Finantza jasangarriak: oinarriak eta bilakaera. BFA-ren eta EJ-ren ekarpena.

GRADUA: EAZ + ZUZENBIDE GRADU BIKOITZA 2022/2023 ikas u ea FINANTZA JASANGARRIAK: OINARRIAK ETA BILAKAERA. BFA-REN ETA EJ-REN EKARPENA. Egilea: Unai A edondo To es Zuzenda ia: Idoia Idigo as Gamboa Bilbo, 2023ko ekaina en 23a. Finan za jasanga iak: oina iak e a bilakae a. BFA- en e a EJ- en eka pena. AURKIBIDEA LABURDURAK/SIGLAK ................................................................................................................... 3 LABURPENA ETA GAKO-HITZAK..................................................................................................... 4 1. SARRERA .................................................................................................................................... 5 1.1. GAIAREN JUSTIFIKAZIOA ETA HELBURUAK ........................................................................ 5 1.2. METODOLOGIA ................................................................................................................... 5 1.3. EGITURA ............................................................................................................................. 6 2. FINANTZA JASANGARRIAK: LEHEN HURBILKETA ....................................................................... 7 2.1. KONTZEPTUA ...................................................................................................................... 7 2.2. ESG FAKTOREEKIKO LOTURA .............................................................................................. 8 2.3. HARREMANDUTAKO TERMINOLOGIA ................................................................................ 9 3. FINANTZA JASANGARRIEN JATORRIA ...................................................................................... 11 4. FINANTZA JASANGARRIEN HEDAPEN MULTIFAKTORIALA ...................................................... 12 4.1. JASANGARRITASUNAREKIKO GIZARTE-ARDURA .............................................................. 13 4.2. EKIMEN INSTITUZIONALA ................................................................................................. 14 4.3. COVID 19-AREN ERAGINA ................................................................................................ 21 5. PRODUKTU ETA ZERBITZU JASANGARRI NAGUSIAK ............................................................... 22 6. FINANTZA JASANGARRIAK BIZKAIAN: BFA-REN ETA EJ-REN EKIMENAK ................................. 26 6.1. BIZKAIAKO FORU ALDUNDIAREN EKARPENAK ................................................................. 26 6.1.1. ZERGA ARAUDI BIDEZKO EKARPENA ......................................................................... 27 6.1.2. BFA-RI LOTUTAKO ERAKUNDEEN BIDEZKO EKARPENA ............................................. 28 6.2. EUSKO JAURLARITZAREN EKARPENAK ............................................................................. 31 7. ONDORIOAK ............................................................................................................................ 35 8. BIBLIOGRAFIA .......................................................................................................................... 38 FIGUREN AURKIBIDEA 2.2. Figu a: ESG i izpideak e a haien sailkapena ........................................................................... 8 4.1. Figu a: ESG i izpideen a abe a kudea u ako ak iboak Espainian, 2009-2021. .................... 14 4.2.1. Figu a: 2030 Agendan jaso ako GJH-ak. ............................................................................ 16 4.2.2 Figu a: Ga apen I aunko a Finan za zeko Akzio Plana en akzioak. .................................. 18 5. Figu a: P oduk u/Ze bi zu Jasanga i Nagusiak. ..................................................................... 25 6.1.2. Figu a: Seed Capi al Bizkaia- en akziodunak. .................................................................... 29 6.2. Figu a: EJ- en bonu jasanga ien jaulkipenen ezauga iak e a pisua. .................................. 33 Finan za jasanga iak: oina iak e a bilakae a. BFA- en e a EJ- en eka pena. LABURDURAK/SIGLAK APLMA: Asia e a Pazi ikoko Maileguen Me ka ua en Elka ea (Asia Paci ic Loan Ma ke Associa ion). BFA: Bizkaiko Fo u Aldundia. BMBN: Balo e Me ka ua en Ba zo de Nazionala. CEO: Zuzenda i Exeku iboa (Chie Execu i e O ice ). Cop21: Klima Aldake a i bu uzko Nazio Ba uen 21. Kon e en zia. EB: Eu opa Ba asuna. EJ: Eusko Jau la i za. ESG: Ingu unea, giza ea e a gobe nu-ona (En i onmen al, Social and Go e nmen ). GJH: Ga apen Jasanga i ako Helbu uak (Sus ainable De elopmen Goals). HLEG: Finan za jasanga iei bu uzko Goi-mailako Adi uen Taldea (High-Le el Expe G oup on sus ainable inance). ICMA: Nazioa eko Kapi alen Me ka uen Elka ea (In e na ional Capi al Ma ke Associa ion). LMA: Maileguen Me ka ua en Elka ea (Loan Ma ke Associa ion). LSTA: Maileguen Sindikazio e a Negoziazio Elka ea (Loan Syndica ions and T ading Associa ion). NBE: Nazio Ba uen E akundea. OFISO: Finan zake a Jasanga ia en Espainia Beha okia (Obse a o io Español de la Financiación Sos enible). PFEZ: Pe sona Fisikoen E en a en gaineko Ze ga. SRI: Inbe sio Sozialki A du a sua (Socially Responsible In es ing). SZ: Sozie a een gaineko Ze ga. Finan za jasanga iak: oina iak e a bilakae a. BFA- en e a EJ- en eka pena. LABURPENA ETA GAKO-HITZAK Labu pena Jasanga i asuna XXI. mendeko e onka ga an zi suene akoa bihu u da, e a be e e agina ekonomiako sek o e o o an naba i u izan da. Ikuspun u hone a ik, inan zen sek o ea ez da salbuespen ba izan, e a azken u eo an ge o e a ama uagoa bihu u da “ inan za jasanga ien” enomenoa. Hala, lan hone an, inan za jasanga ien kon zep u e a ja o ia az e zen da, enomenoa en bilakae a baldin za u du en ak o eak kon uan ha uz, e a gau egun opa dai ezkeen p oduk u inan za io jasanga iei e epa a uz. Honen esku ik, gaine a, inan za jasanga ien a loan Bizkaiko Fo u Aldundiak e a Eusko Jau la i zak bu u u ako eka penak az e zen di a, ga a u ako p oiek uen oina i e a ezauga iak a gi zeko asmoa ekin. Gako-Hi zak Finan za Jasanga iak, Bonu Jasanga iak, Inbe sio Fun s Jasanga iak, Bizkaiko Fo u Aldundia, Eusko Jau la i za. Abs ac Sus ainabili y has become one o he mos impo an challenges o he 21s cen u y, and i s impac has been el h oughou all sec o s o he economy. In his sense, he inancial sec o has no been an excep ion, and he phenomenon o "sus ainable inance" has become inc easingly popula . The e o e, his pape analyses he concep and o igin o sus ainable inance, aking in o accoun he ac o s ha ha e condi ioned i s e olu ion, and e iewing he sus ainable inancial p oduc s ha can be ound oday. In addi ion, i also analyses he con ibu ions made by he P o incial Council o Bizkaia (Dipu ación Fo al de Bizkaia) and he Basque Go e nmen ega ding his ield, wi h he aim o cla i ying he bases and cha ac e is ics o he de eloped p ojec s. Keywo ds Sus ainable Finance, Sus ainable Bonds, Sus ainable In es men Funds, P o incial Council o Bizkaia, Basque Go e nmen . Finan za jasanga iak: oina iak e a bilakae a. BFA- en e a EJ- en eka pena. 5 1. SARRERA 1.1. GAIAREN JUSTIFIKAZIOA ETA HELBURUAK Ga apen jasanga ia e a i aunko asuna es a u mode noen e onka ga an zi suene ako ba bihu u di a. Klima aldake a, be o egi e ek ua, be din asuna, inklusioa… ge o e a e minologia ohikoagoa da, e a haien e agina, gu xinaka-gu xinaka, giza eko sek o e o o a a heda u da. Tes uingu u hone an, ani zak izan di a jasanga i asunak osa zen duen p emiazko e onka i au e egi eko ga a u di en ekimenak, e akunde e a ins i uzio ezbe dinek p oiek u e a au e apen ga an zi suak bu u u di uz ela ik a lo hone an. Gaine a, jasanga i asuna ekiko a du a hau plano ins i uzional ba e ik ha a ago joan da, biz anle e a agen e ekonomikoen a ean e e au e a-pausu ga an zi suak eman bai i a. Esa e ako, azpima aga ia da giza e e an zukizun ko po a ibo e a ESG ak o een 1 ain za espena naba menki heda u dela; edo a i aunko asuna i izpide ge o e a ga an zi suagoa bihu u dela e abaki ha ze p ozesue an. Ikuspun u hone a ik, inan zen a loa ez da jasanga i asuna en e agine ik kanpo ge a u. Kon a a, e diguneko balioa duen aldagai gisa age u da azkenaldian, ga apen jasanga ia en inan zazioan oina izko pape a joka zen duen e emua bihu uz. E a, jasanga i asuna ekiko a du a inan za sek o ean ba ne a zean, egun “ inan za jasanga i” izena ekin ezagu zen dugun enomenoa i leku eman zaio, azken u eo an naba menki hazi e a heda u den e edu gisa. Hala, lana en helbu u o oko a, inan za jasanga ien enomenoan ba ne a zea da, inan za jasanga ien kon zep u e a ja o ia az e uz, be e bilakae an e agin izan du en ak o eei e epa a uz, e a egun opa dai ezkeen p oduk u inan za io jasanga i nagusiak iden i ika uz. Gaine a, hone az gain, in e esga ia izan li eke e e euskal ins i uzioek inan za jasanga ien a loan izan du en ja e a e a posizioa az e zea. Ondo ioz, lana en helbu u da e e Eusko Jau la i zak (EJ-k) e a Bizkaiko Fo u Aldundiak (BFA-k) e emu hone an ga a u di uz en ekimenei e epa a zea, ba ez e e a lo hone an bu u u di uz en eka penak ule u ahal iza eko. 1.2. METODOLOGIA Finka u ako helbu uak be e ahal iza eko, ja ai u ako me odologia, nagusiki, anali iko-sin e ikoa izan da. Zehazki, me odo anali ikoa en bi a ez, az e zen a i den “ enomenoa, oso asun gisa ule u a, be au osa zen du en elemen ue an bana zen da. Ho en bidez, oso asun ba az e u nahi da, osa zen du en eduki pa ziale an deskonposa uz, a al bakoi za be e bai an az e uz, e a “oso asuna” be au osa zen duen elemen u esen zialen bidez in e p e a uz” (Rod íguez, e al., 2005). Ondo en, behin analisi anali ikoa bu u u a, me odo sin e ikoa en bidez, enomeno oso ho en a al ezbe dinduak ba u egi en di a (Rod íguez, e al., 2005), enomenoa en oso asuna jasoz. Hauxe oina i izanda, inan za jasanga ien kasuan, lehenik e a behik, be au osa zen du en elemen uen az e ke a bana ua egin da. Ho e a ako, indibidualki az e u di a enomenoa en esanahi o oko a, be e ja o i e a abiapun ua, be e bilakae an e agin du en ak o eak, e a egun ba ne a zen di uen p oduk u inan za io ezbe dinak. 