Letrak di-da! Letrak gogoratzeko, modelatzeko eta azkar egiteko programa

Le ak di-da! I une Iba a 1 Le ak di-da! Le ak gogo a zeko, modela zeko e a azka egi eko p og ama Egilea: I une Iba a ORCID: h ps://o cid.o g/0000-0002-6655-4327 Le ak di-da! I une Iba a 2 Izenbu ua: Le ak di-da! Le ak gogo a zeko, modela zeko e a azka egi eko p og ama Egilea: I une Iba a h ps://c ea i ecommons.o g/licenses/by-nc-nd/4.0/ ADDI Euskal He iko Unibe si a ea en (EHU) I akaskun za e a Ike ke a ako A xibo Digi ala Le ak di-da! I une Iba a 3 Au kibidea 1. Sa e a _______________________________ 4 o . 2. Saioak nola ja i zi en ma xan e a insigh ak ____ 5 o . 3. Al abe oa en p oba e a aka s mo ak ___________ 9 o . 4. E e e en ziak ____________________________ 11 o . 5. Saioak egunez egun (8 egun) __________________ 13.o . Le ak di-da! I une Iba a 4 1.Sa e a Eskuz idaz eak go akada izan du nazioa ean, asko a iko a azoiak a ean. Bi aipa zea en, bu muina en hainba a al esna edo ak ibo man en zea en onu ak (Iba a, 2016) e a, az e ke e an ikasleek adimen a i iziala en e abilpena saihes eko ahaleginak (h ps://labu .eus/9 q1p64i). Eskuz idaz en denean, i aku ga i, abiadu a ona ekin e a o og a ia egokia ekin idaz ea ezinbes ekoa da (Iba a e a I uskie a, 2025), baina p ozesua pixkanaka lo zen da. E edu kogni iboak e aku si duenez (G aham e al., 2023) eskuz idaz ea au oma iza zea komeni da, laneko memo ia lib eago uz eko. Le a a giak e a azka ak, es u luze e a kohe en een gakoak di a, ho s, eskuz minu uko le a i aku ga ia e a kopu u handia du enek es u luzeak e a kali a ezkoak idaz en di uz e. Ho i ge a u zen Iba a en (2016) esian, Lehen Hezkun zako 2.4. e a 6. mailako ikasleekin Gipuzkoan eginiko ike ke an. Gene o a eko asime iak au ki u zi en bai a, mu ilen kal e ako. Ebiden zia zien i iko ba da e a nazioa ean enomeno be a e epika u izan da au e ik e a ondo en. Le ak epe luzeko o oimene a bidal zea (gogo a zea), le ak modela uz e akus ea e a behin ikasi ondo en azka asuna bila zea un sezkoa da le ak modu au oma ikoan egi eko. Hasie a ik gogoz idaz en du en ikasleak beha di ugu eskole an. Hasie a ik ahaldundu a dauden ikasleak beha di ugu e xean e e: nahi du ena idaz eko, a gi, uga i e a ondo idaz eko. Hasie a ik eskuz idaz ea en ebezia lo zeko a gi a a u da esku-ha ze hau, eskola ako e a e xe ako. Ibilbide akademikoan ida zi egi en delako, idaz eak dena zip iz in zen duelako e a ibilbidea pozik egi ea ga an zi sua delako. Le ak di-da! I une Iba a 5 2. Saioak nola ja i zi en ma xan e a insigh ak A gi alpen hone an “Le ak di-da! Le ak gogo a zeko, modela zeko e a azka egi eko p og ama en“ saioak di uzue. -Helbu ua, le ak gogo a zen, modela zen e a azka egi en e akus ea da. -Zenba saio: 8 saioko esku-ha zea da (saio bakoi za o du e dikoa, 4 o du o o a a) -No ekin: Lehen Hezkun zako (LH) 2. e a 3. mailako ikasleekin landu zuen egileak eskola