Changes in the Stock of Given Names in the Context of a New Dictionary of Latvian Given Names

Acta Linguistica Lithuanica 2025, tom 93, s. 1–10 Link do spisu treści / Turinio nuoroda ISSN 2669-218X (online / elektroninis) Prawa autorskie © 2025 Laimute Balode, Renāte Siliņa-Piņķe. Opublikowano przez Instytut Języka Litewskiego. Jest to artykuł o otwartym dostępie, rozpowszechniany na warunkach licencji Creative Commons Attribution, która zezwala na nieograniczone korzystanie, rozpowszechnianie i reprodukowanie utworu w dowolnym medium, pod warunkiem wskazania pierwotnego autora i źródła. // Wydał Instytut Języka Litewskiego. Niniejszy artykuł jest dostępny w otwartym dostępie i rozpowszechniany na warunkach licencji „Creative Commons” Uznanie autorstwa, która zezwala na nieograniczone wykorzystywanie, rozpowszechnianie i odtwarzanie treści na dowolnym nośniku, pod warunkiem wskazania autora i źródła. Otrzymano: / Gauta: 2025-08-23. Zaakceptowano: / Priimta: 2025-11-13. 1 ZMIANY W ZASOBIE IMION WŁASNYCH W KONTEKŚCIE NOWEGO SŁOWNIKA ŁOTEWSKICH IMION WŁASNYCH Zmiany w zasobie imion własnych w kontekście nowego łotewskiego słownika imion osobowych 1 LAIMUTE BALODE Instytut Języka Łotewskiego, Wydział Humanistyczny, Uniwersytet Łotwy E-mail: [email protected] Identyfikator ORCID: https://orcid.org/0000-0002-5036-6663 Obszary badań: onomastyka bałtycka, toponimia łotewska, antroponimia łotewska. RENĀTE SILIŅA-PIŅĶE Łotewski Instytut Języka, Wydział Humanistyczny, Uniwersytet Łotewski E-mail: [email protected] Identyfikator ORCID: https://orcid.org/0000-0002-5553-2165 Obszary badań: bałtycka onomastyka, łotewska toponimia, łotewska antroponimia, kontakty języka łotewskiego i niemieckiego. https://doi.org/10.35321/all93-01 ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ STRESZCZENIE Artykuł przedstawia przygotowywany Mały słownik imion osobowych (Mazā personvārdu vārdnīca), którego publikację zaplanowano na 2026 rok. W pierwszej części przedstawiono, czym zasady opracowania różnią się od zasad zastosowanych w poprzednim słowniku. Szczególną uwagę poświęcono około 7% imion w nowym słowniku, których nie uwzględniono we wcześniejszym łotewskim słowniku imion osobowych Klāvsa Siliņša (Latvijas personvārdu vārdnīca, 1990). Artykuł przedstawia i analizuje możliwe przyczyny tych różnic. Jedną z przyczyn są odmienne kryteria i uzasadnienia zastosowane w obu słownikach; inną jest to, że imiona mogły się rozpowszechnić 1 Artykuł oparty na referacie wygłoszonym podczas V Międzynarodowej Konferencji Naukowej im. Aleksandrasa Vanagasa „Dialog języka i kultury w onomastyce XXI wieku”, 7–8 listopada 2024 r., Wilno: Instytut Języka Język litewski. 2 Litewskiego w Łotwie dopiero po opublikowaniu słownika K. Siliņša. Należą do nich nowo zapożyczone imiona, takie jak Maikls, Mišela i Raiens, a także bardzo rzadkie lub nawet unikatowe imiona pochodzenia łotewskiego, takie jak Ārvalda i Magone. SŁOWA KLUCZOWE: język łotewski, imiona, słownik imion osobowych, zmiany zasobu imion w XXI wieku. ADNOTACJA W artykule przedstawiono nowy łotewski słownik imion osobowych (Mazā personvārdu vārdnīca, którego publikację przewidziano na 2026 rok). W pierwszej części artykułu omówiono różnice między zasadami opracowania wcześniejszego i tego słownika. Najwięcej uwagi poświęcono imionom osobowym (około 7 proc.), których nie ma we wcześniejszym łotewskim słowniku imion osobowych (Klāvs Siliņš Latvijas personvārdu vārdnīca, 