Kontsumo aktiboak dituzten emakumeen estigma: Metzineres proiektu komunitarioaren ikerketa etnografikoa

KONTSUMO AKTIBOAK DITUZTEN EMAKUMEEN* ESTIGMA: METZINERES PROIEKTU KOMUNITARIOAREN IKERKETA ETNOGRAFIKOA Gradu Amaierako Lana Egilea: Leire Garcia Larrinaga NAN-a: 79186143H Tutorea: Edurne De Juan Euskal Herriko Unibertsitatea 2020/2021 “Somos consumidoras pero también personas y tenemos un nombre” (Metzineres-eko emakume batek esanda) Euskal Herriko Unibertsitatea 2020/2021 1 Aurkibidea 1. Sarrera 4 2. Helburuak eta hipotesiak 5 3. Marko teorikoa 7 3.1. Estigma. 7 3.1.1. Kontzeptua eta teoria. 7 3.1.2. Estigma eraikuntza soziokulturala 9 3.1.3. Motak. 11 3.1.4. Estigma, aurreiritzi, estereotipo eta diskriminazioaren arteko harremana. 11 3.1.5. Estigmatizazio prozesua. 12 3.2. Intersekzionalitatea 14 3.2.1. Kontzeptua eta historia 15 3.2.2. Botere estrukturak eta harremanak 16 3.2.3. Opresioaren eremuak 18 3.2.4. Intersekzionalitatearen gurpila 19 3.3. Generoaren opresioa. 20 3.3.1. Sistema sexu-generoa. 20 3.3.2. Generoa eta droga kontsumoa. 22 3.3.3. Kontsumo eredua 24 3.3.4. Drogekiko jokabidea 25 3.3.5. Arrisku faktoreak. 26 3.3.6. Zergatik genero ikuspegia. 27 3.4. Bioboterea. 29 3.4.1. Kontzeptuaren testuinguraketa 29 3.4.2. Droga kontsumoa eta disziplinamendu botere desberdinak. 31 3.4.3. Kontsumoa ulertzeko ereduak 33 3.5. Komunitateko Gizarte Langintza. 38 3.5.1. Komunitatea 38 3.5.2. Biztanleen parte-hartzea eta pertenentzia sentimendua. 39 3.5.3. Komunitateko Gizarte Langintza 40 4. Metodologia 43 4.1. Etnografia digitala 44 5. Analisia 47 6. Ondorioak 58 7. Bibliografia 64 8. Eranskinak 73 2 I. Eranskina: Estigma moten sailkapena eta bertan dauden taldeak 73 II. Eranskina: Estigmarekin harremanetan dauden kontzeptuen azalpena 73 III. Eranskina: Pribilegio eta opresiones gurpila 74 IV. Eranskina: Elkarrizketen eta podcast-en transkripzioak 74 V. Eranskina: Argazkiak 88 Euskal Herriko Unibertsitatea 2020/2021 3 1. Sarrera Ikerketa honetan kontsumo aktiboak dituzten emakumeen1estigman sakondu eta horren kausak ezagutzen saiatu da. Estigma zer den, nola eraikitzen den eta prozesua argitu da eta bidea zabaldu zaio estigma sustatzen duten sistema eta estrukturen azalpenei. Horretaz gain, estigmak eragiten dituen ondorio negatiboak argitu dira eta egoera horiei eman ahal zaizkien erantzun eta konponbideak azaldu dira. Lan honetan zehar arreta jarri da genero-sisteman, intersekzionalitatean, bioboterean eta kontsumoak ulertzeko eredu hegemonikoetan. Emakumeen egoera heterogeneoa izanik, haien bizipenak eta egoerak baldintzatu dituzten faktoreak azalduz egoeraren ulermen holistikoa lortu nahi izan da. Hau da, marko teorikoan azaldu den teoria anitza da droga kontsumoak eta dakarren estigma ez delako eremu bakarrera mugatzen, geruza bat baino gehiago zeharkatzen dute emakumearen eremu askotan eraginduz. Horretaz gain, estigmak kontsumo aktiboak dituzten emakumeen engoeran zer nolako ondorio sozial eta pertsonalak dakarren argitu nahi izan da. Teoria eta datuak nahikoak ez direla kontsideratuz, estigma ikertzeko eta eragiten dituen egoerak eta ondorioak aztertzeko, eremu horretan lan egiten duen kooperatiba baten etnografiaren bitartez errealitatea sakonki ezagutu da. Gizarte Langintzaren disziplinan praktikak daukan garrantzia kontsideratuz ezinbestekoa izan da Metzineres-en praktika aztertzea, teoriarekin bateratu ahal izan delako eta errealitatea ahalik eta gehien interpretatu ahal izan delako. Jakinik kontsumoa eta estigma fenomeno sozialak direla Gizarte Langintzak bertan daukan inplikazioan sakondu nahi izan da, disziplina horrek komunitatearen garapenean jokatzen duen papera azpimarratuz. Betiere, bide berriak zabaltzeko eta eszenario berrien aurrean Gizarte Langintzaren eboluzio eta bilakaera sustatzeko, izan ere, errealitatea etengabe aldatuz doa eta Gizarte Langintza errealitatearekin batera garatuz doa, baliabide, esku-hartze eta perspektiba berriak sortuz. Hala ere, nahiz eta Gizarte Langintzari garrantzia eman, Metzineres-eko emakumeei protagonismoa eman nahi izan zaie haiek izan direlako ikerketa honen helburuak lortzea 1Emakume esaten denean, emakume izatearekin identifikatzen den sujetu orori eta genero disidentziei erreferentzia egiten zaio. 4 ahalbidetu dutenak eta orain arte ezezagunak ziren eremu eta errealitateak erakutsi dutenak. Beraz, estigmaren fenomenoa sakonki eta bere osotasunean aztertu da Metzineres-eko emakumeen esperientziak eta bizipenak kontuan izanik. 2. Helburuak eta hipotesiak Ikerketa honetarako hipotesi eta helburu batzuk zehaztu dira, izan ere, beharrezkoak dira gaia mugatzeko eta nahi diren emaitzak lortzeko. Hau da, helburu eta hipotesietan oinarrituz marko teorikoa, analisia eta ondorioak bideratu dira fenomenoa ulertu ahal izateko. Hipotesiak: H1: Instituzioek joera estigmatizatzailea dute eta kontsumo aktiboak dituzten emakumezkoak (eta genero disidentziak) diskriminatzen dituzte H2: Eredu biomedikua asistentzialista izanik, estigmatizazioa, arazoen kronifikazioa eta indibidualizazioa eragiten du, horren aurrean komunitatea baliabide eraginkorra izan daiteke. H3: Droga kontsumo aktiboak dituzten emakumeekin kontaktua eta harremana izatea estigmarekin apurtzeko tresna da. Helburuak: Helburu orokorrak: 1. Kontsumo aktiboak dituzten emakumeengan ematen den estigman sakontzea. 2. Kontsumo aktiboak dituzten emakumeen errealitateak eta problematikak ezagutzea Metzineres-eko parte-hartzaileen esperientziak interpretatuz. Helburu zehatzak: Euskal Herriko Unibertsitatea 2020/2021 5 ●Gaur egungo droga kontsumoa aztertzeko eredu hegemonikoek jokatzen duten papera ezagutzea eta emakume hauengan izan duen eraginean sakontzea. ●Genero-sistemaren logikak estigman daukan eragina problematizatzea, zehazki emakume izatea eta kontsumo aktiboak izatea dakarren estigma interpretatzea.. ●Instituzio publikoen joera aztertzea eta egoera honetan jokatzen duten papera identifikatzea Metzineres-eko emakumeen bizipenen bitartez. ●Metzinerez bezelako proiektu komunitario batek izan dezakeen garrantzia emakumezko hauengan aztertzea. ●Estigma gainditzeko baliabideak zeintzuk izan daitezkeen ezagutzea. 6 3. Marko teorikoa 3.1. Estigma. 3.1.1. Kontzeptua eta teoria. Hasteko, estigma kontzeptuari buruzko definizioa azaldu beharra dago, era askotan azaldu daitekeen kontzeptua da, izan ere, zaila da definizio konkretu bat aurkitzea. Goffman-ek (1989) hainbat azalpen ematen ditu eta horien bitartez definizio batera ailegatu daiteke. Autoreak dioenez, estigma pertsona bat edo talde batek daukan ezaugarri edo atributo zehatz batengatik egiten den kategorizazioa da, honen ondorioz, pertsonaren deskalifikazioa sortuz. Beste modu batera esanda, estigma daukan pertsona bati ez zaio gizaki bezala ikusten, baizik eta, ezaugarri zehatz baten jabea bezala eta ezaugarri zehatza faktore negatiboekin lotzen da, modu honetan pertsona bezala ez kalifikatuz, baizik eta, akats, desabantaila eta gabeziak dituen sujetu moduan. Beste autoreekin konparatuz, esan daiteke estigma bazterketa justifikatzeko sujetuak izan ahal duen ezaugarria dela (Pla et al. 2013) eta gizartearen arau eta baloreen aurrean baztertuta egon behar den ezaugarri edo atributoa esan nahi du (Vazquez eta Stolkiner, 2009). Nabarmendu ahal denez, estigma eta kategorizazioa eskutik doaz, estigma ez dago kategorizazioa ez badago, bizitzan zehar etengabe erabiltzen edo sortzen den prozesua da, simplifikazio prozesua da hain zuzen ere. Kategorizazioa estigmaren baitan dagoen faktore eta prozesu bezala uler daiteke, pertsonarengaitik zer espero ahal den finkatzen eta mugatzen du, zer nolako harremana izan ahalko den zehazten edo mugatzen duen prozesua izanik (Callejas eta Piñas, 2005). Kategorizazioak edo klasifikazioak Goffman-en (1989) arabera, pertsona estigmatizatuarengan gutxieste bat dakar pertsona estigmatizatua deskalifikatzen duelako, daukan identitatea distortsionatuz eta diskriminazio negatiboa sortuz. Estigma hitza grekoek sortu zuten biztanleek gorputzean zeramatzaten marka edo simbologiei erreferentzia egiteko, horren bitartez zerbait txarra edo ezohikoa adieraziz markatuta zeuden pertsonen estatus moralean eragiten (Goffman, 1989). Denbora aurrera joan ahala erlijioek erabiltzen hasi ziren desbideratuak ziren portaerak eta ekintzak kategorizatzeko, modu honetan, bazterketa mekanismoa bilakatuz (Grigoravicius eta Slapak, 2007). Erlijioek gaur egun jarraitzen dute estigma erabiltzen erlijioaren pertenentzia sentimendua sortzeko, hau da, Euskal Herriko Unibertsitatea 2020/2021 7 lekuz kanpoko jokaerak markatzen dituzte erlijioaren parte dela edo ez adierazteko (Vazquez eta Stolkiner, 2009) eta gaur egungo gizarteak berdin jokatzen du ikerketa honetan zehar ikusi ahalko denez. Bide berdinetik, gizarteak erabakitzen du zein portaera den egokia eta zein ez, Michel Foucault (2002) binomio bereizketa horretan oinarritzen da gizartearen portaera nola dagoen baldintzatuta azaltzeko. Autoreak dioenez, gizarteak portaerak kalifikatzeko joera dauka eta kalifikazio horretan oinarrituz pertsona on eta txarren arteko jerarquizazioa egiten da desbideratutzat jotzen diren jarrerak baztertuz (Foucault, 2002). Hortaz, portaerak kalifikatzeko joera kategorizazioak daukan joerarekin konparatu daiteke. Goffman-ek (1989) azaltzen duenez, estigma sufritzen duten pertsonek atributo edo ezaugarri baten edo gehiagoren jabeak diren heinean diskriminazioa sufritzen dute. Hau da, pertsonaren jarrera edo ezaugarria kategoria sozial batean kokatzearen bitartez pertsona diskriminatzen da. Honekin batera, esan beharra dago Goffman-en teoriak gizarteak sujetu estigmatizatua desbideratutzat jotzen duela azaltzen duela (Vazquez eta Stolkiner, 2009). Beraz, Foucault-en eta Goffman-en teoriak alderatu daitezke biek sujetuen portaeren edo ezaugarrien jerarkizazio edo kategorizazioa dagoela onartzen dutelako. Azaldutakoaren harira, banakako kontrolerako instantziak zer diren eta nola erabiltzen den argitzea beharrezkoa da, izan ere, estigmak sortzen duen kategorizazioarekin eta normala-ez normala binomioarekin harreman estua daukala antzeman daiteke. Foucault-ek (2002) Vigilar y Castigar liburuan azaltzen du nola banakako kontrolerako instantziak, hau da, disziplinamendu tresnek - hospitaleak izan daitezkeen moduan baina kasu honetan gizartearen funtzionamendu diskriminatzailean aplikatuta - bi modutan funtzionatzen dute, gizabanakoaren banaketa binario eta markatzailea sortuz eta banaketa diferentzialaren esleipen hezartzailea Autore berdinak gizabanakoaren banaketa eta markazio zoroa - ez zoroa, normala - ez normala eta banaketa diferentzialaren esleipen hezartzailea nor den, nola egon behar den, nola ezaugarritu, nola jokatu beregain aipatzen ditu. Hau da, gizartearen arauetatik at dagoen sujetuaren markazioa egiten da haren kontrako mekanismo baztertzaileak jokatuz “los controles disciplinarios permiten marcar quién es "leproso" y hacer jugar contra él los mecanismos dualistas de la exclusión” (Foucault, 2002, 184. or.). 8 delako gaur egun kontsumoaren baitan dauden lege kriminalizatzaile eta debekatzaileengaitik eta generoak daukan estruktura soziokulturalengatik. 3.2.1. Kontzeptua eta historia Kontzeptu hau XX. mendean erabiltzen hasi zen, New York-en egon ziren mugimendu feminista beltzen sujetuek sufritzen zuten opresio era desberdinei erreferentzia egiteko (Cubillos, 2015). Patricia Hills Collin eta Kimberle Crenshaw dira kontzeptu honen aitzindari nagusiak, izan ere, haien teoriari esker feminismo intersekzionalari hasiera eman zioten eta unibertsala den sujetuarengandik urruntzen den sujetuak bizitzen duen opresio mota desberdinen teoria eraiki zuten (Hernandez, 2018). Patricia Hills Collins-ek intersekzionalitatearen aintzindari garrantzitsuena izanik botere sistemaren analisia burutu zuen etnia, generoa, klase soziala, sexualitatea eta estatu edo nazioaren arteko gurutzaketak emakume beltzan sortzen zuen opresio mota anizkoitza azaleraziz (Santibañez, 2018). Ildo beretik, Crenshaw-ek (2000) opresio sistemei begira modu nahasian jokatzen dutela adierazi du, hau da, ez dira modu isolatuan jokatzen duten dominazio motak, batera jokatzen duten opresioak baizik, alegia, klase-etnia, klase-genero, klase-arraza, etab. (Santibañez, 2018). Azalpena argitzeko, batera edo multzoan jokatzen eta artikulatzen diren opresioak dira, sujetu batek opresio forma bat baino gehiago sufrituz. Intersekzionalitatea feminismoak zeukan sujetu prototipo edo unibertsalaren aurrean agertu zen, feminismoak borrokatzen zuen sujetu prototipo horrek ez zuelako emakume guztien egoera barnebiltzen. Sujetu unibertsala mendebaldeko bizitza sozial eta politikoaren erreferentzia bezala eraikita dago, hau da, mendebaldean zilegi diren diskurtso hegemoniko eta praktika sozialak sujetu maskulino eta etnia, klase eta kultura dominantearen parte direnentzat konfiguratuta edo eraikita daude (Ibid.) Halaber, feminismo hegemonikoak emakume beltzen bizipenak alde batera utzi zituen, emakume zurien bizipenen protagonismoa azaleraziz (Cubillos, 2015) eta generoa ez ziren beste opresioak izkutatuz. Feminismo hegemonikoak zuria, mendebaldekoa eta klase ertaineko emakume ereduaren arazoak bisibilizatzen zituen, hortaz, emakume beltzak ez ziren feminismo hegemonikoak azalerazten zituen arazoetan islatzen (Salam, 2014). Horrek, Euskal Herriko Unibertsitatea 2020/2021 15 feminismo zuriak islatzen zuen prototipotik aldetzen ziren sujetuen bazterketa edo aldentzea eragin zuen, emakume beltzen egoeraren bazterketa eta inbisibilazioa sortuz (Ibid.) Bestalde, inbisibilizazio egoera horren aurrean, feminismo beltzak eta chikanoak2garrantzi handia izan zuten, izan ere, 70. hamarkadatik aurrera intersekzionaliatearen agerpenarekin batera, opresio anitzak azalarazi zituzten mugimenduak izan ziren, generoa opresio bakarra zelaren ideia alde batera utziz eta arraza/etnia, generoa eta klase soziala opresio mota desberdinen bisibilitatea sustatuz (Cubillos, 2015) sujetu unibertsalatik aldentzen ziren pertsonak izanik. Beranduago hiru eragile horiei (klasea, generoa eta etnia) beste batzuk gehitu zitzaien sexualitatea, desgaitasuna edo drogomenpekotasuna izan daitezkeen moduan (Salam, 2014). 