1 ESG siglekin jaso zen di a ingu umen- (En i omen al), giza e- (Social) e a gobe nan za- (Go e nance) ak o eak. Finan za jasanga iak: oina iak e a bilakae a. BFA- en e a EJ- en eka pena. 6 Gaine a, analisi indibidualiza u hau egin ahal iza eko, un sezkoa izan da in o mazio i u i ezbe dine a a jo zea, oina izko pisua izan du ela ik enomenoa en ingu uan ga a u ako li e a u a zien i ikoak e a inan za jasanga ien ingu uko ekimenak bu u u di uz en e akundeen dokumen uek. E a be ean, BFA- en e a EJ- en eka pena az e u ahal iza eko, no abide be a i eu si zaio e e. Hale e, kasu hone an, in o mazio i u i nagusia bi e akundeen ga den asun e a in o mazio publiko a alak izan di a, be an a gi a a u ako da uak oina izkoak izan bai i a analisi hau bu u u ahal iza eko. Edonola e e, behin enomeno hauen az e ke a anali ikoa bu u u a, me odo sin e ikoa i eske , posible izan da haien ikuspun u e a ideia o oko ba ga a zea, edukia oso asunean az e zea posible eginez. Gaine a, me odo anali iko e a sin e ikoa ba e a uz, az e ke a sakon ba egi eko auke a zabaldu da. Solde illa i akaslea en hi ze an, “ enomeno ekonomikoa be e be ezi asunean a zeman ahal iza eko, aldagaiak e a kasuak aldi be ean ha u beha di a kon uan, oso asun aldako e a za iezina en ba ne. Be az, enomeno ekonomikoa ule zeko p ozesuak be e osagaien a zema e a gia daka (epaike a anali ikoa), bai e a be e indibidual asun singula ean nola lo zen di en e e (epaike a sin e ikoa)” (Solde illa, 1995). 1.3. EGITURA Ideia o oko bezala, lana 6 a al nagusi an bana zen da. Lehenik e a behin, inan za jasanga ien kon zep ua az e zen da, enomenoa en nondik no ako e a ezauga i nagusiei e epa a uz. Ikuspun u hone a ik, kon zep ua en e a ESG i izpideen a eko lo u a az e zen da, e a gaine a, enomeno ik ge u koka zen den bes elako e minologia i e epa a zen zaio, kasuan kasuko ezbe din asunak azpima a uz. Ondo en, biga en a al gisa, inan za jasanga ien ja o ia az e zen da, enomenoa en abiapun ua az e uz, e a be onen au eka i his o iko ezbe dinak aipa uz. Ja aian, hi uga enik, inan za jasanga ien hedapenean e agin izan du en ak o e ezbe dinak jaso zen di a. Hala, egun enomenoak bizi duen egoe a ahalbide u du en aldagaiei e epa a zen zaie, giza ea en alde iko ja e a, Eu opako e a nazioa eko ins i uzio ezbe dinen ekimenak, e a Co id-19a en k isia az e uz. Lauga enik, inan za jasanga ien bai an egun opa zen di en esna edo p oduk u inan za io nagusiei e epa a zen zaie, bonu, mailegu e a inbe sio un se an sakonduz. Gaine a, bes elako p oduk u jasanga ien so e a e e az e zen da, g eenwashing-a en e agina e e aipa uz. Bos ga enik, ondo ioe an ba ne a u baino lehen, inan za jasanga ien a loan BFA-k e a EJ-k ga a u ako p oiek uak az e zen di a, bi e akundeek bu u ako eka penak a gi ze alde a. BFA- en kasuan, ha i lo u ako e akundeen bidez e a ze gen a audia en bidez bu u zen di uen eka penak az e zen di a, e a EJ- en kasuan, ga a u ako oina iez gain, be eziki az e zen di a egune a a e bu u u di uen bonu jasanga ien jaulkipenak. Amai zeko, azken a al gisa, ondo ioak jaso zen di a, lanean zeha bu u u ako az e ke en emai zak jasoz, e a e o kizuna i begi a inan za jasanga ien no abidea en ingu uan hausna uz. Finan za jasanga iak: oina iak e a bilakae a. BFA- en e a EJ- en eka pena. 7 2. FINANTZA JASANGARRIAK: LEHEN HURBILKETA Sa e an au e a zen genuenez, azken hama kade an ge o e a handiagoa bihu u da giza ea en ga apen jasanga ia ekiko kezka. Ins i uzio publikoe an ez ezik, enp esa p iba u e a pa ikula e an e e naba menki handi u da ingu ugi oa ekiko e a e o kizuna ekiko a du a, gau egun lehen mailako nazioa eko e onka bihu u dela ik jasanga i asuna. Ikuspun u hone a ik, ani zak di a ga apen jasanga ia en ingu uan ga a u di en enomeno be iak; kon sumoan, ekoizpenean, ga aioan, e a bai a ekonomian be an sis ema be i zaile e a au e akoiak age u izan di ela ik. Ondo ioz, ge o e a ohikoagoak di a kon sumo a du a sua i, ekoizpen jasanga ia i, ekonomia zi kula a i, edo a ekonomia kolabo a iboa i egindako e e e en ziak. Hala, jasanga i asuna ekiko kezka hau inan za a loan p oiek a zean, az e gai dugun “ inan za jasanga i” kon zep ua nagusi u da azken u eo an, zabal zen e a heda zen a i den enomenoa dela ik. 2.1. KONTZEPTUA Finan za jasanga iei bu uz hi z egi en dugunean, kon uan izan beha dugu enomeno be eziki be i zaile e a ak ual ba en au ean gaudela, bilakae a e a gailen ze p ozesu be ean ba ne a u a dagoena, e a o o ha “modan dagoena, go aldi be ean” (Domínguez e a López, 2020). Gaine a, inan za jasanga iekin es uki lo u ako e minologia oso ani za da, sa i an kon zep uen a eko mugak a gi ge a zen ez di ela ik. Hau dela medio, ez da e aza inan za jasanga ien de inizio zeha z e a i xi ba eskain zea. Kon a a, enomenoa en be a en gau ko asun e a ga apena en ondo ioz, e emu a gi e a inko ik ez daukan kon zep u ba dela ule genezake, be onen bilakae a ekin ba egoki zen doana. Hala, gai honen ingu uan au o eek e a ins i uzio ezbe dinek eskaini ako de inizioei e epa a zen badiegu, de inizio zabal e a o oko ak opa zen di ugu, kon zep ua en e emua mu iz u o dez (de inizio i xiak eskainiz), honen zabale a en alde egi en du enak ( enomenoa en be a en ga apena en adie azle izan li ekeena). Honen adibide a giena Eu opa Ba zo deak eskaini ako de inizioan opa zen dugu. Kon uan izan beha dugu Eu opa Ba zo deak eskaini ako de inizio hau oina izko e e e en zia bihu u dela azken u eo an, be e balio a giga iaz gain, ondo engo dok ina zien i ikoak de inizio hone a a jo izan bai u sa i an kon zep ua en oina i bila, au o e ani zek de inizio hau be esku a zen du ela ik inan za jasanga iei bu uz min za ze ako o duan. Zehazki, eu opa o ganoa en a abe a, “ inan za jasanga iak, inan za-sek o ean inbe sio- e abakiak ha ze ako o duan ingu umen-, giza e- e a gobe nan za-gaiak (ESG gaiak) beha bezala kon uan ha zeko p ozesua i egi en dio e e e en zia, ho ek be ekin daka ela ik inbe sio handiagoa bu u zea ja due a jasanga ie an e a epe luzeagokoe an” (Eu opa Ba zo dea, d.g.a.). Hau da, inan za jasanga iak, ingu umen-, giza e- e a gobe nu oneko- ak o eak kon uan izanda ha u ako inbe sio edo inan za e abakiak izango li a eke, ja due a/ekimen jasanga ien e a epe luzekoen ga apena sus a zea ahalbide uz. Ideia hone a ik abia uz, bes elako e akundeek (bai publiko nola p iba uek) kon zep ua en de inizio p opioak eskaini izan di uz e e e, ba e o iz Eu opa Ba zo deak eza i ako oina iekin. Finan za jasanga iak: oina iak e a bilakae a. BFA- en e a EJ- en eka pena. 8 Esa e ako, Nazio Ba uen E akundea en (NBE- en) Munduko I una en Espainia Sa eak (Red Española del Pac o Mundial de la ONU), inan za jasanga iak “giza e- e a ingu umen- ak o eak balo a uz ha zen di en inbe sio-e abakiak” di ela ule zen du (Pac o Mundial Red Española, 2022a). E a be ean, Balo e Me ka ua en Ba zo de Nazionalak (BMBN) ule zen du inan za jasanga ien un s e a helbu ua “inbe sio-e abakie an, ingu une-elemen uak, elemen u sozialak, e a gobe nu-oneko elemen uak kon uan ha zea” izango li za ekeela (BMBN, d.g.a). Hala be az, o oko ean, ule genezake inan za jasanga iak jasanga i asun-i izpideak kon uan ha u a bu u u ako inan za e a inbe sio e abakiak di ela; e a, o o ha , ingu umena ekiko, giza ea ekiko e a gobe nan za egokia ekiko a du a e a kezka (ho s, jasanga i asuna ekiko e a ga apen jasanga ia ekiko kezka) inan za a loan p oiek a zea daka ela. 2.2. ESG FAKTOREEKIKO LOTURA Azaldu be i duguna en a gi an, ukaezina da jasanga i asunak e diguneko lekua jaso zen duela inan za jasanga ien elemen u de ini zaile gisa, ingu ugi oa ekiko, giza ea ekiko e a gobe nan za ona ekiko a du a enomeno honen elemen u be eizga ia dela ik. Ikuspun u hone a ik, jasanga i asuna ekiko a du a e a kezka hau “ESG” izena ekin ezagu u ohi den kon zep u be ian p oiek a u izan da azken u eo an, ingelesezko “En i omen al, Social e a Go e nance” hi zen siglapean. ESG i izpideek, un sean, ingu ugi o-, giza e- e a gobe nan za oneko- ak o eei egi en die e e e e en zia, e a enp esa/e akunde ezbe dinen giza e e an zukizuna e a jasanga i asuna neu zeko i izpide mul zo bihu u di a, konpainien e agin sozial e a ko po a iboa neu zeko oina i gisa. 2.2. Figu a: ESG i izpideak e a haien sailkapena. I u ia: Wo ld Economic Fo um, 2021. Finan za jasanga iak: oina iak e a bilakae a. BFA- en e a EJ- en eka pena. 9 Ikuspun u hone a ik, egun, inan za jasanga iak ESG i izpide hauekin es uki e a ukaezinki lo u ako enomeno gisa au kez en zaizkigu; ingu umen- (En i omen al), giza e- (Social) e a gobe nan za- (Go e nance) ak o eak kon uan izanda ha u ako inbe sioak bai i a (ho s, ESG i izpideak kon uan izanda ha u ako inbe sio e abakiak). Hala, inan za jasanga ien enomenoa, be ez, ingu unea ekiko- e a giza ea ekiko-a du a ekin zeha o ha emandu a dagoen a en, gau egun ESG i izpideen ma koan au kez en dela ondo ioz a genezake, elka en esku ik doazen elemen u gisa. A e gehiago, ESG i izpideen e a inan za jasanga ien elka ekiko lo u a honen adie azle di a Eu opa Ba zo deak eskaini ako de inizioak, lehen une ba ean inan za jasanga iak ingu umen- e a giza e-gaiak beha bezala kon uan ha u a bu u u ako inbe sio e abaki gisa de ini u zi uen a en (2018/907 Jakina azpena, Eu opa Ba zo dea ena, 2018ko ma xoa en 3koa), ondo en “ingu umen-, giza e- e a gobe nan za-gaiekiko (ESG)” e e e en zia jasoko zuelako esp esuki, ESG i izpideei aipamena ba ne a uz inan za jasanga ien de inizioan be an (Eu opa Ba zo dea, d.g.a.). Be az, esa en genuenez, inan za jasanga ien kon zep ua ukaezinki ESG i izpideen esku ik doan enomenoa li za eke egun, ESG ak o eak kon uan izanda bu u u ako inan za e abaki gisa ule genezakeela ik. 2.3. HARREMANDUTAKO TERMINOLOGIA Au e a zen genuen bezalaxe, inan za jasanga iei bu uz hi z egi ean, be onekin es uki lo u ako e minologia ani za age zen da, e a sa i an ez da e aza