1990). Przedstawiono i przeanalizowano możliwe przyczyny, dla których niektóre imiona nie zostały włączone do wcześniejszego słownika: przede wszystkim są to różne zasady doboru antroponimów, drugą przyczyną jest upowszechnienie się imienia osobowego dopiero po opracowaniu słownika K. Siliņša (na przykład nowe imiona zapożyczone, takie jak Maikls, Mišela, Raiens, albo niezwykle rzadkie imiona pochodzenia łotewskiego, na przykład Ārvalda, Magone). SŁOWA KLUCZOWE: język łotewski, imiona, słownik imion osobowych, zmiany zasobu imion własnych w XXI wieku. WPROWADZENIE Temat niniejszego artykułu wiąże się z pracą obojga autorów nad nowym słownikiem imion Łotwy, którego publikację przez Łotewską Agencję Językową zaplanowano na koniec 2025 roku. Celem artykułu jest przede wszystkim przedstawienie zwięzłego zarysu ram koncepcyjnych i struktury przygotowywanego słownika, ze szczególnym uwzględnieniem zasad metodologicznych doboru danych oraz kryteriów stosowanych przy ustalaniu haseł. Ponadto w opracowaniu przedstawiono cechy wyróżniające nowy słownik imion osobowych na tle wcześniej opublikowanych prac leksykograficznych. Druga część artykułu poświęcona jest realizacji głównego celu badania: przedstawiono w niej obserwacje i spostrzeżenia zdobyte podczas prac kompilacyjnych, koncentrując się na najnowszych zmianach w zasobie imion osobowych na Łotwie – w szczególności na imionach nieobecnych we wcześniej opublikowanym słowniku oraz analizie czynników przyczyniających się do ich pominięcia. Jedyną jak dotąd pełną publikacją dotyczącą łotewskich imion jest Dictionary of Latvian Personal Names (Latviešu personvārdu vārdnīca) K. Siliņša, w niniejszym artykule dalej skrótowo określany jako LPV, opublikowany pośmiertnie w 1990 roku. K. Siliņš gromadził materiał antroponimiczny przez prawie 50 lat, kończąc rękopis w 1980 roku (Siliņa-Piņķe 2024: 300). Chociaż z zawodu nie był językoznawcą, opracował słownik z niezwykłą starannością i oddaniem. Od jego publikacji minęło ponad 30 lat; w tym czasie preferencje dotyczące imion, struktura społeczna, a nawet szersze aspekty społeczeństwa i kultury uległy znaczącym zmianom. Utworzono lub zapożyczono wiele nowych imion. Ponadto zasady opracowania obu słowników znacznie się różnią. 1. GŁÓWNE ZASADY OPRACOWANIA NOWEGO SŁOWNIKA W przeciwieństwie do słownika K. Siliņša (LPV), którego celem jest objęcie całego tysiąclecia (Siliņš 1990: 8), nowy słownik koncentruje się wyłącznie na imionach obecnie używanych na Łotwie. Każde hasło będzie zawierało szczegółowy opis pochodzenia imienia i jego 3 współczesnego rozpowszechnienia, a słownik jest przeznaczony dla szerokiego grona odbiorców. Jednym z pierwszych zadań autorów nowego słownika było określenie i wyznaczenie zakresu materiału, ponieważ czas przeznaczony na realizację projektu był bardzo krótki. Ustalono, że słownik będzie obejmował hasła oparte na: 1) tradycyjnych łotewskich imionach kalendarzowych (dane z 2025 r.); 2) 200 najpopularniejszych imionach żeńskich i męskich wśród obywateli Łotwy w 2022 r.; 3) 200 najpopularniejszych imionach nadawanych dziewczynkom i chłopcom w ciągu ostatnich 20 lat (2002–2022; również ograniczonych do obywateli Łotwy) (zob. także Siliņa-Piņķe 2024: 301). Jednym z głównych źródeł danych jest lista tradycyjnych imion kalendarzowych na 2025 r. Lista ta jest aktualizowana co kilka lat przez Komisję Ekspertów ds. Imion Kalendarzowych przy Centrum Języka Państwowego zgodnie z takimi kryteriami, jak