3.2.2. Botere estrukturak eta harremanak Intersekzionalitateak azalerazten dituen opresioetan sakonduz, sistemak dauzkan estruktura baztertzaileak aurkitu ditzakegu, hau da, opresioen jatorria, kapitalismoa, patriarkatua, arrazismoa eta neokolonialismoa besteen artean. Opresioen metaketak sortutako bazterketa eta zapalkuntzaren naturalizazioa ulertzeko botere estrukturak aztertu beharra dago. Opresioak sistemaren ordenaren eta estrukturen kontra doazen doazen sujetuak sufritzen dituzte (Velazquez, U.G.) eta ordena aldatzean sistemak opresioen bitartez bazterketa prozesua eragiten du. Opresio motak jarraituz esan beharra dago ez direla naturalak, hau da, urteak aurrera joan ahala sortuz joan diren estruktura soziopolitikoen ondorioz naturalizatu dira. Gizartea eraikita dagoen estrukturen azalpena beharrezkoa da gaur egun dauden opresioak zertan oinarritzen diren eta nola eragiten duten ulertzeko, hala ere, garrantzitsuenetan sakonduko da: 2Feminismo chikanoa: Cubillos-ek erabilitako kontzeptua da Estatu Batuetan emakume Mexikar eta Latinoamerikarren mugimendu feminista izendatzeko 16 1. Kapitalismoa: Munduan nagusitzen den sistema ekonomikoa dela esan daiteke eta langilearen indar produktiboan oinarritzen da, hau da, langilea merkantzia bezala ulertzen da eta bere lan indarraren explotazioa aberatsen edo “kapitalisten” helburua da geroz eta produkzio handiagoa izateko eta etekin gehiago lortzeko (Sabogal, 2015). Hortaz, logika kapitalistari eutsiz, sujetu produktiboa izango da baliozko gorputza eta ez ordea etekinak atera ezin diren gorputzak. Ondorio batera ailegatuz, lan-indarrak eta etekinak eskaintzen ez dituen gorputzak balio gabeko sujetu bezala jotzen dira eta sistema kapitalistatik at uzteko prozesua hasten da. Kasu honetan drogomenpekotasuna, alkoholismoa edo desgaitasunak dagoenean gertatzen den prozesua da, izan ere, hiru aldagai horien gurutzaketek sujetuaren gorputza produktiboak direnetatik at utzi ditzake. 2. Patriarkatua: Sistema mota hegemonikoa da, zehazki gizonaren nagusitasunean oinarrituta dagoen funtzionamendua eta emakumea subordinatuta edo menderatuta dagoen sujetu bezala ulertzen da (Kollontai, 1976), hortaz, boetere-harremanen jerarkizazioa gauzatzen da eta gizonak zilegi den boterea jarduten dute (Villareal, 2003). Modu berean, emakumearen subordinazio egoera ulertzeko gizarte zehatz batean emakumeari atxikitu zaizkion lan eta betebeharrei erreparatu behar zaie, izan ere, patriarkatua ez da betidanik existitu den sistema mota, leku zehatz batzuetansortuz joan den sistema da eta aipatu denez emakumeari eta gizonari atxikitutako betebehar edo lan mota desberdinengatik sortuz joan da (Kollontai, 1976). Gaur egungo gizartean patriarkatuak eraikitako sistema sexu-generoak rol, betebehar eta zereginak atxikitu dizkio genero bakoitzari. Halaber, cisheteropatriarkatuari buruz hitz egin daiteke, izan ere, gizartea ez da bakarrik gizonaren menperakuntzan oinarritzen, baizik eta “cisgeneroa”eta heterosexuala den gizonean. Beste modu batera esanda, aipatutako sistema mota genero bakoitza nola izan behar duen inposatzen du, alegia, heterosexuala eta cisgeneroa. Inposaketa horietatik at gelditzen den sujetua estigma eta bazterketa egoeran gelditu daiteke gizartearen arauen barnean ez dagoelako, hala nola, genero disidenteak, homosexualak, emakumeak, emakume transexualak eta abar. Euskal Herriko Unibertsitatea 2020/2021 17 3. Kolonialismoa: Talde zehatz baten explotazio eta sarraskian oinarritzen den sistema da, explotazio ekonomikoa eta taldearen gutxieste ekonomiko, sozial eta psikologikoan oinarritzen dena (Menendez, 2018), hala ere, XX. mendearen erdialdetik aurrera neokolonialismoaren garaiaren hasiera izan zen eta kolonizatutako taldeenganako dominazio mota berria adierazteko erabili ohi da (Haag, 2011, Macias-ek aipatua, 2015). Bestalde, Franz Fanon-en lanetatik abiatuz kolonialismoa gorputzak objektibatu, haien historia, hizkuntza eta kolonizazioa baino lehen izandako bizipenak ezabatzea bilatzen duela esan daiteke (Meriño, 2018). Neokolonialismoaren hasieran arrazen artean menpeko eta menperatzaileetan desberdindu dira eta klasifikazio horrek subordinazioan kokatu ditu etnia zehatz batzuk, aitzitik, gaur egun arte iraunten duen klasifikazioa da garaturik dauden eta garatu gabeko etnien arteko sailkaketa sortuz (Menendez, 2018). Gaur egun arte jarraitzen duen opresio sistema izanik, pertsona zurien supremazia egonkortu du eta beste etnia oprimituen historia eta bizipenak ezabatzeko prozesua nabarmendu daiteke. Hortaz, ondorio modura azpimarra daiteke kapitalismoak, patriarkatuak eta neokolonialismoak duten estruktura baztertzaileek intersekzionalitatearen oinarriak direla estruktura horien arauetatik at dauden sujetuengan estigma, bazterketa eta diskriminazio prozesuak gauzatzeko ezinbesteko mekanismoak direlako. Hala ere, egon badaude opresio formak eragiten dituzten beste sistema edo estrukturak. 3.2.3. Opresioaren eremuak Intersekzionalitatearekin jarraituz Hernandez-ek (2018) sujetu unibertsalean islatzen ez diren talde edo koletibo sozialak eremu desberdinetan sufritzen duten opresioak aipatzen eta azaltzen ditu: 1. Explotazioa: Eremu honetan ordaindu barik edo soldata ez duina daukaten kolektiboa sartuko litzateke, emakumeak, langile sexualak, beltzak eta profesional izan gabe unitate profesionalen mende daudenak. Hau da, etxeko emakumeen kasuan oradindu 18 gabe dagoen lana burutzen dute eta langile sexualen kasuan duinak ez diren baldintza prekarioan lan egiten dute, horregatik explotazioari buruz hitz egin daiteke. 2. Marginazioa: Gizarteak inposatutako estereotipoekin bat etortzen ez diren sujetuak sufritzen duten opresioa da, estereotipo edo inposatutako jarrerekin bat ez etortzean gizarteak ez ditu onartzen eta sistematik at uzten dituzte, alegia, beltzak, homosexualak, desgaitasuna sufritzen dutenak, sexu langileak, drogomenpekoak, aurrekari penalak dituztenak, etab. 3. Desahalduntzea: Dominazioarekin harreman estua dauka, botere karentzia sufritzen duten kolektiboak. Hau da, azpiko edo menpeko estatus-ean kokatzean erabakitzeko eta iritzia emateko botere falta baita errespetu eza ere. Emakumeen kolektiboa kokatu daiteke hemen subordinazioan kokatu direlako beti, batez ere, emakume beltzak, Mendebaldeko herrialdeetan estatus maila baxua inposatu zaielako. 4. Imperialismo kulturala: Talde edo kultura dominanteak inposatutako ohiturak eta jarrerak imperialismo kulturala eraikitzen dute, kultura dominantea eredu moduan jotzen da beste kulturak bazertuz eta mezpretxatuz. Desahulduntzearekin harreman estua dauka botere eza edo karentzia oinarri duelako, kasu honetan homosexual, beltzak, latinoamerikar, emakumeak, etab. egongo lirateke. 5. Indarkeria: Egoera desabantailatsuan dauden kolektiboen desahalduntzeagatik gertatu daiteke, imperialismo eta supremazia kolektibo zaurgarriengan indarkeria ezartzen du, adibidez, genero indarkeria, homofobia, arrazakeria eta bortxaketak. Beraz, ikusi ahal izan denez eremu guztietan agertzen diren kolektibo edo sujetuak prototipo edo sujetu unibertsalatik aldentzen direnak dira. Iintersekzionalitatearen logikari eutsiz, kolektibo horiek sufritzen duten opresioak anitzak izanez aparte haien artean gurutzatzen dira, hau da, ez dira independienteak imperialismo kulturalak eta explotazioak desahalduntzea eta indarkeriaren eskutik doaz marginazioan ondorioztatuz. Euskal Herriko Unibertsitatea 2020/2021 19 3.2.4. Intersekzionalitatearen gurpila Orain arte azaldutakoarekin jarraituz intersekzionalitateak gizartean dauden opresio desberdinak elkartzean sortzen den bazterketa azalerazten duen teoria da eta eragin ditzakeen ondorioetatik bazterketa soziala horietariko bat da. Kimberle Crenshaw izan zen gziarte zientzietan intersekzionalitatearen kontzeptua aplikatu zuen lehenengo autorea eta Patricia Hills Collins gurpila azaldu zuena. Bere lanetan oinarrituz gizartean pribilegio eta opresio mota desberdinak daude, gurpilaren gainean sujetuei posizio pribilegiatua eskaintzen dieten ezaugarriak daude eta behean opresioak. Cresnshaw-ek (1991) intersekzionalitatearen gurpilaren bitartez identitateak (III. eranskina), opresio eta pribilegioen artean zegoen harremana aztertu nahi izan zuen. Gaiarekin jarraituz eta III. eranskinaren gurpila aztertuz esan daiteke sistema cisheteropatriarkatu3kapitalista txuria dela sistema mota horrekin bat datozen ezaugarriak, gurpilaren gainean baitaude. Aldiz, behean atal honetan zehar aipatutako opresio desberdinak daude eta esan denez ez dira modu naturalean sortzen diren opresioak, politika, diskurtso eta ekintzen bitartez eraikitzen joan diren estrukturak baizik. Opresioei arreta eskaintzerako orduan ezin dira modu banatuan aztertu, hala dio behintzat Crenshaw-ek (1993). Gainera, intersekzionalitatearen ikuspegia aplikatzeko kontuan hartu beharra dago sujetuarengan indarkeria eragiten duten aspektu estruktural eta politikoak (Ibid, 1991). Halaber, Hills Collins-en (2002) gurpilean oinarrituz eta Hernandez-en (2018) opresio eremuak kontuan hartuz, sujetu normatibotik aldentzen den pertsona homofobia, arrazakeria, explotazioa, desahalduntzea eta beste indarkeri motak sufrituko dituela esan daiteke. Hau da, intersekzionalitateak azalerazten duen biolentzia, modu nahasi eta hibridoan jokatzen duten opresioak baitira. Izan ere, onartuta dagoen kategoriatik at dauden sujetuak eta gurpilaren azpian dauden ezaugarrien jabe dira. 3cisheteropatriarkatua: “cisgeneroa”, heterosexuala eta gizonaren faktoreak batzen direnean sortutako sistema, hau da, gizona izateaz gain zure generoarekin ados eta heterosexuala izateagatik lortzen duzun botere posizioa. cisgeneroa⁶: Sexua eta ezarritako generoa bat datozenean. 20 3.3. Generoaren opresioa. 3.3.1. Sistema sexu-generoa. Emakumea sujetu politiko eta sozial bezala beti egon da jerarkizazio eta subordinazio egoeran eta horren atzean patriarkatua eta sexu-genero sistema dago. Gizarteak paper eta rol desberdinak atxikitzen dizkie gizon eta emakumeei, beraz, ikerketa honetan genero paradigma erabiltzea eta aplikatzeak daukan garrantzia azalduko da. Genero perspektibak, emakumeen esperientzien bisibilizazioa lortzen du haien testuinguru kulturala barne hartuz gizonezkoena desberdina izanik (Romo, 2010). Izan ere, paradigma honen bitartez, estruktura sozialek emakumeen osasunean daukaten eragina ulertzeko genero bakoitzari atxikitzen zaizkion paper, rol, eginkizun eta espektatiba desberdinak zeintzuk diren azaltzen digu eta honekin batera boterearen eta bazterketaren gainean eraikitzen edo sortzen diren harreman sozial desberdinek sortzen duten asimetria, disimetria eta inekitateak (Arostegui eta Martinez, 2018). Genero kontzeptua XX. mendeko 50. hamarkadan garatzen da femenino eta maskulinoa konsideratzen dena adierazteko elaborazio soziokulturalaren produktua dela adieraziz, hau da, gizartean emakumea eta gizona izatea zer zen finkatzeko (Arostegi eta Martinez, 2018). Genero binarioan oinarriturik bakoitzari gizartean paper eta rol batzuk esleitzen zaizkie modu honetan emakumearen eta gizonaren portaerak desberdinak izanik, beraz, generoa botere-harremanak jerarkizatzeko sistema soziala dela esan daiteke. Arostegi eta Martinez-ek (2018) desparekotasuna edo genero bakoitzak sufritzen duen desberdintasuna analizatzerako momentuan sexu bakoitzaren gorputz fisikoa jartzen dute erdigunean, generoa eraikitzen eta erreproduzitzen den faktorea/lekua delako. Lamas (2000) aipatutako bi autoreekin ados dagoela esan daiteke, kultura bakoitzean gizon eta emakumeen gorputzari esanahi desberdina esleitzen zaiela adierazten duelako. Gorputzean oinarrituz dakigunez emakumeak erreproduzitzeko gaitasuna dauka eta gizonak, aldiz, produzitzekoa, beraz gaitasun hauei atxikitzen zaizkien ezaugarriak genero bakoitzari esleituko zaizkio eta paper desberdinak jokatuko dute gizartean. Honekin esan daiteke gizonengatik eta Euskal Herriko Unibertsitatea 2020/2021 21 emakumeengatik barneratutako jokabide batzuk espero direla eta inposatutako jokabide edo rol-etatik ateratzen direnean desbideratutako pertsonak bezala ikusten direla. Orain arte azaldutakoari eutsiz, emakumeari amatasun rolarekin lotu zaiola esan daiteke, zainketarekin eta harreman afektiboekin, beste modu batera esanda, erreprodukzio biologikoaren gaiatsuna duenez, kulturalki haurren eta familiaren zaintza eta etxekolanak esleitu zaizkio (Arostegi eta Martinez, 2018). Beraz, emakumeak bere gain izan duen ardura handia izan da eta desbideratuta jotzen diren ekintzak burutzean (droga kontsumoa izan daitekeen moduan) emakumearenganako estigma handiagoa bihurtzen da berarengandik espero diren portaerak ez datozelako bat desbideratutako ekintzekin. Aurreko parrafoan ulertu ahal izan denez emakumea etxeko zereginez arduratu da betidanik, eremu pribatuan gertatzen den guztiarekin eta, honek, emakumearen agerpena eremu publikoan eragin handia izan du. Rodriguez Siu-ren (2015) arabera gizonezkoen eremua publikoa izan da, hau da, boterea adierazten diren lekuak, aldiz, emakumeari arlo pribatua esleitu zaio zaintzari lotutakoak, eta honek emakumearengan hainbat eskubide eta askatasun murriztu ditu, alegia, etxean giltzapetuta egotea emakumearen bazterketa sozial eta politikoa sortuz. Aurreko puntuetan azaldutakoa kontuan hartuz emakumea estigmatizatuta dagoen sujetu bezala jo daiteke, emakume den heinean berarengandik portaera zehatz batzuk espero direlako eta bete beharreko portaerak ez direnean betetzen emakume ez egoki bezela kategoritzatzen delako. Horretaz gain, emakumea izanik eta droga kontsumitzea erabakiz gero, kontsumo horrek bere gain dituen siniskera eta estigma emakumearengan bete-betean jotzen du. Hau da, zaintza eta alderdi afektiboaz arduratu behar den emakumea ikustetik droga kontsumoagaitik ardura horiek alde batera uzten dituen emakumea izatera pasatzen da. Kasu honetan, Goffman-ek (1989) aipatzen duen gutxiestea aipatu daiteke, hau da, droga kontsumoagaitik zaintza edo arlo afektiboaz arduratzen ez den emakumea gutxiestutako ezaugarri edo atributo bezala hautematen da. Gainera, emakumearen kategorizazio baterantz jotzen da estereotipo eta aurriritziz josia, guzti honek emakumearengan diskriminazio eta estigma sortuz. 