Brexit-aren eragin ekonomikoa Europar Batasunean eta Erresuma Batuan: aliatuak edo lehiakideak?

BREXIT-AREN ERAGIN EKONOMIKOA EUROPAR BATASUNEAN ETA ERRESUMA BATUAN: ALIATUAK EDO LEHIAKIDEAK? GRADU AMAIERAKO LANA Egilea: Maddi Zabala Elizbu u I akaslea: Elena Ma inez Tola EKONOMIAKO GRADUA 1 AURKIBIDEA 1 SARRERA ..................................................................................................................................... 3 2 MARKO TEORIKOA .................................................................................................................. 5 2.1 INTEGRAZIO EKONOMIKOA ........................................................................................... 5 2.2 MERKATARITZA ASKEA .................................................................................................. 6 2.3 PROTEKZIONISMOA .......................................................................................................... 8 2.4 NEOPROTEKZIONISMOA .................................................................................................. 9 3 BREXITAREN KASUAREN ANALISIA ................................................................................ 11 3.1 AURREKARIAK HISTORIAN ZEHAR ............................................................................ 11 3.1.1 Eu opako Ekonomia E kidegoa ....................................................................................... 11 3.1.2 2016ko e e e enduma ..................................................................................................... 13 3.2 BRUSELA ETA PARLAMENTU BRITAINIARRAREN ARTEKO NEGOZIAZIO PROZESUA ...................................................................................................................................... 14 3.3 ERRESUMA BATUAREN MERKATARITZA BILAKAERA ......................................... 16 3.3.1 Me ka a i za- luxuen bilakae a ....................................................................................... 16 3.3.2 Me ka a i za-ako dio ga an zi suen az e ke a e a ondo ioak ........................................ 27 3.4 FINANTZA MERKATUAN IZANDAKO ERAGINA ....................................................... 30 3.4.1 Lib a es e lina e a dibisen me ka uan izandako bilakae a ............................................. 30 3.4.2 Bu sen e a inbe sioen po ae a ..................................................................................... 32 3.4.3 In lazioa en bilakae a ...................................................................................................... 32 3.4.4 Lond eseko Ci y-a e a inan za-sis ema b i ainia a en be an olake a ......................... 36 3.5 ERRESUMA BATUA ETA ESTATU BATUAK ............................................................... 38 4 ONDORIOAK ............................................................................................................................. 40 5 BIBLIOGRAFIA ......................................................................................................................... 42 2 GRAFIKOEN AURKIBIDEA GRAFIKOA 3.1: INKESTEN EMAITZAK .................................................................................... 13 GRAFIKOA 3.2: ERRESUMA BATUKO ONDASUN ETA ZERBITZUEN MERKATARITZA BALANTZA, 1970-2022 ..................................................................................................... 17 GRAFIKOA 3.3: ERRESUMA BATUAREN ONDASUN ETA ZERBITZUEN INPORTAZIO ETA ESPORTAZIOAK, 1970-2022 (GAURKO PREZIOETAN) ..................................................... 19 GRAFIKOA 3.5: ERRESUMA BATUKO INPORTAZIO PARTAIDEAK, 2015 ETA 2020AN ............ 20 GRAFIKOA 3.6: ERRESUMA BATUKO ESPORTAZIO PARTAIDEAK, 2015 ETA 2020AN ............ 21 GRAFIKOA 3.7: ERRESUMA BATUKO ONDASUNEN INPORTAZIOAK, PRODUKTU TALDEEN ARABERA, 2015-2024 ....................................................................................................... 22 GRAFIKOA 3.8: ERRESUMA BATUKO ONDASUNEN ESPORTAZIOAK, PRODUKTU TALDEEN ARABERA, 2015-2024 ....................................................................................................... 23 GRAFIKOA 3.9: ERRESUMA BATUKO MERKATARITZA-ZERBITZUEN INPORTAZIOAK SEKTORE NAGUSIAREN ARABERA, 2015-2024 (URTEKO BEHIN BEHINEKO ESTIMAZIOAK) ................................................................................................................. 25 GRAFIKOA 3.10: ERRESUMA BATUKO MERKATARITZA-ZERBITZUEN ESPORTAZIOAK SEKTORE NAGUSIAREN ARABERA, 2015-2024 (URTEKO BEHIN BEHINEKO ESTIMAZIOAK) ................................................................................................................. 26 GRAFIKOA 3.11: EUR/GBP-REN BILAKAERA, 2015-2025 ..................................................... 30 GRAFIKOA 3.12: INFLAZIOA, KONTSUMORAKO PREZIOETAN, 2015-2024 (URTEKO %) ...... 34 GRAFIKOA 3.13: ATZERRIKO INBERTSIO ZUZENAK: STOCK ETA FLUXUEN INPORTAZIOA, 2015-2023 (GAUR EGUNGO PREZIOETAN) ....................................................................... 35 GRAFIKOA 3.14: ATZERRIKO INBERTSIO ZUZENAK: STOCK ETA FLUXUEN ESPORTAZIOA, 2015-2023 (GAUR EGUNGO PREZIOETAN) ....................................................................... 35 3 1 SARRERA E esuma Ba uak e a Eu opa Ba asunak ha eman es ua man endu du e hama kade an zeha , be eziki me ka a i za, inbe sio e a lan-mugiko asuna en a loe an. Eu opa Ba asuneko pa aide bezala, E esuma Ba uak me ka u baka ean pa e ha zen zuen, e a be an ondasun, ze bi zu, kapi al e a pe sonen mugimendu askea i e ekina a e a zen zion. Hala e e, 2016ko e e e enduma en ondo en, E esuma Ba uko he i a ek Eu opa Ba asuna uz ea e abaki zu en, e a ho ek aldake a sakonak eka i di u bien a eko ha eman ekonomikoan. XX. mendeko azken hama kade an zeha , eu o gunea en e a me ka u baka a en so e a ekin, in eg azio ekonomikoa sakondu zen. E esuma Ba ua en i ee ak p ozesu hone an a ze a pausu ba i udika zen du, in eg azioa en hausko asuna age ian u ziz. Aldi be ean, EB ik kanpo egonik, E esuma Ba uak be e me ka a i za-poli ika aska asun handiagoz de ini zeko auke a du, baina, ho en uke, me ka u baka ean pa e ha zeko aban ailak galdu di u. Lan honen helbu u nagusia B exi ak E esuma Ba ua en e a Eu opa Ba asuna en a eko ha eman ekonomikoan izan di uen e aginak sakon az e zea da. Ho ez gain, i ee a- p ozesua en kausak e a ondo ioak iden i ika zea, me ka a i za- e a inan za-dinamikan izan di uen aldake ak az e zea, e a ho iek mone a-egonko asunean, nazioa eko me ka ue an e a hi uga en he ialdeekiko ha eman ekonomikoe an izan du en e agina ebalua zea p oposa zen da. B exi ak lo u a kome zialak bi negozia ze a beha u di u, e a ho ek oz opo be iak eka i di u, hala nola, aduana kon olak, inpo azio e a espo azioe an mu izke ak e a lan mugiko asuna en zail asunak. Tes uingu u hone an, galde a ba zuk so zen di a: nola e agin