ba ean, 2019. u ean. -Zenba ikasle ekin: 5 hau ekin (3 neska e a bi mu il), 109 ikasle i p obak pasa u ondo en (LHko 2 gela e a LH3ko 2 gela). -P oba: Al abe oa en p oba pasa u zi zaien (bes e ba zuen a ean), minu u ba ekoa. 3. pun uan duzue al abe oa en p oba, be eziki ho e an oina i u bai zen esku-ha zea, hasie a ik bukae a a eginiko aldake ak ikus eko. 5 hau auke a u zi en, al abe oa en p oban eginiko le a-kopu ua en a abe a e a aka s-mo a en a abe a. Bes e 5 hau ekin e ka u zi en, aka sen e a gene oa en a abe a. Talde espe imen alak “Le ak di-da!“ p og ama landu zuen e a kon ol aldeak egunka i ba ida zi zuen. -Begi a u ako aka s mo ak: hauek gainbegi a u zi en hasie ako saioan (PRE) e a bukae ako saioan (POST): 1= Le ak jan 2= T ansposizioa (sekuen zian ez doazen le ak) 3= Alde an ziz (le a izpilu o man edo hankaz go a) 4= Ule ga i ez 5= Ezaba u a 6= Xehea la i edo la ia xehe 7= Soinua (le a en soinua idaz ea) Le ak di-da! I une Iba a 6 -Emai zak hauek izan zi en alde espe imen alean (PRE ETA POST bos ikaslee an). (Ikus 1. Taula). 1 aula LH2 e a LH3ko bos ume en esku-ha ze au e ikoa (PRE) e a ondo engoa (POST) Al abe oa en p oban Aka s mo a i dagokionez, 1, 2, 5, 6 e a 7 aka sak POSTean desage u egin zi en. 4. aka sa man endu egin zen, le a ule ga i ez egi ea alegia. 3. Neskak aka s be dinak egin zi uen. Le a kopu ua i dagokionez, al abe oko le a, PRE egoe a baino bi, hi u, lau edo bos aldiz gehiago egin zi uz en POSTean. Ho az, LH2ko ikasleak eu en adineko ikasleen ba ez bes ekoekin konpa a u zi enean, hauxe ikusi zen: 1.Neska: PRE 52.5 pe zen ilean zegoen (e aina) e a POSTean 99ko pe zen ilean (oso al ua) 3. Neska: PRE 5.5 pe zen ilean e a POST 64.5 pe zen ilean (e aina). 1.Mu ila: PRE 15.7 pe zen ilean e a POST 99.1 pe zen ilean (al ua) Le ak di-da! I une Iba a 7 Ho az, au e apenak i zelak izan zi en e a 4 o duz ibili zi en soilik. Kon uan iza ea komeni da Gipuzkoan eginiko ike ke an (Iba a, 2016) LH 2. mailan mu ilek 13,10 le a ida zi zi uz en ba ez bes e e a neskek 15 le a minu uko. Al abe oa en p oba en emai zak zehaz u a, neske an e a mu ile an Gogoa aldizka ian daude (21. o ian) (Iba a, E xague e a E xebe ia, 2017). Azken ike ke a honen a abe a, LH2n 14 le a minu u ik behe a esku-ha zeak egi ea komeniga ia li za eke. Hona hemen zenbai insigh : - Esku-ha zeak uki u indibidualiza ua izan beha du: Le en i aku ga i asuna kon u ba da e a bes e ba abiadu a da. I aku ga i asunean e e ondo zehaz u beha da zein le a di en ule gai zak. E a ahal dela amiliaka landu. - Lehenik i aku ga i asuna lan zea komeni da e a ge o abiadu a - O oimen a ike ak onak di a, bai i aku ga i asun a azoe an e a bai abiadu a mo ele an, denekin e abili dai ezke - Gela bakoi zeko p emiak az e u beha di a e a bi alde nagusi egin: i aku ga i asuneko p emiak di uz enak e a abiadu ako p emiak di uz enak. - Ikasle ba zuek 8 saio baino