pochodzenie, znaczenie, eufonia, częstotliwość, stabilność i tradycyjność imienia, a także jego zgodność z łotewskimi tradycjami nadawania imion (VVC). W 2025 r. do tradycyjnego kalendarza dodano dziewięć nowych imion: zaktualizowano go o imiona żeńskie Aleksa, Dominika, Grēta, Madlēna, Mīla, Vanesa oraz imiona męskie Eliass, Francisks, Vestards (VVC). Imiona te zostały również uwzględnione jako nowe hasła w słowniku. Większość danych antroponimicznych uzyskano z Urzędu ds. Obywatelstwa i Migracji (PMLP); jego pracownicy opracowali je zgodnie z parametrami określonymi przez autorów. Pytanie brzmi: dlaczego dokonano takiego wyboru? Autorzy mieli kilka konkretnych celów, a mianowicie: 1) stworzenie jasno określonego zakresu, zapewniającego przejrzystość „zasad gry” oraz gwarantującego, że warianty imion nie będą powodować niepotrzebnych komplikacji; 2) dotarcie do możliwie szerokiego grona odbiorców; 3) zapoznanie użytkowników słownika z pochodzeniem imion uwzględnionych w kalendarzach; 4) przedstawienie najczęściej używanych imion na Łotwie, tych najczęściej spotykanych w życiu codziennym; 5) wskazanie tendencji w nadawaniu imion w ostatnich dziesięcioleciach oraz zapoznanie czytelników z tymi zmianami (Balode, Siliņa-Piņķe 2025). Po przetworzeniu wszystkich zebranych danych zidentyfikowano blisko 1200 imion i pogrupowano je w hasła słownikowe. Każde hasło zawiera informacje o pochodzeniu imienia oraz, w miarę możliwości, o czasie jego wprowadzenia lub rozpowszechnienia się na Łotwie, a także o jego popularności w skali kraju i regionalnie w różnych okresach XX wieku. Nazwy różniące się wyłącznie długością samogłoski rdzennej – takie jak Adelīna i Adelina lub Zinaida i Zinaīda – są łączone w jedno hasło, podczas gdy pozostałe imiona otrzymują własne, odrębne hasła. W wyniku tego grupowania przygotowywany słownik zawiera obecnie 1162 hasła. W opisach pochodzenia imion jednym z głównych źródeł jest słownik K. Siliņša (LPV), który poddano krytycznej ocenie i porównano z najnowszymi słownikami imion w innych językach (w tym niemieckim, angielskim, szwedzkim, rosyjskim, polskim, litewskim, estońskim, fińskim itd.), a także z badaniami onomastycznymi z XXI wieku. Ponadto, aby zweryfikować lub doprecyzować czas pojawienia się bądź rozpowszechnienia danego imienia na Łotwie, wykorzystuje 4 się również dane z przygotowywanego elektronicznego Historycznego słownika łotewskich imion, oparte na pierwszych odnotowanych przypadkach z XVIII-wiecznych ewangelicko-luterańskich ksiąg parafialnych, a także źródła takie jak strona internetowa periodika.lv. Wreszcie, po zgromadzeniu i ocenie wszystkich dostępnych danych autorzy wybierają najbardziej wiarygodne lub prawdopodobne wyjaśnienia pochodzenia imion w kontekście łotewskim, niekiedy proponując własne interpretacje oparte na szeregu źródeł. W toku analizy wybór imion przeznaczonych do uwzględnienia w nowym słowniku oraz późniejsza analiza porównawcza opierały się na ustalonych metodologiach i zasadach stosowanych przy opracowywaniu słowników antroponimicznych w innych językach. Autentyczność i wiarygodność źródeł dotyczących imion, a także jasno określone kryteria ich doboru stanowią główne wartości metodologiczne leżące u podstaw tego podejścia (Maciejauskienė 2004; Sinkevičiūtė 2010; 2014; Eggert, Nissen 2023 itd.). Uwzględniono również doświadczenia innych języków w kontekście zmian imion osobowych. Na przykład obszerne badanie Stanleya Liebersona (2000) dotyczące