enomeno ezbe dinen a eko muga e a ezbe din asunak e a a gian iden i ika zea. Hau dela medio, beha ezkoa li eke inan za jasanga ien ingu uan e a honekin ha emandu a age zen di en kon zep u ezbe dinei e epa a zea, bakoi za en be ezi asun e a ezauga iak az e ze alde a, e a ba ez e e, inan za jasanga ien e emuan joka zen du en lekua inka zeko. Inbe sio Sozialki A du a sua / Inbe sio Jasanga i e a A du a sua (SRI) Inbe sio Sozialki A du a sua (SRI ingelesez -Socially Responsible In es men - e a ISR gaz ele az -In e sión Socialmen e Responsable-), “inbe sio-zo o ba eko balioak az e zeko e a auke a zeko p ozesuan ingu umen-, giza e- e a gobe nu oneko-i izpideak bil zen di u inbe sio iloso ia” gisa ule dezakegu (Spainsi , 2019). Hau da, “i izpide inan za ioak ez ezik (e en aga i asuna e a a iskua, inbe sio adizionale an bezala), i izpide ex a- inan za ioak e e” kon uan izanda bu u u ako ekimen inbe i zailea izango li za eke (Spainsi , d.g.), e akundeen e an zukizuna ain za ha uz inan za-analisi adizionala ekin ba e a (Bilbao-Te ol e al., 2016). De inizio honen a gi an, ikus dai eke Inbe sio Sozialki A du a suak inan za jasanga ien oso ge u koka zen den enomenoa dela, bi kasue an ESG ak o eak kon uan izanda bu u u ako e abakiei egi en bai zaie e e e en zia. Hau dela medio, sa i an sinonimo za jo zen di a, ule uz inan za jasanga iek e e e en zia egi en dio ela Inbe sio Sozialki A du a sua en kon zep ua i. Hala e e, kon uan izan beha dugu inan za jasanga iei bu uz hi z egi ean, ez zaiola soilik ja due a inbe i zailea i egi en e e e en zia, be e bai an ge a zen bai i a e e “hainba e akunde mo a (bankuak, ak iboen kudea zaileak, enp esak, asegu u-e xeak, e ab.), e a bai a p oduk u e a ze bi zu uga i e e (maileguak, bonuak, e ab.), (…) inan za-sis emak jasanga i asun-i izpideen a abe a e alda zeko gil za iak di enak” (Pac o Mundial Red Española, 2022b). Finan za jasanga iak: oina iak e a bilakae a. BFA- en e a EJ- en eka pena. 16 2030 Agenda 2030 Agenda, azken u ee an jasanga i asuna en e emuan bu u u izan den ekimen ga an zi suene ako ba da, ju idikoki lo eslea izan ez a en, es a u e a e agile ekonomiko ezbe dinen e abakiak zuzendu izan di uena. Zehazki, 2030 Agenda izena ekin ezagu zen da 2015eko i aila en 25ean NBE- en Asanblada O oko ak bu u u e a ona u ako ebazpena, “T ans o ma nues o mundo: la Agenda 2030 pa a el Desa ollo Sos enible” izenbu ua ekin au kez u zena. Honen bi a ez, egun hain ama uak di en 17 GJH-ak eza i zi en (Ga apen Jasanga i ako Helbu uak, ODS gaz ele az e a SDG ingelesez), e a bai a ho iekin lo u ako 169 azpi- helbu u, “pe sonen, plane a en e a opa o asuna en aldeko ekin za-plan” gisa (NBE, 2015). 4.2.1. Figu a: 2030 Agendan jaso ako GJH-ak. I u ia: NBE, 2015. Ikuspun u hone a ik, agenda en es uan be an jaso zen zenez, 17 helbu uen eza penak au eka i ik gabeko agenda unibe sal e a zabal ba i leku eman zion (NBE, 2015); aldake a klima ikoa ez ezik, pob ezia, bake unibe sala, be din asuna e a an zeko gaiak ga apen i aunko e ako oina i gisa eza iko zi uena 5 . Hala, 2030 Agenda en eza penak e agin naba mena izan zuen inan za jasanga ien gain, 17 GJH-ak inan za zeko nahi aezko esna gisa age u bai zi en azken hauek (Pac o Mundial Red Española, 2020). Azken inean, “ inan za jasanga iek, inan za sek o eak GJH-ekiko daukan konp omiso ukiga ia adie az en du e” (Roldán, 2019), e a ondo ioz, 2030 Agendan eza i ako helbu uak lo zeko a lo inan za ioa en eka pen gisa kon igu a u izan di a, ga apen i aunko a lo zeko esna gisa hain zuzen e e. 5 Helbu u hauen lo pen p ozesuan, azpima aga ia da NBE- en 74. ba za nagusian (2019), An onio Gu e es idazka i nagusiak deialdi o oko ba egin zuela, gobe nuei, enp esei e a giza e eska uz 17 helbu uen gaineko ekin za a eago zea; e a 2020-2030 hama kada “Ekin zen Hama kada” gisa de ini uz. Finan za jasanga iak: oina iak e a bilakae a. BFA- en e a EJ- en eka pena. 17 Azaldu akoa en a gi an, au o e gehienek 2030 Agenda e a Pa iseko Hi za mena inan za jasanga ien oina izko elemen u gisa aipa zen di uz e, giza ean heda zen a i den jasanga i asuna ekiko kezka i “ o ma zeha za” eskaini zio ela ule uz (Má quez e al., 2021); e a ondo engo ekimen publiko e a p iba uen abiapun u za joz (Delgado, 2022). Hala e e, ai o u beha a dago bi p oiek u hauek ez di ela inan za jasanga iek pai a u du en e agin ins i uzional baka a izan. Kon a a, azken u ee an bul zada naba mena bizi izan du e, ba ez e e Eu opa Ba asuna en (EB) ma koan. Hala, poli ika “ ansbe sal” (Delgado, 2022) gisa nahi aez aipa u beha di ugu: Ga apen I aunko a Finan za zeko Akzio Plana (2018) Ga apen I aunko a Finan za zeko Akzio Plana, EB- en ma koan inan za jasanga ien alde ga a u ako lehen ekimen ga an zi sua izan zen. 2018ko ma xoa en 8an ona uko zuen eu opa ba zo deak, “ inan zazioa jasanga i asuna i lo zen ja ai zeko es a egia global” (Eu opa Ba zo dea, 2020a) gisa. Be e ja o ia 2016 u ean koka zen da, inan za jasanga ien ingu uko 20 adi uk osa u ako alde ba en izendapena ekin (HLEG, High-Le el Expe G oup on sus ainable inance). Hain zuzen, eu opa ba zo deak, giza e zibileko, inan za-sek o eko, mundu akademikoko e a eu opa zein nazioa eko ins i uzioe ako 20 beha zaile izenda u zi uen, inan za jasanga ien ingu uko aholkula i za xos en ba bu u zeko agindua ekin (Eu opa Ba zo dea, 2020b). Hala, HLEG aldeak bu u u ako xos enik abia uz, eu opa ba zo deak Ga apen I aunko a Finan za zeko Akzio Plana bu u uko zuen (2018/907 Jakina azpena, Eu opa Ba zo dea ena, 2018ko ma xoa en 3koa), “ inan zak sus a zeko e e e en zia-espa u ba so uz, ingu umen- e a giza e-helbu uekin ba da o en ekonomia ba lo ze alde a” (González, 2019). Zehazki, Akzio Planean be an eza zen zenez, ondo engo xedeak ase zea zen helbu u nagusi (2018/907 Jakina azpena, Eu opa Ba zo dea ena, 2018ko ma xoa en 3koa): 1. Hazkunde jasanga i e a inklusiboa lo zeko kapi al- luxuak inbe sio i aunko e a a bide a zea, Eu opak ia 180.000 milioi eu oko inbe sio-de izi a ase u beha ko bailuke klima en e a ene gia en a loko helbu uak lo zeko 2030 u ean. 2. Klima-aldake a en, baliabideak ago zea en, ingu umena en deg adazioa en e a giza e-a azoen ondo iozko inan za-a iskuak kudea zea; inan za sek o eak ez bai i u be i e a egokian kon uan ha zen ingu umen- e a klima- a iskuak. 3. Finan za- e a ekonomia-ja due e an ga den asuna e a luzapena sus a zea, inan za-me ka ue ako e agileek enp esen epe luze ako balio-so e a e a jasanga i asun-a iskuen kudeake a beha bezala ebalua u ahal deza en. Helbu u hauek ase zeko gaine a, Planak 10 akzio an oina i u ako gida ba eza zen zuen. Ondo engo g a ikoan ikus dai ekeenez, xede bakoi za lo ze a bide a u ako ekimen zeha zak p oposa u zi en, guz i a 10 pun u an oina i u ako sis ema ba eza iz: Finan za jasanga iak: oina iak e a bilakae a. BFA- en e a EJ- en eka pena. 18 4.2.2 Figu a: Ga apen I aunko a Finan za zeko Akzio Plana en akzioak. I u ia: No be ak egina, Ga apen I aunko a Finan za zeko Akzio Plane ik abia u a. Ikuspun u hone a ik, 2018 ik gau egune a a e 10 akzio hauek abia az eaz a du a u da ba zo dea. Esa e ako, ja aian az e uko dugunez, Eu opa Taxonomia eza i du; edo a 2019 u e ik Bonu Be deen Eu opa Es anda a en ga apenean ja dun du, 2023ko o saila en 28an behin behineko lege-ako dio ba lo u izan duen a e Eu opa Pa lamen ua ekin (Eu opa Ba zo dea, 2023a). Bes alde, inbe sioa sus a zeko neu i ezbe dinak bu u u di u e e, hala nola, I un Be de ba e ako Eu opako Inbe sio Plana (Eu opa Jasanga i ba e ako Inbe sio Plana izena ekin e e ezagu ua), non In es Eu ekimena nagusi zen den, zeinak 279.000 milioi eu o mugia aziko di uen inbe sio publiko e a p iba ue an (Eu opa Ba zo dea, 2020c). Gaine a, e egelamenduen bidez e e ja dun du, aipaga ia dela ik esa e ako Finan za- Ze bi zuen Sek o ean I aunko asuna i bu uzko In o mazioa Zabal zea i bu uzko E egelamendua, 2019 u ean ona u zena (Eu opa Ba zo dea, 2020a). Edozein kasu an, guz i honen a gi an, ukaezina da Ga apen I aunko a Finan za zeko Akzio Plana oina izko ekimena izan dela inan za jasanga ien bilakae an, e a, hein handi ba ean, EB- en ondo engo ja duna zuzen zeaz a du a u dela. HELBURUAK AKZIOAK Hazkunde jasanga i e a inklusiboa lo zeko kapi al- luxuak inbe sio i aunko e a a bide a zea. 1. Ja due a i aunko en EB-ko sailkapen-sis ema ba ga a zea. 2. P oduk u inan za io be deei aplika zeko a au e a e ike ak so zea. 3. P oduk u jasanga ie an inbe sioa sus a zea. 4. Finan za-aholkula i za eskain zean i aunko asuna xe a zea. 5. I aunko asuneko e e e en ziako pa ame oak ga a zea. Jasanga i asuna a iskuen kudeake an xe a zea 6. K edi u-kali ikazioe an e a me ka u-az e ke e an i aunko asuna hobe o xe a zea. 7. Inbe i zaile ins i uzionalen e a ak iboen kudea zaileen be ebeha ak a gi zea. 8. Zuhu ziazko be ekizune an jasanga i asuna xe a zea. Finan za- e a ekonomia- ja due e an ga den asuna e a luzapena sus a zea 9. I aunko asuna i bu uzko in o mazioa en zabalkundea e a kon abili a e-a auen bu u zea inda zea. 10. Gobe nu ko po a ibo jasanga ia sus a zea e a epe labu asuna mu iz ea kapi al-me ka ue an. Finan za jasanga iak: oina iak e a bilakae a. BFA- en e a EJ- en eka pena. 19 Eu opa I un Be dea (2019) Eu opa I un Be dea, ideia o oko bezala, jasanga i asuna en espa uan EB-k bu u u duen ekimen ga an zi suene akoa da. I aunko asun-e onka en e a ingu ugi o/klima- aldake a a azoen au eko e an zun gisa e a u zen, “EB-ko ekonomia jasanga i egi eko ja aibide gisa, klima en e a ingu umena en e onkak auke a bihu uz e emu poli iko guz ie an” (Gómez, 2021). Zehazki, 2019ko abendua en 11n au kez u zuen eu opa ba zo deak Eu opa I un Be dea, “EB-ko ekonomia e a giza ea e alda zeko asmoa ekin, klima-i aunko asuna en asmoei e an zu eko e a, modu zabal ba ean, he i a en ongiza ea handi zen e a osasuna hobe zen lagun zeko” (Ga cía-Legaz, 2022). Eu opa ba zo dea en hi ze an, I un Be dea “hazkunde-es a egia be i ba izango li za eke, EB giza e eki a ibo e a opa o ba ean e alda ze a bide a ua, ekonomia mode no ba ekin, zeina