die B exi ak E esuma Ba uko e a Eu opa Ba asuneko ekonomiei? Zein e o kizun au eikus dai eke ha eman ekonomiko honen za ? Ike ke a en azken u ee an a gi a a u ako a ikulu akademikoen bilke a e a az e ke an oina i zen da. The Wo ld Economy edo CEPAL bezalako ike lan zien i iko hauek B exi a hainba ikuspun u a ik lan zen du e, E esuma Ba uan e a Eu opa Ba asunean izan duen e agin ekonomiko e a poli ikoa ba ne. A ikulu hauen hau ake a egune oko asun-i izpideak, me odologia-zo oz asuna e a gaia en ga an zia kon uan ha u a egin da, ge aka ia en ikuspegi sendo e a egune a ua eskain zeko asmoz. P ozesua be ia e a e engabeko bilakae an 4 dagoenez, az e ke a egunka i-i u iekin osa u da ga apen be ien ingu uko alde di e a ge ae ak jaso zeko, hala nola E esuma Ba ua en e a Es a u Ba uen a eko ha emana. Ho enbes ez, me odologia ho en bidez jaso ako e a az e u ako in o mazioa lana en ga apena oina ia da. Edukien egi u a honako hau izango da: lehenik e a behin, azken hama kade ako bi e agileen es uingu u his o ikoa e a ekonomikoa azalduko da, bai e a E esuma Ba ua en e a B usela en a eko negoziazio p ozesua en ezauga i nagusiak e e. Ondo en, me ka a i za- ha emanen bilakae a az e uko da, me ka a i za- luxuen e a ako dio ga an zi suen e agina kon uan ha u a. Halabe , inan za-me ka ue an e a poli ikan izandako ondo ioak jo a uko di a, be eziki dibisen me ka ua, bu sen po ae a, in lazioa e a Lond esko Ci y- en pape a aipa uz. Azkenik, Es a u Ba uen e a E esuma Ba ua en a eko ha eman be ezia az e zen da, his o ikoki izan du en alian za poli iko, ekonomiko e a mili a sakona kon uan ha uz, e a B exi a en zein gau egungo es uingu uan nola bilaka u den ikusiz. 5 2 MARKO TEORIKOA 2.1 INTEGRAZIO EKONOMIKOA He ialdeek, me ka u zabalago ba en onu ak ap obe xa zeko, in eg azio ekonomikoko p ozesuak has en di uz e. Helbu u ho i lo zeko, beha ezko za jo zen da a ean dauden ekonomien a eko me ka a i za- uke askea oz opa zen du en poli ikak (a an zela ioak zein ez a an zela ioak) pixkanaka ezaba zea. Ho ek he ialdeen a eko desbe din asunak mu iz ea du helbu u, hala nola oz opo kome zialak, ak o e p oduk iboen mugimenduen mu izke ak e a nazioan zein nazioa ean e agina izan dezake en lehia-poli ikak, indus ialak e a eknologikoak. Ikuspegi eo iko ba e ik, sei in eg azio-e apa edo -maila iden i ika dai ezke, lo u ako konbe gen zia ekonomikoa en maila en a abe a (Banco de España, d.g.). Lehenik e a behin, lehen asunezko me ka a i za en a loak (ACP) he ialde edo he ialde mul zo ba i zenbai p oduk u elka en a ean esku a zeko lehen asunezko auke a ema en dio. Ho en adibide ga bia Eu opa Ba asuna en (EB) e a Mexiko en a eko lehen asunezko me ka a i za-e emua da, bi eskualdeen a eko aldebiko me ka a i za sus a zen bai u. Ho ek ekoizpena e a kon sumoa handi zea e az en du, ho ela hazkundea e a ja due a ekonomikoa sus a uz, in eg azio ekonomikoa en modu ik ahulena den a en (Comisión Eu opea, 2018). Hu engo maila me ka a i za lib eko e emu ba (ZLC) so zea da. Kasu ho e an, me ka a i za- oz opo ba zuk ken zen di a, hala nola a lo be eko he ialdeen a ean p oduk u jakin ba zuen (edo guz ien) gaineko muga-ze gak edo kuo ak. Ho ela, me ka ua i ekiagoa e a ga denagoa bihu zen da. ALC ba osa zeko, gu xienez bi he ialdek Me ka a i za Lib eko I una (TLC) sina zen du e, nazioa eko zuzenbideko a auen a abe a. Ho ek nazioa eko me ka a i za e az u e a enp esa be ien so e a sus a zen du (Co al, 2011). Me ka a i za lib eko ako dio ho iek sina zeak, a ean dauden he ialdeen a ean, ondasunen e a ze bi zuen me ka ua zabaldu nahi du. Hasie an, Aduana Muga-ze gei e a Me ka a i za i bu uzko Ako dio O oko ak (GATT) salgaiak baino ez zi uen es al zen. Ge oago, 1995ean, Munduko Me ka a i za E akundeak (MME) ze bi zuen sek o ea gehi u zuen Ze bi zuen Me ka a i za i bu uzko Ako dio O oko a ekin (AGCS), e a, ho ela, i ekie a kome zial handiagoa lo u zen (Mille , 2001). 6 Hu engo in eg azio-mailan, aduana-ba asuna so zen da. Me ka a i za lib eko e emu ba ean ez bezala, hemen he ialdeek be en a eko oz opoak ezaba zeaz gain, aldeko kide ez den edozein nazio a ako kanpo-ze ga komun ba e e ha zen du e. Adibide on ba Eu opa Ba asuneko aduana-ba asuna da, 1968an eza ia: lehen sei kideek be en a eko muga-ze gak kendu zi uz en e a elka ekin bes e he ialde ba zue a ik inpo a zeko muga-ze ga baka a eza i zu en. Ho i eske , me ka a i za lib ea Eu opako za i handi ba e a heda u zen, e a he ialde kideek e ekin ekonomiko handiak lo u zi uz en (Unión Eu opea, d.g.). Aduana-ba asuna e a u ondo en, me ka u ba e a ua so zea da hu engo u a sa. Me ka u e kide ba ean, ba neko muga-ze gak kendu e a kanpoko muga-ze ga baka a e abil zeaz gain, ia ondasun e a ze bi zu guz ie a ako a auak eza zen di a, e a ho ien zi kulazio askea baimen zen da. Aldi be ean, langileak e a kapi ala (di ua e a inbe sioak) muga ik gabe mugi dai ezke he ialde kideen a ean. Ho ela, i ekie a kome ziala sakon zen da e a lehia handi zen da, es a u pa e-ha zaileen a ean p oduk uen e a ekoizpen- ak o een uke askea ziu a uz (F anco, 1959). In eg azio ekonomikoa en hu engo asea mone a-ba asuna da. Me ka u ba e a ua lo u ondo en, he ialde pa e-ha zaileek be en poli ika ekonomikoak koo dina zen di uz e, e a mone a baka a ha zen du e. Ho e a ako, mone a-, ze ga- edo indus ia-poli ika en gaineko kon ol nazionala en za i ba i uko egi en dio e, e a eskumenak ema en dizkio e nazioz gaindiko e akunde ba i. Adibide ba EBko Ekonomia e a Di u Ba asuna (EDB) da, Maas ich eko I una en bidez so ua 1992an (Juncke e al., 2015). EDB ekin Eu opako Banku Zen ala so u, Egonko asun e a Hazkunde I una ona u e a eu oa e abil zen hasi zen. 2023ko u a ile ik, EDBk 20 kide di u, K oazia sa u ondo en. Hala e a guz iz e e, bos in eg azio-maila ho iek e edu eo iko ba baino ez di a, e a ez di a be i o dena be ean ge a zen. Gaine a, e apa bakoi za en ba uan sakon asun-maila desbe dinak egon dai ezke: alian za ba zuek ba asun ekonomikoaz ha a ago joa ea e abaki zen du e, e a bes e ba zuek nahiago du e be en helbu uen a abe a lasaiago au e a egi ea. 2.2 MERKATARITZA ASKEA Teo ia libe ala i ja ai zen dio en ekonomiala ien us e an, me ka a i za posi iboa da he ialdeen aban ailak lo u ahal iza eko. Nahiz e a me ka a i za i bu uzko ideiak asko alda u Adam Smi h 7 e a Da id Rica do en ga ai ik, be e oina iak o aindik me ka a i za en i ekie a en a zean daude. Adam Smi hek zioenez, me ka a i za lib eak e ekinak ema en di u he ialde bakoi zak hobe egi en duen ho e an espezializa zen delako. Ha en a abe a, he ialdeek aban aila a gia du en p oduk uak baka ik ekoi zi beha ko li uzke e. Ge o, p oduk u ho iek bes e he ialde ba zue i salduko lizkieke e e a lo u ako di ua ekin bes e ba zuek ekoiz en du ena modu e aginko agoan e osiko luke e. Ho ela, denek i abaz en du en espezializa zean e a me ka u a zean. Da id Rica dok ideia ho i “aban aila konpa a iboa ekin” zabaldu zuen. Be