zmian popularności imion nadawanych dzieciom w Stanach Zjednoczonych pokazuje, że upodobania w zakresie imion (i innych mód) odzwierciedlają szersze przemiany społeczne. Podobnie Katharina Leibring (2023) porównuje korpus imion używanych w odniesieniu do wszystkich mieszkańców Szwecji pod koniec lat 90. XX wieku zarówno ze współczesnymi popularnymi imionami nadawanymi dzieciom, jak i z aktualnym zasobem imion wśród ogółu ludności. Niniejsze badanie antroponimii łotewskiej zostało ponadto oparte na fachowo opracowanych słownikach przygotowanych przez czołowych specjalistów w tej dziedzinie i wsparte nimi; słowniki te służą zarówno jako modele metodologiczne, jak i źródła weryfikacji. 2. NOWE IMIONA I MOŻLIWE PRZYCZYNY ICH NIEOBECNOŚCI W LPV (PORÓWNANIE DWÓCH SŁOWNIKÓW) W toku prac stało się jasne, że nie wszystkie planowane hasła mają swoje odpowiedniki w LPV. Spośród 1 162 haseł w przygotowywanym słowniku nie udało się znaleźć w LPV informacji o 82 imionach – nieco ponad 7%. Imiona te stanowią podstawę analizy przedstawionej w niniejszym artykule. Rozważając przyczyny tych rozbieżności, wysunięto jedną z pierwszych hipotez, zgodnie z którą wynikają one z odmiennych kryteriów doboru haseł zastosowanych w obu słownikach. W LPV K. Siliņš stwierdza: „W miarę możliwości wymienia się wyłącznie imiona nadawane Łotyszom, choć nie jest to konsekwentnie przestrzegane, ponieważ na podstawie źródeł nie zawsze można wiarygodnie ustalić narodowość osoby noszącej dane imię” (Siliņš 1990: 26). Ponadto „imiona i 2 nazwiska osobowe odnotowane wyłącznie w 1973 i/lub 1975 roku, które są całkowicie nietypowe dla łotewskiego systemu imion osobowych, nie zostały uwzględnione w ostatecznym tekście słownika” (Ibid.: 33). Natomiast przygotowywany słownik obejmuje imiona obywateli Łotwy o różnym pochodzeniu etnicznym, pod warunkiem że znajdują się one wśród 200 najpopularniejszych imion lub są wymienione w tradycyjnym kalendarzu imieninowym. 2 Cytat przetłumaczony przez autorów artykułu. 5 Drugą możliwą przyczyną rozbieżności jest pojawienie się i rozpowszechnienie nowych imion na Łotwie, a także w łotewskim systemie antroponimicznym, po opracowaniu LPV. Aby zweryfikować te hipotezy, imiona pogrupowano zgodnie z ramami analitycznymi zastosowanymi podczas przygotowywania nowego słownika. W rezultacie skoncentrowano się na 82 hasłach – 49 imionach żeńskich i 33 imionach męskich (zob. tabelę). Tabela. Łotewskie imiona (w kolejności alfabetycznej), nieuwzględnione w LPV, analizowane w niniejszym artykule Imiona żeńskie Alisa, Amalda, Amanta, Amina, Anabella, Ārvalda, Bernedīne, Denīze, Dite, imiona Dzelde, Dziedra, Dzīle, Džesika, Eimija, Emija, Emilia, Gabriella, Halina, Heidija, Imalda, Jelizaveta, Jevgenija, Junora, Keita, Keitija, Ketlīna, Kristena, Liepa, Liza, Magone, Maria, Megija, Meija, Menarda, Miervalda, Mila, Mišela, Nataļja, Nikole, Jevgēnijs, Polina, Reičela, Samanta, Sofia, Sofja, Vasilisa, Viktoria, Žaklīna Raits, Ritvaldis, Braiens, Damirs, Daniils, Danila, imiona Daņila, Denis, Digmārs, Dilans, Domeniks, Edvarts, Gaits, Guntris, Jevgenijs / Kevins, Kirills, Maikls, Malvis, Markus, Meldris, Nikita, Nikolass, Raiens, Olivia, Oļesja, Sigmunds, Valgudis, Viestards Male Ako, Aldris, Aleks, Alekss, Anvars, Ārvalds, 2.1. Imiona nietypowe dla łotewskiego systemu antroponimicznego Aby ustalić, czy dane imię jest używane przede wszystkim przez Łotyszy, czy przez inne grupy etniczne na Łotwie, przeanalizowano dane