gehiago beha di uz e hobekun zak egi eko (be i o e abili dai ezke a ike a be dinak) Le ak di-da! I une Iba a 8 -Saioe an o oimen a ike ak, modela ze a ike ak e a abiadu a a ike ak a eka u a daude. OROIMEN ARIKETAK: -Abezeda ioa en kan a en zu en da lehenik (0,52 segundu): h ps://www.you ube.com/wa ch? =osV 8xeipCQ - Abezeda ioa en segida egi en da - Alog a oak aln zen di a (le a xehe bakoi za be e le a la ia ekin elka zea) MODELATZE ARIKETAK: Le ak amiliaka lan zen di a, gezi xoak e epasa uz, bu uz be egi eko eska uz le a bakoi za e a le a ho iek di uz en hi zak ida ziz. ABIADURA ARIKETAK: Esaldi labu ak azka kopia zea eska zen da (minu u 1 e a 3 minu u a eko kopiak) Le ak di-da! I une Iba a 9 3. Al abe oa en p oba e a aka s mo ak Al abe oa en p oba P oba honen bidez esku-idazke a en ja ioa i bu uzko in o mazioa jaso zen dugu: in eg azio o og a iko-mo o a en au oma iko asuna ena. Honela, minu u ba ean bu uz al abe oa idaz ea eska u da, kon signa hau dela ik: ‘‘Ida zi ezazu abezeda ioa ja aian, AZKAR e a le ak ULERGARRI eginez. Lehenengo le a xikiz egin. Buka zen duzunean le a handiz egin’’. P oba hone a ik ondoko da uak jaso zen di ugu: 3.1. Aka sak: aka sen ka ego iak egin di a e a azken pun uazioan ez di a aka s hauek kon uan ha u. Hauexek di a aka sen ka ego iak: omisioak 1) le a ba ja ea, 2) ansposizioa edo sekuen zian ez doazen le ak (adibidez, ‘‘abdce g’’ sekuen zian ansposizioa dago, ‘‘c’’ ez da zenba zen), 3) le ak alde an zizka zeak (adibidez, ‘‘p’’ ja i beha ean ‘‘b’’ ja zea), 4) ule zen ez di en le ak, 5) ezaba u a dauden le ak, 6) le a xehez ja i beha ean la iz ja zea, le a la iz ja i beha ean xehez ja zea e a 7) le a en soinua ja zea (‘‘b‘‘ ja i beha ean ‘‘be‘‘ ja zea) edo le a bikoi za ja zea ( , ). Apun a u aka sak 2. Taulan. 2. Taula Al abe oa en aka sak AKATS-MOTAK (AKATS-MOTA APUNTATZEN DA) 1= LETRAK JAN 2= TRANSPOSIZIOA 3= ALDERANTZIZ 4= ULERGARRI EZ 5= EZABATUTA 6= XEHEA LARRI EDO LARRIA XEHE 7= SOINUA EDO LETRA BIKOITZA Le ak di-da! I une Iba a 16 IKASLEAREN IZENA: (1. eguna) 2. ARIKETA: JARRI ITZAZU HUTSUNEETAN FALTA DIREN ABEZEDARIOAREN LETRAK: a ____ c d e g h i j k ____ m n ñ o p ____ s ____ u w ____ y z Le ak di-da! I une Iba a 17 IKASLEAREN IZENA: (1.eguna) MODELATZE ARIKETAK 1. ARIKETA: BEGIRATU BOROBILEN FAMILIA, HASIERA ESKUINEAN DUTE. Le ak di-da! I une Iba a 18 IKASLEAREN IZENA: (1.eguna) 2. ARIKETA: ERREPASATU BOROBILEN FAMILIA Le ak di-da! I une Iba a 19 IKASLEAREN IZENA: (1.eguna) 3. ARIKETA: ZUK BAKARRIK EGIN BOROBILEN FAMILIA (LETRA BAKOITZA 5 ALDIZ) ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ 4. ARIKETA: IDATZI HITZ HAUETAKO BAKOITZA 2 ALDIZ ETA BOROBILDU HOBEKIEN GELDITU ZAIZUNA la anja___________________________________________________ onddoa___________________________________________________ saga a__________________________________________________ cebolla___________________________________________________ osquilla__________________________________________________ Le ak di-da! I une Iba a 20 IKASLEAREN IZENA: (1.eguna) ABIADURA ARIKETAK 1. ARIKETA. IDATZI ESALDI HAU AHALIK ETA BIZKORREN (3 minu u): (25 le a di u, 4 hi z). ZENBAT LETRA IDATZI DUZU? adiskide onekin o duak labu ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ Zenba hi z ida zi di uzu ? 