e us e an, he ialde ba ek me ka a i za i e ekina a e a diezaioke, nahiz e a ekoizle onena ez izan. Pe sona, enp esa edo he ialde ba ek ondasun edo ze bi zu ba bes e ba zuek baino kos u xikiagoan ekoiz eko duen gai asuna da aban aila konpa a iboa. Me ka a i za lib ea ekin, he ialde bakoi zak ekoiz e akoan me keena a e a zen zaiona espo a zen du, e a bes eei ab ika zea me keagoa zaiena inpo a u. Ho ela denek i abaz en du e. Rica dok us e zuen aban aila konpa a ibo ho i lana en p oduk ibi a ea en desbe din asune a ik ze o ela. Ge oago, Eli Hecksche e a Be il Ohlin ekonomiala i neoklasikoek “H-O e edua” (Pe ey a, 2015) so u zu en pun u hau hobe o azal zeko. Be e e edua en a abe a, he ialde ba en aban aila konpa a iboa bi gauzen a abe akoa da: di uen baliabideen a abe akoa (kapi ala edo lehengaiak) e a ondasunak ekoiz ean baliabide ho ien e abile a. Hala, he ialde ba espezializa u egin dai eke be e baliabideen a abe a gehien komeni zaiona ab ika zen. E edu ho ek, halabe , he ialde ba ek nazioa ean me ka u a zean i abazi egi en duela e akus en du. Fun sezko baliabide gehien di uz en p oduk uak espo a zen di u e a modu e aginko ean ab ika zen di u. Gaine a, Hecksche e a Ohlinek adie az en digu enez, me ka a i zak he ialde bakoi zeko di u-sa e a banake an e agin dezake. Gau egun, me ka a i za lib ea ukea i oz opoak ken zean e a he ialdeen a ean e os eko e a sal zeko nazioa eko a auak be e zean da za, e a ho ek onu a uga i eka zen dizkie p ak ika zen du en nazioei, bi mo a an bana dai ezkeenak: es a ikoak e a dinamikoak (Jiménez, 1999). 8 Mozkin es a ikoak, ze gak e a me ka a i za ako oz opoak ezaba zen di enean ge a zen di a. Ho i eske , au ez aipa u ako espezializazioa ema en da. Ho ela, kon sumi zaileek p oduk uak me keago e osi e a a ze ian sal zen du en enp esek gehiago i abaz dezake e. Hala e e, inpo azioekin lehia zen di en ab ikek a azoak izan di zake e (Ga cía & Gua dián, 2021). Aldiz, onu a dinamikoek denbo a ekin ekonomia bene an haz ea e agi en du e. Bes e he ialde ba zuekin ba e a me ka u a zean, ideia e a eknologia be iak pa eka zen di a, e a ho ek ekoiz eko modua hobe zen lagun zen du. Gaine a, enp esek gehiago saldu e a kos uak mu iz u di zake e, p oduk u gehiago egi en di uz elako. Ho i eskala-ekonomia de i zo. Bes e oki ba zue ako enp esekin lehia zeak e e kali a ea igo zea e a p ezioak jais ea e agi en du (Ga cía & Gua dián, 2021). Me ka a i za lib eko ako dioek hainba aban aila di uz e, e a ho iek sina zen di uz en he ialdeen ekonomia hobe zen lagun zen du e. Esa e ako, ze gak e a oz opoak ezaba zean, kanpoko p oduk uak i is en di a me ka u a, e a ho en ondo ioz, okiko enp esek p ezioak jais en di uz e lehia u ahal iza eko. Ho ela, kon sumi zaileek gu xiago o dain zen du e e a he ialdeko baliabideak ( ab ikak e a langileak) ja due a onu aga iagoe an e abil zen di a (G iswold, 2003). 2.3 PROTEKZIONISMOA Pun u hone an p o ekzionismo za ekonomia poli ikoa en eo iak ze ule zen duen azalduko dugu, ze ga ik jo zen den neu i ho ie a a, e a ze ondo io izan di zakeen ho e a a jo zen du en he ialdeen ekonomian. P o ekzionismoa nazioko ekoizleei indus ia jakin ba ean a ze iko lehia i au e egi en lagun zea helbu u du en me ka a i za-poli ika e a -neu ien mul zoa da (Abboushi, 2010). Me ka a i za-mu izke a ho i gauza zeko esna uga i e abil zen di a. Ho ien a ean a ze iko p oduk uen p ezioak muga-ze gen bidez igo zea, inpo azio-kuo ak edo inpo azioak e agoz eko edo a ze iko enp esek me ka u nazionale ako sa bidea muga zeko diseina u ako edozein gobe nu-a audi mu iz aile, bai e a an idumping legeak e e daude. Muga-ze gak eza zeak inpo a u ako p oduk u jakin ba en p ezioa igo egi en dela esan nahi du, e a ho ek e agina du e xeko ekoizleek lehia muga ua edo nulua ikus en du enean. O o ha , esna ho ien guz ien helbu ua ba e ik, a ze iko e agile ekonomikoen disk iminazioa e a, bes e ik, me ka a i za-mu izke a da (Al enbe g, 2016). 15 au eikusi a zegoen bozke a a ze a u zuen. Ados asunik ezak ba ne k isia e a Alde di Kon se bado ea en za ike a e agin zi uen, DUP alde dia en babesa galduz (Meyenbu g, 2022). 2019ko u a ila en 15ean, azkenean, bozke a egin zen, e a po o izuga ia jasan zuen. Hu engo hilabe ee an au kez u ako “B planak” e e ez zuen a akas a ik izan. Be e p oposamena a ze a bo a zen ma xoa en 12an, 149 bo oko gehiengoa ekin, e a ma xoa en 29an hi uga enez e e e e usa ua izan zen. Ados asuna lo zeko ezin asuna en ondo ioz, Mayk luzapena eska u zion Eu opako Kon seilua i, e a 2019ko u ia en 31 a a e luza u zuen epea. Azkenik, Mayk dimisioa au kez u zuen 2019ko maia za en 24an (Pe e s, 2022). 2019ko uz aila en 24an, Bo is Johnsonek lehen minis o ka gua ha u zuen B exi a en aldeko ja e a i moa e aku siz. The esa May ez bezala, Johnson ako dio ik gabe i e eko p es age u zen. Haa ik, 2019ko u ia en 31ko epemuga be e ezinik, bes e luzapen ba eska u beha izan zuen, e a EBk 2020ko u a ila en 31 a a eko azken epea ona u zuen (Go iz, 2020). Blokeo poli ikoa haus eko asmoz, Johnsonek hau eskunde o oko ak dei u zi uen 2019ko abendua en 12 ako. Alde di Kon se bado ea en ga aipen a gia i eske , 2020ko u a ila en 9an, E esuma Ba uko Pa lamen ua en babesa lo u zuen i ee a-ako dioan. Hala 2020ko u a ila en 31n, E esuma Ba uak o izialki u zi zuen Eu opa Ba asuna, ia bos hama kadaz kide izan ondo en (Pe e s, 2022). I ee a ho en ondo en, 2020ko abendua en 31 a a eko an sizio-aldia ak iba u zen. Hamaika hilabe e ho ie an, E esuma Ba uak me ka u baka a en e a aduana-ba asuna en a auak aplika zen ja ai u zuen, e o kizuneko me ka a i za-ha emana negozia zen zen bi a ean. P ozesu ho i COVID-19a en pandemia en es uingu uan ga a u zen, e a ho ek egoe a ekonomiko e a poli iko zailak e agin zi uen bi aldee an. Negoziazioe an desados asunak izan zi en hainba gai an, hala nola, a an za-baliabidee a ako sa bidean, bidezko lehia en a aue an e a ako dioa en gobe nan za-mekanismoan. Ez zen 2020ko abendua en 24 a a e ados asunik lo u. Me ka a i za e a Lankide za Ako dioa (TCA) 2020ko abendua en 30ean au kez u zu en o izialki Eu opako Ba zo deko p esiden e U sula on de Leyenek e a Eu opako Kon seiluko p esiden e Cha les Michelek. Be e xedapen nagusien a ean, honako hauek eza i zi en: E esuma Ba uak be e u - e a a an za-baliabideen gaineko kon ola be esku a zea, okian 16 be an ekoi zi ako ondasune a ako muga-ze gak e a kuo ak ken zea – be ie e ja o izko a auak be e zen bazi uz en –, e a he i a en egoe a legaliza zea: bai E esuma Ba uan bizi di en EBko he i a ek, bai Schengen e emuan bizi di en b i ainia ek, dagokien es a ua en immig azio- a auen a abe a (Eu opean Commission, d.g.). 