otrzymane z Urzędu do Spraw Obywatelstwa i Migracji (PMLP). Jednak początkowe założenie – że większość imion nieobecnych w LPV będzie przede wszystkim nietypowa dla łotewskiego systemu antroponimicznego i w dużej mierze będzie reprezentować imiona pochodzenia rosyjskiego w ich zlatwianizowanych formach (choć nie wyłącznie) – nie zostało potwierdzone. Spośród wszystkich analizowanych imion te bardziej typowe dla niełotewskich grup etnicznych na Łotwie stanowiły mniej niż jedną czwartą, łącznie zaledwie 19 imion: Alisa, Amina, Anvars, Damirs, Daniils, Danila, Daņila, Denis, Jelizaveta, Jevgenija, Jevgenijs/Jevgēnijs, Kirills, Mila, Nataļja, Nikita, Oļesja, Polina, Sofja i Vasilisa. Tylko kilka z tych imion można uznać za szczególnie popularne: Daniils, Jevgenijs/Jevgēnijs i Nataļja – każde z nich nosi ponad 2000 osób. Ponadto imiona Alisa, Nikita i Oļesja mają po ponad 1000 zarejestrowanych osób je noszących. Imiona takie jak Damirs, Jelizaveta, Jevgenija, Kirills i Polina są stosunkowo mniej rozpowszechnione — nosi je 500–1 000 osób, podczas gdy pozostałe są rzadkie lub bardzo rzadkie. Większość tych imion uwzględniono w przygotowywanym słowniku ze względu na ich wyraźny wzrost popularności w ostatnich dziesięcioleciach, który sprawił, że znalazły się w grupie 200 najpopularniejszych imion dla chłopców i dziewcząt. Tylko pięć imion należy wyłącznie do tej kategorii, co oznacza, że jedynym prawdopodobnym wyjaśnieniem ich nieobecności w słowniku K. Siliņša jest ich nietypowe użycie w łotewskim środowisku nazewniczym: 6 1) Anvars został uwzględniony w rękopisie LPV z datowaniem na rok 1973 lub 1975, lecz redaktor naukowy, Ojārs Bušs, zdecydował się wykluczyć go z opublikowanej wersji, ponieważ był całkowicie nietypowy dla systemu łotewskich imion (Siliņš 1990: 33). Obecnie imię to jest niezwykle rzadkie i zostało uwzględnione w przygotowywanym słowniku jedynie dlatego, że w pewnym momencie po opublikowaniu LPV niespodziewanie dodano je do tradycyjnego łotewskiego 3 kalendarza imieninowego; 2) Jevgenija — imię, które w XX wieku sporadycznie nadawano dziewczętom w Rydze, a zwłaszcza we wschodniej części Łotwy — Łatgalii. Warto zauważyć, że LPV odnotowuje wariant ze zmiękczoną spółgłoską, Jevgeņija (Ibid.: 180), który w praktyce jest znacznie mniej rozpowszechniony; 3) Jevgenijs i jego wariant Jevgēnijs, jak już zauważono, są popularnymi imionami męskimi wśród niełotewskich grup etnicznych na Łotwie. W LPV uwzględniono wariant ze zmiękczoną spółgłoską Jevgeņijs (Ibid.: 180), który jest tylko nieznacznie popularniejszy; 4) Nataļja, będące popularniejszym wariantem imienia Natālija – formy uwzględnionej w LPV (Ibid.: 246); 5) Oļesja, imię, które zyskało popularność głównie w latach 80., a zatem nie zostało uwzględnione w LPV. Nie jest jasne, dlaczego wyżej wymienione warianty imion Jevgenija i Jevgenijs nie zostały uwzględnione w LPV, skoro wymieniono w nim formy równoległe wielu innych imion, na przykład Jelēna i Jeļena, a także Jozefīne, Jozefīna, Jozepīne i Jozepīna (Ibid.: 178, 183). Z kolei warianty innych dobrze znanych imion, takich jak Alisa, Jelizaveta, Kirills, Nikita i Polina, mogły nie zostać odnotowane ze względu na ich późniejsze rozpowszechnienie się na Łotwie. 