baliabideen e abile an e aginko a e a lehiako a den, e a non 2050ean be o egi-e ek uko gasen emisio ik egongo ez den, hazkunde ekonomikoa baliabideen e abile a ik be eizi a egongo dela ik" (2019/640 Jakina azpena, Eu opa Ba zo dea ena, 2019ko abendua en 11koa). Ikuspun u hone a ik, ani zak izan di a i una en ma koan bide a u di en ekimenak, e a o o ha , “ekonomiako sek o e o o an e agin du” (González, 2020). Hala, Eu opa I un Be dea, be e ja o i ja o i ik, “hainba sek o e i bu uzko neu i-so a bil zen duen ibilbide-o i gisa de ini u zen, hala nola sek o e ene ge ikoa i bu uzkoa (me ka u ene ge ikoa en e a azpiegi u a adimendunen in eg azioa), indus iala i bu uzkoa (digi alizazioa, ekonomia zi kula eko ekin za-plana, ka bonoa a zema ea e a e abil zea), e aikun za i bu uzkoa, mugiko asuna i bu uzkoa, biodibe si a ea i bu uzkoa edo nekaza i zako elikagaiei bu uzkoa” (Ga cía de Que edo, 2020). Esa e ako, 2020 u ean me anoa i bu uzko es a egia eza i zen, 2021 u ean Ekin za Ekologikoko Plana bu u uko zen, edo a 2022an REPowe EU Plana au kez uko zen (ene gia en a loan). E a be ean, be e ekimen be iena 2023ko ma xoa en 10ean koka zen da: e aginko asun ene ge ikoa bul a zeko a au zo o zagoen eza pena jaso zen duen ako dioa hain zuzen e e (Eu opa Ba zo dea, 2023b). Edozein kasu an, inan za jasanga iekin ikuspun u ik, nahi aez aipa u beha dugu Eu opa I un Be dea en e a inan za jasanga ien elka ekiko ha emana, inan za jasanga iak un sezko elemen u bai i a Eu opa I un Be dea en za , e a alde an ziz, Eu opako I un Be dea e e oina izko ekimena izan bai a inan za jasanga ien ga apenean. Hala, inan za jasanga iek “ un sezko ze egina du e Eu opa I un be dea en helbu u poli ikoak lo zeko (...), inbe sio p iba ua klima ako neu oa, klima ako e esilien ea, baliabideen e abile an e aginko a e a jus ua den ekonomia ba e ako an sizio a bide a uz, di u publikoa en osaga i gisa" (Eu opa Ba zo dea, d.g.a.). E a, aldi be ean, Eu opa I un Be deak e e inan za jasanga iak sus a u izan di u, honen azpian ga a u ako ekimenek (ba ez e e ekimen hauen ada inan za ioek) enomeno en zabalkundea e agin bai u e. Hala, esa e ako, au e iaz aipa zen genuen I un Be de ba e ako Eu opako Inbe sio Plana Eu opako I un Be dea en ma koan koka uko li za eke. Be az, honen a gi an, ukaezina da Eu opako I un Be dea e e oina izkoa izan dela inan za jasanga ien za ; e a Ga apen I aunko a Finan za zeko Akzio Plana ekin ba e a, eu opa mailan ga a u den p oiek u ga an zi suene ako gisa age zen zaigula. Finan za jasanga iak: oina iak e a bilakae a. BFA- en e a EJ- en eka pena. 20 Eu opa Taxonomia (2020) Eu opa axonomia, “ingumena ekiko jasanga iak di en ja due a ekonomikoen ze enda ba eza zen duen sailkapen-sis ema” (Eu opa Ba zo dea, d.g.b.) gisa ule genezake; ho s, jasanga iak e a i aunko asuna ekiko a du a suak di en ja due ak iden i ika zea ahalbide zen duen sis ema gisa. Honezke o ikusi dugunez, bai nazioa eko nola Eu opako e akundeek jasanga i asun- helbu u e a -ekimen ga an zi suak abia azi izan di uz e azken u eo an, e a helbu u ho iek lo zeko, beha -beha ezkoa da di u- luxuak p oiek u e a ja due a jasanga ie a a bide a zea. Helbu u ho ekin, Taxonomia en bi a ez, ja due a jasanga i e a i aunko ak iden i ika zea ahalbide zen duen i izpideak eza zen di u Eu opa Ba asunak (2020/852 (EB) E egelamendua, Eu opako Pa lamen ua ena e a Kon seilua ena, 2020ko ekaina en 18koa); e a enp esei, inbe i zaileei e a a du adun poli ikoei jasanga i za jo dai ezkeen ja due en de inizio egokiak eskain zen dizkie, haien inbe sioak segu asunez bide a u ahal iza eko (Eu opa Ba zo dea, d.g.b.) 6 . Be az, “Taxonomia en helbu u nagusia, dibulgazio-eskakizun ga denak e a de inizio sendoak ema ea izango li za eke, inan zake a klima- e a ingu umen-la ialdia konpon zen naba men lagun zen du en ja due e a a bide a zea sus a zeko” (Gu ié ez, 2022). Ikuspun u hone a ik, Eu opa Taxonomiak ga an zi naba mena izan du Ga apen I aunko a Finan za zeko Akzio Plana en e a Eu opa I un Be dea en ma koan. Izan e e, alde ba e ik, Akzio Planak p oposa u ako lehen ekimena ase zeaz a du a u izan da (ho s, ja due a i aunko en EB-ko sailkapen-sis ema ba ga a zea), akzio plan honen “kan oi- ha i” gisa kon igu a uz (Gu ié ez, 2022); e a bes e ik, Eu opako I un Be dea en aplikazioan e e lagun za handia eskaini du, inbe sioak p oiek u jasanga ie a a bide a zea ahalbide zen bai u. Honen ondo ioz, inan za jasanga ien ikuspun u ik e e pisu naba mena dauka, jasanga i za jo dai ezkeen inbe sioak a gi zeaz e a zehaz eaz a du a zen bai a, e a luxu inan za ioak p oiek u jasanga ie a a bide a zea posible egi en bai u. Edozein kasu an, azaldu ako o o en a gi an, ukaezina da EB-k pisu handia izan duela azken u eo an inan za jasanga ien bilakae an, enomenoa en bul zada en e agile ga an zi sua izan dela ik. Hala, az e u di ugun ekimenen bidez (bes eak bes e), inan za jasanga ien balio e a e abilga i asuna azpima a zeaz a du a u da, e a gau egun jaso zen du en ga an zia en p omo o e gisa ja dun du nolabai . Hale e, buka u au e ik, aipa u beha a dago bes elako ekimen ga an zi suak egon di ela e e, e a eu opa maila ik a , bes elako ins uzioek eka pen ga an zi suak egin di uz ela bai a espa u hone an. Hala, aipa geni zake esa e ako UNEP FI- en Inbe sio A du a suko P in zipioak; edo a Munduko Bankua en Sus ainable Banking Ne wo k p og ama (González, 2021). Edonola e e, az e gai dugun ikuspegi ik, au kez u ako 5 ekimenak jaso zen di a no malean oina izko p oiek u gisa, ba ik ba , hauek izan du en inpak u e a e agina dela medio. 6 Zehazki, Taxonomia en es ua en esane an, ja due a ekonomiko ba jasanga i za jo zeko, lau baldin za be e beha ko li uzke: (i) ingu umen-helbu uekiko oina izko eka penen ba bu u zea, (ii) ingu umen- helbu uekiko kal e naba menik ez e agi ea; (iii) be me jakinak iza ea; e a (i ) auke ake a baldin za eknikoak be e zea (2020/852 (EB) E egelamendua, Eu opako Pa lamen ua ena e a Kon seilua ena, 2020ko ekaina en 18koa). Finan za jasanga iak: oina iak e a bilakae a. BFA- en e a EJ- en eka pena. 21 4.3. COVID 19-AREN ERAGINA Finan za jasanga ien bilakae a ekin amai zeko, azken pun u gisa, beha ezkoa da Co id 19-ak izan duen e agina az e zea. Ideia o oko bezala, “Co id-19” izena en pean ba ne a dezakegu SARS-CoV-2 bi usak e agindako nazioa eko osasun k isia, bai e a osasun k isi honek e agindako k isi sozial e a ekonomikoa, au eka i ik gabeko egoe a ba i leku eman ziona. Ikuspun u hone a ik, kon uan izan beha dugu Co id 19-a en k isiak giza eko sek o e o o an izan duela e agina, e a inan zen a loa ez dela salbuespen ba izan. Ondo ioz, inan za jasanga iek e e pandemia en e aginak pai a u izan di uz e; e a ja aian ikusiko dugunez, ga an zi sua izan da bai a be e hedapenean. Zehazki, Co id 19-a en e a inan za jasanga ien a eko ha emana i e epa a uz ge o, zeha ka heldu da nagusiki pandemia en e agina. Honezke o ikusi dugunez, inan za jasanga ien hedapenean oina izkoak izan di a jasanga i asuna ekiko giza e a du a e a ekimen ins i uzionalak, e a zehazki, a du a e a ekimen hauek sus a u izan di u Co id-ak. Hau da, zuzenean inan za jasanga ien ga apena Co id 19-a en mendekoa ez den a en, azken honek inan za jasanga ien hazkundea ahalbide u du en enomenoen inda zaile edo sus a zaile gisa ja dun izan du, e a ondo ioz, be e ondo ioak e e inan za jasanga ie a a heldu di a. Adibidez, jasanga i asuna ekiko a du a en ikuspegi ik, i aunko asuna ekiko e a ga apen jasanga ia ekiko kezka en hazkunde naba mena e agin du Co id 19-a en age penak, giza e mailako kezka gisa sendo u e a kon solida u egin dela ik. Zehazki, In um-ek a gi a a u ako Co id-19a i bu uzko Kon sumi zaileen O dainke en Eu opako Txos ena en esane an, espainia en % 65ak ai o zen du pandemiak a eago u egin duela haien gai jasanga iekiko kezka (Eu opako ba ez bes ekoa baino %13 gehiago), e a espainia ak ingu umen-gaiekin kon zien zia uen dauden eu opa en a ean daudela, soilik po ugalda en a ze ik (Zu bano, 2020). Hala, “Co id-19 mundu mailako pandemiak e agindako k isiak, pe sonen e a e akundeen ahul asun izuga ia i bu uzko begiak zabal zeaz gain, gu e giza ean i aunko asunak lehendik zuen ga an zia inda u” (Rubio, 2020) du e e; e a ondo ioz, inan za jasanga ien hedapenean lagundu du zeha ka. E a be ean, ekimen ins i uzionalei dagokionez, ani zak izan di a Co id 19-a en ondo ioak au ka a ze a bide a u di en p oiek uak; e a haue ako askok inan za jasanga iak sus a u di uz e. Esa e ako, nahi aez aipa u beha a dago “Nex Gene a ion EU” p oiek ua. Nex Gene a ion EU, pandemia en ondo io ekonomiko e a sozialei au e egi eko EB-k ako da u ako salbuespeneko e ekupe azio- esna gisa ule dezakegu, es a u kide guz ien za 750.000 milioi eu oko un sa au eikus en duena (Ogasuneko e a Fun zio Publikoko Minis e ioa, d.g.). Zehazki, bi ins umen u nagusi au eikus en di u, Be esku apene ako e a E esilien zia ako Mekanismoa e a REACT-EU un sa, 672.500 milioi eu o e a 47.500 milioi eu o mugia aziko di uz enak hu enez hu en (Eu -lex, d.g.). Finan za jasanga ien ikuspegi ik, Nex Gene a ion EU e a be e azpiko mekanismoak be eziki ga an zi suak izan di a azken u eo an, au eikusi ako ondoak i izpide jasanga iekin kudea u bai i a ba ez e e. Esa e ako, espainia gobe nuak ga a u ako Be esku apen, T ans o mazio e a E esilien zia Plana az e uz ge o, deiga ia da “Nazio Ba uen 2030 Agenda en ga apen i aunko eko helbu uekin e a Eu opako e akundeen gomendio espezi ikoekin ba e o iz” ga a u zela plana (Plan de Recupe ación, T ans o mación y Resiliencia, 2021), e a hone a ik abia uz, jasanga i asuna i lo u ako 4 pun u nagusi an oina i zen dela: 1) T an sizio ekologikoa, Finan za jasanga iak: oina iak e a bilakae a. BFA- en e a EJ- en eka pena. 22 2) E aldake a digi ala, 3) Lu alde- e a giza e-kohesioa, e a 4) Gene o-be din asuna (Plan de Recupe ación, T ans o mación y Resiliencia, 2021). Hala, esa en genuenez, Nex Gene a ion EU e a Co id 19-a en e aginak gaindi zeko plan e a p oiek uek e e e agin handia izan du e inan za