3.3 ERRESUMA BATUAREN MERKATARITZA BILAKAERA 3.3.1 Me ka a i za- luxuen bilakae a E esuma Ba ua Eu opa Ba asune ik a e a zeak e aldake a sakona eka i du kanpoko me ka a i za-ha emane an. Ba ez e e Me ka a i za e a Lankide za Ako dioak (TCA) a au u ako espa u ju idiko e a a an zela io be iak, muga-ze ga ik gabeko hesi, aduana- kon ol e a eskakizun bu ok a ikoak sa u zi uen, bi aldeen a eko aldebiko me ka a i za en baldin zak naba men alda u zi uz enak. Aldake a ho iek E esuma Ba uko espo azioen e a inpo azioen bolumenean, e a bai a no abidean e e e agina izan zu en, be eziki nekaza i zako elikagaien, au omobilgin za en, p oduk u kimikoen e a inan za-ze bi zuen sek o e es a egikoe an. Gaine a, dinamika kome zial be iek e agin zuzena izan du e E esuma Ba uko balan za kome zialean, ondasunen e a ze bi zuen a eko deso ekak isla uz, bai a bazkide kome zialen a ekoak e e. A al honek B exi a en ondo en B i ainia Handiko kanpo-me ka a i zak izan duen azken bilakae a az e zen du, e a a e a be ezia ja zen die espo azioe an e a inpo azioe an izandako aldake a kuan i a iboei, e a Eu opa os eko age oki be i ho e an me ka a i za-balan zak izan duen bilakae a i. 17 G a ikoa 3.2: E esuma Ba uko ondasun e a ze bi zuen me ka a i za balan za, 1970- 2022 I u ia: No be ak egina Wo ld Bank-eko da ue an oina i u a 1970 e a 2022 bi a ean, E esuma Ba uko me ka a i za-balan zak go abehe a handiak izan zi uen, hala ekonomia en egi u azko aldake ak e a nazioa eko ge ae a ga an zi suen ondo ioak isla uz. Hi u ogei a hama eko hama kadan, balan zak joe a egonko sama a e aku si zuen, supe abi - e a de izi -aldiak konbina zen zi uz en go abehe ekin. Hala e e, 1973ko pe olioa en k isiak e a in lazioa en ezegonko asunak behe akada naba mena e agin zu en. Hama kada en amaie an e a lau ogeiko hama kada en hasie an, suspe ze ba ge a u zen, ziu enik inan za-sek o ea en bul zada ekin e a Ma ga e Tha che en gobe nu-aldia en au eko lehen e e o ma ekonomikoekin lo u a. Lau ogeiko hama kada en e dialde ik au e a, balan za oke e a joan zen. Desindus ializazio- p ozesuak, ze bi zuen sek o ea ekiko ge o e a menpeko asun handiagoak e a libe alizazio ekonomikoak, lau ogei a hama eko hama kadan zeha luza uko den egi u azko de izi a inka zen lagundu zu en. Eu opako Ekonomia E kidegoa ekiko lo u a kome zialak inda u zi en a en, E esuma Ba uko ekonomiak ga an zia galdu zuen ondasunen me ka a i zan, e a ho ek a eago u egin zuen kanpoko deso eka. Lau ogei a hama eko hama kada en biga en e dian hobekun za xiki ba naba men zen da, ziu enik ingu une mak oekonomiko hobe ba i e a lib a es e lina lehiako ago ba i lo u a. Hala -60.000 -50.000 -40.000 -30.000 -20.000 -10.000 0 10.000 1970 1972 1974 1976 1978 1980 1982 1984 1986 1988 1990 1992 1994 1996 1998 2000 2002 2004 2006 2008 2010 2012 2014 2016 2018 2020 2022 AEB ako milioi dola e an U eak 18 e e, 2000. u e ik au e a de izi a be iz sakondu zen, neu i ba ean Asiako he ialdee ako inpo azioen go akada en e a zo pe zean oina i u ako ba ne-hazkundea en ondo ioz. 2010eko hama kadan joe a de izi a ioa man endu zen, noizbehinkako go akadekin baina egi u azko aldake a naba menik gabe. B exi a en 2016ko e e e endumak e agindako ziu gabe asunak aldako asuna a eago u zuen, nahiz e a me ka a i za- luxuen no abide o oko a alda u ez. 2019 ik au e a, B exi a en aplikazio e aginko a ekin e a COVID-19a en pandemia en ez anda ekin ba e a, balan zak aldako asun handia e aku si zuen. 2020an egoe a be eziei zo zaien us ekabeko supe abi ba e egis a u zen: ho nidu a-ka een e enak, inpo azioen kolapsoa e a eska ia en aldi ba e ako aldake ak, bes eak bes e. Hala e e, egoe a ho i guz iz alda u zen 2021ean, e a balan zak behe a egin zuen, his o ikoki oso baxuak izan di en maile a a i i siz. Ho ek me ka a i za-espa u be iak Eu opa Ba asuna ekin izan di uen ondo io nega iboak age ian u zi zi uen. 2022an, suspe aldi pa zial ba hau ema en da, haa ik ez da nahikoa izango azken hama kade an B i ainia Handiko kanpo-me ka a i zan nagusi izan den egi u azko de izi a lehengo a zeko. Au e ik azaldu akoa oina izko euska i gisa eza i denez, lana egin den bi a ean he ialdea en me ka a i za-egoe a en bilakae a azal zen du en a azoi zeha ze an sakondu da. Izan e e, emai zek e akus en du enez, au e ik a gi a a u ako ike ke a akademiko ba ean oina i u a b exi a en p ozesuak % 10,5 ingu u mu iz u zen E esuma Ba ua en e a Eu opa Ba asuna en a eko ondasunen me ka a i za, e a a e gehiago jai si zen an sizio-aldian (Buigu & Kapa , 2023). Hala e e, azpima a zekoa da aipa u ako ike ke ak soilik ondasunak ha u zi uela kon uan; gu e az e ke an, be iz, ondasun e a ze bi zuen luxuak ba e a jo a u di a, ikuspegi osa uago ba lo zeko. E a be ean, gu e g a ikoek ez du e analisia E esuma Ba ua en e a Eu opa Ba asuna en a eko me ka a i za a muga zen, baizik e a espo azio e a inpo azio o oko en bilakae a e e az e zen du e, me ka a i za dinamikak hobe o ule zeko. 19 G a ikoa 3.3: E esuma Ba ua en ondasun e a ze bi zuen inpo azio e a espo azioak, 1970-2022 (gau ko p ezioe an) I u ia: No be ak egina Wo ld Bank-eko da ue an oina i u a Inpo azioen po ae ak, neu i handi ba ean, dinamika ho i azal zen du. Aldi osoan zeha , inpo a u ako bolumenak go anzko joe a naba mena izan du, be eziki 2000-2008 aldian a eago u zena, me ka a i za globala en i ekie a en es uingu uan. 2009ko inan za-k isian behe akada labu ba en ondo en, inpo azioek go anzko joe a lo u zu en be i o, e a maila e eko e a i i si zi en. 2020ko behe akada, pandemia i lo ua, aldi ba ekoa izan zen, e a suspe aldi azka ba i bide eman zion, E esuma Ba uak be e ba ne-eska ia ase zeko me ka a i za in e nazionala ekiko duen egi u azko mendeko asuna age ian u ziz. Ha a a, he ialde inpo a zaile ga bi gisa duen pape a be e si zuen. Espo azioei dagokienez, bilakae a posi iboa izan da epe luze a, nahiz e a nazioa eko aldako asuna en e aginpean egon. 90eko hama kada ik au e a, B i ainia Handiko kanpo- sek o eak ze bi zuen dinamismoa –be eziki inan za ioak– e a Eu opako me ka u ako sa bidea balia u zi uen. Hazkundea bizko u egin zen 2000-2008 aldian, e a 2009ko k isia en ondo en maila al uak be esku a zea lo u zuen, gau a e egonko man endu di enak. B exi ak oz opo be iak e a ziu gabe asun-maila ba eka i bazi uen e e, espo azioek e esilien zia naba mena e aku si du e, e a 2022an e e eu en his o iako maila ik al uene a i i si zi en. Hala e e, hazkunde 0 100 200 300 400 500 600 700 800 900 1.000 1970 1972 1974 1976 1978 1980 1982 1984 1986 1988 1990 1992 1994 1996 1998 2000 2002 2004 2006 2008 2010 2012 2014 2016 2018 2020 2022 AEB ako mila milioi dola e an U eak Inpo azioak Espo azioak 20 ho i ez da nahikoa izan inpo azioen hazkundea o eka zeko, ondo ioz, me ka a i za-de izi a man endu egin da. Espo azio e a inpo azioen bilakae a his o ikoa az e u ondo en, komeniga ia da me ka a i za- luxu ho ien ja o i geog a ikoa i p oduk u aldeei sakonki e epa a zea. Izan e e, E esuma Ba ua en me ka a i za-ha emanak ez di a es a ikoak izan, e a B exi a en es uingu uan, aldake a esangu a suak ge a u di a bai alia u kome zialen a ean, bai espo a u e a inpo a u ako p oduk u mo e an e e. Ondo engo