2.2. Nowo przybyłe imiona na Łotwie Drugi aspekt, który uznaliśmy za istotny, dotyczy zmieniających się trendów w nadawaniu imion na Łotwie. Po zestawieniu danych kategoria ta okazała się największa i obejmowała połowę wszystkich analizowanych imion, łącznie 45 imion, z których 14 wcześniej opisano jako należące przede wszystkim do słowiańskiego systemu antroponimicznego. Wskazuje to, że zmiany zachodzą również w praktykach nadawania imion społecznościom nienależącym do Łotyszy. Pozostałe 31 imion, które nie są charakterystyczne dla osób niebędących Łotyszami, obejmuje: Aleks, Alekss, Anabella, Braiens, Denīze, Dilans, Domeniks, Džesika, Eimija, Emija, Emilia, Gabriella, Heidija, Keita, Keitija, Ketlīna, Kevins, Kristena, Maikls, Maria, Markus, Megija, Mišela, Nikolass, Nikole, Olivia, Raiens, Reičela, Samanta, Sofia i Viktoria. Spośród nich jedynie Alekss, Megija i Samanta występują w tradycyjnym kalendarzu imienin, a zarazem są najczęstszymi imionami w tej grupie — nosi je odpowiednio ponad 2 250, 1 500 i 3 300 osób. Jednak Keita, choć nosi je ponad 2 200 osób, nie jest 3 Autorzy sądzą, że był to błąd, ponieważ imię Anvars jest charakterystyczne dla arabskiego systemu antroponimicznego. Por. Anwar, arabskie imię osobowe wywodzące się od arabskiego słowa anwar, oznaczającego (R. Kohlheim, V. Kohlheim 2013: 57). 7 „jasny” lub „promienny”, uwzględnione w kalendarzu. Stosunkowo rzadkie imiona, noszone przez 500–1000 osób, to Aleks, Kevins, Maikls, Nikolass i Raiens, podczas gdy pozostałe imiona są jeszcze rzadsze i nosi je jedynie od 100 do 500 osób. Niemniej jednak wszystkie te imiona zostały uwzględnione w przygotowywanym słowniku, ponieważ należą do grupy 200 najpopularniejszych imion dla dziewcząt i chłopców. 4 Ponadto wizualizacja danych Centralnego Urzędu Statystycznego (CSB), zatytułowana 100 Most Popular Names of Newborns Over 100 Years, pokazuje, że imiona te są najczęściej nadawane dzieciom urodzonym za granicą. Można zatem stwierdzić, że każdy z tych czynników – bycie imieniem nietypowym dla Łotyszy lub bycie imieniem nowo przybyłym – z osobna wystarczyłby do wyjaśnienia ich nieobecności w LPV. 2.3. Zmienione formy imion i imiona rzadkie Należy zauważyć, że w przypadku 11 imion LPV podaje podobną, zwykle częściej używaną formę. Na przykład: Aleksis (nie Alekss), Dominiks (nie Domeniks), Emīlija (nie Emilia), Gabriela (nie Gabriella), Heidi (nie Heidija), Marija (nie Maria), Markuss (nie Markus), Nikola (nie Nikole), Olīvija (nie Olivia), Sofija (nie Sofia) oraz Viktorija (nie Viktoria). Wszystkie te formy (podane w nawiasach) zostały uwzględnione w rozszerzonym kalendarzu imienin, z wyjątkiem imion Emilia, Maria, Olivia, Sofia i Viktoria, które nie są zgodne z 5 łotewskie normy gramatyczne, tj. kończą się na -ia, a nie na normatywnym -ija. W trakcie analizy, obok wcześniej zidentyfikowanych grup, wyłoniła się dodatkowa kategoria: imiona, które bardzo rzadko (lub nigdy) występują w rzeczywistym użyciu, a mimo to są uwzględnione w tradycyjnym kalendarzu imieninowym. Trudno, a w niektórych przypadkach wręcz niemożliwe, ustalić, dlaczego imiona te są nieobecne w LPV, ponieważ przyczyny mogą być różne. Mogły pojawić się na Łotwie po 1980 roku, kiedy ukończono rękopis LPV, lub liczba ich nosicieli mogła być tak mała, że nie zwróciły uwagi K. Siliņša ani nie trafiły do jego zapisów. Łącznie zidentyfikowano 32 takie imiona: Ako, Aldris, Amalda, Amanta, Ārvalda, Ārvalds, Bernedīne, Digmārs, Dite, Dzelde, Dziedra, Dzīle, Edvarts, Gaits, Guntris, Halina, Imalda, Junora, Liepa, Liza, 6 Magone, Malvis, Meija, Meldris, Menarda, Miervalda, Raits, Ritvaldis, Sigmunds, Valgudis, Viestards, Žaklīna. Prawie wszystkie te imiona nosi mniej niż 70 osób, przy czym większość ma mniej niż 10 nosicieli. Tylko Edvarts, Liza i Žaklīna mają około 100 nosicieli, podczas gdy imię Ārvalda nie jest zarejestrowane w ogóle. 