22 3.3.2. Generoa eta droga kontsumoa. Atal honetan generoa eta droga kontzeptuak ikuspegi sozio-kulturaletik aztertu dira, izan ere, bi kontzeptu horiek sozialki eraikita dauden kontzeptuak dira, diskurtsoen bitartez botere harremanak sortuz doazenak (De Miguel, 2006). Ze ikuspegitik aztertu eta ulertu diren jakiteak kontzeptuek fenomenoetan izan duten eta oraindik daukaten eragina ulertzen lagun dezake. Mendebaldeko herrialdeetan zilegi diren diskurtso hegemoniko eta praktika sozialak gizon txuriari zuzenduta daude, identitate maskulinoa erdialdean jartzen dute, sujetu unibertsal bezala aitortuz (Cubillos, 2016). Horregatik, joera handia dago drogen fenomenoa modu homogeneoan aztertzeko, eta horrek aztertuko diren eremuetatik faktore eta ezaugarri asko kanpoan uztea eragiten du. Halaber, sujetu maskulinoa klase dominantea izanik bere esperientzia bakarra eta zentrikoa bihurtzen da (Cubillos, 2016) androzentrismoa agerian utziz eta maskulinitate zuriaz aldentzen den sujetu ororen esperientzia baztertuz. Ildo beretik, droga kontsumoa aztertzerakoan kontsumitzaileen taldea homogeneotzat ulertzeko joera dago (Sanchez, 2006) eta jakinik kontsumoa gizonen portaerarekin lotu dela, kontsumoaren maskulinizazioari4(Romo eta Clara 2015) buruz hitz egin daiteke, hau da, droga kontsumoa ikuspegi maskulino batetik aztertzea. Gure gizartean genero bakoitzari esleitzen zaizkion rol desberdinetan jarri behar da arreta ikuspegi maskulinizatua ulertzeko: Esta visión deformada de la realidad de las drogas está en gran medida propiciada por la vigencia que aún tiene en nuestra sociedad el modelo tradicional de roles masculino y femenino, que percibe el consumo de drogas por parte de las mujeres como un comportamiento impropio (Sanchez, 2006, 120. or.). Autore berdinak bi generoen artean droga kontsumoa hautematerakoan dauden desberdintasunak azpimarratzen ditu, hala nola, gizonezkoena portaera naturala eta kultural eta sozialki onartua dagoelarik eta, aldiz, emakumeena Rekalde eta Vilches-en (2003) arabera, portaera naturalatik kanpo gelditzen den portaera izanda, jakinik emakumearen portaera naturala gizarteak bere familiaren zaintzaren ardura atxikitzen dion rola dela. 4Kontsumoaren maskulinizazioa:Romo-k eta Clara-k erabilitzako kontzeptua “Haciendo genero en un mundo de varones” liburuan droga kontsumoa gizonen kontuak direla, haien perspektibatik ulertzen eta ikertzen dela eta drogari aurre egiteko gizonezkoen esperientzian oinarritzen direla adierazteko. Euskal Herriko Unibertsitatea 2020/2021 23 Genero bakoitzari rol desberdinak esleitzean droga kontsumoak genero bakoitzean pertzepzioaren interpetazio desberdina izango du eta kasu honetan emakumearengan eragin handiagoa nabarmendu daiteke gizartean esleituta dauzkan funtzioengatik (Instituto de la Mujer y el Plan Nacional sobre Drogas, 1996). Drogomenpekotasuna aztertzerako momentuan sistema sexu-generoak izandako eragina nabarmen izan da eta are gehiago genero bakoitzaren kontsumo ereduan eta kontsumoarekiko portaeran. 3.3.3. Kontsumo eredua Emakumeen kontsumo nagusienetarikoa sustantzia lasaigarriak dira (Romo, 2010) eta Euskadi y Drogas (2012) txostenean adierazten denez, gaur egun emakumeek duten lasaitzaileen kontsumoa gizonezkoena baino askoz altuagoa dela agertzen da. Azpimarratzekoa da fenomeno hori antzinean sortutakoa izan zela, izan ere, XIX. mendean opiazeoen kontsumitzaile gehienak medikamendu gisa minari aurre egiteko erabiltzen zuten eta emakume “biktorianoa”-ren irudiarekin bat etorri nahi zuten emakumeak ziren, emakume eredu horren perfila edo [rola] minari aurre egiteko gizonak baino gaitasun gutxiagoa baitzuen (Romo, 2010). XX. mendearen erdialdean drogen regularizazioa eta politika debekatzaileak sortzen hasi ziren, beraz, opiazeoen kontsumoa ilegalizatzearen bitartez, emakumeek garai hartan legalak bihurtu ziren psikofarmakoetara pasatu ziren (Romo, 2005). Psikofarmakoak esleitzearen bitartez, industria farmazeutikoek emakumeen tratamenduak bere gain hartu zituzten, modu honetan emakumeek haien rol-a betetzean sufritzen zuten antsietatea, egunerokoari aurre egiteko zituzten arazoak gainditzeko eta emakumeek zuten beharrei erantzun edo tratamendua emateko (Ibid). Gaur egun prozesu berdina gertatzen da, emakumeek psikofarmakoak kontsumitzera bultzatzen dituzten faktoreak antsietatea, estresa, lo egiteko arazoak etab. dira (Sanchez, 2006) eta horrek genero sistemak, patriarkatuak emakumearengan sortzen duen desberdintasun eta presioagaitik sor daiteke. 24 funtzionamendua kontrolatu. Beste modu batera esanda, Foucault-en teorian oinarrituta, desintoxikazio zentroetan dauden pertsonen portaera gizartean produktiboak izateko eta kontrolpean egoteko prestatzen edo modifikatzen dira, “egia” bezala jotzen den diskurtso batez baliatuta. Diskurtso politiko, osasun eta familiarrak, hau da, gizartearen instituzio nagusiak, estrategia biopolitiko bezala jokatzen dutela esan daiteke. Emakumeen disziplinamendua eta haiengan ezarritako anatomopolitika erreproduzitzeko edo garatzeko bideak baitira, gorputzen trebakuntza lortzeko eta “norma”-tik edo desbideratuak jotzen diren jokabideak “zuzentzeko” (Setien eta Parga, 2018), modu honetan, gorputzaren funtzionamendua geroz eta produktiboago izateko eta gorputz mantsoak sortzeko (Foucault, 2002), gizarteak atxikitzen dizkion paperak bete ahal izan dezaten. Autore berdinek diotenez, aipatutako eragileen diskurtsoen baitan jakintza-boterearen arteko artikulazioaren bitartez emakume kontsumitzaileen gorputzean estrategia disziplinarioa bezala jokatzen dute, beste behin ere, anatomopolitikaren bidez. Azaldutakoa argitzeko, mantsoak bihurtzen diren gorputzak menperatu, erabili, transformatu eta perfekzionatu ahal direnak dira (Foucault, 2002), beraz, gorputzen kontrola ahalbidetzen duen dozilitatea-erabilgarria artean dagoen harremana disziplina deitu ahal zaio eta disziplina, dominazio mota edo formula bezala jotzen da (Ibid.). Foucault-ek (2002) gizartean disziplina tresna desberdinen bitartez gizabanakoen portaeren jerarkizazioa lortzen edo burutzen dela aipatzen du. Ildo beretik, Setien-ek eta Parga-k (2018) emakume kontsumitzaileengan arreta jarriz, “norma”-tik desbiderautako portaerak izanik, emakume horien portaeren disziplinamendu eta anatomopolitika sustatzen duten hiru eragileen edo botereen diskurtsoak aipatzen dituzte: familia, osasun sistema eta sistema judiziala. Halaber, hiru eragile hauek egiaren diskurtsoen garapenen bitartez desbideratutako portaerak zuzentzen dituzte (Ibid, 2018). Disziplina tresnekin jarraituz eta portaeren jerarkizazioari eutsiz, aipatu beharra dago jerarkizazio horrek pertsona “on” eta “txarren” arteko banaketa egiten duela eta bide berdinetik gizarteak normala eta ez normalaren arteko banaketa egiten du, pertsona “ez normal”-en etengabeko zuzenketa edo bideratzea burutuz, hala dio behintzat Foucault-ek: Euskal Herriko Unibertsitatea 2020/2021 31 La división constante de lo normal y de lo anormal, a que todo individuo está sometido, [...], la marcación binaria [...] la existencia de todo un conjunto de técnicas y de instituciones que se atribuyen como tarea medir, controlar y corregir a los anormales (2002, 168-184. or.). 3.4.2. Droga kontsumoa eta disziplinamendu botere desberdinak. Anatomopolitikaren bitartez, Foucalt-ek (1977) gorputzen kontrola aipatzen du, gorputzak disziplinatu edo trebatu beharreko makinak bezala ulertzen direla adieraziz. Orain arte azaldutakoarekin ondorio batera ailegatuz, droga kontsumitzaileak direnak gorputz disziplinatu batetik aldentzen diren gizabanako bezala ulertzen dira eta ondorioz, kontroletik kanpo dauden gorputzak. Kontroletik kanpo dauden heinean biobotereak gorputzaren zuzenketa eta disziplinamendua lortzeko bidea hartzen du eta pertsona kontsumitzailea normalizazio baterantz eramateko ahaleginak egiten ditu. Setien-ek eta Parga-k (2018) biobotereari begira bi esfera azpimarratzen dituzte, lehenengoa aurrekoari eutsiz anatomopolitika, gorputzen kontrola eta bigarrena biopolitika, poblazioen kontrola. Biopolitikari edo poblazioen kontrolari begira hainbat faktore azpimarratzen dira droga kontsumoaren inguruan, hala nola, instituzio sozialak, medikuen esku-hartzeak, legeak eta sentimenduen estrukturak kategoria moralekin loturik daudenak (Burgois, 2000, Setien-ek eta Parga-k aipatua, 2018). Ildo beretik, ikus daiteke emakumeengan aplikatzen diren biobotere tresnak eta, batez ere, emakume kontsumitzaileengan, izan ere, disziplinamendurako eta santzio moralerako esku-hartzeak burutzen dira (Ibid, 2018) haien jokabideen disziplinamendua lortzeko asmoarekin. Emakumearen gorputzaren kontrola ez da gaur egun agertu den fenomenoa, Foucault-ek (1977) XIX. mendean jartzen du arreta, emakumearen sexualitatea kontrolatzeko medikalizazioa erabiltzen zelarik. Emakumearen disziplinamenduan zentratuta, haren patologizazioa eta medikalizazioa XIX. mendetik aurrera gertatu zen, emakumearen sexualitatea erreprodukziotik kanpo zegoenean 32 patologizaziorantz jotzen baitzen (Ibid, 1977). Ildo beretik, Foucault-ek (1977) emakume urduriaren irudia hedatzen hasi zenean bere medikalizazioaren hasiera izan zela aipatzen du sexualitatearen psikiatrizazioarekin, hau da, emakumearen sexualitatea zelatatu edo zaindu eta zuzendu beharreko ezaugarri bezala ulertzen zela aipatuz. Mende berdinaren amaieran kontrol judiziala eta medikuntza kontrola gizartearen babesaren aitzakiarekin garatuz joan ziren, horren ondorioz, sexualitatearen kontrola eta zuzenketa eta kontrolerako dispositiboak emakumearen gorputzarengan dominazio forma hartu zuten (Ibid). Hortaz, Foucault-en azalpenak kontuan hartuz esan daiteke emakumearen gorputzaren kontrola XIX. mendean hasi zela. Gainera gaur egun arte arau soziokultural eta politikoetatik aldendu den emakumearen bazterketa eta zuzenketa lortzea ahalegindu dela diskurtso eta estrategia desberdinen bitartez. 3.4.3. Kontsumoa ulertzeko ereduak Gaur egun paradigma desberdinak daude droga kontsumoarekiko, hau da, menpekotasunaren eta kontsumoaren fenomenoak ulertzeko azalpen ereduak dira, hortaz, drogarekiko dagoen kontzeptua nola tratau eta ulertu baldintzatuko du (Energy Control, 2019). Eredu batean edo bestean kokatzean modu batean edo bestean esku-hartzea eragingo du droga kontsumoa ulertzeko modua baita. Bost eredu bereiztu daitezke: eredu biomedikua, eredu penala, eredu biopsikosoziala, arrisku eta plazerren kudeaketa eta eredu soziokulturala. Hala ere, Sixto eta Olivar-ek (2018) adieraziz, gaur egun nagusitzen den eredua biomedikuntzan oinarritutakoa da, halaber, NIDA-k (Nathional Institute of Drug Abuse) menpekotasunaren inguruan adierazitako esanahia honako hau da: La drogadicción se define como un trastorno crónico y recurrente caracterizado por la búsqueda y el consumo compulsivos de la droga pese a sus consecuencias negativas. Se la considera un trastorno cerebral porque genera cambios funcionales en los circuitos del cerebro que participan en la recompensa, el estrés y el autocontrol. Esos cambios pueden persistir aún mucho tiempo después de que la persona haya dejado de consumir drogas. (NIDA, 2014). Euskal Herriko Unibertsitatea 2020/2021 33 NIDA-k drogomenpekotasuna ulertzeko eredu biomedikua egonkortu du, hau da, eredu mota horren sorkuntza eta hedapenaren arduradun nagusia da (Becoña, 2016). Haien eredua drogak sor ditzakeen arazoen erredukzionismoa eragin du, izan ere, kontsumoa aztertzerako orduan arreta pertsonaren burmuinean jartzen dute faktore sozial eta kulturalak alde batera utziz (Ibid, 2016). NIDA-k azaldutakoa kontuan hartuz, menpekotasuna gaixotasun moduan ulertzen da burmuinean aldaketak eragiten dituelako, hortaz, modu honetan kronizitatea bermatzen dute (Ibid., 2016). Bigarrena eredu penala da, Energy Control-ek (2019) oso ondo laburtzen du eredu mota hau. Elkarteak dioenez XX. mendean politika debekatzaileekin batera agertu zen eredua da eta gizabanakoa sustantzien efektu negatiboez babestea du helburu. Sujetuan baino bere ekintzetan zentratzen da, hau da, kontsumoak dakarren ekintza ilegaletan eta, modu honetan, sujetuaren ardura bilatzen da sozialki kategorizazio negatibo bezala ulertuz. Eredu mota honek drogodependentzia, ekintza penalekin izan ditzakeen inplikazioarekin ulertzen du eta kontsumitzailea penalizatzen du drogak ekintza ilegalen eragilea delaren ideiarekin (Pastor eta Lopez, 1993). Energy Control-ek (2019) dioenez eredu mota honek kontsumitzaileen kriminalizazioa eta estigmatizazioa dakar eta merkatu ilegalaren agerpena sustatzen du. Merkatu ilegalen agerpena kontsumitzaileen osasuna arriskuan jartzeko eremua izan daiteke. Hirugarrena, eredu biopsikosoziala da, kasu honetan alderdi biologiko, psikologiko eta sozialak kontuan hartzen dituen eredua. Eredu mota hau 70. hamarkadatik aurrera garatuz joan da ikerketa batzuen bitartez, non, pertsonen izaera eta testuinguru soziala burbuinaren gaixotasunarekin alderatuz pisu gehiago hartuz joan diren (Apud eta Romaní, 2016). Eredu honi eutsiz, Norman Zinberg-ek Vietnameko gerran heroina kontsumitu zuten soldaduekin ikerketa egin zuen eta konturatu zen gerratik bueltatu ziren soldaduen kontsumoa murriztu egin zela (Zinberg 1972, Apud eta Romani-k aipatua, 2016), hau da, testuinguruak daukan garrantzia eta zerikusia agerian utzi zuen, izan ere, soldaduen zati handi baten kontsumoa testuinguruz aldatzean desagertu egin zen. Eredu honi eutsiz, Munduko Osasun Erakundeak egiten duen osasunaren esanahia faktore asko barnebiltzen ditu eta horietako bat osasun soziala da: “La salud es un estado de completo bienestar físico, mental y social, y no solamente la ausencia de afecciones o enfermedades” (MOE, 2020). 34 Beraz, ezin da eredu erredukzionista oinarri moduan erabili erabateko osasuna faktore sozial eta psikologikoak barne biltzen baditu, hala diote gutxienez Uribe et al. (2007). Gomendagarria da burmuinean zentratzen den eredua alde batera uztea, ezin da ahaztu behar eredu biopsikosozialak faktore biologikoak barne hartzen dituela ere (Ibid, 2007). Beste era batera esanda, eredu biopsikosozialak hiru faktore kontuan hartzen ditu, drogomenpekotasuna arazo edo ezaugarri heterogenoak dituelako, beraz, droga kontsumoa ezin da faktore bakarrera mugatu. Laugarrena, arrisku eta plazerren kudeaketa eredua dago, Energy Control-ek (2019) eredu honen sustatzaile izanik azalpen argia ematen du. Eredu honek kontsumitzailean zentratzen da, kontsumoarekiko izan ditzakeen plazer eta arriskuetan eta bi aldagai horiei buruzko informazio eta orientazio ez moralista ematean oinarritzen da. Izan ere, orain arte aplikatu diren ereduak biomedikua eta penala diren moduan oinarri moralista eta disziplinatzaileak izan dituzte eta nabarmendu da ez direla oso eraginkorrak izan kontsumoa ez delako desagertu. Kontsumoa ez da desagertuko, horregatik aipatutako elkarte honek eredu honen alde egiten du. Kontsumitzaileak izan ditzakeen arriskuak murriztea da helburu nagusia eta plazerra gero eta seguruagoa izateko. Azkenik, eredu soziokulturala dago, soziologiatik eta antropologiatik egituratutako paradigma hain zuzen ere (Apud eta Romani, 2016). Eredu honen bitartez burutu diren praktikak testuinguru sozial eta kulturaletan egon diren kontsumo praktikak ulertzen lagundu dute, alegia, gizarte tradizionaletan egiten den erabilera tradizionaletatik gizarte garaikidean dauden erabilera arrunt eta kontsumo subkulturala arte (Ibid, 2016.). Sujetuen arau kultural eta sozialak ulertzeko testuinguruan murgildu beharra dago, drogarekiko daukaten perspektiba propioak eta interakzioak behatuz, honen bitartez, laborategi batetik eredu biomedikuak eskaintzen dituen jakintza artifizialak sahiestuz (Apud eta Romani, 2016) ez baitugute kontsumo fenomenoaren ezagutza zabala eta osoa eskeintzen. Pastor eta Lopez-ek (1993) diotenez, eredu mota honetan sujetuaren portaera testuinguruarengatik baldintzaturik dago, hau da, gizarteak ezarritako lege edo arauek sujetuaren kontsumoa baldintzatuko dute eta, bide beretik, arau kulturalek sustantzia zehatz Euskal Herriko Unibertsitatea 2020/2021 35 batzuen kontsumoa erregulatuko dute, mekanismoen bitartez kontsumoaren alde eginez edo kontrol mekanismo modura jokatuz. Gizarteak daukan pisuarekin jarraituz, Lindesmith daukagu, berak, menpekotasuna aztertzerako orduan portaera desbideratuak segregatzen eta estigmatzen dituen gizarteak sustatutako bizitza estiloan jartzen du erdigunean (Apud eta Romaní, 2016). Esan bezala, eredu honek drogen erabilera ikuspuntu sozial eta kulturaletik aztertzen du (Pastor eta Lopez, 1993) eta, modu honetan, biologikoki ulertua izan den fenomenoa zalantzan jartzea lortu du (Apud eta Romani, 2016). Laburbilduz, hiru ereduak azalduta ikerketa honi hobekien moldatzen direnak biopsikosoziala eta soziokulturala dilera esan daiteke, biek errealitate zabalagoa biltzen dutelako. Hala ere, gaur egun eredu biomediku hegemonikoa nabarmena da (Guerrero, 2003), eredu mota honek pertsonaren ardura bilatzen du (Becoña, 2016) eta indibidualizazio baterantz jotzen du, medikalizazioan oinarrituta dagoena (Guerrero, 2003), beraz, emakumearen egoerari ez dio erantzun eraginkorra ematen, ez dituelako testuinguruko faktoreak barne hartzen. Eredu psikosoziala eta soziokulturalak emakume kontsumitzailearen egoerari gehien egokitzen zaiena dela esan daiteke, lanean zehar azaldu izan denez, emakumeak generoak inposatutako rol eta zereginen biktima izan delako eta horrek jatorri soziokulturalak ditu, aipatutako bi ereduek bere gain hartzen dituzten faktoreak hain zuzen ere. Eredu biomediku hegemonikoa geroz eta gehiago hedatzen hasi da, Becoña-k (2016) lau fenomeno aipatzen ditu eredu biomedikua hegemonikoa bihurtzeko oinarrizkoak izan direnak: 1. NIDA-k burutu dituen ikerketen finantzioazioa: NIDA-k munduan drogei buruz dauden ikerketen %85 finantziatzen du, ondorioz, elkarte zientifiko gehienek eredu biomedikua onartu dute. 2. Industria farmazeutikoaren interesak: gaixotasunen merkantilizazioa agerikoa da, negozioentzako aukera moduan ikusten baitute. “Gaixotasunaren kontzientziazioaren aldeko kanpaina finantziatuek errealitatean ez dauden gaixotasun berriak sor ditzake. 