jasanga ien gain, haien ondoen kudeake an i izpide jasanga iek pisu naba mena izan bai u e; e a luxu ekonomiko handiak helbu u i aunko e a a bide a zea ahalbide u bai u e. No abide hone an hain zuzen, EB-k be ak ai o u duenez, inan za jasanga iek Co id-19 pandemia en be esku apen i aunko ba be ma zen lagun lezake e neu i handi ba ean (Eu opa Ba zo dea, d.g.a.). Be az, ondo ioz a genezake Co id 19-ak inan za jasanga ien gaineko e agin absolu u ik izan ez duen a en, ukaezina dela be e bilakae a e a hedapenean lagundu duela, ba e ik, inan za jasanga ien hazkundea zuzendu du en ak o eak bul za u bai i u, e a bes e ik, pandemia en ondo ioak gaindi zeko esna e abilga i gisa age u bai a. 5. PRODUKTU ETA ZERBITZU JASANGARRI NAGUSIAK Finan za jasanga ien ja o i e a bilakae a az e u a, e a behin be e hazkundean lagundu du en ekimenei e epa a u a, un sezkoa zaigu inan za jasanga ien ba ne koka zen di en p oduk u e a ze bi zuei e epa a zea. Izan e e, enomenoa en age penik, ani zak izan di a be e eu i akoa en pean ga a zen joan di en esna inan za ioak, kon zep ua en be a en bilakae an e e e agin duela ik p oduk u ezbe dinen ba ne ake ak. Ikuspun u hone a ik, esa en genuenez, kon uan izan beha dugu inan za jasanga iak ga apen p ozesu ba ean ba ne a u a dauden enomenoa di ela o aindik; e a hein handi ba ean, p oduk u/ze bi zu jasanga i inan za io ezbe dinak age zen joan di ela ga apen honen esku ik. Hau dela medio, ez da e aza inan za jasanga ien ba ne koka zen di en p oduk uen ze enda i xi ba ema ea, en i a e e a p oduk u/ze bi zu ba ie a e handia ba ne a zen duen kon zep ua bai a (Pac o Mundial Red Española, 2022b). Hala, kon sul a u ako i u ia en a abe a p oduk u/ze bi zu inan za io jasanga ien ze enda ezbe dinak opa dai ezkeen a en, nahi aez aipa u beha di ugu ondo engoak (o oko ean, i u i gehiene an aipa zen bai i a egun): Bonu jasanga iak Bonuak, abs ak uki, zo ba adie az en duen i uluak di a; be eziki e abilga iak e akunde e a enp esa ezbe dinek inan zazioa lo zeko 7 . Ideia o oko gisa, inan zazioa beha duen kasuan kasuko e akundeak bonuak jaulkiko li uzke, e a inbe i zaile in e esa uek bonu ho iek e osiko li uzke e. Hala, bonuen jaulkipena en bidez enp esak eskudi ua lo uko luke, e a be e likidezia beha a ase uko luke. T ukean, behin bonuan eza i ako epea be e a, e akunde jaulki zaileak bonua en zenba ekoa i zuliko lioke inbe i zailea i, eza i ako in e esekin ba e a. Hau dela medio, zo ba adie az en du en p oduk uak di a bonuak, ha en zenba ekoa (gehi in e esak) i zuliko bai zaizkio i ula a i. Hauxe a gi u a, inan za jasanga ien ikuspegi ik, bonu jasanga ien igu a age zen da. Ule genezake bonu jasanga iak p oiek u edo ekimen jasanga iak inan za zeko helbu ua ekin jaulki ako bonuak di ela, ho s, p oiek u jasanga ie a a bide a u ako bonuak. Ondo ioz, bonu jasanga ien a e pean koka uko li a eke “e akunde publiko e a p iba uek jaulki ako edozein zo mo a, zein zuen di u-sa e ak, osoki edo pa zialki, GJH- 7 Bai e akunde publikoen ikuspegi ik (gobe nuak, e akunde publikoak…), nola enp esa p iba uen ikuspegi ik. Finan za jasanga iak: oina iak e a bilakae a. BFA- en e a EJ- en eka pena. 23 ak lo zen lagun zen du en p oiek u be de e a i aunko ak inan za zeko edo bi inan za zeko e abiliko di en” (Ruiz-Gauna e al., 2020). Ikuspun u hone a ik, bonu jasanga ien bai an, azpima aga ia da azken u eo an “bonu be deek” jaso du en pisu naba mena, inbe sio jasanga iak inan za zeko esna nagusi gisa (Domínguez e a López, 2020). Bonu be deak, ingu ugi oa ekiko a du a suak di en p oiek uak inan za ze a bide a zen di en bonuak li a eke; e a zehazki ho ixe da bonu konben zionalekiko du en ezbe din asun nagusia: hauen bidez lo u ako un sak ingu umena e espe a zen du en inbe sio-p oiek ue a a bide a zen di ela (Má quez e al., 2021), “ingu umena e espe a zen du en e akundeei e a p oiek uei lagun zeko” (Ga ayoa e a B uzón, 2018). Bonu be deen lehen jalkipena 2007 u ean koka zen da, Inbe sioen Eu opa Bankuak bu u ua; e a o du ik izuga i heda u di a (Má quez e al., 2021), ha ik e a gau egun inan za jasanga ien p oduk u iza gisa au kez e a heldu di en, hazkunde handiena bizi izan duen ins umen u gisa (Ga ayoa e a B uzón, 2018). Hale e, ai o u beha a dago azken u eo an bes elako bonu ipologia jasanga iak age zen joan di ela e e, e a aipaga iak di ela esa e ako bonu sozialak, kausa sozialak lagun zen di uz enak (Ruiz- Gauna e al., 2020), giza e-e agina du en p oiek uei inan zake a emanez (Ga ayoa e a B uzón, 2018); edo a bonu u dinak, a an za e a i sas p oiek u i aunko ak lagun zen di uz enak (Ruiz-Gauna e al., 2020). Gaine a, no abide hone an, azpima aga ia da bai a e akunde ezbe dinek eka pen ga an zi suak bu u u di uz ela, bonu jasanga ien sus apena e a bilakae a bide a zeko p in zipio e a oina iak eza zeaz a du a u bai i a. Zehazki, ICMA e akundeak 8 Bonu Be deen, Bonu Sozialen, Bonu Jasanga ien e a Jasanga i asuna i Lo u ako Bonuen p in zipioak e a u di u, “bo onda ezko gida-bilduma gisa, zo -kapi alen me ka uek maila globalean ingu umena en e a giza ea en jasanga i asune anzko au e abidea en inan zake an izan dezake en eginkizuna sus a zea xede e a bisio duena” (ICMA, 2021). Inbe sio un s jasanga iak Inbe sio un sak, un sean, inbe sio kolek iboko esnak di a. Hauen bi a ez, inbe so e jakinek (pa aideek) onda ezko eka penak bu u zen di uz e; e a en i a e kudea zaileak eka pen hauek mugia az en di u, e a ba e a uan ak ibo inan za io ezbe dine an inbe i uz, au e iaz eza i ako ja aibideen a abe a (BMBN, d.g.b.). Ideia hone a ik abia u a, inbe sio un s jasanga iak, inbe sio e abakie an jasanga i asun i izpideak ba ne a zen di uz en un s gisa ule geni zake; hau da, e en aga i asuna ez ezik, ak ibo inan za ioak auke a zeko i izpide jasanga iei e e e epa a zen die en inbe sio un sak 9 . De inizio honen a gi an, kon uan izan beha dugu ideia honi e e e en zia egi en dion e minologia ani za dagoela a gi a a u a. Zehazki, ohikoa da “SRI Inbe sio Fun sak” edo a “ESG Inbe sio Fun sak” bezalako izendapenak au ki zea. Hala e e, gau egun, kon zep u analogo gisa ule geni zake guz i hauek, ingu ugi oa ekiko-, giza ea ekiko- e a gobe nu- 8 ICMA (In e na ional Capi al Ma ke Associa ion) 600 kide baino gehiago di uen i abazi asmo ik gabeko e akundea da, mugaz gaindiko zo en balo e-me ka uen un zionamendu egokia sus a zea helbu u duena, zeina un sezkoa den hazkunde ekonomiko i aunko e a jasanga ia inan za zeko (ICMA, d.g.). 9 No abide hone an de ini zen du e kon zep ua banku ezbe dinek: Bankin e (d.g.), ING (d.g.), CaixaBank (2023). Finan za jasanga iak: oina iak e a bilakae a. BFA- en e a EJ- en eka pena. 24 ko po a iboa ekiko a du a inbe sio un sen e abaki i izpidee an ba ne a zea de enda zen bai u e guz iek (BBVA, 2019, 2022). Ikuspegi hone a ik, gaine a, aipaga ia da e e inbe sio un s jasanga ien ge uko bes elako igu ak age zen joan di ela, inbe sio un s solida io e a e ikoak kasu. Zehazki, haue ako lehenek il o e ikoak eza zen di uz e haien ka e a osa ze ako o duan, e a biga enek i abazi asmo ik gabeko e akundeak edo ga apen p oiek uak ha zen di uz e kon uan (Fe uz e a Ma co, 2006). Edozein kasu an, ge uko e minologia hauxe alde ba e a u zi a, azpima aga ia da inbe sio un s jasanga iak hazkunde ga an zi sua bizi du en e edua di ela (bonu be de e a jasanga iak bezalaxe), e a gau egun en i a e inan za io gehiene an eskain zen di ela, jasanga i asuna inan za e abakie an ba ne a zea e az uz. Mailegu jasanga iak Maileguei bu uz hi z egi ean, un sean, inan zazioa lo ze a bide a zen den p oduk u inan za io ba i egi en zaio e e e en zia. Maileguen bidez, pe sona edo e akundeek di u kopu u jakina lo zen du e, di u kopu u ho i (kasuan kasu inka u ako in e esekin) mailegu-emailea i i zul zeko konp omisua ekin, hi za u ako kuo a e a epee an. Ikuspun u hone a ik, mailegu jasanga iak, p oiek u edo ekimen jasanga i e a i aunko ak inan za ze a bide a u ako maileguak izango li a eke; hau da, jasanga i asuna ekin ba da ozen p oiek uak inan za ze a bide a u ako maileguak, hauek bu u zeko beha ezko baliabideak eskainiz. Bonu jasanga ien kasuan ge a zen zen bezalaxe, mailegu jasanga ien kasuan e e ga an zi handia izan du e e akunde ezbe dinek bu u u ako eka penek, enomenoa en oina i e a ezauga iak inka zeaz a du a u bai i a. Hala, nahi aez aipa u beha di ugu LMA 10 , LSTA 11 e a APLMA 12 e akundeen eka penak; mailegu be deen, mailegu sozialen e a jasanga i asuna i lo u ako maileguen p in zipioak a gi a a u bai i uz e (gau egun mailegu jasanga i mo a za jo zen di enak). Mailegu be deak, p oiek u be de be iak edo a lehendik zeundenak inan za ze a, bi inan za ze a edo be ma ze a bide a u ako edozein mailegu- esna edo a e az asun li a eke (LMA, LSTA e a APLMA, 2023a); mailegu sozialak, p oiek u sozial be i edo i aganekoak inan za ze a, bi inan za ze a edo be ma ze a bide a u akoak (LMA, LSTA e a APLMA, 2023b); e a jasanga i asuna i lo u ako maileguak, i aunko asun-helbu u jakin, handinahi, ma e ial e a kuan i ikaga iak lo ze a bide a u ako maileguak (LMA, LSTA e a APLMA, 2023c). Gaine a, ipologia honekin ha emane an, azpima aga ia da p opioki maileguez bes elako ezauga iak au kez en di uz en p oduk u inan za io jasanga iak ga a u di ela e e, k edi u jasanga iak esa e ako. Hala, k edi u e a maileguek be ez ezauga i be dinak 10 1996an so ua, 800 kide baino gehiago di uen e akundea da LMA (Loan Ma ke Associa ion), Eu opa, Ekialde E ain e a A ikan ja du en duena nagusiki, maileguen me ka uan p ak ika e a me odologia egokiak eza zeko helbu ua ekin (LMA, d.g.). 11 Es a u Ba ue ako maileguen me ka uan ja du en duen e akundea da LSTA (Loan Syndica ions and T ading Associa ion), 1995 u e ik me ka uko ak o een a eko lankide za e a koo dinazioa sus a zen duena (LSTA, d.g.). 