3. KLUCZOWE PUNKTY WYJAŚNIAJĄCE NIEOBECNOŚĆ OKREŚLONYCH IMION IMIONA W LPV Po pierwsze, istnieje jedno imię, którego wykluczenie zostało wyraźnie wspomniane we wstępie do LPV. Redaktor naukowy słownika, Ojārs Bušs, zauważa, że „imiona liwońskie i 4 Informacje o najnowszych tendencjach w wyborze imion dla noworodków na Łotwie można znaleźć w Balode 2023. 5 Rozszerzony kalendarz jest dostępny na stronie internetowej Państwowego Centrum Językowego: https://www.vvc.gov.lv/lv/kalendarvardu-ekspertu-komisija (zob. dokument „Paplašinātais vārdadienu saraksts”). 6 Na tej liście imion podkreślone imiona są pochodzenia łotewskiego. 8 imiona estońskie (z dawnych kronik)” należały do tych, które pominięto (Siliņš 1990: 34). Przykładem jest męskie imię Ako. Gdyby podobny słownik był opracowywany dzisiaj, kryterium to nie miałoby już zastosowania, ponieważ Ako jest obecnie zarejestrowane jako imię na Łotwie i nosi je ponad 10 osób, a zatem nie ogranicza się już do dawnych kronik. Podobnie wyłączono imię Bernadīna, odnotowane w rękopisie LPV, ponieważ nie było poświadczone w rzeczywistym użyciu (Ibid.: 34). Jednak podobne imię Bernedīne, noszone przez mniej niż 10 osób, zostało uwzględnione w przygotowywanym słowniku. Po drugie, LPV zawiera imiona w formach różniących się od tych w przygotowywanym słowniku: Ārvaldis (nie Ārvalds), Dita (nie Dite), Edvards (nie Edvarts), Gaitis (nie Gaits), Haļīna (nie Halina), Liepiņa (nie Liepa), Līze (nie Liza), Raitis (nie Raits), Zigmunds (nie Sigmunds), Viestarts (nie Viestards), Žakelīna (nie Žaklīna), a także imiona płci przeciwnej są odnotowane w LPV, na przykład imię męskie Ārvaldis (ale nie żeńskie Ārvalda), Dziedris (nie Dziedra), Dzīlis (nie Dzīle), Guntris (nie Guntra), Miervaldis (nie Miervalda), oraz imiona żeńskie Malva (nie męskie Malvis), Meldra (nie Meldris). W przypadku niektórych imion można przyjąć, że były one używane w XX wieku, lecz K. Siliņš mógł ich nie odnotować. Założenie to potwierdzają wyszukiwania w internetowym archiwum „Periodika”, które ujawniają artykuły prasowe wspominające rzeczywiste osoby o tych imionach, na przykład Aldris (w latach 70.), Amalda (w latach 20.), Halina (w latach 50.), Imalda (w latach 60.), Junora (w latach 30.) i Menarda (w latach 80.). Na podstawie nazwisk i szczegółów kontekstowych można z dużym prawdopodobieństwem stwierdzić, że osoby te były Łotyszami. Niektóre z tych imion pojawiają się również w czasopismach jako imiona postaci utworów literackich, takich jak Aldris, Dite, Dzelde i Junora, co mogło ułatwić ich późniejsze przyjęcie w rzeczywistym życiu. Ponadto na przykład imię Edvarts jest znane jako pseudonim literacki pisarza Edvartsa Virzy (1883–1940, prawdziwe imię i nazwisko Jēkabs Eduards Liekna). WNIOSKI Po pierwsze, założenie, że jedną z głównych przyczyn braku określonych imion w LPV jest zasadniczo odmienne podejście obu słowników – czy koncentrują się wyłącznie na imionach etnicznych Łotyszy, czy też na imionach noszonych przez obywateli Łotwy – potwierdziło się tylko częściowo. Spośród od dawna obecnych, typowych imion mniejszości łotewskich, których nie uwzględniono w LPV, wyróżniają się jedynie Jevgenija, Jevgenijs/Jevgēnijs i Nataļja. Częściej brak określonych imion można wyjaśnić ich pojawieniem się i/lub szerszym