36 3. Gaixotasunaren konstrukzio edo sozialki eraikita: Drogei buruz dauden ideiak sozialki eraikiak daude, hortaz, eraikitze horren arabera erabakiko da medikalizazioaren alde egin edo ez, gaixotasuna dela onartzera edo ez. Gaixotasun batzuk estigmatizatuak daude, beste batzuk, aldiz, ez. Berdina gertatzen da sustantzien inkapazitatearekin, farmakoen kontsumoa ez dute pertsona ezgaitzen eta beste sustantzia batzuk, ordea, bai. 4. Eredu honen defendatzaileen azpian dauden prozesu psikologikoak: eredu biomedikua erabiltzen duten pertsonen formakuntza profesionala baldintzaturik egon dira, pertsonen egoera era zehatz batera ulertzeko, normalean, eredu erredukzionista batean ulertzera. Eredu biomedikua psikiatriaren eragina dauka, medikalizazio baterantz jotzen baitu. Honen harira, Foucault-ek aparatu psikiatrikoak sujetuen kategoria zehatz batean boterea aplikatzeko tresna bezala ulertzen du (Guardia, Urterik gabe), beraz, patologizatutako sujetuen kontrol bati buruz hitz egin daiteke. Bestalde eredu penalak eta eredu biomedikuak sujetuaren identitatea erabakitzen eta eraikitzen dute, hau da, eredu penalak droga legal eta ilegaletan eta biomedikua “gogor” eta “bigun” artean sailkatzen dituzten heinean eredu penalak erabakiko du nor den delitugile eta medikuek nor daukan gaixotasuna (De Miguel, 2016). Paradigma biomedikua 1850 eta 1930eko botere psikiatrikoak izan zuen eraginarekin alderatu daiteke, garai hartan Foucault-ek idatzitako Poder Psiquiatrico liburuan dioenez, psikiatriak egia inposatzeko diskurtsoa zuen eta diskurtso horretatik abiatuz pertsonen asiloa baloratzen zuten (Guardia, U.G.), hau da, pertsonak patologizatuz medikalizazioan oinarritutako erantzuna ematen zuten. Hortaz, medikalizazioan oinarritutako paradigma biomedikua pertsonen patologizazio soil baterantz jotzen duela esan daiteke estigmatizazioa handituz. Gainera, emakumeen egoera ez da kontuan hartzen, hau da, biologian oinarritzen den heinean emakumeek sufritzen duten opresio eta zailatasun sozial eta kulturalak alde batera uzten dira, eta, beraz, emakumearen errekuperazioa ez da guztiz gauzatzen, askotan faktore sozio-kulturalek biologikoak baino Euskal Herriko Unibertsitatea 2020/2021 37 pisu handiagoa baitute. Botere psikiatrikoa alde batea utziz, hasieran azaldutako biobotereak baita ere pisu handia hartzen du, bioboterea ezartzeko edo burutzeko diskurtsoek biomedikuntzarekin antz handia daukatelako, egia azaltzeko eta ondoren inposatzeko diskurtso politikoak dira, zifra edo beste azalpen batzuetan oinarrituta daudenak (Estevez, 2018). Laburbilduz, botere psikiatrikoa eta biobotereak bien artean osagarritzen dira, disziplinamendu eta mekanismo baztertzaile tresna bezala jokatuz. Izan ere, gaur egun menpekotasunak burmuinean daukaten eraginaren bitartez baloratzen dira, gaixotasun mentala den heinean pertsonaren asilo edo ingresoa erabakitzen da haien agentzia kenduz gaixo konsideratzen dutelako. Hau da, droga kontsumitzaileen egoera identifikatzean faktore sozialak alde batera uzten dira faktore biologikoei lehentasuna emanez. Psikiatriak duen drogomenpekotasunari buruzko diskurtsoak burmuineko gaixotasunean oinarritzen da, eta, beraz, diskurtso hegemonikoa izanik faktore sozialak ez dira kontuan hartzen. Ildo beretik, Foucault-ek zion psikiatria diskurtso eta aparatoek sujetuaren kontrola edo kolektibo zehatzen kontrola izateko sortua izan zela eta ez, ordea, pertsonen osasuna hobetzeko (Guardia, urterik gabe), modu honetan esan daiteke kontrol mota hau estigmaren sortzaileak direla, sujetu zehatz batzuk gizartetik at uzteko mekanismoak bihurtuz, baita disziplina tresnak ere pertsonaren portaera bideratzeko gizartean bete behar dituen funtzioak bete dezan. 3.5. Komunitateko Gizarte Langintza. Orain arte azaldutakoari eutsiz, estigma, intersekzionalitatea eta droga-kontsumoaren inguruan dauden idei eta diskurtsoak soziokulturalki eta politikoki eraikitak daudenez, egoerari modu komunitarioan aurre egitea errealitateari moldatzen den paradigma dela esan daiteke. 3.5.1. Komunitatea 38 Komunitatea zertzan datza eta zer den argitzeko eta kontzeptua garatzeko definizio bat baino gehiago erabili daiteke, alegia, Marchioni-k (1999) kontzeptu honen inguruan ekarpen handiak egin dituela esan daiteke horregatik haren ekarpenetan oinarritzea ezinbestekoa da. Autoreak dioenez, komunitateak faktore estruktural batzuk komunean dauzkatenean gauzatzen da, biztanleria, toki edo territorioa, eskaera eta baliabideak dira eta haien arteko harremanaren arabera komunitatearen garapena egongo da, hau da, Marchioni-k (2015) dioenez, komunitatea komunean dauzkaten baliabide eta eskaerekin eremu zehatz batean bizi diren biztanleak dira. Ildo beretik, Ander-Egg-ek (2011) Marchioni-k aipatutako faktore batzuekin bat egiten du eta beste hiru gehitzen ditu, hots, herentzia soziala partekatzea, pertenentzia sentimendua eta helburu komunak izatea. Era berean, Rene Koning-ek (1971) komunitateari begira aspektu edo ezaugarri lokala eta bere tamaina mugatu behar duela azpimarratzen du onartuz espazio geografiko zehatz batean komunitate bat baino gehiago aurkitu daitezkeela. Hala ere, esan denez badaude beste autore batzuk komunitatearen definizioa landu dutenak eta toki edo territorioa komunean izatearen faktorea alde batera utzi dute beste faktoreei garrantzia gehituz (Ante eta Reyes, 2016), hala nola, Grande et al. (1995). Autoreek adieraziz komunitatea egoteko partekatze sentimendua, komunean dauzkaten erreferentziak, harremanetan dauden pertsonak eta harrera sentimendua egon behar dira eta, ildo beretik, komunitatearen parte diren sujetuentzat euskarri soziala izan daitekeela diote. Halaber, komunitatea egon dadin garapen eta antolaketa komunitarioa lortu beharra dago eta horretarako kideen ongizatea lortuko duen 3 faktoreez osaturik dagoen prozesua egon behar da (1) inplikatutako biztanleen parte-hartzea autogestioaren bitartez haien protagonismoa barneratuz, (2) administrazio lokalen inplikazioa, (3) baliabideen erabilpen koordinatua, profesionalen parte-hartzearekin komunitatearen garapena sustatzeko (Marchioni, 1999). Hortaz, Marchioni-k (1999) hiru eragile edo protagonista nagusi azpimarratzen ditu komunitatearen garapen eta biztanleria, administrazio lokala eta baliabide tekniko eta profesionalak, hala ere, garrantzitsua da komunitatearekin batera esku-hartzea askotan administrazio lokalek ez baitute biztanleen egoera eta bizipenak kontuan hartzen, hau da, Euskal Herriko Unibertsitatea 2020/2021 39 Melero-k (2017) egokitutako esaldia “todo por la comunidad pero sin la comunidad” (50. or.) sahiestea da komunitatearen guztizko garapena bideratzen duena. 3.5.2. Biztanleen parte-hartzea eta pertenentzia sentimendua. Ikerketa honetan lantzen den arazoa edo gatazka, hau da, emakume kontsumitzaileen egoera zaurgarria eta estigma ez da arazo indibidualera mugatzen, lanean zehar adierazi denez eremu sozial, politiko eta kulturalera zabaltzen da, hortaz, esku-hartze eta garapen komunitarioa funtsezko prozesuak izan behar dira. Horretarako, komunitatearekiko pertenentzia sentimendua falta ezin den faktorea da eta sujetuen parte-hartzearekin harreman estua dauka (Grande, et al., 1995). Pertenentzia sentimenduarekin jarraituz, Grande-ren et al. (1995) ikerketa komunitarioan egindako auzoen pertzepzioarekin alderatu daiteke, alegia, komunean daukaten historia partekatu, elkarrenganako kontzientzia eta arazoen aurrean komunitate guztia batera aurre egitea da pertenentzia sentimenduaren sortzailea. Sujetu edo biztanleen parte-hartzeari begira, esan beharra dago antolakuntza komunitarioan inplikatzen direnean bakoitzaren eta komunitatearen parte diren pertsonen bizitzaren hobekuntza lortzea dutela helburu, hau da, parte-hartze komunitarioak konpetentziak, antolaketa funtzioak garatu eta komunitatearen beste kideekin harremana izatea errazten eta lortzen du (Ramos eta Maya, 2014, 4. or.). Kideen inplikazioa edo parte-hartzea komunitatearen eta parte-hartzaile bakoitzaren egoeraren ezagutza errazten du enpatia eta elkarlaguntza sustatuz eta ez bakarrik hori, inplikazio horrek kide batzuen integrazioa bermatzen du momento horretara arte baztertuta zeudenen egoeraren berri izanik. Horretaz gain, pertenentzia sentimenduak identitatea eraikitzen laguntzen du (Ante eta Reyes, 2016) eta identitateak sujetuaren zein komunitatearen garapen eta hobekuntza dakar, modu berean, komunitateak identitate propia eraikitzen duenean haien helburuak eta nahiak zehazten laguntzen du. 40 5. Analisia Lan hau gidatzen duten hipotesiak Metzineres-eko datu enpirikoekin eta marko teorikoan landu diren ekarpenekin aztertuko dira jarraian.Ikerketa honetan Metzineres elkarteko emakumeen interpretazioak sakonki ikertzeko ahalegina egin da. Izan ere, praktikaren bitarteko parte-hartzeak eta bertako emakumeen ikuspuntua, esperientziak eta errealitateak ezagutzeko eta gerturatzeko teknika ezinbestekoa da. Hau da, askotan praktikak teoria baino gehiago laguntzen du errealitatera hurbiltzen. H1: Instituzioek joera estigmatizatzailea dute eta kontsumo aktiboak dituzten emakumezkoak (eta genero disidentziak) diskriminatzen dituzte. Instituzio publikoak gobernuaren parte diren antolaketa publikoak dira, hortaz, indarrean dauden lege eta politiketan oinarriturik funtzionatzen dute. Halaber, instituzioaren eta bertan lan egiten duten profesionalen jarduerak oinarri duten politiken eta legeen eragina izango dute. Hala ere, indarrean dauden legeak eta politikak ez ezik, bertako langile edo profesionalak moralaren arabera jardungo dute ere Instituzio publikoen jarrera nolakoa izan daitekeen jakiteko, legeek eragin dezaketen ondorioak azpimarratzea ondo legoke. Gainera, ezinbestekoa da aipatzea legeak sistema kapitalista, neokolonial eta patriarkalara dutela oinarri eta, beraz, sistema mota horien eragina izango dutela. Era berean, Grigoravicius eta Slapak-ek (2007) adierazitakoarekin bat egin daiteke, sustantzia zehatz batzuen penalizazioak kontsumitzaileen kriminalizazioa eragin du, haienganako errepresioa handituz. Autore berdinen arabera, 80. hamarkadan instituzioen aldetik esfortzu handia egin zen drogen kontsumoa zigortu edo erreprimitzeko erabiltzaileenganako estigmatizazioa areagotuz. Hots, instituzio publikoen aldetik droga erabiltzaileenganako errepresioa sustatuz kategoria zehatz batean kokatzea eragin du, droga ilegalen kontsumitzaileen kategoria hain zuzen ere, modu honetan, estigmatizazio prozesua eraginduz (I. irudian). Boiteux eta Pádua (2015) orain arte azaldutakoarekin ados daudela esan daiteke, haiek Brasil-en drogen penalizazio eta kriminalizazioari buruzko ikerketan azaltzen dutenez, droga kontsumoa ilegala izanik kontsumitzaileari kriminal moduan tratatzea zilegi egiten da estitmgatizatua dagoen kontzeptu eta jarrera izanik. Euskal Herriko Unibertsitatea 2020/2021 47 Hala ere, aipatu denez, legeak ez ezik, moralak instituzioetan lan egiten duten profesionalen jardunean eragina dauka. Gainera, morala eta legea askotan eskutik doaz, moralean oinarrituz legeak egiten dira eta moralak askotan legeen eragina dauka. Morala eraikuntza soziokulturala den heinean, diskurtso soziopolitikoen eragina izango du eta Rubio-k (2001) zentzu horretan, diskurtso sozial baztertzaileak aipatzen ditu. Diskurtso horien arabera, moralaren ikuspuntutik drogomenpekotasuna duen pertsona bati ez zaio pertsona funtzional bezala ikusten, gaixo edo desbideratu bezala ikusten zaio. Hori dela eta, kategoria horietan kokatzeak pertsonarekiko estigmatizazioa eta patologizazioa dakar. Izan ere, marko teorikoan azaldu denez, droga kontsumitzaileari portaera negatiboak espero diren kategorian kokatzea estigmatizazioaren prozesuaren parte da. Orain arte azaldutakoa droga erabiltzaileetan ez ezik, beste ezaugarri batzuetan ere aplikatu daiteke, hala nola, intersekzionalitatearen planteamendua jarraituz transexuala den emakumeetan, lan sexualean jarduten dutenetan eta emakume arrazializatuetan besteen artean. Metzineres-eko intersekzionalitateari buruzko podcast batean 4 emakumeen artean hitz egiten dute, Sara, Ana, Naiara eta Saioa izenak jarri zaizkie6eta Sarak honako hau esaten du: SARA: “Me reuní con los DGAIA para a ver si quedábamos en un pacto con el tema de los niños de más tiempo menos tiempo, entonces yo solicité que yo ya llevo 8 años así[...] que ya me dejaran tenerlos el fin de semana entero, uno si uno no, no pido todos de momento. Y así dejar de tenerlos solo el sábado por la mañana y dejarlos por la tarde porque solo en 3 horas me las como en el viaje. Si yo soy una mujer cis yo en dos años habría tenido a mis hijos, porque conozco un montón de casos de parejas chico/chica que tenían problemas con el alcohol, con la droga y los niños estaban desamparados, en dos años se han puesto las pilas se han desintoxicado, han encontrado trabajo, se ha metido a un curso, han cambiado su ritmo de vida en dos años y les han devuelto a sus hijos. Yo llevo 8 años para que me los dejen un fin de semana entero!” MARIA: “[...] Sara es una mujer trans, gitana, ha usado drogas, es pobre etc. se ve como eso le repercute en el tema de la custodia con sus hijos” NAIARA: “Yo he pasado una historia similar a la de Sara, con mi hijo que tiene 11 años, hace años tuve que tirar la toalla porque ningú juez de menores [...] va a sacarlo de un 6Izen fiktizioak jarri zaizkie, datuen pribatasun eskubidea errespetatzeko. 