2.ARIKETA: ABEZEDARIOA IDATZI XEHEZ AHALIK ETA AZKARREN (MINUTUAK ZENBATU) ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ Zenba denbo an ida zi duzu? Zenba le a? Le ak di-da! I une Iba a 21 IKASLEAREN IZENA: (2.eguna) OROIMEN ARIKETAK 1. ARIKETA: ZEIN LETRA DATOR ________ ONDOREN ETA AURRETIK? (5 segundu baino lehenago e an zun ez badu u zi begi a zen al abe oa en aula) 1) Zein le a da o b le a en ONDOREN? 2) Zein le a da o le a en ONDOREN? 3) Zein le a da o c le a en ONDOREN? 4) Zein le a da o j le a en ONDOREN? 5) Zein le a da o u le a en ONDOREN? 6) Zein le a da o d le a en AURRETIK? 7) Zein le a da o k le a en AURRETIK? 8) Zein le a da o p le a en AURRETIK? 9) Zein le a da o w le a en AURRETIK? 10) Zein le a da o le a en AURRETIK? Le ak di-da! I une Iba a 22 IKASLEAREN IZENA: (2.eguna) MODELATZE ARIKETAK 1. ARIKETA: BEGIRATU LETREN FAMILIA HAU. EZKERRETIK HASI ETA MUGIMENDU JARRAITU BAT EGINGO DUGU. Le ak di-da! I une Iba a 23 (2.eguna) 2. ARIKETA: ERREPASATU FAMILIA HONETAKO LETRAK Le ak di-da! I une Iba a 24 (2.eguna) 3. ARIKETA: ZUK BAKARRIK EGIN FAMILIA HONETAKO LETRAK (LETRA BAKOITZA 5 ALDIZ) ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ 4.ARIKETA: IDATZI HITZ HAUETAKO BAKOITZA 2 ALDIZ ETA BOROBILDU HOBEKIEN GELDITU ZAIZUNA ele an ea_________________________________________________ lo oa____________________________________________________ lemu a__________________________________________________ hipopo amoa_______________________________________________ balea____________________________________________________ Le ak di-da! I une Iba a 25 IKASLEAREN IZENA: (2.eguna) ABIADURA ARIKETAK 1. ARIKETA. IDATZI ESALDI HAU AHALIK ETA BIZKORREN (3 minu u): (25 le a di u, 4 hi z). adiskide onekin o duak labu ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ Zenba hi z ida zi di uzu ? 2.ARIKETA: ABEZEDARIOA IDATZI XEHEZ AHALIK ETA AZKARREN (MINUTUAK ZENBATU) ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ Zenba denbo an ida zi duzu? Zenba le a? Le ak di-da! I une Iba a 32 IKASLEAREN IZENA: (4..eguna) OROIMEN ARIKETAK 1. ARIKETA: ZEIN LETRA DATOR ________ ONDOREN ETA AURRETIK? (5 segundu baino lehenago e an zun ez badu u zi begi a zen al abe oa en aula) 21) Zein le a da o b le a en ONDOREN? 22) Zein le a da o le a en ONDOREN? 23) Zein le a da o c le a en ONDOREN? 24) Zein le a da o j le a en ONDOREN? 25) Zein le a da o u le a en ONDOREN? 26) Zein le a da o d le a en AURRETIK? 