rozpowszechnieniem na Łotwie pod koniec XX wieku lub nawet dopiero w XXI wieku. Do tej grupy należą różne imiona pochodzenia zachodnioeuropejskiego (wszystkie dostosowane do łotewskiej ortografii, z łotewskimi końcówkami gramatycznymi), takie jak Braiens, Denīze, Džesika, Eimija, a także imiona reprezentujące słowiański system antroponimiczny, takie jak Alisa, Damirs, Daniils i Denis. Przykłady te pokazują, że tradycje nadawania imion na Łotwie uległy w ostatnich dziesięcioleciach znacznym zmianom, zarówno wśród Łotyszy, jak i w społecznościach mniejszościowych. W przypadku niemal połowy analizowanych imion przyczyn ich nieuwzględnienia w LPV nie można z całą pewnością ustalić. Są to bardzo rzadko używane, a w niektórych przypadkach nawet unikatowe 9 imiona, które mimo to pojawiają się w tradycyjnym kalendarzu imieninowym. Chociaż grupa ta jest dość różnorodna, to właśnie tutaj – i tylko tutaj – występują imiona pochodzenia łotewskiego, takie jak Ārvalda, Dzelde i Dziedra. Umieszczenie niektórych z tych imion w kalendarzu mogło przyczynić się do ich przekształcenia z okazjonalnie występujących w rzadkie, lecz wciąż poświadczone imiona. W każdym razie nadchodzący słownik przedstawi niezwykle różnorodny zbiór imion. Tylko czas pokaże, które z tych imion zakorzenią się i rozkwitną w łotewskich praktykach nadawania imion, a które stopniowo odejdą w zapomnienie. REFERENCES Balode Laimute 2023: Names of Newborns in Latvia: Recent Changes. – Onomastics in Interaction With Other Branches of Science. Volume 2. Anthroponomastics. Proceedings of the 27th International Congress of Onomastic Sciences, ed. U. Bijak, P. Swoboda, J. B. Walkowiak, Kraków: Jagiellonian University Press, 21–47. DOI: https://doi.org/10.4467/K7446.46/22.23.17267. Balode Laimute, Siliņa-Piņķe Renāte 2025: Reflection of Identity in Given Names of Latvia Over the Last Century. – Proceedings of the ICOS Congress [article accepted for publication]. CSB: Latvijas Republikas Centrālā statistikas pārvalde. 100 populārākie personvārdi: datu kopa [Central Statistical Bureau of the Republic of Latvia. 100 Most Popular Personal Names: Data Set]. Internet Access: http://vardi.csb.gov.lv [accessed 02.06.2025]. Eggert Birgit, Nissen Knudsen Bo 2023: Danish Name Lexicon: A New Web-Dictionary of Danish Personal Names. – Onomastics in Interaction With Other Branches of Science. Volume 2. Anthroponomastics. Proceedings of the 27th International Congress of Onomastic Sciences, ed. U. Bijak, P. Swoboda, J. B. Walkowiak, Kraków: Jagiellonian University Press, 123–140. DOI: https://doi.org/10.4467/K7446.46/22.23.17273. Kohlheim Rosa, Kohlheim Volker 2013: Duden. Lexikon der Vornamen, 6., völlig neu bearbeitete Aufl., Mannheim, Zürich: Dudenverlag. Leibring Katharina 2023: Movements and Changes in the Forename Stock in Sweden Between the 1990s and the 2010s. – Onomastics in Interaction With Other Branches of Science. Volume 2. Anthroponomastics. Proceedings of the 27th International Congress of Onomastic Sciences, ed. U. Bijak, P. Swoboda, J. B. Walkowiak, Kraków: Jagiellonian University Press, 279–298. DOI: https://doi.org/10.4467/K7446.46/22.23.17282. Lieberson Stanley 2000: A Matter of Taste: How Names, Fashions and Culture Change, New Haven, London: Yale University Press. Maciejauskienė Vitalija 2004: Dar kartą apie lietuvių vardus [Once again about Lithuanian Names]. – Kalbos kultūra 77, 84‒95. Internet Access: https://etalpykla.lituanistika.lt/object/LT-LDB-