g a ikoek, alde ba e ik, 2015 e a 2020 u ee ako espo azio e a inpo azioen banake a e akus en du e, e a bes e ik, E esuma Ba uko inpo azioak e a espo azioak p oduk u aldeen a abe a nola alda u di en azal zen du e. Da uen a eko konpa azioak B exi a en e agina ule zeko gako in e esga iak eskain zen di u. G a ikoa 3.4: E esuma Ba uko inpo azio pa aideak, 2015 e a 2020an I u ia: No be ak egina Wo ld In eg a ed T ade Solu ion -eko da ue an oina i u a Lehenik, 2015eko e a 2020ko da uak alde a u a, Alemania ik egindako inpo azioen ehunekoa naba men jai si dela ikus dai eke: %14,97 ik %11,90e a, ia 20 milioi dola . An zeko joe a ikus en da F an zia en kasuan e e, non %6,14 ik %4,75e a jai si di en. He behe een po zen ajea e e apu ba xikiagoa izan da 2020an (%7,29). Ai zi ik, “Bes eak” izeneko ka ego iak pisua i abazi du: %50,95e ik %55,15e a iga o da, e a ho ek adie az en du E esuma Ba uak ja o i asko a ikoago ako p oduk uak inpo a zen hasi dela. 14,97% 9,99% 9,21% 7,54% 6,14% 50,95% Alemania Txina Es a u Ba uak He behe eak F an zia Bes eak 11,90% 11,73% 9,18% 7,29% 4,75% 55,15% Txina Alemania Es a u Ba uak He behe eak F an zia Bes eak 21 Es a u Ba uen ehunekoa ia be e ho e an man endu da (%9,21e ik %9,18 a), e a Txina en pisua apu ba handi u da: %9,99 ik %11,73 a, hau da 12,5 milioi dola gu xi go abehe a. Da u ho iek e akus en du e EBko kide ho ien ga an zia jai si den bi a ean, Asiako e a bes e eskualde ba zue ako ho ni zaileen pisua handi zen a i dela. G a ikoa 3.5: E esuma Ba uko espo azio pa aideak, 2015 e a 2020an I u ia: No be ak egina Wo ld In eg a ed T ade Solu ion-eko da ue an oina i u a Espo azioei dagokienez, Es a u Ba uak izan di a bi u ee an helmuga nagusia: %14,88 2015ean e a %14,05 2020an. Po zen ajea apu ba jai si bada e e, lehen pos uan man endu da. Alemania en pisua egonko man endu da (%10 ingu uan), e a F an zia ena ze xobai handi u da: %5,85e ik %6,03 a. Aldake a naba menagoak bes e he ialde ba zue an ge a u di a. 2015ean, Suiza e a Txina zeuden lauga en e a bosga en pos ue an (%7,30 e a %5,92, hu enez hu en), baina 2020an ez di a lehen bos pos uen a ean age i. Haien o dez, I landa (%7,03) e a He behe eak (%6,40) age zen di a, e a ho ek adie az en du he ialde ho iek E esuma Ba uko espo azioe an pisu handiagoa ha u du ela azken u ee an. “Bes eak” ka ego ia en pisua ia be e ho e an man endu da: %56,05e ik %55,96 a, hau da, aldake a oso xikia izan da. Da u hauek guz iek e akus en du e B exi a en ondo ioz me ka a i za-ha emane an desbide a ze-e ek uak ge a u di ela. EBko kide ohien pisua ze xobai mu iz u den bi a ean, bes e he ialde ba zuek p o agonismo handiagoa ha u du e E esuma Ba ua en me ka a i zan. 14,88% 10% 7,30% 5,92% 5,85% 56,05% Es a u ba uak Alemania Suiza Txina F an zia Bes eak 14,05% 10,52% 7,03% 6,40% 6,03% 55,96% Es a u ba uak Alemania I landa He behe eak F an zia Bes eak 22 Honek adie az en du E esuma Ba ua pixkanaka be e alian za kome zialak bi bide a zen a i dela, nahiz e a o aindik Eu opa Ba asuna ekiko dependen zia handia man en zen den. G a ikoa 3.6: E esuma Ba uko ondasunen inpo azioak, p oduk u aldeen a abe a, 2015-2024 I u ia: No be ak egina, WTO-ko da ue an oina i u a - 50.000 100.000 150.000 200.000 250.000 300.000 Nekaza i za p oduk uak Elikagaiak E egaiak e a in us ia e auzlee ako p oduk uak E egaiak Bu dina e a al zai ua P oduk u kimikoak P oduk u a mazeu ikoak Makine ia e a ga aiobide ekipamendua Bulegoko e a elekomunikazioe ako ekipamendua Da uak au oma ikoki p ozesa zeko makinak –e ab. Telekomunikazioe ako ekipamendua Zi kui u elek oniko in eg a uak Ga aiobide ekipamenduak Au omobilgin zako p oduk uak Ehungin za p oduk uak Jan ziak AEB ako milioi dola e an 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023 2024 23 G a ikoa 3.7: E esuma Ba uko ondasunen espo azioak, p oduk u aldeen a abe a, 2015-2024 I u ia: No be ak egina, WTO-ko da ue an oina i u a Bi g a ikoek E esuma Ba uko ondasunen inpo azio e a espo azioen bilakae a isla zen du e, 2015 e a 2024 u een bi a ean. U ee an zeha inpo azio e a espo azioen joe a aldako a naba mendu dezakegu. Ho ien bilakae an, B exi a en ondo ioak e a pandemia en e agina a gi ikus dai ezke, ak o e hauek u e ba zue an go abehe a naba menak e agin bai i uz e me ka a i za da ue an. Inpo azio da uek e akus en du e p oduk u nagusiak makine ia e a ga aiobide ekipamenduak di ela, p oduk u alde hau bai a bolumen handiena duena u ee an zeha . Hasie ako u ee an, inpo azioak nahiko egonko man endu di ela ikus dezakegu, baina 2020an jai sie a ba ikus dai eke, be eziki azkenik aipa u ako p oduk u aldean e a ga aiobide ekipamendue an, - % - 20.000 40.000 60.000 80.000 100.000 120.000 140.000 160.000 180.000 200.000 Nekaza i za p oduk uak Elikagaiak E egaiak e a in us ia e auzlee ako p oduk uak E egaiak Bu dina e a al zai ua P oduk u kimikoak P oduk u a mazeu ikoak Makine ia e a ga aiobide ekipamendua Bulegoko e a elekomunikazioe ako ekipamendua Da uak au oma ikoki p ozesa zeko makinak –e ab. Telekomunikazioe ako ekipamendua Zi kui u elek oniko in eg a uak Ga aiobide ekipamenduak Au omobilgin zako p oduk uak Ehungin za p oduk uak Jan ziak AEB ako milioi dola e an 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023 2024 24 40,14 e a - % 12,1eko jai sie ak hu enez hu en. Hala e e, 2021e ik au e a, inpo azioek suspe ze ba e akus en du e, nahiz e a p oduk u ba zue an aldake a pun ualak ge a u. Espo azioei dagokienez, 2020an jai sie a naba mena izan zen, B exi a en e a osasun k isi globala en hasie a ekin ba e o iz. Hala e e, hainba sek o ek, hala nola, e egaiak e a indus ia e auzlee ako p oduk uek, be esku apen seinaleak e aku si di uz e. Aldiz, ga aiobide e a au omobilgin za sek o eek behe an z ja ai u du e. Da uen a abe a, B exi e ik au e a espo azioen e emue an hobekun zak ezan di en a en, 2019ko maila o aindik ez du e gaindi u. Honek adie az dezake, B exi a en ondo en me ka a i za-ako dioak egoki zeko egindako ahaleginak go abehe a, sek o e ba zuk –hala nola ga aiobide e a au omobilgin za– o aindik e onka handiei au e egi en a i di ela me ka u globalean lehiako asuna be esku a zeko. O o ha , g a ikoek E esuma Ba uak pos -B exi me ka a i za-ingu une a egoki zeko di uen zail asunak e akus en du e, nahiz e a sek o e ba zuek azken u ee an suspe ze seinaleak e aku si. 31 egun gu xi an, e a ho ek libe a es e lina en %15 ingu uko balio-gale a eka i zuen. Me ka uen be ehalako e eakzio ho i hainba a azoi nagusi i ego zi dakioke: ba e ik, Eu opa Ba asuneko me ka u baka ean sa zeko e o kizuneko auke en ingu uko ziu gabe asuna, kon uan ha u a espo azio b i ainia en %45 ingu u me ka u ho e a a bide a zen zela; bes e ik, inan za- e akunde handiak Lond ese ik Eu opako bes e hi ibu u ba zue a a lekualda zeko auke ak; e a azkenik, E esuma Ba uko a ze iko inbe sio zuzenen behe akada esangu a sua au eikus en zen. Ga an zi suena da behe akada ho ek ez