12 1998 so ua, Asia-Pazi ikoko maileguen me ka ue an hazkundea, likidezia e a ja dunbide onenak sus a zea du helbu u APLMA-k (Asia Paci ic Loan Ma ke Associa ion) (APLMA, d.g.). Finan za jasanga iak: oina iak e a bilakae a. BFA- en e a EJ- en eka pena. 25 ez di uz en a en 13 , sa i an ba e a au kez en di a, inan zazio jasanga ia lo zeko esna e abilga i gisa. Guz i hone a ik abia u a, e a behin p oduk u/ze bi zu inan za io jasanga i nagusienak az e u a (ho s, bonu, inbe sio un s e a mailegu jasanga iak), kon uan izan beha dugu bes elako p oduk u inan za ioak e e ga a u di ela azken u eo an, e a ga an zi suak izan dai ezkeela e e inan za jasanga ien e o kizunean. Esa e ako, aipaga iak di a adibidez hipo eka be deak (e xebizi za/e aikun za jasanga iak inan za ze a bide a uak), mik ok edi u jasanga iak edo a pen sio un s jasanga iak (inbe sio jasanga i gisa). A e gehiago, OFISO- en 14 2022-ko xos ena i e epa a u a (OFISO, 2023), bes elako i ulu edo p oduk u jasanga iak e e opa dai ezke, egune oko a iko ju idikoan ohikoak di enak, e a gu xinaka inan za jasanga ien e emuan ba ne a zen a i di enak, zo -agi i be deak (paga és be des) edo a en ing jasanga iak kasu. Hala, azaldu ako o o en labu pen g a iko o oko gisa, ondo engo e a a jaso geni zake egun au kez en di en p oduk u/ze bi zu inan za io jasanga i ga an zi suenak, inan za jasanga ien e agin e emua en adie azle di enak: 5. Figu a: P oduk u/Ze bi zu Jasanga i Nagusiak. I u ia: Managemen Solu ions, 2020. Azkenik, p oduk u jasanga iekin az e ke a ekin amai zeko, aipamen xiki ba egin lekioke e e “g eenwashing” delako enomenoa i, ikusi ako p oduk u- inan za ioen izae a jasanga ian e agin dezakeen ingu uaba a bai a. G eenwashing-a, e akunde/p oduk u ezbe dinak be de edo jasanga i gisa au kez ean da za, bene an be de e a jasanga iak ez di en a en (edo behin za , au kez en di en bezain be de e a jasanga iak ez di en a en). Hau da, g eenwashing de i zo “o ganismoek bu u zen du en 13 Mailegua en kasuan, hi za u ako di u kopu ua osoki hela az en zaio mailegu-ha zailea i, e a be au i zuli beha ko du eza i ako epe e a kuo en bidez. Aldiz, k edi ua en bidez, gehiegizko di u kopu u ba inka zen da, beze oak esku aga i izango duena, e a e abili ako kopu ua soilik i zuli beha ko du (kasuan kasuko in e es e a komisioekin, bai e abili akoa en nola e abili gabeko za ia en gain no malean). 14 OFISO (Obse a o io Español de la Financiación Sos enible), inean, sek o e ani zeko o o independen e gisa e a zen da, non konpainiak, inan za-e akundeak, adminis azio publikoak e a bes elako e agile ekonomiak elka u egi en di en, inan zake a jasanga ia i bu uz min za zeko (OFISO, d.g.). Finan za jasanga iak: oina iak e a bilakae a. BFA- en e a EJ- en eka pena. 32 ingu umen, ekonomia e a giza e-e onkei au e egi eko inan zake a a du a sua e a e aginko a sus a uz e e (EJ, 2021b). Hala, Ma koa en bidez, Finan zake a Jasanga iko T esnen aldagai e a ezauga i ga an zi suenak inka zen di u (di u-sa e en e abile a, p oiek uen ebaluazio e a hau ake a, di u-sa e en kudeake a e a xos enak), e a ondo engo auke azko helbu u jasanga ie a a lo zen di u: (i) E xebizi za esku aga ia, (ii) Fun sezko ze bi zuak: Hezkun za e a Osasuna, (iii) Sus apen sozioekonomikoa, (i ) Enplegua so zea, ( ) Ene gia be iz aga iak, ( i) Ga aio ga bia, ( ii) Ku sadu a en p eben zioa e a kon ola, ( iii) U a en e a hondakin-u en kudeake a i aunko a, (ix) Lu eko e a u e ako biodibe si a ea kon se ba zea, (x) E aginko asun ene ge ikoa e a (xi) Klima-aldake a a egoki zea (EJ, 2021b). Gaine a, Ma koa en izae a bene an jasanga ia dela be ma ze alde a, be e edukia e akunde ezbe dinek ga a u ako jasanga i asun es anda e a p in zipio ezbe dinekin ba da o 24 (EJ, 2021b), Sus ainaly ics 25 e akunde independen eak ba e o ze ho i be ma u duela ik (Sus ainaly ics, 2021). Hala, azken inean, esna inan za io jasanga iak ga a u ahal iza eko oina i e a ezauga iak inka zen di uen p og ama izango li za eke Finan zazio Jasanga iko Ma koa, esnen helbu u e a ukanbeha ak inka zen di uena. Edozein kasu an, au e a zen genuen bezalaxe, bonu jasanga iak di a zalan za ik gabe EJ- en p oduk u inan za io nagusia. Zehazki, Ekonomia e a Ogasun sailak 2023 u ean ga a u ako Inbe so een Au kezpenak 26 , zeinak euskal ekonomia en e a au ekon uen da uak jaso zen di uen inbe so e po en zialak e aka zeko, e a a gian e akus en du jasanga i asun a alean ga a u ako esna inan za io nagusia bonu jasanga iak di ela (EJ- en Ekonomia e a Ogasun Saila, 2023) 27 . Ikuspun u hone a ik, aipa zen geni uen 7 jaulkipen edizioak bu u zeaz gain, bonuen jaulkipene ako oina izko gida osa zen duen “Bonu Jasanga ien Jaulkipene ako Ma koa” (2018 u ekoa) e e ga a u izan du EJ-k, bonuen un sezko ja aibideak eza zeaz a du a zen dena. Bonu Jasanga ien Jaulkipene ako Ma koa Bonu Jasanga ien Jaulkipene ako Ma koa, o o ha , bonu jasanga ien ezauga i e a jaulkipen p in zipioak eza zen di uen abiapun uzko oina ia li eke. Zehazki, bonuekin inan za dai ezkeen p oiek u hau aga iak zehaz en di u; e a Finan zazio Jasanga iko Ma koan bezalaxe, ondo engo helbu ue a a lo zen du bonuen jaulkipena: (i) E xebizi za esku aga ia, (ii) Fun sezko ze bi zuak: Hezkun za e a Osasuna, (iii) Sus apen sozioekonomikoa, (i ) Enplegua so zea, ( ) Ene gia be iz aga iak, ( i) Ga aio ga bia, ( ii) Ku sadu a en p eben zioa e a kon ola, ( iii) U a en e a hondakin-u en kudeake a 24 Zehazki, Bonu Be deen P in zipioekin (GBP), Bonu Sozialen P in zipioekin (SBP) e a Bonu Jasanga ien Ja aibideekin 2018; e a bai a LMA Mailegu Be deen P in zipioekin (GLP). 25 Sus ainaly ics, inbe i zaile ins i uzionalei e a enp esei ESG gaiei bu uzko kali a e al uko az e ke a ( esea ch), kali ikazio ( a ing) e a in o mazioa (da a) eskain zen dien enp esa da (Sus ainaly ics, d.g.). 26 Esku aga i ondo engo link-ean. 27 Zehazki, Jasanga i asun a alean, Bonu Jasanga iak di a az e zen di en esna inan za io baka a, bu u u ako 7 jaulkipenen ezauga iak jasoz: epeak, zenba ekoak… Finan za jasanga iak: oina iak e a bilakae a. BFA- en e a EJ- en eka pena. 33 32,42 67,58 P oiek u be dee a a P oiek u soziale a a 18,2 81,8 Bono bidez inan za u a Bes elako inan zazioa i aunko a, (ix) Lu eko e a u e ako biodibe si a ea kon se ba zea, (x) E aginko asun ene ge ikoa e a (xi) Klima-aldake a a egoki zea (EJ, 2018a) 28 . Gaine a, bonuekin inan za uko di en p oiek uen auke ake a e a selekzio p ozesua e e inka zen du Ma koak. Ho e a ako, EJ- en Bonu Jasanga ien Ba zo dea au eikus en du 29 , zeinak bonuen helbu uekin ba da ozen euskal au ekon ue ako pa ida “hau aga iak” auke a uko di uen (inbe so eei in o mazio hau hela aziz); e a behin p oiek u “hau aga iak” hau a u a, bonu jasanga ien ondoak eslei uko zaizkie. Gaine a, p oiek u “hau aga ien” gas ua bonuen zenba ekoa baino handiagoa (edo be dina) izango dela jaso zen du Ma koak, bonuen esleipena be ma u ahal iza eko us ekabeko egoe en au ean (EJ, 2018a). Hala, 2018-an Bonu Jasanga ien Jaulkipene ako Ma koa ona u zene ik, e a Ma ko ho en edukia ja ai uz, 7 jaulkipen edizio bu u u izan di u gau egune a a e EJ-k, ondo engo g a ikoan ikus dai ezkeenak: 6.2. Figu a: EJ- en bonu jasanga ien jaulkipenen ezauga iak e a pisua 30 . Edizio a Jaulkipe n u ea Bonuen Zenba eko a (eu o an) Bonuen I aupena (u ee an ) Bonuen zenba ekoa en dis ibuzioa (ehuneko an) Bonuen bidez inan za u ako p oiek u Be de/Sozialen ehunekoa 1 2018 500 milioi 10 2 2019 600 milioi 10 28 Ikuspun u hone a ik, azpima aga ia da Bonu Jasanga ien Jaulkipene ako Ma koa ba da o ela e e e akunde ezbe dinek eza i ako es anda e a p in zipioekin, e a Sus ainaly ics e akundea en aldeko xos ena jaso zuela bai a (Sus ainaly ics, 2018). 29 Ogasun e a Ekonomia Saileko lau o dezka ik, e a ondo engo sail bakoi zeko o dezka i banak osa ua: Ingu umena, E xebizi za e a Lu alde Plangin za, Enplegua e a Giza e Poli ikak, Osasuna e a Hezkun za, e a Ekonomia en Ga apena e a Azpiegi u a (EJ, 2018a). 30 2022 e a 2023 u ee ako da u jakinak ez daude esku aga i, EJ-k ez bai i u a gi a a u eki aldi ho ie ako bonuen inpak u- xos enak. 32 68 P oiek u be dee a a P oiek u soziale a a 21,32 78,68 Bono bidez inan za u a Bes elako inan zazioa Finan za jasanga iak: oina iak e a bilakae a. BFA- en e a EJ- en eka pena. 34 47,51 52,49 Bono bidez inan za u a Bes elako inan zazioa 48,73 51,27 Bono bidez inan za u a Bes elako inan zazioa 3 2020 500 milioi 10 4 600 milioi 10 5 2021 1.000 milioi 11 6 2022 500 milioi 11 N.A. N.A. 7 2023 700 milioi 10 N.A. N.A. I u ia: No be ak Egina, bonuen inpak u- xos ene a ik e a inbe so e-au kezpene a ik abia u a 31 . G a ikoki ikus dai ekeenez, bonuen bidez lo u ako inan zazioa en za i handiena p oiek u soziale a a bide a u izan du u e o-u e o EJ-k, p oiek u be deen alde egindako eka pena %16 e a %20 a ean egon dela ik soilik. Hale e, bonuen inan zazioa nagusiki p oiek u soziale a a bide a u den a en, pa ida ga an zi suak eskaini zaizkie e e p oiek u be de jakinei. Hala, a gi a a u a dauden da uei e epa a u a (ho s, 2018-2021 u een a eko da uak), adie azga ia da: - P oiek u be deen a alean inan zake a handiena jaso duen a loa ga aio ga bien sek o ea izan dela. Zehazki, 2018 e a 2019 u ee an bonuen bidez lo u ako inan zazioa en %25 ingu u sek o e hone a a bide a u zen (Me oeconomica, 2019) (Me oeconomica, 2020), e a 2020 e a 2021 u ee an %11-%13 ingu u (Me oeconomica, 2022a) (Me oeconomica, 2022b), kasu o o an inan zazio kopu u handiena jaso zuen p oiek u be dea izanik. - Aldiz, p oiek u sozialen a ean, au e apen sozioekonomiko a bide a u di a o o ha ahalegin handienak, 2018 e a 2019 u ee an bonuen bidez lo u ako inan zazioa en %27- ik go a eslei u zi zaiola ik (Me oeconomica, 2019) (Me oeconomica, 2020). 2020 e a 2021 u ee an osasuna en a loak e e ga an zi naba mena jasoko zuen, bai au e apen sozioekonomikoa i nola osasuna i bonuen %22 - %27 ingu u bide a u zi zaiela ik (ho s, bien a ean ia bonuen zenba ekoa en e dia) (Me oeconomica, 2022a) (Me oeconomica, 2022b). 