych można z dużym prawdopodobieństwem uznać, że osoby te były Łotyszami. Niektóre z tych imion pojawiają się również w czasopismach jako imiona postaci utworów literackich, takich jak Aldris, Dite, Dzelde i Junora, co mogło ułatwić ich późniejsze przyjęcie w rzeczywistości. Ponadto na przykład imię Edvarts jest znane jako pseudonim literacki pisarza Edvartsa Virzy (1883–1940, prawdziwe imię i nazwisko Jēkabs Eduards Liekna). WNIOSKI Po pierwsze, założenie, że jedną z głównych przyczyn nieobecności określonych imion w LPV są zasadniczo odmienne podejścia obu słowników – czy skupiać się wyłącznie na etnicznie łotewskich imionach, czy na imionach noszonych przez obywateli Łotwy – potwierdziło się tylko częściowo. Wśród dawno ugruntowanych, typowych imion mniejszości łotewskich, których nie uwzględniono w LPV, wyróżniają się jedynie Jevgenija, Jevgenijs/Jevgēnijs i Natalja. Częściej nieobecność określonych imion można wyjaśnić ich pojawieniem się i/lub szerszym rozpowszechnieniem na Łotwie pod koniec XX wieku lub nawet dopiero w XXI wieku. Do tej grupy należą różne imiona pochodzenia zachodnioeuropejskiego (wszystkie dostosowane do łotewskiej ortografii, z łotewskimi końcówkami gramatycznymi), takie jak Braiens, Denīze, Džesika, Eimija, a także imiona reprezentujące słowiański system antroponimiczny, takie jak Alisa, Damirs, Daniils i Denis. Przykłady te pokazują, że tradycje nadawania imion na Łotwie uległy w ostatnich dziesięcioleciach znacznym zmianom, zarówno wśród Łotyszy, jak i w społecznościach mniejszościowych. W przypadku niemal połowy analizowanych imion przyczyn ich wyłączenia z LPV nie można ustalić z całą pewnością. Są to bardzo rzadko używane, a w niektórych przypadkach nawet 8 unikatowe imiona, które mimo to pojawiają się w tradycyjnym kalendarzu imieninowym. Chociaż grupa ta jest dość zróżnicowana, to właśnie tutaj – i tylko tutaj – występują imiona pochodzenia łotewskiego, takie jak Ārvalda, Dzelde i Dziedra. Uwzględnienie niektórych z tych imion w kalendarzu mogło przyczynić się do ich przekształcenia z okazjonalnie występujących w rzadkie, lecz nadal poświadczone imiona. W każdym razie nadchodzący słownik przedstawi niezwykle zróżnicowany zbiór imion. Tylko czas pokaże, które z tych imion zakorzenią się i rozkwitną w łotewskiej praktyce nadawania imion, a które stopniowo odejdą w zapomnienie. REFERENCES Balode Laimute 2023: Names of Newborns in Latvia: Recent Changes. – Onomastics in Interaction With Other Branches of Science. Volume 2. Anthroponomastics. Proceedings of the 27th International Congress of Onomastic Sciences, ed. U. Bijak, P. Swoboda, J. B. Walkowiak, Kraków: Jagiellonian University Press, 21–47. DOI: https://doi.org/10.4467/K7446.46/22.23.17267. Balode Laimute, Siliņa-Piņķe Renāte 2025: Reflection of Identity in Given Names of Latvia Over the Last Century. – Proceedings of the ICOS Congress [article accepted for publication]. CSB: Latvijas Republikas Centrālā statistikas pārvalde. 100 populārākie personvārdi: datu kopa [Central Statistical Bureau of the Republic of Latvia. 