zuela e ek u i aganko ik izan: g a ikoak e akus en duen moduan, libe a ez da inoiz i zuli B exi au eko maila haie a a az e u ako aldian zeha . • Aldako asun luzea negoziazioe an zeha (2017–2020) 2017ko ma xoan 50. a ikulua ak iba u zene ik 2020ko abenduan me ka a i za-ako dioa en behin be iko i xie a a a eko aldia oso aldako a izan zen libe a es e lina en balioa i dagokionez. EUR/GBP g a ikoak gu xienez bos go abehe a handi en be i ema en du, e a guz iak negoziazio p ozesuko une k i ikoekin ba da oz: 2017ko api ilean The esa Mayk hau eskundeak au e a u zi uenean, be e posizioa ahulduz; 2018ko aza oan i ee a-ako dioa en zi ibo oa publika u zenean; 2019ko ma xoan ako dioa hi uga en aldiz Pa lamen uak a ze a bo a zuenean; 2019ko uz ailean Bo is Johnsonek agin ea ha u e a ako dio ik gabeko B exi a en meha xua egin zuenean; e a 2020ko i ailean Ipa I landako P o okoloa en ingu uko en sioak age u zi enean. Ge ae a poli iko bakoi zak %5e ik %8 a a eko aldake ak e agin zi uen uke- asan, e a ho ek e akus en du me ka ua en sen iko asun handia ziu gabe asun poli ikoa en au ean. Naba mena da uke- asak be ak ba ome o poli iko gisa ja dun zuela ga ai ho e an, e a me ka uen B exi gogo a en edo biguna en p obabili a een pe zepzioak unean be an isla zen zi uela, ekonomia-adie azle adizionalek baino lehenago. • Bes e dibisa nagusiekin egindako konpa azio az e ke a G a ikoak auke a ema en du EUR/GBP- en e a bes e dibisa nagusien –hala nola, dola a edo yen japonia a– a eko po ae ak alde a zeko, e a emai zak esangu a suak di a. Azken ho iek bilakae a mode a ua izan zu en, ekonomia en oina izko adie azle globalei ja ai uz; aldiz, libe a es e linak e aba bes elako po ae a izan zuen, zuzenean lo ua B exi a en p ozesu poli ikoa i. Adibidez, 2018an, AEB ako E ese ba Fede ala en poli ika en ondo ioz dola ak eu oa en au ean apu ba go a egin bazuen e e, libe a es e lina en go abehe ak hi u aldiz handiagoak izan zi en, ba ne-poli ikako ge ae ei lo u a. An ze a, 2020an, pandemia en 32 au ean dibisa gehienek e an zun ba e a ua eman zu en bi a ean, libe ak B exi negoziazioen azken asea i lo u iko mugimendu gehiga iak izan zi uen. Honek e akus en du B exi a kolpe espezi iko ba izan zela E esuma Ba uko ekonomia en egi u a en za , e a ha en mone a en bilakae a mundu mailako joe e a ik be eizi zuela neu i ba ean, e a p ozesu poli ikoa en ga apena i es uki lo u. G a ikoak i adoki zen du, bai a 2021e ik au e a e e – eo ian p ozesua i xi a egon a en–, EUR/GBP asak a isku-p ima jakin ba man endu duela, e a ho i E esuma Ba uko posizio ekonomiko e la iboa en ahul ze gisa ule dai eke. 3.4.2 Bu sen e a inbe sioen po ae a E esuma Ba uak Eu opa Ba asuna uz ea en alde bozka zeak e eakzio azka e a bo i za e agin zuen nazioa eko inan za-me ka ue an. E kidego-blokea uz eko e abakiak ziu gabe asun-uholde ba so u zuen, e a ho ek bu sa-behe akada handiak eka i zi uen Eu opa osoan, be eziki E esuma Ba uko balo ee an e a me ka u b i ainia a ekin lo u a es uena zu en sek o ee an. Espainia en kasuan, IBEX 35 indizeak azken u ee ako saio ik oke ene ako ba izan zuen. Espainiako bu sa-indizea %12,35 jai si zen, 7.787 pun u an i xiz, e a gale a be eziki handiak izan zi uz en E esuma Ba ua ekin ha eman es ua du en enp esek, hala nola IAG-k –B i ish Ai ways e a Ibe ia en jabea– %26,9 galdu zuen, e a Banco San ande -ek %19,9 (Sego ia, 2017). E eakzio ho ek ez zuen soilik E esuma Ba uko a ze aldi ekonomikoa en beldu a isla u, baizik e a Eu opako bes e ekonomia ba zue a a heda zi ekeen ku sa ze-e ek ua en a iskua e e bai. Ziu gabe asunak Eu opako gaine ako me ka uak e e ha u zi uen. Lond esko FTSE 100 indizeak gale a apalagoak izan bazi uen e e, aldako asun handia e aku si zuen, Alemaniako DAX e a F an ziako CAC 40 indizeekin ba e a, hauek e e e e e enduma en biha amunean behe akada esangu a suak jasan zi uz en (McCann & B oby, 2021; Raddan , 2016). E eakzio ho iek age ian u zi zu en E esuma Ba uak Eu opa Ba asuna uz eak izan zezakeen e agin sis emikoa, ba ez e e inbe sio- luxuen, me ka a i za en e a egonko asun inan za ioa en ikuspegi ik. 3.4.3 In lazioa en bilakae a E esuma Ba uak Eu opa Ba asuna u zi au e ik, in lazioa ez zen kezka zeko moduko a azo ekonomiko za jo zen. Izan e e, k isi inan za ioa en ondo engo u ee an de lazio-a iskuaz e e 33 hi z egin izan zen, p ezioen hazkundea oso xikia edo nega iboa zelako une jakin ba zue an. Hala e e, B exi a en os ean egoe a ho i alda u egin zen. Libe a es e lina en balio-gale a naba menak e a espo azio-inpo azio p ozesuen konplexu asunak ga es i ze o oko a eka i zu en, e a ho ek in lazioa en igoe a bul za u zuen E esuma Ba uan. Hala e a guz iz e e, in lazio- asa be iak ez zi en espe o zi en bezain al uak izan, e a E esuma Ba uko Banku Zen ala en helbu u o mala en ingu uan man endu zi en. Bes alde, kon uan ha u beha da Eu opa Ba asuneko he ialde gehienen in lazioa en joe a an zekoa izan dela, nahiz e a e akunde mone a io desbe dinak izan. Eu opako es uingu u ekonomikoan, B exi a en ondo ioek E esuma Ba ua en ba ne-me ka ua kolpa zeaz gain, kon inen e osoa en dinamikan e e e agina izan du e. 2020 ik au e a, COVID-19a en pandemiak egoe a ekonomikoa guz iz alda u zuen. He ialde askok poli ika mone a io zabal zaileak eza i zi uz en ja due a ekonomikoa suspe zeko helbu ua ekin, e a ho ek in lazioa en igoe a azka a eka i zuen Eu opan zein E esuma Ba uan. In lazio- asak %9 a i i si zi en zenbai kasu an, azken hama kade ako maila ik al uenak izanik. Tes uingu u hone an, solda ak ia geldi ik man endu zi en, e a ho ek biz anleen e os eko ahalmena naba men mu iz u zuen. Gaine a, 2022an Uk ainako ge a piz u zene ik, in lazioa en p esioak a eago u egin di a. E usia i eza i ako zigo ak e a ho nikun za-ka e globalen e enek ene gia-p ezioe an go akada handia eka i zu en, bai e a lehen mailako lehengaiene an e e. Ho i guz ia kon uan ha u a, Ingala e ako Bankuak in e es- asen igoe a en bidea ha u zuen, in lazioa kon ola zeko e a inan za-me ka ue an kon ian za man en zeko helbu uz. Azken u ee ako egoe ak e akus en du B exi a en e a bes elako ge ae a globalen a eko in e akzioak nola baldin za u di uen poli ika mone a ioak e a p ezioen bilakae a. Ho ela, in lazioa e a in e es- asak B exi a en ondo io ekonomikoen pa e gisa ule u beha di a, e a ezin di a ule u es uingu u geopoli ikoa e a inan za ioa kon uan ha u gabe. 34 G a ikoa 3.11: In lazioa, kon sumo ako p ezioe an, 2015-2024 (u eko %) I u ia: No be ak egina Wo ld Bank-eko da ue an oina i u a In lazioa en bilakae a hobe o ule zeko, gaineko g a ikoan ikus dai eke 2015 e a 2023 a ean E esuma Ba uko, Eu opa Ba asuneko e a eu oguneko ba ez bes eko in lazio- asen eboluzioa. Da uak a gi e akus en du hi u e emuek an zeko joe a pa eka u du ela u e gehiene an, nahiz e a E esuma Ba uak, salbuespenak salbuespen, in lazio-maila ze xobai al uagoak izan di uen. Be ehalako ondo ioe ako ba B exi a en os ean