48 entorno familiar para darselo a una transexual que no tiene trabajo, no tiene una profesión, que en realidad si que la tenemos pero para ellos no existe. Solamente somos trans tenemos ese puesto, ese rótulo [...], estamos encasilladas [...]” Transkripzioen 1. atala. Beraz, emakume hauen esperientziak eta ikuspuntuak kontuan hartuz, instituzio publikoak, gizarte zerbitzuak, epaitegiak eta beste batzuk izan daitezkeen moduan joera estigmatizatzailea dutela esan daiteke. Hasieran aipatu denez, morala eta legea oinarrizko faktoreak dira estigmatizazoa gauzatzeko. Aurreko transkripzioetan azaldu dutenez argi antzeman daiteke droga kontsumitzaile, transexual, sexu-langile eta arrazializatua izatearen ondorioak. Izan ere, droga kontsumoa morala eta legearekin topatzen da eta transexuala edo sexu langilea ezaugarriak moralarekin, “gaizki” dagoenarekin lotzen baita. Horren harira, Goffman-i (1989) jarraituz eta ondorio batera ailegatuz, estigmatizatutako ezaugarri edo jarrerak gizartearen arauetatik at gelditzen direnak dira, kategoria moral handia dutelako. Problematika honen inguruan sakontzeko Metzineres-ek sortutako material kuantitatiboan zenbat emakumek jasan dute estigmatizazioa arreta sozial, osasun arreta, judiziala, poliziala eta espetxe-instituzioengandik adierazten da. I. Taula: Instituzioengandik estigmatizatuta sentitu diren emakumeak. Nondik jaso duten estigma Galdetutako emakumeak Estigmatizatuta sentitu direnak Arreta soziala 24 19 Osasun arreta 25 17 Sistema judiziala 22 11 Sistema poliziala 20 5 Espetxe sistema 21 10 Iturria: Egileak egina Metzineres-eko datuetan oinarrituta. Taula aztertuz eremu gehienetan galdetutako emakumezkoen erdiak baino gehiagok estigmatizatuta sentitu direla onartu dute. Azpimarratzekoa da eremu soziala izan dela Euskal Herriko Unibertsitatea 2020/2021 49 emakumeak gehien estigma jaso duten eremua eta hemen gizarte zerbitzuak sar daitezke arreta soziala baitira. Ondoren, osasun arreta doa galdetutako % 68 sentitu dira estigmatizatuta bertako profesional eta praxis-agatik. Azkenik, espetxe-sisteman galdetutako %47,6 emakume, sistema judizialean %50 eta polizialean %25 sentitu dira estigmatizatuak. Metzineres-eko instagram kontuan igotako bideo batean bertako emakume batek bere bizipen pertsonalari buruz hitz egiten du. Ana izena jarri zaio eta osasun arretan jaso edo nabarmendu duen estigmatizazioa azaltzen du, zergatik izan den eta nolako arreta izan duen adieraziz: ANA: “[...] ya sea a la hora de acercarme a una entidad a pedir ayuda, ya sea la hora de ir a un médico, la visión sanitaria al hecho de entender que tú manifiestas ser una trabajadora sexual cambia completamente, las dolencias que se pueden conexionar con otras enfermedades de diferentes órganos que pueden tener las mismas manifestaciones que enfermedades de transmisión sexual, automáticamente las analizan como transmisión sexual y automáticamente estás estigmatizada. Hay códigos internos que se pasan información los médicos porque eres una trabajadora sexual porque eres una mujer trans y porque eres prostituta o porque eres drogodependienta [...]” Transkripzioen 2. atala Kasu honetan Ana osasun arretatik nola sentitu den adierazi du, sentitu duen estigma adieraziz. Gainera, osasun arretako profesionalen ikuspegi horrek droga kontsumitzailearen estruktura estigmatizatzailea ez ezik, beste batzuk ere igarotzen ditu, esaterako, sexu-langile izatea eta transexuala. Kasu horretan argi antzeman daiteke estigmak eta opresioak dauzkan geruza desberdinak, estruktura baztertzaile desberdinen gurutzaketek eragiten dituzten ondorioak. Azalpen honetan intersekzionalitatea aipa daiteke berriro, nola kontsumoarekiko dagoen estigma beste batzuekin metatzen edo batzen denean opresio, diskriminazio eta kategorizazio bat baino gehiago sufritzen den. Bestalde, morala agerikoa da, aiptatutako 3 ezaugarri horiek pisu morala daukatelako eta gizartearen arauetatik edo “normala” denatik at gelditzen direlako. Beraz, morala eta legea haien artean elkar-eraginduz instituzioen eta bertako profesionalen jarduna eta funtzionamenduan eragiten dute, eraikuntza soziokultural eta politikoa daukan estigmatizazioa sortuz. Gainera, ezin da estimatizazio bakar bati buruz hitz egin, transkripzioetan ikusi denez kontsumitzailea, transexuala, sexu-langilea eta arrazializatua izateagatik estigma jaso dute, beraz, estigma kapa anitzak azpimarra daitezke. 50 H2: Eredu biomedikua asistentzialista izanik, estigmatizazioa, arazoen kronifikazioa eta indibidualizazioa eragiten du, horren aurrean komunitatea baliabide eraginkorra izanik. Asistentzialismoa momentuan ematen den laguntzarekin lotzen da, alegia, arazoen estrukturetara jo beharrean momentuko arazoa konpontzeko ematen den baliabideari deritzo. Horrekin lotuta, marko teorikoan azaldu denez, droga kontsumoa aztertzerako orduan eredu biomedikua da gaur egun nagusitzen dena. Eredu hori erredukzionista dela esan daiteke, pertsonaren burmuinean jartzen delako arreta, faktore soziokulturalak alde batera utziz (Becoña, 2016). Beraz, ikuspegi soziokultural eta biopsikosozial batetik esan daiteke eredu biomedikuak eskaintzen duen arreta asistentzialista dela arazoaren estruktura alde batera uzten duelako, alegia, sujetuaren testuingurua. Beste modu batera esanda, asistentzialista dela esan daiteke, hainbat faktore hartzen dituen beste eredu batetik aztertzen bada. Halaber, asistentzialismoa sujetuenganako indarkeria bezala ulertzen da, izan ere, Desviat-ek (2017) bazterketa eta gabeziaren paliatibo gisa bilakatzen eta funtzionatzen duela aipatzen du sistema politiko-ekonomikoaren akatsak estaliz. Beraz, izenak dioen moduan paliatiboa izatean ez du arazoaren konponbidea bilatzen, kronifikazioa baizik. Horretaz gain, marko teorikoan azaldu denez biomedikuntzak kontsumoa gaixotasun gisa ulertzen du burmuinean aldaketak eragiten dituelako. Hau da, “[...] “[El consumo] Se considera un transtorno cerebral porque genera cambios funcionales en los circuitos del cerebro” (NIDA, 2014) eta horrek arazoaren kronizitatea bermatzen du burmuineko aldaketa horiek aldatu ezin direlaren ideia egonkortu delako. Beraz, eredu biomedikuak eta suposatzen duen asistentzialismoak droga kontsumitzaileen egoera kronikoan bihurtzen du. Eredu hegemonikoaren logikatik abiatuz, gaixotasuna normalizaziotik at dagoen gorputza dela kontsideratzen da eta horregatik eredu horrek gorputza normalizatzen ahalegintzen da, gorputz gaixoa osasunean sartzeko, hau da, biomedikuntzaren arazo printzipala ez da osasuna, normalizazioa baizik (Castrillon eta Pulido, 2003). Hori dela eta, eredu horrek suposatzen duen trataera, hau da, gorputz gaixoa kontsideratzen den einean, gaixotasuna duen sujetu bezala tratatzea zilegi egiten da, normala den sujetutik aldentzen dena eta horrek pertsonarenganako estigmatizazioa sortzen du. Euskal Herriko Unibertsitatea 2020/2021 51 Kasu honetan botere biomediku hegemonikoek erabakiko dute sujetuaren identitatea, nor den gaixoa eta nor ez eta estigma deskalifikaziozko atributoa izanik ondoriozta daiteke botere biomedikuek ezartzen dutela sujetuen estigma (Goffman, 1989). Beraz, jakinik gaixotasun mentalaren kategoria gure garaiko episteme edo gizarte jakintza zientifiko jakin batean oinarritzen dela (Foucault, 2005) talde horretan kokatzen dituen eredua, alegia, eredu biomedikua, ezaugarri estigmatizatzaileak dituela esan daiteke. Horren harira, Anak Metzineres-eko emakumea, gorputz gaixoak, asistentzialismoa, emakumeenganako medikalizazioa eta estigmatizazioa aipatzen ditu, honako hau esanez: ANA: “Cuando eres consumidora de drogas tu neurodivergencia a la hora de procesar el entender aspectos sociales como tu mente procesa la estructura social de la sociedad automáticamente queda ninguneada y queda marcada como que eres un cuerpo enfermo. Creo que también uno de los aspectos que se debería trabajar mucho y que cada vez está más silenciado es que es cada vez más un volumen alto de personas en el contexto en el que estamos mujeres de sean cis o trans que están siendo medicalizadas porque se está entendiendo que la solución es la medicina europea y la medicina occidental que no tratan de prevenir, sino de paliar. Creo que es un punto que tenemos que desarrollar con calma” 3. atala. Zati horretan emakumeak kontsumitzen dutenean, gorputz gaixoa kontsideratzen dituztenean gizartetik eta osasunetik jasotzen duten gutxiestea eta estigma azpimarratzen du. Horregatik, gero eta emakume gehiago medikalizatuak izaten dira gorputz gaixo gisa jotzen direlako. Gainera, bertan dio Europear medikuntzak prebentzioan baino, “gaixotasuna” leuntzean edo paliatzean jartzen duela arreta. Leunketa horrek aurrerago azaldu den kronifikazioarekin lotu daiteke, ez baitu erantzuna bilatzen. Gaiaren harira, botere biomedikua osasunean baino, normalizazioan jartzen du arreta, botere horrek bere logikaren baitan ezarritako normatibitatean hain zuzen ere (Castrillon eta Pulido, 2003). Hori dela eta, eredu hori marko teorikoan azaldu denez bioboterearen (Foucault, 2002) ondorengo boterea da, normatik at gelditzen den gorputza gaixotzat jotzen duelako eta medikalizaziorantz bideratzen duelako, biztanleriaren kontrola eta gorputzen kontrola lortzeko. Horrekin bat eginez, Castrillo eta Pulido-k (2003) esandakoa azpimarratu beharra dago, “el saber biomédico penetra en los cuerpos como gran poder normalizador” (190.or.). 52 Bestalde, gaur egungo eredu hegemonikoa erantzun eraginkor bezala ulertzen da eta egoeraren kronifikazioa ez ezik, indibidualizazioa ere eragiten du. Bestela esanda, kontsumitzailearen patologizazioa egiten denean, arazoa bere buruan dagoela adierazten da eta suposaketa horrek arazoaren indibidualizazioa eragiten du, arazoa bakoitzaren burmuinean dagoelako eta ez, aldiz, testuinguru soziokulturalean. Transkripzioak berriz aztertuz, asistentzialismoa eta komunitate baten parte izatearen aldeak azaltzen dira jarraian, bere errealitatea eta elkarteko beste emakumeena zein izan den azalduz: ANA: “Creo que una de las cosas importantes que nos muestra Metzineras a la hora de ver cómo las usuarias empiezan a entender son parte de un proyecto y que no son asistenciadas por un proyecto” MARIA: “[...] que estaba libre de prejuicios que ahí todas aportaban algo que era una perspectiva muy empoderadora más allá del asistencialismo, de la institucionalización” ANA: “lo que hermana el proyecto de Metzineras a la hora de entender las consumidoras no como enfermas sino como personas a las cuales se les tiene que ayudar a acompañar y tal vez a reducir esos daños en el consumo a la hora de poder empoderarla y desestigmatizarlas” 4. atala. Transkripzioetaz kanpo, 2021eko maiatzeko 21ean Metzineres-eko emakume batekin izandako elkarrizketa informalean honako hau esan zuen: “Metzineres me ha ayudado en todos los procesos institucionales que he tenido, hacen informes de valoración para que yo pueda presentarlos ante el juzgado y poder demostrar que ando haciendo cosas y no solo me prostituyo o me drogo que es lo que creen los del juzgado” honi jarraian “Estuve en una comunidad terapéutica 1 año y lo primero que hice al salir fue pillar. Lo tengo claro que ese tipo de comunidades no sirven de nada, en cambio, en Metzineres me han ayudado y me siguen ayudando en muchas cosas, una de ellas en mi consumo y en mis procesos”. Transkripzioak eta elkarrizketa informala aztertuz Metzineres-eko bi emakumeek komunitate eta proiektu baten parte sentitzeak suposatu dien onurak antzeman daitezke. Besteak beste, haien komunitatean gaixo bezala ez jotzeak baizik eta pertsona gisa eta asistentzialismoa baino haratago joateak bertako emakumeen egunerokoa aldatu du. Komunitatea sortzea eta Euskal Herriko Unibertsitatea 2020/2021 53 bertan parte-hartzea eskaini dien ahalduntzea desestigmatizaziorako bidea izan dela antzeman daiteke. Asistentziatuak izatearen sentimendua ez izatea ongizatea eta garapena suposatu du, instituzioek erabilitako eredu hegemonikoak eragindako egoeraren kronifikazioa gaindituz. Hortaz, eredu biomedikuaren aurrean emakume horien errealitatea aztertu ondoren Gizarte Langintza Komunitarioan jar daiteke arreta, testigantza horiek irakurriz disziplina honetatik lor daitezkeen bideak zabaltzen baitira. Metzineres-eko emakumeen testigantzak aztertu ahal izana errealitate berriak ezagutzeko aukera eman du, ikuspegi zabalagoa eskaini baitu. Hau da, ikusi ahal izan da errealitatean droga kontsumoan eredu biomedikuaren bidez esku-hartzean hainbat ezaugarri at gelditzen direla. Horrekin batera, ez dela behar bezalako arreta eskaintzen eta horrek suposatzen duen asistentzialismoaren bidez indibidualizazio zein kronifikazioa bermatzen dela. Bukatzeko, analisian parte-hartu duten emakumeek eredu biomediku asistentzialistaren aurrean komunitatea eta pertenentzia sentimenduak eta ahalduntzeak suposatu dieten laguntza azpimarratu dute. H3: Droga kontsumo aktiboak dituzten emakumeekin kontaktua eta harremana izatea estigmarekin apurtzeko tresna da. Hipotesi honi begira, marko teorikoan ulertu ahal izan denez estigma estereotipo eta aurreiritzien bitartez eraikitzen da (II. eranskina), beraz, estigmarekin apurtzeko estereotipo eta aurreiritziak deseraikitzea beharrezkoa izango da. Horretarako, bide bat baino gehiago dagoela esan daiteke, alegia, estereotipoak eta aurreiritziak sortzen dituzten estrukturen aldaketa eta emakume estigmatizatuekin harremana izatea. Harremanetan egoteak siniskera faltsuen aurrean errealitatea ezagutzea errazten du, hau da, estigmatizazio egoeran dauden pertsonekin kontaktuan izatea estereotipoekin apurtzea errazten eta laguntzen du (RIOD, 2019). Ildo beretik, harremana izatea edo kontaktuan egotea komunitate osoaren parte-hartzearekin lotzen da, alegia, antolakuntza komunitarioarekin. Bertan inplikatzen direnean komunitatearen parte diren sujetuen hobekuntzara ailegatu daiteke, hau da, parte-hartze komunitarioak konpetentziak, antolaketa funtzioak garatu eta beste kideekin harremana izatea 54 errazten du (Ramon eta Maya, 2014). Horretaz gain, komunean daukaten historia partekatu, elkarrenganako kontzientzia eta arazoen aurrean komunitate guztia batera aurre egitea da sentimendu horren sortzailea (Grande et al., 1995). Beraz, teorikoki esan daiteke bizilagunen inplikazioa estigmaren desagerpena bermatu dezakeela, kontaktuaren bidez errealitatea ezagutzen delako siniskera faltsuak deseraikitzeko tresna izanik. Halaber, antolakuntza komunitarioak eta parte-hartzeak kideen ahalduntzea dakar, izan ere, komunitatean bakoitzak eremu pertsonaletik at dagoen rol-a betetzean erabilgarritasun sentimendua sortzen du (Courtier, Grande et al. aipatua, 1995). Hortaz, antolakuntza komunitarioa eta inplikazioa tresna eraginkor gisa uler daitezke, alde batetik, sujetu guztien harteko harremanak sustatzen dutelako eta, bestetik, ahalduntzea lortzen delako. Bi baliabide horiek ezinbestekoak izango dira estigmarekin apurtzeko eta komunitatearen garapena lortzeko. Bestalde, aztertutako proiektu komunitarioak burutzen dituen ekintza komunitarioak eta helburua azpimarratzea ondo legoke. Metzineres-eko proiektu komunitarioan egiten diren ekintzak hainbatekoak dira, esaterako, lanak espazio komunitarioetan eta irteera kulturalak. Gainera, “VidaAlegre” izeneko zentro sozialean jarduera prestakuntzak, kulturalak, sozialak eta terapeutikoak burutzen dituzte (Roig, 2019). Hori gutxi balitz ere, bertako emakumeekin konektatzeko, trukatzeko, elkartasuna adierazteko eta euskarria edo laguntza adierazteko aukera ematen dute (Ibid.). Horren adibide argia astero antolatzen dituzten eginkizun eta ekintzak dira irudi honetan adierazita daudenak: 3. Irudia: Metzineres-eko maiatzeko asteko ekintza komunitarioak. Euskal Herriko Unibertsitatea 2020/2021 55 Iturria: Metzineres-eko Instagram kontutik aterata, 2021. Egunero antolatzen dituzten egitarauak hilero eguneratzen dituzte, hau da, hilabete bakoitzean asteko egitarauak berrantolatzen dituzte eta sare sozialetan argitaratzen dute auzoko bizilagunak bertara daitezen. Metzineres-etik uste dute komunitatea edo auzokideak haiekin boluntarioki kontaktua izatearen bitartez estereotipo eta siniskera faltsuak deseraikitzeko modu eraginkorra dela eta ez daude oker, Aura Roig-ek (2019) honako hau aipatzen du: “El estigma que recibían por parte del vecindario no sólo ha disminuido sino que, actualmente, son consideradas parte imprescindible de la comunidad y agentes de cambio para la mejora del barrio” (171. or.) Gainera, astero Agora Juan Andrés espazio komunitarioan antolatzen dituzten ekintzetara bertaratu diren auzokideei egindako galdeketa batean Metzineres-eko eta hango emakumeekiko zein pertzepzio eta errealitate ezagutu duten azaltzen dute, honako hau berreskuratuz: M.E.3: Que pensais de la llegada de Metzineras al barrio con su trabajo comunitario? 