100 Most Popular Personal Names: Data Set]. Internet Access: http://vardi.csb.gov.lv [accessed 02.06.2025]. Eggert Birgit, Nissen Knudsen Bo 2023: Danish Name Lexicon: A New Web-Dictionary of Danish Personal Names. – Onomastics in Interaction With Other Branches of Science. Volume 2. Anthroponomastics. Proceedings of the 27th International Congress of Onomastic Sciences, ed. U. Bijak, P. Swoboda, J. B. Walkowiak, Kraków: Jagiellonian University Press, 123–140. DOI: https://doi.org/10.4467/K7446.46/22.23.17273. Kohlheim Rosa, Kohlheim Volker 2013: Duden. Lexikon der Vornamen, 6., völlig neu bearbeitete Aufl., Mannheim, Zürich: Dudenverlag. Leibring Katharina 2023: Movements and Changes in the Forename Stock in Sweden Between the 1990s and the 2010s. – Onomastics in Interaction With Other Branches of Science. Volume 2. Anthroponomastics. Proceedings of the 27th International Congress of Onomastic Sciences, ed. U. Bijak, P. Swoboda, J. B. Walkowiak, Kraków: Jagiellonian University Press, 279–298. DOI: https://doi.org/10.4467/K7446.46/22.23.17282. Lie­ber­son Stanley 2000: A Matter of Taste: How Names, Fashions and Culture Change, New Haven, London: Yale University Press. Maciejauskienė Vitalija 2004: Dar kartą apie lietuvių vardus [Once again about Lithuanian Names]. – Kalbos kultūra 77, 84–95. Internet Access: https://etalpykla.lituanistika.lt/object/LT-LDB- 9 0001:J.04~2004~1367158427446/J.04~2004~1367158427446.pdf [accessed 29.10.2025]. Periodika: Latvijas Nacionālās bibliotēkas interneta vietne Periodika [Periodika, the online platform of the National Library of Latvia]. Internet Access: https://periodika.lndb.lv/ [accessed 02.06.2025]. PMLP: Pilsonības un migrācijas lietu pārvalde (Iekšlietu Ministrija) [Office of Citizenship and Migration Affairs of Latvia (Ministry of Internal Affairs)]. – Personvārdu datu bāze [Data Base of Personal Names]; lists of names (first or only) of Latvian residents – citizens – provided by the PMLP [prepared in November 2022]; separate lists of the 200 most common Latvian and non-Latvian given names compiled by the PMLP [prepared in June 2022], and a list of names of newborns compiled by the PMLP for 20 years (2002–2022) [prepared in March 2023]. Siliņa-Piņķe Renāte 2024: Ceļā uz jaunu latviešu personvārdu vārdnīcu jeb Ko nevar atrast Kļāva Siliņa vārdnīcā [Towards a new dictionary of Latvian personal names, or What cannot be found in Kļāvs Siliņš’s dictionary]. – Linguistica Lettica: veltījumkrājums Laimutei Balodei, speciālizlaidums, numura redaktori: I. Druviete, S. Rapa, 300–311. Siliņš Klāvs 1990: Latviešu personvārdu vārdnīca [Dictionary of Latvian Personal Names], Rīga: Zinātne. Sinkevičiūtė Daiva 2010: Z. Zinkevičius, Lietuvių asmenvardžiai [recenzija] [Z. Zinkevičius, Lithuanian Personal Names [Review]]. – Baltistika 45(1), 145–151. Internet Access: https://www.baltistica.lt/index.php/baltistica/article/view/1342/1260 [accessed 29.10.2025]. Sinkevičiūtė Daiva 2016: Ramutė Dabrytė, Rūta Sakalauskaitė, Dalia Pakalniškienė (sud.) 2014. Rinkis vardą lietuvišką: lietuviškų vardų žodynėlis. Vilnius: Versus aureus. 336 p. [recenzija] [Ramutė Dabrytė, Rūta Sakalauskaitė, Dalia Pakalniškienė (comp.) 2014. Choose a Lithuanian Name: Lithuanian Name Dictionary. Vilnius: Versus aureus. 336 pp. [Review]]. – Taikomoji kalbotyra 2016(8), 330–339. Internet Access: https://www.zurnalai.vu.lt/taikomojikalbotyra/article/view/17517/16686 [accessed 29.10.2025]. VVC: Valsts valodas centrs, Kalendārvārdu ekspertu komisija [State Language Center, Expert Commission for Calendar Names]. Internet Access: https://www.vvc.gov.lv/lv/kalendervardu-ekspertu-komisija [accessed 02.06.2025]. 10