ge a u zen p ezioen go akada mode a ua da, e a ho ek an sizio-aldiko ziu gabe asuna ekin e a dibisa en ahul zea ekin ze ikusia du. Hala e e, in lazioa en bene ako jauzia 2021e ik au e a ge a u zen, pandemia en os eko suspe aldia, poli ika mone a io hedako ak e a Uk ainako ge a en ondo ioz. 2022an, hi u e emuek in lazioa en gailu a lo u zu en, %9 ingu u a i i siz, e a E esuma Ba ua zenba eko al uena izan zuene ako ba izan zen. G a iko honek, be az, es uan aipa u ako in lazioa en go abehe ak bisualki inda zen di u e a B exi a en e a bes e ak o e global ba zuen e agina es uingu u zabalago ba ean koka zen lagun zen du. -1 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023 2024 Eu opa Ba asuna E esuma Ba ua Eu o zona 35 G a ikoa 3.12: A ze iko inbe sio zuzenak: S ock e a luxuen inpo azioa, 2015-2023 (gau egungo p ezioe an) I u ia: No be ak egina, UNCTADs a -eko da ue an oina i u a G a ikoa 3.13: A ze iko inbe sio zuzenak: S ock e a luxuen espo azioa, 2015-2023 (gau egungo p ezioe an) I u ia: No be ak egina, UNCTADs a -eko da ue an oina i u a G a ikoek E esuma Ba uko a ze iko inbe sio zuzenen bilakae a e akus en du e 2015e ik 2023 a, bai inpo azioen bai espo azioen kasuan, s ock e a luxu kon zep uak be eizi a. Inpo azioen g a ikoan ikus dai eke s ockak u e osoan zeha , ia e enik gabe, hazkunde ja ai ua -150.000 € -100.000 € -50.000 € 0 € 50.000 € 100.000 € 150.000 € 200.000 € 250.000 € 300.000 € 0 € 500.000 € 1.000.000 € 1.500.000 € 2.000.000 € 2.500.000 € 3.000.000 € 3.500.000 € 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023 AEB ako milioi dola e an AEB ako milioi dola e an S ock Flow -150.000 € -100.000 € -50.000 € 0 € 50.000 € 100.000 € 150.000 € 200.000 € 0 € 500.000 € 1.000.000 € 1.500.000 € 2.000.000 € 2.500.000 € 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023 AEB ako milioi dola e an AEB ako milioi dola e an S ock Flow 36 izan zuela. 2015ean 1.500.000 dola eko balioa ekin hasi e a 2023 ako 3.000.000 dola eko muga gaindi u zuen. Ho ek e akus en du a ze iko kapi ala e engabe pila u dela E esuma Ba uan. Bes alde, luxuen ku ba askoz ezegonko agoa da: 2015ean posi iboa izan a en, u e ba zue an jai sie a naba menak daude e a zenbai kasu an balio nega iboak e e age i di a, 2021 edo 2023an adibidez. Izan e e, 2015 e a 2023 bi a ean luxuek % 327,75eko jai sie a izan du e, e a ho ek adie az en du zenbai u e an kapi al i ee ak izan di ela edo inbe sio be iak naba men mu iz u di ela. Espo azioen kasuan, s ocka en joe a o oko a e e go anzkoa da 2015e ik 2020 a bi a ean, e a 2021ean goia jo zen du. Hala e e, ho ik au e a apu ba jais en da - % 8,77koa 2022an e a - % 2,05ekoa 2023an. Honek adie az en du E esuma Ba uak kanpo a egindako inbe sioen me ake a handi u egin dela u e ba zue an, baina azken bi u ee an a ze a egin duela, agian ekonomia globala en ziu gabe asunenga ik. Fluxuen le oak e e go abehe a handiak e akus en di u: 2017an igoe a naba mena dago e a ge oz ik u ez u e aldake ak daude, baina balio posi iboe an man en zen da salbuespen ba zuekin. Bi g a ikoek e akus en du e B exi a en e a pandemia en ondo ioz kapi al mugimendue an ziu gabe asuna e a go abehe ak egon di ela, baina s ocka en go anzko joe ak adie az en du a ze iko inbe sioek pisu ga an zi sua iza en ja ai u du ela E esuma Ba uko e a kanpoko ekonomia en egi u an. 3.4.4 Lond eseko Ci y-a e a inan za-sis ema b i ainia a en be an olake a New Yo kek o aindik e e inan za-zen o nagusie ako ba iza en ja ai zen duen a en, ha en ja due a gehienak AEB ako ba ne-me ka uan bil zen di a. Lond esek, aldiz, nazioa eko ansakzioen epizen o gisa be e ospea e aiki du, mundu osoko inan ze a ako nodo ga an zi su bihu uz (Robe s, 2008; James, Kassim & Wa en, 2022). Posizionamendu ho i be e ga aiko o du egia i eske ge a zen da, Asiako lanaldia Eu opakoa ekin lo zeko e a Wall S ee en i ekie a ekin pa zialki ba egi eko auke a ema en bai io. (Ba enengoa, Bilmes & Del Neg o, 2017). Ci yko a ze iko kapi ala en p esen zia oso handia da, e a ho ek mul inazionalak, inbe sio- bankuak e a ze bi zu espezializa uak –lege-ze bi zuak, ze ga- e a kon abili a e-aholkula i zak ba ne– mundu mailan inka zea bul za u du. Finan za-ins i uzio nagusien e diak baino gehiagok Ci y hau a u du e Eu opako ope azioe a ako oina i gisa, E esuma Ba uko milioi ba 37 baino pe sona baino gehiago i enplegua emango dien lanpos u zuzen e a zeha kakoak so uz (Ba enengoa, Bilmes & Del Neg o, 2017). Lond eseko Ci y ez da soilik Wall S ee bezalako bulego-dis i u ba ; egi u a ins i uzional be ezia duen en i a e ba da, adminis azio-au onomia ekin, Pa lamen u b i ainia a en kon ol muga ua ekin e a nazioa eko inan za-eli een pisu e abakiga i ba ekin (Robe s, 2008; James, Kassim & Wa en, 2022). Be ezi asun ho ek E esuma Ba uko ekonomian izan zuen ze egina azal zen du: 2015ean, inan za-sek o eak 200.000 milioi libe a es e lina ingu u so u zi uen – BPGa en % 11 – e a 67.000 milioi eka i zi uen ze ge an, hau da, he ialdeko BPGa en % 3,5. (Eu opean Pa liamen , 2016). Ja due a ho en e dia ba ne-ope azioekin lo u a dago, e a bes e e dia nazioa eko negozioekin, asko an EB ekin e laziona u akoak. Ze bi zuak E esuma Ba ua en ekonomia en %80 ingu u osa zen du enez, e a Ci yko inan zak sek o e ho en a da z ba izan di ela kon uan ha u a, B exi a en ondo en me ka u baka e a sa zeko balizko gale ak a isku handia daka (T ujillo & Rod íguez, 2018). B exi a en ga ai ha an Lond esek posizio p ibilegia ua zuen, inan za-ze bi zuen Eu opako me ka ue a ako sa bide zuzena eman zion mekanismo ba i eske , passpo ing-a. Hala e e, sa bide ho i a iskuan egon li ekeen bes e hi ibu u ba zuek, hala nola, F ank u , Pa is edo Dublinek, be en lehia poli ika a au zaile edo iskal e aka ga iagoen bidez a eago zen bazu en (Lanches e , 2016). Egoe a ho ek E esuma Ba uko inan za-zen oa en e agina en mu izke a izan zi zakeen, bai e a kos u ekonomiko handiak e e. 2016ko e e e enduma baino lehen, enp esa handiek be en ja due a en za i ba mugi zeko auke a az e u zu en. HSBC, Wells Fa go, JPMo gan, Voda one e a Fo d bezalako mul inazionalek Luxenbu go, Pa is edo Ams e dam bezalako auke ak balioz a zen zi uz en. EB ik i e ea en baiez apena en ondo en, JPMo gan bezalako ba zuek azka joka u zu en, zuzenda i za e a e agike en za i ba Luxenbu go alde a e amanez, he ialde ho i Eu opa Ekonomia E emua en lo u a es a egiko bihu uz (A ms ong, 2018). I landa, be e hu bil asun geog a ikoa i, ingelesa en e abile a i e a ze ga-ingu une egokia i eske , me ka u komuni a ioa ekin lo u a e azak man endu nahi zi uz en enp esen za auke a hobe ene ako ba izan zen. Ba clays e a Ci ig oup bezalako banku e a asegu u-e xeek Dublinen ilialak eza zea e abaki zu en (Ramos, 2017). Luxenbu gok, be e alde ik, ehundik go a konpainia e aka i zi uen –PepsiCo e a AIG ba ne– ze ga-aban aila ba zuk eskainiz; ho en 38 ondo ioz, HSBC bezalako en i a eak JPMo gan-en es a egia en an zeko bidea ha ze a bul za u zi uen (Reu e s, 2015). Bes e eu opa he ialde ba zuek es uingu ua ap obe xa u zu en. F an ziak Pa is EBko inan za- zen o be i gisa koka zeko ze ga pizga iak eza i zi uen, Bank o Ame ica EU e a BNP Pa ibas bezalako bankuak e aka iz (Hall & Heneghan, 2023). He behe eek an zeko bidea ja ai uz, Ams e dami lehen asuna eman zio en, Panasonic, Sony e a Bloombe g bezalako enp esak e aka iz, kanpoko langileen za e en a-ze ga en salbuespen pa zialak bezalako neu iak balia uz (Ramos, 2019). Alemaniak e e, nazioa eko banku handien egoi za F ank u izanik, pisua i abazi zuen. Guz i a, 5.000 langile baino gehiago e a 800.000 milioi libe a balio du en ak iboak Eu opa osoko hi ibu ue an lekualda u di ela kalkula zen da (Za zalejos, 2019). Ekonomia ha zaileen za inbe sioa e a enplegua suposa u badu e e, E esuma Ba ua en za kapi al e a enp esa-oina i gale a handia izan da, u ee an zeha haien inan za-egi u a baldin za uko duena. 