4. AUZOKIDEA: Pues mira yo al principio no sabía muy bien, no lo conocía el trabajo que hacían pero yo creo que es fundamental para las mujeres que usan drogas tener un sitio donde se les acoja, donde se les cuide, se les mime, la pueda ver el médico… Metzineras ha hecho visible que la gente que usa drogas son gente tan normal como cualquiera, con un problema como cualquiera tiene el suyo, y que bueno que lo menos que podemos hacer es apoyarlas y darles visibilidad, yo ahora no veo una drogadicta veo a una persona con su nombre, porque nos conocemos. Y bueno, a mi me parece que eso ya es un gran cambio. M.E.4: Cómo cambia el barrio desde que Metzineras aparece por aqui, por el Agora? 5AUZOKIDEA: Cuando entra un colectivo como Metzineras en estos espacios entramos en contacto personas que igual de otra manera es más difícil, porque hay prejuicios, porque tenemos miedo, porque no conocemos al otro a la otra, entonces cuesta mucho relacionarse y este espacio es fantástico para que nos conozcamos para que haya esa mirada de ida y de vuelta y es fantástico! 5. atala Atal honetan hitz egiten duen 4. azokidea Metzineres-ek eskaintzen duen espazio komunitarioaren beharra azpimarratzen du, proiektuak lortutako bisibilizazioaz hitz egiten du eta estereotipoaren deseraikitzea. Izan ere, auzokideak jada drogomenpekoa ez duela ikusten 56 garrantzitsu eta erabakigarria izan da. Haien iritzia/esperientzia entzun eta emaitzak ikusi eta gero konfirmatu daiteke instituzio formaletatik kanpo komunitatea sortzea eta bertako sujetuen parte-hartzea, harreman interpertsonalak eta ahots propioa sustatzea estigma, diskriminazio eta bazterketa gainditzeko baliabide eta tresna eraginkorrak izan direla. Laburtuz, estigmatizazio, asistentzialismo, diskriminazio eta bazterketaren kontra borrokatu nahi bada, logika kapitalista, neokolonial eta patriarkalaren arabera jokatzen duten instituzioetatik urrun Gizarte Langintza Komunitarioa sustatu beharra dago. Modu honetan estigma gainditzeaz gain, kontsumo aktiboak dituzten emakumeen ahalduntze eta ongizatea lortzeko, haien oinarrizko eskubideak bermatuz. Aurrekoarekin lotuta, Gizarte Langintzaren helburu nagusia sujetuen ongizatea izanik, esan daiteke Metzineres-eko proiektua eta lortutako emaitzak disziplina horretarako adibide esanguratsua dela. Komunitatearen kontzeptuaren berrantolaketa berria egitea eta bere garapena sustatzea, arazo sozial berrien agerpena eta bilakaera komunitatearen etengabeko bilakaera suposatzen du. Baliabide eta antolakuntza mota hori indartu beharra dago, ikerketa lan honen emaitzek Gizarte Langintza Komunitarioari instituzio publikoetatik aldendutako eta euskarri sozialean, parte-hartze sozialean eta elkarlaguntzan oinarritutako perspektiba berria erakutsi duela esan daiteke, asistentzialismotik urrun dagoena. Parte-hartze sozial eta euskarri zein laguntzan oinarritutako komunitatearen berrantolaketa kontsumo aktiboengatik estigmatizatuta dauden emakumeei konponbide edo aukera berria ematea suposatu du. Beraz, Gizarte Langintzak horrelako potentziazio berriak bilatu behar ditu, orain arte funtzionatu ez duten komunitateen transformazioak sustatuz. Komunitateko Gizarte Langintzari perspektiba berriak zabaltzeko aukera izan daiteke, orain arte hartutako bideen aurrean beste alternatiba desberdina izan dadin, estruktura baztertzaileak dituzten sistemen baitan dauden instituzio formaletatik aldentzen den alternatiba hain zuzen ere. Euskal Herriko Unibertsitatea 2020/2021 63 7. Bibliografia Arostegui, Elisabeth eta Urbano, Aurora (2004). La mujer drogodependiente: especifidad de género y factores asociados. Universidad de Deusto; Deustuko Unibertsitatea. Eskuragai: http://www.enlinea.cij.gob.mx/Cursos/Hospitalizacion/pdf/LAMUJERDROGODEPENDIEN TE.pdf Apud, Ismael, eta Romaní, Oriol (2016). La encrucijada de la adicción. Distintos modelos en el estudio de la drogodependencia. Salud y drogas,16(2), 115-125. Eskuragai: https://www.redalyc.org/pdf/839/83946520005.pdf Ante Lezama, Minerva, eta Reyes Lagunes, Isabel (2016). Sentido de comunidad en el barrio: una propuesta para su medición. Acta de investigación psicológica,6(3), 2487-2493. file:///C:/Users/leire/Downloads/S200747191630059X.pdf Alan, David eta Cortez, Liliana (2017). Procesos y fundamentos de la investigación científica. Eskuragai: http://repositorio.utmachala.edu.ec/bitstream/48000/14232/1/Cap.4-Investigaci%C3%B3n%2 0cuantitativa%20y%20cualitativa.pdf Ardèvol, Elisenda eta Lanzeni, Debora (2014). Visualidades y materialidades de lo digital: caminos desde la antropología. Anthropologica,32(33), 11-38. Boiteux, Luciana, eta Pádua, Joao (2014). Respuestas estatales al consumidor de drogas ilícitas en Brasil: un análisis crítico de las políticas públicas (penales y civiles) para los consumidores. En busca de los derechos, 65. Becoña, Elisardo (2016). La adicción “no” es una enfermedad cerebral. Papeles del psicólogo,37(2), 118-125. Eskuragai: https://www.redalyc.org/pdf/778/77846055004.pdf 64 Burgois, Philippe (2000). Disciplinar las adicciones: la biopolitica de la metadona y la heroina en los Estados Unidos. En: Culture, Medicine and Psychiatry 24: 165–195. Kluwer Academic Publishers. Printed in the Netherlands. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/10885786/ Castrillon, Alberto eta Pulido, Martha Lucia (2003). Biopolítica y cuerpo: medicina, literatura y ética en la modernidad. Revista Educación y pedagogía,15(37), 185-197. Callejas Fonseca, Leopoldo, eta Piña Mendoza, Cupatitzio (2005). La estigmatización social como factor fundamental de la discriminación juvenil. El Cotidiano, (134),64-70. ISSN: 0186-1840. Eskuragai: https://www.redalyc.org/articulo.oa?id=325/32513409 Cubillos, Javiera (2015). La importancia de la interseccionalidad para la investigación feminista. Oxímora revista internacional de ética y política, (7), 119-137. Collins, Hills, Patricia (2002). En su obra, Black feminist thought: Knowledge, consciousness, and the politics of empowerment. The edition published in the Taylor & Francis Group e-Library, 2002. New York, USA Crenshaw, Kimberle (1993). Interseccionalidad, políticas identitarias, y violencia contra mujeres de color. Platero, R. ed., Intersecciones: cuerpos y sexualidades en encrucijada. Madrid, 87-125. Colegio Oficial de Trabajo Social (2000). Definición del Trabajo Social. https://www.cgtrabajosocial.es/DefinicionTrabajoSocial Courtier, Ann (1984). Participative work as an influence on human development. Journal of applied Developmental Psychology, 5. 71-90De Miguel, Estibaliz. (2016). Mujeres, consumo de drogas y encarcelamiento. Una aproximación interseccional. Política y sociedad,53(2), 529-549. Desviat, Manuel (2017). «Precariado» y control social: asistencialismo y exclusión en el ámbito de la salud mental. Cuadernos de Trabajo Social,30(2), 369. Euskal Herriko Unibertsitatea 2020/2021 65 Eusko Jaurlaritza. (2012). Euskadi y Drogas. Vitoria-Gasteiz: Eusko Jaurlaritza. Estévez, Ariadna (2018). Biopolítica y necropolítica:¿ constitutivos u opuestos?. Espiral (Guadalajara),25(73), 9-43. Eskuragai: http://www.scielo.org.mx/pdf/espiral/v25n73/1665-0565-espiral-25-73-9.pdf Egg-Ander, Ezequiel (2011). Metodología y práctica del desarrollo de la comunidad. Capítulo II Breve referencia histórica sobre el trabajo comunitario como método y programa de la intervención social. http://libroanderegg-5.blogspot.com/2011/06/metodologia-y-practica-del-desarrollo.html Fantova, Fernando (2005). Los enfoques de las redes y los apoyos sociales y comunitarios y la gestión del conocimiento. Avances en bienestar mediante el conocimiento, 75-92. Fernandez, Pita eta Diaz, Pertegas (2002). Investigación cuantitativa y cualitativa. Cad aten primaria,9, 76-78. Eskuragai: https://www.fisterra.com/mbe/investiga/cuanti_cuali/cuanti_cuali2.pdf Foucault, M. (2002). Vigilar y castigar: Nacimiento de la prisión por Michel Foucault. Foucault, Michel (1977). Historia de la sexualidad, la volunatd del saber. Siglo XXI editores. Eskuragai: https://seminariolecturasfeministas.files.wordpress.com/2012/01/foucault_michel-historia_de _la_sexualidad_i_la_voluntad_de_saber.pdf Foucault, Michel (2005). El poder psiquiátrico (Vol. 245). Ediciones Akal. Goffman, Erving (1989). Estigma, la identidad deteriorada. Amorrortu, Madrid. Guardia (Urterik Gabe). El poder psiquiátrico en la obra de Michel Foucault (S. XVI-S. XIX). Eskuragai: http://www.elseminario.com.ar/Biblioteca/Guardia_Poder_Psiquiatrico_Foucault.pdf 66 Guerrero, Alberto (2003) Adicciones: medicalización y negligencia institucional. Grande, Jose Maria., Diez, Javier., Gil, Marta, eta Jiménez, Miguel (1995). El sentimiento de pertenencia a la comunidad y sus relaciones con la participación comunitaria. Informació Psicológica, (57), 24-28. http://www.informaciopsicologica.info/OJSmottif/index.php/leonardo/article/viewFile/1037/9 83: Huici, Carmen (1996). Estereotipos, en J. F. Morales, y C.Huici, Psicología Social y Trabajo Social. Madrid, Mc Graw-Hill, Cap. XI. Haag, Diana (2011). Mechanisms of Neocolonialism: Current French and British in Cameroon and Ghana. Barcelona: Institut Català Internacional Per la Pau.. Eskuragai: http://www20.gencat.cat/docs/icip/Continguts/Publicacions/WorkingPapers/2011/Arxius/WP %20 2011-6%20ING.pdf. Hernandez, Aniol (2018). Opresión e interseccionalidad. Dilemata, (26), 275-284. Instituto de la Mujer (1996). Plan nacional sobre drogas. Juaristi, Patxi (2003). Gizarte Ikerketarako Teknikak: teoria eta adibideak. Euska Herriko Unibertsitatea. Eskuragai: https://web-argitalpena.adm.ehu.es/pdf/USWEB035407.pdf Kollontai, Alexandra (1976). La mujer en el desarrollo social. Guadarrama. https://proletarios.org/books/Kollontai-La_mujer_en_el_desarrollo_social.pdf Koning, Rene (1971). Sociologia de la comunidad local. Madrid: Euramerica. Lamas, Marta (2000). Diferencias de sexo, género y diferencia sexual. Cuicuilco, 7(18),0.[fecha de Consulta 19 de Diciembre de 2020]. ISSN: 1405-7778. Eskuragai: https://www.redalyc.org/articulo.oa?id=351/35101807 Euskal Herriko Unibertsitatea 2020/2021 67 Lillo Herranz, Nieves eta Roselló Nadal, Elena (2010). Manual para el trabajo social comunitario (1a. Madrid: Narcea, SA de Ediciones. file:///C:/Users/leire/Downloads/manual-para-el-ts-comunitario.pdf Lindesmith, Alfred Ray (1968). Addiction and opiates. Chicago: Aldine. Lipovetsky, Gilles (2007). La Felicidad Paradojica. Anagrama, Barcelona. Marchioni, Marco (2015). Conceptos alrededor de la intervención comunitaria. http://cejfe.gencat.cat/web/.content/home/formacio/gestcon/cop/pmc/jornada_previmed_giro na2015/jornada_previmed_girona2015_marchioni.pdf Marchioni, Marco (1999). Comunidad, participación y desarrollo. Madrid: Editorial Popular, 27. https://comunidadmdq.files.wordpress.com/2014/04/comunidad-participacic3b3n-y-desarroll o-m-marchioni.pdf Marchioni, Marco (2014). De las comunidades y de lo comunitario. En Revista Espacios Transnacionales [En línea] No. 3. Julio-Diciembre 2014, Reletran. Disponible en: http:// www.espaciostransnacionales.org/tercer-numero/reflexiones-3/comunidadesycomunitario/ https://www.myctb.org/wst/cidecot/Documentos%20compartidos/Documentacion%20del%2 0curso%20de%20participaci%C3%B3n/Algunos%20documentos%20de%20referencia%20e n%20participacion/Comunidad-participaci%C3%B3n-y-desarrollo-Marco-Marchion-yami.pd f Macias, Cecilia (2015). El neocolonialismo en nuestros días: la perspectiva de Leopoldo Zea. Universitas Philosophica, (65), 81-106. Menendez, Eduardo (2018). colonialismo neocolonialismo y racismo, el papel de la ideología y de la ciencia en las estrategias de control y dominación. Universidad Nacional Autonoma de Mexico. 