31 Zehazki, Me oeconomica (2019, 2020, 2022a, 2022b), EJ (2018b) e a EJ- en Ekonomia e a Ogasun Saila (2019, 2020a, 2020b, 2021, 2022, 2023). Dokumen u o o esku aga i ondo engo link-ean. 16 84 P oiek u be dee a a P oiek u soziale a a 20 80 P oiek u be dee a a P oiek u soziale a a Finan za jasanga iak: oina iak e a bilakae a. BFA- en e a EJ- en eka pena. 35 Bes alde, azpima aga ia da e e 2022 e a 2023 u ee an jaulki ako bonuen zenba ekoa mu iz u den a en (behin za 2021 u ea ekiko, zeina jaulkipen edizio handiena izan zen), au eko 5 edizioe an bonuen ga an zia naba menki hazi zela u e o inan zazio esna gisa. Zehazki, p oiek u be de e a sozialen inan zazioan bonuek eduki ako pisu e la iboa e engabe handi u zen 2018-2021 u een a ean, ha iek e a p oiek u be de e a jasanga ien ia e dia haien bidez inan za zen zen 2021ean. Gaine a, hazkunde joe a honekin ha emane an, be eziki azpima aga ia da bonuen ha e a naba menki ona izan dela inbe so een a ean. Zehazki, 2023 u ean bonuen eska ia eskain za baino 7 aldiz handiagoa izan da (EJ, 2023b); e a jaulkipen edizio guz ie an ja o i e a izae a ezbe dine ako inbe so eak egon di a (EJ- en Ekonomia e a Ogasun Saila, 2023) 32 , bonuen e aka ga i asuna en adie azle izan dai ekeena. Be az, azken bi u eo an bonuen jaulkipena en zenba ekoa mu iz u den a en, inbe so eek izandako ja e a en a gi an, ondo ioz a genezake bonuak esna inan za io e aka ga ia izan dai ezkeela p oiek u jasanga ien inan zazio ako. Izan e e, ekimen jasanga iak inan za zeko auke a eskain zeaz gain, likidezia beha a en a abe a ja du ea ahalbide zen du e; e a gaine a, p oduk u inan zazio jasanga i e a be deen sus apenean lagun zen du e, inan za jasanga ien enomenoa heda uz. Hala, EJ- en kasuan, e akundea en p oduk u inan za io jasanga i “iza ” gisa au kez en di a egun, e a o ain a e izan du en bilakae a ikusi a, e o kizuneko be eziki opa oa i xa on li eke. 7. ONDORIOAK Lan osoan bu u u ako az e ke a e a azalpenei e a ba e a uan e epa a uz ge o, a gi ikus dai eke inan za jasanga iak ga an zi naba mena be egana zen a i di en enomenoa di ela. Hain zuzen, inan za jasanga iak, “ga apen jasanga i” kon zep ua en esku ik so u e a ga a u izan di en enomenoa di a, e a azken u ee an ga apen jasanga iak bizi izan duen boom-a dela medio (bai ins i uzioen bul zada en ondo ioz, nola giza e a du a en hazkundea en ondo ioz), naba menki heda u da haien ga an zi e a e agina. Ikuspun u hone a ik, inan za jasanga iek oina izko pape a joka zen du e ga apen jasanga ia ekin ha emane an, di u- luxuak ga apen i aunko eko p oiek ue a a bide a zea ahalbide zeaz gain, a lo inan za ioan jasanga i asuna ekiko a du a e a kezka ba ne a zen bai u e. Hau dela medio, ga apen jasanga ia en e a inan za jasanga ien a ean elka ekiko lo u a ga an zi su ba ema en dela ondo ioz a genezake, ba e ik, ga apen jasanga iak inan za jasanga ien balio e a ga an zia adi ze a ema en duelako (p oiek u i aunko en inan zazioa ahalbide zen duen esna gisa); e a bes e ik, inan za jasanga iek eka pen oina izkoa bu u zen du elako ga apen jasanga ia en mesede an ( inan za a loan jasanga i asuna ekiko a du a in eg a uz). Hau oina i izanda, lanean zeha ikusi ahal izan dugunez, ani zak izan di a inan za jasanga ien hazkunde e a bilakae an e agin du en ak o eak, oina izkoene ako ba eka pen ins i uzionala izan dela ik. Zehazki, nazioa eko e a Eu opako e akunde ezbe dinek ekimen ga an zi suak bu u u di uz e a lo hone an, bai zuzenean nola zeha ka enomenoa en bilakae an e agin izan du ela ik. 32 U ez-u eko inbe so een ja o i e a izae a en da uak a gi a a u a daude 2023 u eko inbe so een au kezpenean (EJ- en Ekonomia e a Ogasun Saila, 2023). Esku aga i ondo engo link-ean. Finan za jasanga iak: oina iak e a bilakae a. BFA- en e a EJ- en eka pena. 36 Hala, aipaga iak di a esa e ako Pa iseko Hi za mena, 2030 Agenda edo a Eu opako I un Be dea bezalako ako dioak, i aunko asuna e a ga apen jasanga ia es a uz gaineko kezka gisa koka zeaz gain, inan za sek o ea en ga an zia alda ika zea ahalbide u bai u e. E a be ean, nahi aez azpima a u beha di a e e Ga apen I aunko a Finan za zeko Akzio Plana edo a Eu opa Taxonomia, zuzenean inan za jasanga ien sus apen e a hedapena ahalbide u du en p oiek uak izan bai i a (ondo engo pausuen au eka i gisa, e a jasanga iak di en ja due en iden i ikazio sis ema gisa, hu enez hu en). Ikuspun u hone a ik, o ain a e e akunde ezbe dinek izan du en joe a ikusi a, pen sa li eke inan za jasanga ien aldeko u a s ins i uzional e a poli iko ga an zi suak emango di ela e e e o kizunean. Izan e e, esa en genuenez, inan za jasanga iak ga apen jasanga ia lo zeko nahi aezko elemen u gisa kon igu a zen a i di a, e a ondo ioz, espe o li eke ondo engo u ee an p oiek u ezbe dinak ga a zea haien sus apene ako. Gaine a, ikusi ahal izan dugunez, es a uz gaindiko e akundeek ez ezik, BFA-k e a EJ-k e e neu i e a p oiek u ga an zi suak bu u u izan di uz e inan za jasanga iekin ha emane an, bai ba ak zein bes eak, zuzenean edo zeha ka, p oduk u inan za io jasanga ien bidez ja dun izan du ela ik: BFA- en kasuan be ebiziko ga an zia jaso zen du e inbe sio kolek iboko esnek (FEIS Fun sa e a Mic oEu ope A isku-Kapi al e akundea), e a EJ- en kasuan, aldiz, bonu jasanga iek. Hau dela medio, e o kizuna i begi a, nazioa eko e a Eu opako eka penak ez ezik, ga an zi sua li eke e e okian- okiko e akunde hauen poli ika e a ekimenei e epa a zea. Ikuspegi hone a ik, hain zuzen, adie azga ia da 2023ko ma xoan be an 2030e ako Euskadiko Ingu umen Espa u P og ama ona u duela EJ-k, gobe nu p og aman ha u ako konp omiso jasanga iak be e zeko ibilbide-o i es a egiko gisa. E a be an, p og ama en oina izko zu abee ako ba inan za jasanga iak di a, hama kada bukae an Euskadi lu alde jasanga iagoa iza eko “p oiek u ans o mado e” gisa de ini zen di uela ik (EJ, 2023c) 33 . E a be ean, EJ- en e emuan bai a, adie azga ia da Finan zazio Jasanga iko Ma koak, Finan zake a Jasanga iko T esnak de ini zean, bonuez bes elako p oduk u inan za ioak e e aipa zen di uela, maileguak edo o dain-agi iak kasu (EJ, 2021b). Ondo ioz, egun EJ- en esna jasanga i nagusia bonuak di en a en, posible li eke e o kizunean bes elako p oduk u inan za io jasanga iak ga a zea bai a. Gaine a, no abide hone an, p oduk u e a esna inan za ioen me ka ua en hazkundea enomenoa en e o kizuna en adie azle ga an zi sua izan li eke. Izan e e, gau egun p oduk u edo esna inan za io jakin ba zuk nagusi zen di en a en (bonuak, maileguak, un sak, e ab. bes eak bes e), i izpide jasanga iak bes elako p oduk u inan za ioe a a heda zen a i di a gu xinaka (ikus en genuenez, OFISO- en 2023 xos enean i ulu be iak age zen di a), e a ondo ioz, e o kizuna i begi a, auke a jasanga ien abanikoa zabal li ekeela di udi. A e gehiago, p oduk u inan za io jasanga i be i hauek auke a ap oposa izan li ezke inbe so e e a enp esa ezbe dinak inan za jasanga ie a a hu bil zeko. Fun sean, p oduk u jasanga ien ipologia zabalduko bali z, no banakoen e a enp esen beha e a a hobe egoki zen di en p oduk u inan za ioak ga a uko li a eke, e a ondo ioz, inbe so e e a enp esa gehiago e aka i ahalko li a eke. Gaine a, p oduk u e a ze bi zu inan za io hauei a u iskal mesedega ia 33 Zehazki, 2030e ako Euskadiko Ingu umen Espa u P og ama-k 8 p oiek u nagusi eza zen di u: (i) p oduk u e a ze bi zu jasanga iak e os eko zen ala, (ii) lu aldea en kohesio jasanga ia, (iii) osasuna en e a ingu umena en beha okia, (i ) zi kula asunak balio-ka ee an, ( ) e eak jasanga i asune an z, ( i) giza e-be ikun za jasanga i asuna en ze bi zu a, ( ii) he i a ak e a kon sumo jasanga ia e a ( iii) inan za jasanga iak (EJ, 2023c). Finan za jasanga iak: oina iak e a bilakae a. BFA- en e a EJ- en eka pena. 37 eskainiz (ikusi bezala, BFA-k kenka ien bidez ja du en du a lo hone an), posible li eke e e p oduk uen e aka ga i asuna handi zea. Hau dela medio, lan hone an az e zea posible izan ez den a en, enomenoa en e o kizuna i begi a, in e esga ia izan li eke k edi u e akundeek eskaini ako p oduk u inan za io jasanga ien ipologia en bilakae a i e epa a zea, ho ek enomenoa en e o kizuna en ikuspegi zabalagoa ga a zea ahalbide uko luke e a. Nolanahi e e, aipa u ako guz ia ekin amai zeko, ondo io o oko gisa, baiez a genezake lana en hasie an eza i ako helbu uak be e zea posible izan dela, e a inan za jasanga ien kon zep ua a gi zeaz gain, be e ja o ia i e a ha en bilakae an e agin izan du en ak o eei e epa a u ahal izan zaiela. Gaine a, honen esku ik, posible izan da egun au kez en di en p oduk u inan za io jasanga i nagusiak az e zea; bai e a a lo hone an EJ-k e a BFA-k bu u u ako eka penei e epa a zea, haien ekimen ga an zi suenak az e uz. E a, guz i honi eske , ikusi ahal izan dugu inan za jasanga iak ga apen i aunko e a jasanga i ba lo zeko aldagai gako gisa au kez en di ela gau egun, e o kizun opa o e a naba mena izan dezake ela ik, e a o o ha , inan za sek o eko a lo ga an zi su bihu uko di ela di udiela ik. Finan za jasanga iak: oina iak e a bilakae a. BFA- en e a EJ- en eka pena. 38 8. BIBLIOGRAFIA 11/2013 Fo u A aua, abendua en 5ekoa, Sozie a een gaineko Ze ga i bu uzkoa (BAO abendua en 13koa). 2023ko u a ila en 1ean egune a ua. 13/2013 Fo u A aua, abendua en 5ekoa, Pe sona Fisikoen E en a en gaineko Ze ga i bu uzkoa (BAO abendua en 13koa). 