27) Zein le a da o k le a en AURRETIK? 28) Zein le a da o p le a en AURRETIK? 29) Zein le a da o w le a en AURRETIK? 30) Zein le a da o le a en AURRETIK? Le ak di-da! I une Iba a 33 (4.eguna) 2. ARIKETA: JARRI ITZAZU HUTSUNEETAN FALTA DIREN ABEZEDARIOAREN LETRAK: a b ____ c d e ____ g h i j k l ____ n ñ ____ p q ____ s ____ w x y ____ Le ak di-da! I une Iba a 34 IKASLEAREN IZENA: (4. eguna) MODELATZE ARIKETAK 1. ARIKETA: BEGIRATU LETREN FAMILIA HAU. ERREPASATU ITZAZU LETRAK LEHENIK BEHATZAREKIN ETA GERO ARKATZAREKIN: ANGELUAK EGIN , s, e a z LETREI. BESTALDE, X LETRA, LEHENIK 1. MUGIMENDUA EGIN GERO 2. MUGIMENDUA EGIN. Le ak di-da! I une Iba a 35 (4. eguna) 2. ARIKETA: ERREPASATU FAMILIA HONETAKO LETRAK Le ak di-da! I une Iba a 36 (4. eguna) 3. ARIKETA: ZUK BAKARRIK EGIN FAMILIA HONETAKO LETRAK (LETRA BAKOITZA 5 ALDIZ) ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ 4.ARIKETA: IDATZI HITZ HAUETAKO BAKOITZA 2 ALDIZ ETA BOROBILDU HOBEKIEN GELDITU ZAIZUNA si imi i____________________________________________ u pu u ___________________________________________ za -za ______________________________________________ ixil ixilik_____________________________________________ Le ak di-da! I une Iba a 37 IKASLEAREN IZENA: (3.eguna) ABIADURA ARIKETAK 2. ARIKETA. IDATZI ESALDI HAU AHALIK ETA BIZKORREN (1 minu u): (26 le a di u, 3 hi z). pena en ka ameloa, espe an za ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ Zenba le a ida zi di uzu ? 2.ARIKETA: ABEZEDARIOA IDATZI XEHEZ AHALIK ETA AZKARREN (1’) ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ Zenba le a ida zi di uzu? Le ak di-da! I une Iba a 38 IKASLEAREN IZENA: (5.eguna) OROIMEN ARIKETAK 1.ZEIN LETRA DAGO AURRETIK ETA ONDOREN? AURRETIK ONDOREN c l e n h o x z Le ak di-da! I une Iba a 39 (5.eguna) 2.ARIKETA. JARRI ITZAZU HUTSUNEETAN FALTA DIREN ABEZEDARIOAREN LETRAK (13 HUTSUNE DIRA). a_ c_e_g_i_k_m_ñ_p_ _ _ _x_z Le ak di-da! I une Iba a 40 IKASLEAREN IZENA: (5. eguna) MODELATZE ARIKETAK 1. ARIKETA: BEGIRATU LETREN FAMILIA HAU. ERREPASATU ITZAZU LETRAK LEHENIK BEHATZAREKIN ETA GERO ARKATZAREKIN. Le ak di-da! I une Iba a 41 (5. eguna) 2. ARIKETA: ERREPASATU FAMILIA HONETAKO LETRAK Le ak di-da! I une Iba a 48 (6. eguna) 3. ARIKETA: ZUK BAKARRIK EGIN FAMILIA HONETAKO LETRAK (LETRA BAKOITZA 5 ALDIZ) ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ 4.ARIKETA: IDATZI HITZ HAUETAKO BAKOITZA 2 ALDIZ ETA BOROBILDU HOBEKIEN GELDITU ZAIZUNA basajaunak__________________________________________ __________________________________________ i sas-lamiak________________________________________ __________________________________________ Le ak di-da! I une Iba a 49 (6. eguna) ABIADURA ARIKETAK 2. ARIKETA. IDATZI BI HITZ HAUEK BEHIN ETA BERRIRO AHALIK ETA BIZKORREN (2 minu u): (8 le a di u, 2 hi z). e y well ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ Zenba le a ida zi di uzu ? 