68 http://www.nacionmulticultural.unam.mx/portal/pdf/publicaciones_novedades_editoriales/lib ro_colonialismo_neocolonialismo_racismo.pdf Metzineres: https://metzineres.net/index-es.html Morales Rengel, Daniel. (2005). La construcción social del'otro'. Estigma, prejuicio e identidad en drogodependientes y enfermos de sida. Gazeta de antropología,21. Munduko Osasun Erakundea (2020). Que es la salud?. Eskuragai: https://www.who.int/es/about/who-we-are/frequently-asked-questions Nathional Institute of Drug Abuse (2014). Las drogas, el cerebro y el comportamiento: la ciencia de la adicción. Eskuragai: https://www.drugabuse.gov/es/publicaciones/las-drogas-el-cerebro-y-la-conducta-la-ciencia-d e-la-adiccion/abuso-y-adiccion-las-drogas Peralta, Claudina (2009). Etnografía y métodos etnográficos. Análisis. Revista Colombiana de Humanidades, (74),33-52 Eskuragai: https://www.redalyc.org/pdf/5155/515551760003.pdf Perez, Carmen, Ardevol, Elisenda, Bertran, Marta eta Callen, Blanca (2003). Etnografía virtualizada: la observación participante y la entrevista semiestructurada en línea. Athenea Digital. Revista de pensamiento e investigación social, (3), 72-92. Pla, Isabel, Adam, Antoni eta Bernabeu, Isabel (2013). Estereotipos y prejuicios de género:: Factores determinantes en Salud Mental. Norte de Salud mental,11(46), 20-28. file:///C:/Users/leire/Downloads/Dialnet-EstereotiposYPrejuiciosDeGenero-4694952.pdf Roig, Aura (2019). Metzineres, cobijo y empoderamiento de mujeres que usan drogas sobreviviendo violencias. https://www.wola.org/wp-content/uploads/2019/12/15-Metzineres.pdf Rodriguez Siu, Lupe (2015). La perspectiva de genero como aporte del feminismo para el analisis del derecho y su reconstrucción: el caso de la violencia de genero. (Tesis Docktorala). Euskal Herriko Unibertsitatea 2020/2021 69 Universidad Carlos III de Madrid. Eskuragai: https://e-archivo.uc3m.es/bitstream/handle/10016/22326/lupe_rodriguez_tesis.pdf?sequence= 1&isAllowed=y Romo Avilés, Nuria (2005). Género y uso de drogas: la invisibilidad de las mujeres. Romo Avilés, Nuria (2010). La mirada de género en el abordaje de los usos y abusos de drogas. Romo Avilés, Nuria (2016). Drogas y género. Claves para generar nuevas políticas. Ramos-Vidal, Ignacio eta Maya-Jariego, Isidro (2014). Sentido de comunidad, empoderamiento psicológico y participación ciudadana en trabajadores de organizaciones culturales. Psychosocial Intervention, 23(3),169-176. Eskuragai: https://www.redalyc.org/articulo.oa?id=1798/179832689002 Ruiz, Maria del Rocio eta Aguirre, Genaro (2015). Etnografía virtual, un acercamiento al método y a sus aplicaciones. Estudios sobre la cultura contemporanea, Epoca III, XXI. znbk. Eskuragarri: file:///C:/Users/leire/Downloads/Dialnet-EtnografiaVirtualUnAcercamientoAlMetodoYASus Aplica-5175390%20(1).pdf Rubio, Javier (2001). Proceso de construcción de un estigma: La exclusión social de la drogadicción. Nómadas. Revista Crítica de Ciencias Sociales y Jurídicas,4(2), 233-243. Sanchez, Lorenzo (2006). Drogas y genero. Xunta de Galicia: http://www.fundacioncsz.org/ArchivosPublicaciones/217.pdf Sarduy Domínguez, Yanetsys (2007). El análisis de información y las investigaciones cuantitativa y cualitativa. Revista cubana de salud pública,33. Eskugarai: https://www.scielosp.org/article/rcsp/2007.v33n3/10.1590/S0864-34662007000300020/es/ 70 Osorio, Jaime (2006). Biopoder y biocapital: El trabajador como moderno homo sacer. Argumentos (México, DF),19(52), 77-98. Eskuragai: http://www.scielo.org.mx/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0187-57952006000300005 Pastor, Juan Carlos, eta López-Latorre, Maria Jesus (1993). Modelos teóricos de prevención en toxicomanías: Una propuesta de clasificación. Anales de Psicología/Annals of Psychology, 9(1), 19-30. Eskuragai: https://www.um.es/analesps/v09/v09_1/03-09_1.pdf Setien Lorena eta Parga Jimena (2018). Disciplinamientos y estrategias biopolíticas de control de los cuerpos de las mujeres usuarias de sustancias psicoactivas. Eskuragai: https://www.teseopress.com/horizontes/chapter/41/ Sixto-Costoya, Andrea, eta Arroyo Olivar, Alvaro (2018). Educación social y Trabajo social en adicciones: Recuperar el territorio colaborando. Educación Social y Trabajo Social, un encuentro necesario. Eskuragai: https://eduso.net/res/wp-content/uploads/documentos/1139.pdf#page=142 Slapak, Sara eta Grigoravicius, Marcelo (2007). “Consumo de drogas”: La construcción de un problema social. Anuario de investigaciones,14, 239-249. Sabogal, Julian (2015). El modo de producción capitalista, su actual crisis sistémica y una alternativa posible. Sociedad y economía, (28), 75-94. http://www.scielo.org.co/pdf/soec/n28/n28a05.pdf Salem, Sara (2014). Feminismo islámico, interseccionalidad y decolonialidad. Tabula Rasa, (21),111-122.[fecha de Consulta 19 de Marzo de 2021]. ISSN: 1794-2489. Disponible en: https://www.redalyc.org/pdf/396/39633821006.pdf Santibañez, Daniel (2018). El concepto de interseccionalidad en el feminismo negro de Patricia Collins. Revista de Filosofia, 4. zbk. https://www.coursehero.com/file/81521288/50354-1261-177242-1-10-20180918pdf/ Euskal Herriko Unibertsitatea 2020/2021 71 Szasz, T. (1973). El mito de la enfermedad mental. In El mito de la enfermedad mental (pp. 337-337). Uribe, Miguel, Mora, Lucia, eta Rodríguez, Ana Cristina (2007). Voces del estigma. Percepción de estigma en pacientes y familias con enfermedad mental. Universitas Médica, 48(3), 207-220. Vázquez, Andra, eta Stolkiner, Alicia (2009). Procesos de estigma y exclusión en salud. Articulaciones entre estigmatización, derechos ciudadanos, uso de drogas y drogadependencia. Anuario de investigaciones,16, 295-303. Velazquez, Luisa (Urterik gabe). La naturaleza de las opresiones. Villarreal, Ana Lucia (2003). Relaciones de poder en la sociedad patriarcal. Revista Espiga, 4(7), 75-90. file:///C:/Users/leire/Downloads/Dialnet-RelacionesDePoderEnLaSociedadPatriarcal-534015 6.pdf Rekalde, Angel eta Vilches, Carlos (2005). Drogas de ocio y perspectiva de género en la CAV. Observatorio Vasco de drogodependencias. Velazquez, Luisa (Urterik Gabe) La naturaleza de las opresiones. Zinberg, Norman (1972). Heroin use in Vietnam and the United States. Archives of General Psychiatry, 26, 486–488. 72 compañera con diversidad funcional, una compañera trans, binaria no binaria y una compañera migra, una compañera p*** una persona o compañera o compañero intersex, comprender intersex como esta persona que antiguamente catalogada como hermafrodita y esa biología negada por la ciencia tipificada como cuerpo enfermo también son sujetos políticos del transfeminismo. Entonces dentro de las diferentes vías de opresión nosotras viendo las diferentes acciones que está haciendo de otros colectivos pensamos que siendo fieles a nuestra manera de entender porque dentro de las bases también que nos una es el anticapitalismo dar una reflexión para construir una alternativa a la hora de reflexionar donde el ejercicio sea desde esa perspectiva interseccional comprendiendo las diferentes ejes de opresion que hay anticapitalista a la hora de construir vías alternativas de economía paralela al capitalismo, sin reproducir los roles de opresión que tiene el capitalismo, y desde una perspectiva en la cual bueno el manifiesto ya volveremos darle bola, desde una perspectiva en la cual buscamos una horizontalidad. Desde nuestra politica creemos que podemos construir una alternativa que si llegase un momento a regularse el ejercicio de trabajo sexual por lo menos asegurar que un sistema anticapitalista bien sellado desde un concepto de colectiva desde una asociacion colectiva, horizontal, donde las compañeras se apoyen entre ellas, esto es lo que hermana el proyecto de Metzineras a la hora de entender las consumidoras no como enfermas sino como personas a las cuales se les tiene que ayudar a acompañar y tal vez a reducir esos daños en el consumo a la hora de poder en poder empoderarla y desestigmatizarlas no? que eso tambien puede dar a entender de que dejen de consumir drogas en un punto o por lo menos que hagan un consumo consciente de la droga no? entonces está perspectiva nosotras como trabajadoras donde dentro tenemos compañeros que hacen webcam en esos temas compañeras que han hecho porno y hacen dominación también dónde hay compañeras que hacen trabajos sexual directo dónde hay compañeras trans, donde la mayoria son compañeras cis, o también compañeras no binarias no? que no se identifican con un género y también desde los diferentes ejes que estamos también reflexionando también tenemos ahora por ejemplo un aspecto interno a la hora de comprender como también la lucha antiespecista es un aspecto a la hora de despatriarcalizar el sistema en el cual estamos no? dentro de todas estas de este concepto nosotras estamos tratando de construir un Euskal Herriko Unibertsitatea 2020/2021 79 sistema, una burbuja donde los cuidados, la autogestión y la emancipacion sea la vía principal de poder funcionar, de poder ejercer, crear de la misma manera en la cual se genera una comuna para que se ayuden entre ellas en el aspecto de personas consumidoras de drogas desde una perspectiva Metzineras, por ejemplo nosotras queremos crear también espacios donde las compañeras se ayudan entre ellas y se autogerencien entre ellas. Y que esto se llegase a poder reconocer saltando la Ley de Extranjería o abriendo una brecha la leyes de extrangeria poder entonces conseguir que estas personas sirva esta mini empresa asociada colectivizada sirva para que puedan regular su situación documental - AURA: bueno creo que queréis leer solamente un trocito del Manifiesto no? entre los objetivos del manifiesto que saca la recolectiva disputa dice: queremos construir una alternativa real y legal a las estructuras de explotación tanto el trabajo a terceros como a las figuras de autonomos y a las Cooperativas de actuales de a que son inalcanzables para economía precarizadas, queremos construir la posibilidad de que exista un ejercicio libre independiente o en pequeñas agrupaciones de colectivas de trabajadoras sexuales que no puedan ni explotar el espacio y explotarse entre ellas, sabemos que dentro del trabajo sexual hay profesiones que sí que trabajan a terceros como las stripers actrices p**** las webcamers, telefonistas, performance, etc. en estos casos nos sumamos a sus reivindicaciones y su lucha por conseguir convenios laborales pero desde la colectiva disputa animamos a la autogestión general. Desde la colectiva disputa queremos dar información a nuestros compañeros sobre entidades y redes de apoyo en el ámbito social sanitario soporte emocional y un lugar donde poder denunciar situaciones de abuso y o falta de derechos tanto a compañeras en situación regular como irregular documental. Otro de los objetivos es visibilizar que si existen trabajo sexual voluntario y acto gestionado que rechaza totalmente los abusos laborales del sector, por todo eso necesitamos el apoyo de la red colectiva disputa abogada es sociologues historiadores artistas activistas por los derechos humanos y demás profesionales que comprendan la emergencia de esta situación y nos ayuden a darle forma en el lenguaje encriptado que habla este sistema no? osea yo creo que ahí también nos está llevando mucho a qué tipo de cuando nos ponemos a plantear un tipo de servicios un tipo de acompañamientos que sean que sean respetuosos y que 80 realmente donde las mujeres que van a estar participando esten en el centro no? algunos tips que yo creo que también que también hemos estado hablando como cosas que serían muy útiles no? el tema de que pues de que sean las mujeres las que sean las personas con experiencia vivida las que estén liderando este tipo de opciones no? que sean ellas las que forman parte de los equipos, que se esté dando una información que sea relevante no? que sea que sea comprensible que realmente sea pragmática cada una de vosotras y a vuestras circunstancias que al final esto tiene que ser también desde el conocimiento en primera persona de lo que está pasando y esa visión más holística no cosas que han ido saliendo como otra visión más holística que no simplemente se esté focalizando hacia vuestra salud y a vuestra identidad de trabajadoras sexuales de trans o de usuarios de drogas sino esta perspectiva que va muchísimo más allá de todo esto - ANA: primero ehh ha habido eh Hay una parte que no entiendo porque está mientras me está doblando estoy buscando porque además es como un aspecto que tenemos muy pendiente es que en el Manifiesto hablamos también del trabajo creo que era que demás comentamos que el trabajo sexual como prostituta como prostituta se puede ejercer también en la calle se puede hacer también en los clubs se pueden hacer también en las casas o a través de plataformas virtuales o sea no sé porque no ha salido, bueno tendríamos que igual si la compañera puede buscar ese trozo molaría que se pueda leer entero te lo agradecería Birgi para problemas para cuestiones nosotras personales la cuestión es que - AURA: como en el centro del diagnóstico de mano de las intervenciones no? que se tenga en cuenta vuestra voz a la hora de diseñar de poner en marcha de implementar no la voz si no que seais las protagonistas de todo esto. 9:19 - ANA: Creo que ese ha sido el problema que hemos tenido a nivel histórico. Si miramos un poco lo que has sido la lucha pro derechos a nivel trabajo sexual es si nos damos al contexto de lo que era el 2004/2005 /6/7/8 las voces que habían principalmente era trabajadoras sexuales de calle que tenemos … 8:48 tenemos a Montse Neira como concepto trabajadora que ya escort y que tenía mucha más aceptación a la hora de poder escuchar su dialogo. Estos tres sujetos eran personas Euskal Herriko Unibertsitatea 2020/2021 81 que generaban un dialogo, y como de la misma manera en aquella época eran entidades las que transformaban la voz de la trabajadora sexual y era la responsable la entidad de transmitir la voz de la trabajadora sexual a pasar a ser entidades con trabajadoras sexuales a evolucionar al punto de lo que somos nosotras como proyecto político nosotras como proyecto político somos y otras compañeras que tambien han conseguido pues como es el colectivo 7:40 como son un colectivo prostitutas de Sevilla que también están haciendo interactuación con Peña El feminista cómo es el sindicato “otras” como es aprosex, hacen trash, como también es la sección sindical de la Intersindical alternativa catalana, la llax, sucesión de trabajo sexual como son otras entidades de apoyo como eskat(??) pero nosotras no hacemos un poco desde la reflexión de putas libertarias, putas libertarias nos ha demostrado una acción local en la cual no utilizan no utilizan a Genera, no utilizan a otra entidad, si no que se suman en las diferentes opresiones para interactuar con colectivos sociales a la hora de reflexionar y de ahí es donde viene esa parte primaria no? de lo que es red no? de dónde viene la red, nosotras como red colectiva disputa lo que hacemos es evolucionar el proyecto local de las compañeras de putas libertarias a un nivel nacional y con un futuro, con una futura idea de interactuación a nivel internacional también con otras estructuras que priman por la autogestión a la hora de resoluciónar problemáticas en torno al trabajo sexual. Dentro de toda esta por eso somos una ahí está el concepto de red donde tenemos colectivos firmantes que por un lado o firman como apoyo o firman como aliades, a la hora de firmar como aliades de la misma manera que putas libertarias cuando hay un desahucio ban con en Raval Rebel o interactúan con de sindicato de manteros comprendiendo las opresiones que también tiene sindicato manteros al usufructo del espacio o también de de ser con personas racializadas todas estas diferentes ejes nosotras en la red lo que tenemos es entender que tenemos colectivos de lucha anticapitalista de lucha pro derechos humanos y de lucha antirracista qué son los colectivos primarios desde la perspectiva social laboral y derechos civiles, siempre bajo el marco derechos humanos y que van a interactuar con nosotras más no gerencia nuestra voz, nosotras siempre vamos a tener, podemos crear un proyecto en el que podemos desarrollarla con las compañeras pero nosotras tenemos que tener también es espacio no mixto que somos la colectiva disputa que es donde generamos el pensamiento y luego el espacio mixto donde llevamos al saber 82 porque si hablamos de extranjería hablamos con el Comité de Defensa antirracista a la hora de poder hablar cómo podemos tumbar la Ley de Extranjería, si hablamos también de laboral hablamos con sindicatos que hay firmantes ya, a la hora de poder interactuar a nivel laboral o si tenemos que solicitar apoyo para compañeras con drogodependencia o trabajar con el aspecto drogodependencia me parece mucho más admirable acercarla metzineras qué otras opciones también en solución de drogodependencia. De esta manera es también donde nosotras nos encontramos y tratamos de dar respuesta, no como solución, nuestro camino no es el único, es una opción más por si alguna vez se llegara a reconocer, que tal vez nuestra opción pudiésemos llegar a un pacto gubernamental? No lo sabemos realmente, lo único que podemos hacer es tratar de conseguir crear una opción anticapitalista real y con perspectivas interseccionales. 