2022ko u a ila en 1ean egune a ua. 2018/907 Jakina azpena, Eu opa Ba zo dea ena, 2018ko ma xoa en 3koa. Plan de Acción: Financia el desa ollo sos enible. Esku aga i: link. 2019/640 Jakina azpena, Eu opa Ba zo dea ena, 2019ko abendua en 11koa. El Pac o Ve de Eu opeo. Esku aga i: link. 2020/852 (EB) E egelamendua, Eu opako Pa lamen ua ena e a Kon seilua ena, 2020ko ekaina en 18koa, inbe sio i aunko ak e az eko espa u ba eza zea i bu uzkoa e a 2019/2088 (EB) E egelamendua alda zen duena. Esku aga i: link. APLMA. (d.g.). Abou Us. h ps://www.aplma.com/abou -us Bankin e . (d.g.). Fondos Sos enibles. h ps://www.bankin e .com/banca/aho o- in e sion/ ondos-de-in e sion/ ondo-de-in e sion-sos enible BBVA. (2019). Guía de inanzas pa a no inancie os: los ondos ISR. h ps://www.bb a.com/es/sos enibilidad/guia-de- inanzas-pa a-no- inancie os-los- ondos-is / BBVA. (2022). Cómo uncionan los ondos de in e sión ESG o socialmen e esponsables. h ps://www.bb a.com/es/sos enibilidad/como- uncionan-los- ondos-de-in e sion-esg-o- socialmen e- esponsables/ BFA. (d.g.a.). Bizkaiko Fo u Aldundia ekin lo u a dauden en i a eak. h ps://www.bizkaia.eus/eu/web/educacion- ibu a ia/bizkaiko- o u-aldundia ekin-lo u a- dauden-en i a eak BFA. (d.g.b.). Bizkaia Seed Capi al. In o mazio ins i uzionala. E akundea i bu uzko oina izko da uak. h ps://ga den asuna.bizkaia.eus/documen s/5628786/5630234/Acciona iado+21.png/ 9748d ca-de2c-a e1-7c 4-811d77a4c771? =1621327121823 Bilbao-Te ol, A., Cañal-Fe nández, V., e a Ma , A.P. (2016). A model based on Copula Theo y o sus ainable and social esponsible in es men s. Re is a de Con abilidad - Spanish Accoun ing Re iew, 19, 55–76. o iak. Esku aga i: link. Bizkaia Seed Capi al. (d.g.a). Ze da Seed Capi al Bizkaia. h ps://www.seedcapi albizkaia.eus/eu/seed-capi al-bizkaia/ Bizkaia Seed Capi al. (d.g.b.). Fondo de Emp endimien o e Impac o Social F.C.R. PYME. Fondo Semilla en Fase Inicial y/o de Desa ollo. h ps://www.seedcapi albizkaia.eus/poli ica-de- in e sion/ eis/ Bizkaia Seed Capi al. (d.g.c.). Mic oEu ope S.C.R. PYME S.A. h ps://www.seedcapi albizkaia.eus/eu/inbe sio-poli ika/mic oeu ope-2/ Blasbe g, J., Da is-Peccoud, J., Duchnowski, S., e a Tam, V. (2022). Food Sys em T ans o ma ion: he ime is now. Bain & Company. h ps://www.bain.com/insigh s/ ood-sys em- ans o ma ion- he- ime-is-now/ Finan za jasanga iak: oina iak e a bilakae a. BFA- en e a EJ- en eka pena. 39 BMBN. (2023a). In o mación de ondos de capi al- iesgo. h ps://www.cnm .es/po al/Consul as/ECR/Fondo.aspx?ni =V95741856 BMBN. (2023b). Sociedades de capi al- iesgo. h ps://www.cnm .es/po al/Consul as/ECR/Sociedad.aspx?ni =A09781089&lang=es BMBN. (d.g.a.). Finanzas sos enibles. h ps://www.cnm .es/po al/Finanzas- Sos enibles/Indice.aspx BMBN. (d.g.b.). Fondos in e sión. h ps://www.cnm .es/Po al/in e so /Fondos-In e sion.aspx CaixaBank. (2023). Fondos sos enibles: las cla es de su doble en abilidad. h ps://blog.caixabank.es/blogcaixabank/ ondos-sos enibles-cla es-doble- en abilidad/ Coelho, F. (2004). Finanzas solida ias. In Ca ani, A.D. (Ed.), La o a economía (261-276. o iak). G upo Edi o Al ami a. Esku aga i: link. De la C uz, C. (2013). El alcance polí ico de las inanzas é icas. Dossie es EsF, (8), 17-20. o iak. Esku aga i: link. Delgado, M. (2019). Discu so de ape u a. In Fo o “Desca boniza la economía”. Esku aga i: link. Delgado, M. (2022). Las inanzas sos enibles ede inen la ac i idad banca ia. Economis as, (176), 28-39. o iak. Esku aga i: link. Domínguez, J.M. e a López, J. Mª. (2020). El nue o pa adigma de las inanzas sos enibles: la con ibución del sec o inancie o a la lucha con a el cambio climá ico. Documen os de T abajo (IAES, Ins i u o Uni e si a io de Análisis Económico y Social), (7), 1-91. o iak. Esku aga i: link. Dziawgo, D. (2019). Sus ainable inance as a new inancial in es men model. Resea ch pape s o W oclaw Uni e si y o Economics and Business, 63 (12), 23-34. o iak. Esku aga i: link. EJ. (2018a). Ma co pa a la emisión de Bonos Sos enibles. h ps://www.euskadi.eus/con enidos/in o macion/7071/eu_2333/adjun os/2020/Ma co-de- Bonos-Sos enibles_Gobie no-Vasco-2018.pd EJ. (2018b). Bono Sos enible Euskadi. h ps://www.euskadi.eus/con enidos/in o macion/7071/es_2333/adjun os/2020/BONO- SOSTENIBLE-EUSKADI-PROFESIONAL.pd EJ. (2020). Teknologia Ga bien Euskal Ze enda. h ps://www.euskadi.eus/in o mazioa/ eknologia-ga bien-euskal-ze enda/web01- a2ingku /eu/ EJ. (2021a). 2030 Agenda en lehen asunen euskal p og ama. h ps://www.euskadi.eus/2030- agenda en-lehen asunen-euskal-p og ama/web01-a2lehe /eu/ EJ. (2021b). Sus ainable Financing F amewo k. h ps://www.euskadi.eus/con enidos/in o macion/7071/es_2333/adjun os/2021/2021- Basque-Go e nmen -Sus ainable-Finance-F amewo k_Ma ch.pd EJ. (2023a). Deuda Pública de la Adminis ación Gene al del País Vasco. h ps://www.euskadi.eus/deuda-publica/web01-s2oga/es/ EJ. (2023b). El Gobie no Vasco emi e su VII "Bono Sos enible Euskadi" de 700M" con una demanda sie e eces supe io . h ps://www.euskadi.eus/gobie no- asco/-/no icia/2023/el- gobie no- asco-emi e-su- ii-bono-sos enible-euskadi-700m-demanda-sie e- eces-supe io / Finan za jasanga iak: oina iak e a bilakae a. BFA- en e a EJ- en eka pena. 40 EJ. (2023c). Euskadiko 2030eko Ingu umeneko Espa u P og ama. h ps://bideoak2.euskadi.eus/2023/03/21/news_84465/Euskadiko_2030eko_Ingu umeneko_E spa u_P og ama.pd EJ- en Ekonomia e a Ogasun Saila. (2019). Sus ainable Bond 2019. h ps://www.euskadi.eus/con enidos/in o macion/7071/es_2333/adjun os/BASQUE%20GOVE RNMENTSus ainable%20Bond%202019%20PTO%202019%20en.pd EJ- en Ekonomia e a Ogasun Saila. (2020a). Sus ainable Bond 2020. h ps://www.euskadi.eus/con enidos/in o macion/7071/es_2333/adjun os/2020/BASQUE- GOVERNMENTSus ainable-Bond-2020.pd EJ- en Ekonomia e a Ogasun Saila. (2020b). Second Sus ainable Bond 2020. h ps://www.euskadi.eus/con enidos/in o macion/7071/es_2333/adjun os/2020/2020-2- BONO-SOSTENIBLE.pd EJ- en Ekonomia e a Ogasun Saila. (2021). In es o s P esen a ion 2021. h ps://www.euskadi.eus/con enidos/in o macion/7071/es_2333/adjun os/2021/2021- In es o s-P esen a ion-Ap il.pd EJ- en Ekonomia e a Ogasun Saila. (2022). In es o s P esen a ion 2022. h ps://www.euskadi.eus/con enidos/in o macion/7071/es_2333/2022-In es o s- P esen a ion-Ap il.pd EJ- en Ekonomia e a Ogasun Saila. (2023). In es o s P esen a ion 2023. h ps://www.euskadi.eus/con enidos/in o macion/7071/eu_2333/adjun os/2023/P esen acio n-BASQUE-COUNTRY-ab il-2023-comp essed.pd EJ- en T an sizio Soziala en e a 2030 Agenda en Idazka i za Nagusia. (2021). 2030 Agenda en lehen asunen euskal p og ama. h ps://www.euskadi.eus/con enidos/in o macion/p io idades_agenda2030/eu_de /adjun os/ EUS-P og ama-p io idades.pd Eu -lex. (d.g.). Glossa y o summa ies – Nex Gene a ionEU. h ps://eu -lex.eu opa.eu/EN/legal- con en /glossa y/nex gene a ioneu.h ml Eu opa Ba zo dea. (2020a). Renewed sus ainable inance s a egy and implemen a ion o he ac ion plan on inancing sus ainable g ow h. h ps:// inance.ec.eu opa.eu/publica ions/ enewed-sus ainable- inance-s a egy-and- implemen a ion-ac ion-plan- inancing-sus ainable-g ow h_en Eu opa Ba zo dea. (2020b). High-Le el Expe G oup on sus ainable inance (HLEG). h ps:// inance.ec.eu opa.eu/publica ions/high-le el-expe -g oup-sus ainable- inance- hleg_en Eu opa Ba zo dea. (2020c). P ecisiones sob e el Plan de In e siones pa a el Pac o Ve de Eu opeo y el Mecanismo de T ansición Jus a. h ps://ec.eu opa.eu/commission/p essco ne /de ail/es/qanda_20_24 Eu opa Ba zo dea. (2023a). Sus ainable Finance: Commission welcomes poli ical ag eemen on Eu opean g een bond s anda d. h ps://ec.eu opa.eu/commission/p essco ne /de ail/en/mex_23_1301 Eu opa Ba zo dea. (2023b). Pac o Ve de Eu opeo: la UE acue da no mas más es ic as pa a impulsa la e iciencia ene gé ica. h ps://ec.eu opa.eu/commission/p essco ne /de ail/es/ip_23_1581 Finan za jasanga iak: oina iak e a bilakae a. BFA- en e a EJ- en eka pena. 41 Eu opa Ba zo dea. (d.g.a.). O e iew o sus ainable inance. h ps:// inance.ec.eu opa.eu/sus ainable- inance/o e iew-sus ainable- inance_en Eu opa Ba zo dea. (d.g.b.). EU axonomy o sus ainable ac i i ies. h ps:// inance.ec.eu opa.eu/sus ainable- inance/ ools-and-s anda ds/eu- axonomy- sus ainable-ac i i ies_en Fe nández, B. (2022). Mi ada c í ica: el debe ía se de las inanzas sos enibles. Dossie es EsF, (45), 6-10. o iak. Esku aga i: link. Fe uz, L. e a Ma co, I. (2006). Algunas e lexiones sob e la in e sión socialmen e esponsable. Bole ín económico de ICE, In o mación Come cial Española, (2901), 35-44. o iak. Esku aga i: link. Fia e Banca É ica. (2022). In o me de impac o 2022. h ps://www. ia ebancae ica.coop/si es/ ia ebancae ica.com/ iles/documen i/in o me- impac o-2022.pd Ga ayoa, F. J. e a B uzón, A. G. (2018). Bonos e des y bonos sociales como mo o es de cambio. Bole ín De Es udios Económicos, 73 (224), 233-250. o iak. Esku aga i: link. Ga cía de Que edo, J.C. (2020). Finanzas e in e siones sos enibles. La sos enibilidad en ICO. Bole ín económico de ICE, In o mación Come cial Española, (3120), 27-49. o iak. Esku aga i: link. Ga cía-Legaz, J. (2022). Sos enibilidad y economía ci cula en el sec o de la dis ibución de alimen os y bienes de g an consumo. Economis as, (176), 40-48. o iak. Esku aga i: link. Gassio , R. (2013). Las inanzas é icas como ins umen o al se icio de la economía solida ia. La expe iencia de Coop57. Cuade nos de abajo social, 26 (1), 75-84. o iak. Esku aga i: link. Gómez, J. M. (2021). The Eu opean G een Deal and he ene gy ansi ion: challenges and oppo uni ies o indus ial companies. Bole ín de es udios económicos, 76 (232), 191-211. o iak. Esku aga i: link. González, C.I. (2020). Inicia i as del sec o inancie o e ins i ucional pa a comba i el cambio climá ico. Economis as, (167-168), 204-211. o iak. Esku aga i: link. González, C.I. (2021). Pano ámica de inicia i as ins i ucionales globales y eu opeas en inanzas sos enibles. Bole ín económico - Banco de España, (3), 1-17. o iak. Esku aga i: link. González, G. e a Sie a, O. (2022). Finanzas sos enibles: ¿un nue o pa adigma de in e sión? Dossie es EsF, (45), 4-5. o iak. Esku aga i: link. González, J.M. (2021). Las inanzas sos enibles, en e dos eme gencias. Cuade nos de In o mación económica, (282), 13-26. o iak. Esku aga i: link. González, M.I. (2019). Responsabilidad social inancie a. El papel undamen al de un sis ema inancie o sos enible. AECA: Re is a de la Asociación Española de Con abilidad y Adminis ación de Emp esas, (126), 26-28. o iak. Esku aga i: link. Gu ié ez, F. (2022). Cómo unciona á la nue a axonomía e de eu opea. EsadeEcPol B ie , (34), 1-37. o iak. Esku aga i: link. Hallama, M., Mon lló, M., Ro as, S. e a Ciu a , G. (2011). El enómeno del g eenwashing y su impac o sob e los consumido es: p opues a me odológica pa a su e aluación. Apos a: Re is a de ciencias sociales, (50), 1-38. o iak. Esku aga i: link.