3.5 ERRESUMA BATUA ETA ESTATU BATUAK Es a u Ba uen e a E esuma Ba ua en a eko ha emana be idanik izan da mendebaldeko poli ika e a ekonomian e agin handia izan duen alian za ga an zi sua. AEBk bi mundu- ge e an emandako lagun za ik hasi e a Ge a Ho zeko lankide za aino, bi he ialdeek “ha eman be ezi” gisa ezagu zen dena man endu du e. Ha eman ho i B exi a en es uingu uan be eziki ga an zi sua izan da, izan e e, Es a u Ba uek E esuma Ba ua Eu opa Ba asune ik a e a zea Lond esekiko lo u ak inda zeko e a Eu opan duen e agina handi zeko auke a gisa ikusi zu en (Langlois, 2018). Donald T umpek 2017an p esiden e ka gua ha u zuenean, B exi a en aldeko ja e a a gia e aku si zuen. Hainba aldiz esan zuen E esuma Ba ua EB ik i e ea he ialdea en za “zo aga ia” zela, be e iden i a ea be esku a zeko e a be ezko me ka a i za-ako dioak negozia zeko auke a emango ziolako, B uselako a auen menpe egon gabe. T umpek adie azi zuen Eu opa Ba asuna ekin a i zea zaila zela, e a B exi -a E esuma Ba ua en za “aban aila izuga ia” zela, aska asun ekonomiko e a poli iko handiagoa ema en ziolako (El Mundo, 2017). T ump e a lehen minis o The esa Mayk zu en ha eman onak alian za ho i sendo zen lagundu 39 zuen, e a biek ba egin zu en lankide za es ua man en zea en ga an zian, be eziki de en sa e a segu asun gaie an. Es a u Ba uek B exi a en alde e aku si ako babesa T umpen e a B i ainia Handiko eu oeszep izismoa en igu a ga an zi suen a eko ha emanean e e isla u zen, hala nola UKIPeko bu uzagi Nigel Fa age ekin. Fa age i AEB an ha e a be ia egin zio en e a T umpekin ha eman zuzena izan zuen; e a T ump-ek “eskala handiko B exi ” ba ekin alde a u zuen be e ga aipena. Ha eman ho ek, ideologia poli ikoa en ba egi ea ez ezik, EB en e agina ahul zeko e a lide go angloame ika a inda zeko saiake a e e sinboliza zen zuen (Langlois, 2018). Hala e e, 2025ean en sioak so u di a “ha eman be ezi” ho e an, T umpen adminis azioak eza i ako muga-ze gen ondo ioz. Es a u Ba uek %25eko ze ga eza i die e al zai u e a aluminio b i ainia a i, e a %27,5eko muga-ze ga au omobilgin zako inpo azioei. Ho ek indus ia b i ainia eko un sezko sek o eei e agin die, be eziki au omobilgin za i, non AEB be e biga en me ka u nagusia bai a EB en a ze ik. Neu i hau kolpe gogo a izan da E esuma Ba ua en za , o aindik B exi a en ondo engo be e ekonomia egonko zea bila zen bai zuen (Maza, 2025). Ten sio ho iek go abehe a, bi he ialdeek ako dio kome zial ba negozia zea lo u du e, muga- ze gak mu iz eko e a ga azka handiagoa saihes eko. Ako dioak al zai ua i e a aluminioa i eza i ako %25eko muga-ze ga kendu du, e a au omobilen gaineko ze ga %10e a jai si du u e o espo a u ako lehen 100.000 uni a een za . T ukean, E esuma Ba uak be e me ka ua i eki zea ona u du AEB ako behi-ha agia inpo a zeko, 13.000 onako kuo a ekin, e a e anola bezalako p oduk uen gaineko muga-ze gak kendu di u. Ako dio ho ek age ian uz en du bi he ialdeek lankide za kome zial sendoa iza eko asmoa du ela, T umpen adminis azioak bul za u di uen p o ekzionismo- en sioei au e eginez (BBC Mundo, 2025). Ako dioak au e apauso ba suposa zen badu e e, ez di u me ka a i za-oz opo guz iak e aba ezaba zen, Es a u Ba uek o aindik %10eko a an zela man en zen bai u e E esuma Ba uko p oduk u gehienen gainean. Hala e e, bi he ialdeek be en ha eman kome ziala i ema en dio en ga an zi es a egikoa isla zen du, b exi ak Eu opako pano ama ekonomikoa alda u e a poli ika kome zial globala konplexuagoa bihu u den une hone an. 40 4 ONDORIOAK B exi a azken hama kade ako ge ae a poli iko e a ekonomiko ga an zi suene ako ba izan da Eu opan, e a e agin handia izan du bai E esuma Ba uan bai Eu opa Ba asunean. Kon ola e a opa o asuna be esku a zeko auke a gisa au kez u zena, de enda zaileek agindu akoa baino askoz e e egoe a ko apila suagoa bihu u da. B exi a po o a izan dela baiez a dai eke gau egun: Nigel Fa agek e e, be e bul za zaile nagusie ako ba ek, ai o u du ez di uela au eikuspenak be e. Lana en hasie an plan ea u ako galde ei e an zunez, a gi ge a u da B exi ak e agin nega iboa izan duela E esuma Ba uko ekonomian: hazkunde ekonomikoa mo eldu egin da, bizi-kos uak go a egin du, e a enp esek bu ok azia e a me ka a i za-oz opo gehiago i egin beha die e au e, Eu opako me ka u baka e ako sa bide zuzena galdu ondo en. Fun sezko sek o eak, hala nola nekaza i za, au omobilgin za edo inan za-ze bi zuak be eziki kal e u di a, e a a ze iko inbe sioak behe a egin du. Bes alde, Eu opa Ba asunak e e b i ainia i ee a en e agina jasan zuen a en, hobe o egoki zea lo u du, be e posizio globala inda uz e a be e sa e kome zialak zabalduz. Tes uingu u ho e an, Kei S a me en lide goak Eu opa ako no abidea alda u du E esuma Ba uko poli ikan. Ka gua ha u zuene ik, Eu opa Ba asuna ekiko lo u ak be e aiki zeko lan egin du, me ka a i za sinpli ika zen du en, a i ak mu iz en di uz en e a ike ke a zien i ikoa e a de en sa bezalako a lo es a egikoe an lankide za man en zen du en ako dioak bul za uz. Ikuspegi ho ek ez du esan nahi b exi -a i auliko denik, baina ja e a p ak ikoagoa isla zen du, ondo io nega iboak mu iz e a e a galdu ako lankide za en za i ba be esku a ze a bide a ua. Biga en galde a i dagokionez, e o kizuna i bu uz au eikus dai eke E esuma Ba ua e a Eu opa Ba asuna alia u es a egikoak iza en ja ai uko du ela gai globale an (segu asuna e a ingu umen-e onkak), baina, aldi be ean, lehiakide ekonomiko izango di ela, bakoi zak be e me ka a i za-ha emanak e a -in e esak ga a zen bai i u. Gau egun, E esuma Ba ua en e a Eu opa Ba asuna en a eko ha emana egonko agoa da i en os eko lehen u ee an baino. Me ka a i zan, a an zan e a de en san, en sioak mu iz en e a lankide za-espa u sendoagoa so zen lagundu du en ako dioak daude. Hala e e, ha emanak konplexuagoak di a o aindik E esuma Ba ua eskubide osoko kide zenean baino. E o kizuna i begi a, li ekeena da bi aldeek lankide za inda zen ja ai zea un sezko gaie an,