2. Transkripzioa, metzineres-eko emakume batek drogak eta gartzelarekin izandako esperientzia eta bizipena: Poder estar aquí y bueno es que con mi situación lo siento porque se está montando una fiesta aquí abajo y acaba de empezar. Bueno os explico un poco la trayectoria mía con las drogas prisión y después y en Metzineras y empiezo. A ver yo entro en prisión cuando me detienen en la calle la policía por quinta vez por vender benzodiacepinas que era la manera que yo hacía para costearme mi consumo, en ese momento yo estaba consumiendo estaba en un programa de metadona y estaba consumiendo mucha cocaína endovenosa aparte de también benzodiazepinas que vendía y bebía alcohol entonces yo consumía drogas desde los 16 años por esta vía (endovenosa) y habia intentado muchas veces dejar el consumo con comunidades terapéuticas, desintoxicaciones, pero nunca habia conseguido nada, nunca habia tenido exito. entonces cuando tengo 23 embarazada de mi hija mayor, entro en un programa piloto de grupo endorfina, consigo estar abstinente 3 años y cuando se acaba el programa vuelve al prog metadona, prueba la coca endovenosa en ese momento y empiezan los problemas otra vez. Deja a su hija con su madre cuando tiene 3 años y a los 27 años tengo otra hija en el mismo contexto de consumo. Cuando entro a prisión tengo justo 30 años y entonces empiezan a bajar las causas contra la salud pública con el problema de que cada vez que me habían detenido por esas Euskal Herriko Unibertsitatea 2020/2021 83 causas se produce el juicio viene un abogado diferente y cada uno me dice que me conforme porque son dos años y bueno con dos años no entras a la carcel es la pena mínima. ¿Entonces que pasa? que tampoco me podía acoger a lo que llamamos en España “beneficio penitenciario” que se dice de la triple a la mayor que refunde las condenas y te resta años entonces sumaba 12 años y claro os podéis imaginar no? cuando te caen 12 años pues yo pensaba pues saldré a los 42 años de prisión. Y bueno muy mal una locura por vender pastillas en la calle. Entonces mi primeros años en prisión los vivo muy mal, muy rebelde, con un comportamiento muy autodestructivo. Acabo en primer grado por una pelea con otra interna, me encierran 9 meses en aislamiento y bueno...ahí...buf… muchos pensamientos de muerte, muchas ganas de drogarme, conseguir droga, como, mucha medicación, dejo la metadona para que pase algo en mi vida… entonces un dia ahi en ese departamento me sacan y me dicen que vamos a diligencias, no me habían avisado previamente de nada, me llevan a los juzgados de familia y ahí me hacen firmar la adopción de mi hija pequeña que en ese momento tenía 3 años y estaba en un centro y bueno fue bastante coaccionado, por la fuerza no me dieron ninguna opción ni ninguna otra alternativa para nosotras solo la adopción y yo vivía en ese momento en un estupor increíble debido a la situación y a toda la medicación que tomaba y bueno firme ese papel. Luego años más tarde me di cuenta de que se podrían haber adoptado otras medidas no tan drásticas como la separación y adopción definitiva. Y entonces cuando baje al módulo de nuevo volví a tomar heroína me volví a enfrentar a la metadona, y en 2008 que ya llevaba 4 años presa, se me plantea la posibilidad de poder entrar al departamento TAE que es un departamento de atención especializada y obligatorio para esas mujeres que teníamos delitos relacionados con drogas y para salir de permiso. Osea si tu tenias un delito por drogas tu tenias que pasar por ahí para poder salir a la calle, entonces yo me planteo que tengo que salir a la calle ya, no me planteo dejar la droga pero sí salir a la calle y hago todo lo posible para subir aquí, entonces subo aqui y la verdad que me cambió la vida bastante, cuando yo no me planteaba dejar la droga y había dejado la metadona ya justo antes de subir y allí se me cambia la vida, como la oportunidad de volver a salir a la calle y bueno un cambio de mentalidad y ganas de hacer cosas. Me planteé estudiar el acceso a la universidad y después hacer educación social. Y bueno en el 2014 obtuve el título la libertad definitiva, y también recuperé la tutela de mi hija 84 mayor ya vivíamos juntas hacía dos años. En mi experiencia de la reducción de daños en prisión pasa por el programa del PICS que es un programa de intercambio de jeringuillas que justo se implementa en las cárceles de Cataluña cuando yo estoy en Brians, entonces en este programa que era en principio anónimo y confidencial estaba totalmente boicoteado por el funcionariado que te persigue, que persigue a las mujeres que ya sospecha que consume que pueden tener insulinas, jeringas y bueno entraban en tu celda con el motivo de registrarlo todo y te decían si tienes alguna jeringa mejor la sacas porque sino sera peor y entonces pues muchas mujeres no se apuntaban por miedo a represalias o a partes disciplinarios. Al menos una que yo conocía cojio VIH por compartir jeringuilla con una compañera, entonces cuando hablo del DAE no lo entiendo tampoco como un programa de reducción de daños pero sí que plantean una alternativa a plantearse una vida diferente más allá del consumo de drogas y bueno qué es una buena alternativa no? muchas mujeres no les funciono pero a otras sí y bueno pues este departamento hace 3 años que lo han cerrado porque para construir otro modulo de hombres y bueno vemos que como estan construidas las cárceles y esa vision super androcéntrica. Ahi cuando estabamos en el DAE unas compañeras y yo nos dimos cuenta de que joder pues eramos afortunadas el hecho de poder planificar lo que quieres hacer, yo estudiar, otra yo que se pues con su pareja, una vivienda, veiamos como la gran mayoria de mujeres salen una vez cumplen su condena integra de un dia para otro con una mano delante y otra detrás como decimos y no han tenida tiempo de plantearse esa puesta en la calle de nuevo. Entonces ideamos nuestra cabeza ahí montar un grupo un colectivo que hiciera de puente entre la prisión y la calle y cuando ya estuvimos en libertad, ya llevábamos unos 3 años nos juntamos de nuevo y lo hicimos posible, fue el colectivo CASSANDRA. Montabamos salidas, barbacoas donde podias sentir tu misma, ibamos a la prisión llevábamos ropa, también participamos en la segunda jornada de ejecución penal femenina, que las abrimos nosotras en la Universidad de Barcelona con Elisabet Almeda, salió un libro editado con el grupo también con el grupo COPELIS Y GEISPE, y bueno entonces trabajé después dos años en unas instituciones que tenían a chicas tuteladas por el estado que no podían estar a cargo de sus padres pero bueno quede muy desencantada de esta experiencia y bueno me puse… en un principio no quería trabajar en el ámbito de drogas y eso supongo que por el daño que había sufrido con todas ellas, y bueno un dia estabamos en una charla una compañera y yo de CASSANDRA que hablabamos Euskal Herriko Unibertsitatea 2020/2021 85 de mujer y prisión y conocimos la Aura Roig que había montado el proyecto Metzineras y nos lo explico y tal y bueno yo la fui a ver y me quedé la verdad fascinada de su labor con las mujeres. Estaba buscando trabajo también en el ámbito de las drogas y estaba poniendo en valor toda esta experiencia que yo había vivido pero como que vi que había una barrera no? como que no se le ponía en valor del otro lado. Entonces en el 31 de agosto del 19 fui a bueno que es el día de internacional de la sensibilización contra la sobredosis y fui al evento que montaba las Metzineras y le comenté a Aura que buscaba trabajo y me dijo venga va pues tú vente prueba con nosotras no? y yo bueno super feliz, lo que me llamo mucho la atención de Metzineras así es que bueno que estaba libre de prejuicios que ahí todas aportaban algo que era una perspectiva muy empoderadora más allá del asistencialismo, de la institucionalización que yo había vivido y bueno pues allí pues algo grande no? porque desde que estoy ahí trabajando bueno la conexión que hay, comprensión, la empatía, con las mujeres pues es algo muy grande, no hay una fragmentación de mi vida privada de mi vida profesional el conocimiento técnico se funde con el vivencial y bueno puedo de alguna manera continuar de lo que hacíamos lo que hacíamos en CASSANDRA de con las mujeres de crear puentes entre dentro y fuera. Que ese activismo en definitiva y poder incidir la política de drogas que es incidir a la vez en política penitenciaria y en Metzineras no es solamente un lugar donde se da el servicio sino también de tratan de deconstruir todas estas barreras de... qué hacen de estigma y que son las estructurales de la exclusión. Bueno más allá de cubrir las necesidades básicas, es un espacio para compartir para crear lazos para estrategias de resistencia, que nos hacen más fuertes y también estamos reconocidas en nuestro trabajo. Y bueno en la actualidad también pues tenemos compañeras que están en prisión siempre hay alguna pero ahora hay unas cuantas y bueno pues también desde Metzineras escribimos escribimos cartas de apoyo, les llevamos ropa, nuestra abogada les gestiona en sus causas y bueno el poder tener a mujeres que estén cumpliendo medidas alternativas en Metzineras y es una cosa que ya lo hemos hecho y que queremos seguir haciendo y para montar una alternativa real a la cárcel. 3. Transkripzioa, “suport don´t punish” YouTube-ko bideoa, ekintza komunitarioan egindako galdeketa metzineres-eko emakumeek auzokideei: 86 METZINERES-EKO PARTE-HARTZAILEA1: Como es el trato, la percepción que tenéis ahora con la gente que consume droga, y la que teníais antes? 1. AUZOKIDEA: Ha sido radicalmente diferente, de alguien que no conocíamos de nada hasta saber los nombres no? 2. AUZOKIDEA: De conocernos, de bromear, ser vecinas, compartir relajadamente un espacio que no nos imaginábamos antes. METZINERES-EKO PARTE-HARTZAILEA.2: Hola vecina3, como ha cambiado la opinión de las vecinas desde que se hacen proyectos en conjunto con Metzineres? 3. AUZOKIDEA: Yo creo que es muy positivo haber tenido la oportunidad de poder estar más cerca de vosotras y aún más veo que los resultados son maravillosos. Este confinamiento ha sido muy potente para entender cómo funcionais y colaborais entre vosotras y cómo colaboran las vecinas con vosotras y creo que ha sido maravilloso no? Entonces mas no puedo decir estoy encantada con vosotras. METZINERES-EKO PARTE-HARTZAILEA3: Qué pensáis de la llegada de Metzineras al barrio con su trabajo comunitario? 4. AUZOKIDEA: Pues mira yo al principio no sabía muy bien no lo conocía el trabajo que hacían pero yo creo que es fundamental para las mujeres que usan drogas tener un sitio donde se les acoja, donde se les cuide, se les mime, la pueda ver el médico… Metzineras ha hecho visible que la gente que usa drogas son gente tan normal como cualquiera, con un problema como cualquiera tiene el suyo, y que bueno que lo menos que podemos hacer es apoyarlas y darles visibilidad, yo ahora no veo una drogadicta veo a una persona con su nombre, porque nos conocemos. Y bueno, a mi me parece que eso ya es un gran cambio. METZINERES-EKO PARTE-HARTZAILEA4: Qué opinas sobre Metzineras? 5. AUZOKIDEA: Pues que sois un grupo muy alegre, que hacéis cosas muy interesantes y buenas para el barrio y para el mundo. Para mi lo importante es que las personas consumidoras o no en general, sean dueñas de su cuerpo de su vida, y sobre todo que tengan salud. METZINERES-EKO PARTE-HARTZAILEA4: Cómo cambia el barrio desde que Metzineras aparece por aquí, por el Agora? Euskal Herriko Unibertsitatea 2020/2021 87 5. AUZOKIDEA: Cuando entra un colectivo como Metzineras en estos espacios entramos en contacto personas que igual de otra manera es más difícil, porque hay prejuicios, porque tenemos miedo, porque no conocemos al otro a la otra, entonces cuesta mucho relacionarse y este espacio es fantástico para que nos conozcamos para que haya esa mirada de ida y de vuelta y es fantástico! METZINERES-EKO PARTE-HARTZAILEA5: Soy Luana monteiro, soy reportera de Metzineras. Estamos en el barrio de El Raval para ver cómo los vecinos aceptan la entrada con el grupo llamado Metzineras. 6. AUZOKIDEA: Me parece un espacio super bonito y super necesario en el barrio, porque es una realidad que existe, situaciones que te podrían pasar a ti. METZINERES-EKO PARTE-HARTZAILEA5: ¿Qué te gustó más de todo? 6. AUZOKIDEA: Ostia la energía que hay, el buen rollismo, la sanidad que hay entre vosotras, de la sororidad que hay entre vosotras y como os cuidais y como os tenéis presente teniendo en cuenta que seguramente ha habido momentos que no habeis del todo bien pero oye… 7. AUZOKIDEA: Nos hemos sentido super comodas aqui haciendo un evento con vosotras y haciendo mogollon de cosas y es una forma también de interseccionar muchas luchas, en contra de la transfobia, anticapitalista, feminista, contra el estigma de las drogas y al final estamos todas en la misma lucha. METZINERES-EKO PARTE-HARTZAILEA5: En el momento en el que nosotros entramos aquí había un poco de estigma, se consumían drogas… 8. AUZOKIDEA: Sí bueno porque de hecho si de primeras a la gente es algo que le tira para atrás, asocia el consumo de drogas con mala gente, no es así no? no. Ya lo demostrais vosotras vuestra presencia aquí ha hecho que mucha gente vea el consumo de drogas de otra manera. 9. AUZOKIDEA: Yo creo que esto tiene que ser ensayos para una futura sociedad realmente libre, donde establezcamos un tipo de relaciones humanas, solidarias, libres de mucho respeto de todos, los unos con los otros, y las otras, y de saber arrimar el hombro cuando cualquiera lo necesite. 88