2.ARIKETA. ABEZEDARIOA IDATZI XEHEZ AHALIK ETA AZKARREN (1’) ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ Zenba le a ida zi di uzu? Le ak di-da! I une Iba a 50 (7. eguna) OROIMEN ARIKETAK 1. ZEIN LETRA DAGO AURRETIK ETA ONDOREN? AURRETIK ONDOREN C L T E N V H O X Z Le ak di-da! I une Iba a 51 (7. eguna) 2. IDATZI LETRA LARRIZ ALFABETOA Xehea a b c d e g h i LARRIA Xehea j K l m n ñ o p q LARRIA Xehea s u w x y z LARRIA MODELATZE ARIKETAK 1. ARIKETA. IDATZI HITZ HAUETAKO BAKOITZA 2 ALDIZ ETA BOROBILDU HOBEKIEN GELDITU ZAIZUNA (GOGORATU NONDIK HASTEN DITUZUN LETRAK) osasuna ________________________________________________________ munduko ________________________________________________________ ondasuna ________________________________________________________ Le ak di-da! I une Iba a 52 (7. eguna) ABIADURA ARIKETAK 1. ARIKETA. IDATZI HIRU HITZ HAUEK BEHIN ETA BERRIRO AHALIK ETA BIZKORREN (3 minu u): (22 le a di u, 3 hi z). osasuna munduko ondasuna ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ Zenba le a ida zi di uzu ? 2.ARIKETA. ABEZEDARIOA IDATZI LARRIZ AHALIK ETA AZKARREN (1’) ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ Zenba le a ida zi di uzu? Le ak di-da! I une Iba a 53 (8. eguna) OROIMEN ARIKETAK 3. ZEIN LETRA DAGO AURRETIK ETA ONDOREN? AURRETIK ONDOREN B M O F Ñ S G P Y T Le ak di-da! I une Iba a 54 (8. eguna) 4. IDATZI LETRA LARRIZ ALFABETOA Xehea a b c d e g h i LARRIA Xehea j k l m n ñ o p q LARRIA Xehea s u w x y z LARRIA Le ak di-da! I une Iba a 55 (8. eguna) MODELATZE ARIKETAK 2. ARIKETA. IDATZI HITZ HAUETAKO BAKOITZA 2 ALDIZ ETA BOROBILDU HOBEKIEN GELDITU ZAIZUNA (GOGORATU NONDIK HASTEN DITUZUN LETRAK) ho ixe ________________________________________________________ a zo ________________________________________________________ goizekoa ________________________________________________________ ABIADURA ARIKETAK 2. ARIKETA. IDATZI BOST HITZ HAUEK BEHIN ETA BERRIRO AHALIK ETA BIZKORREN (3 minu u): (22 le a di u, 5 hi z). ez da ho ixe a zo goizekoa ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ Le ak di-da! I une Iba a 56 Zenba le a ida zi di uzu ? 2.ARIKETA. ABEZEDARIOA IDATZI LARRIZ AHALIK ETA AZKARREN (1’) ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ Zenba le a ida zi di uzu? Le ak di-da! I une Iba a 57 A gi alpen hau Comic Sans le a mo an ida zi a dago. Comic Sans dislexia du en pe sonen za egokia den le a- ipo za ha zen da, apainga i ik gabekoa (se i a ik gabekoa) e a a gia delako. Be e ka ak e e bi ibildu be eziek le en nahaske a saihes eko balio du e, i aku ga i asuna hobe zeko auke a gomendaga ia bihu zen du ela ik. Izenbu ua: Le ak di-da! Le ak gogo a zeko, modela zeko e a azka egi eko p og ama Egilea: I une Iba a h ps://c ea i ecommons.o g/licenses/by-nc-nd/4.0/ ADDI Euskal He iko Unibe si a ea en (EHU) I akaskun za e a Ike ke a ako A xibo Digi ala