VIJENER ALGORITMI MISOLIDA NEYRON TARMOQLARNING KRIPTOAHLILDA QO'LLANILISHI

68 “Al-Fa g‘oniy a lodla i” elek on ilmiy ju nali ISSN 2181-4252. Tom: 1 | Son: 3 | 2025-yil "Descendan s o Al-Fa ghani" elec onic scien i ic jou nal. ISSN 2181-4252. Vol: 1 | Iss: 3 | 2025 yea Электронный научный журнал "Потомки Аль- Фаргани" ISSN 2181-4252. Том: 1 | Выпуск: 3 | 2025 год h ps://al- a goniy.uz/ VIJENER ALGORITMI MISOLIDA NEYRON TARMOQLARNING KRIPTOAHLILDA QO‘LLANILISHI Da la o Mi zo-Ulugbek, Muhammad al-Xo azmiy nomidagi TATU, ayanch dok o an [email p o ec ed] Allano O i Menglimu a o ich, Muhammad al-Xo azmiy nomidagi TATU, ka ed a mudi i [email p o ec ed] Tu dibeko Bax iyo Baxodi oʻgʻli, Muhammad al-Xo azmiy nomidagi TATU, ka ed a mudi i [email p o ec ed] Anno a siya: Ushbu maqolada ney on a moqla ning k ip o ahlil ja ayonla ida qo‘llanilishi Vijene shi i misolida adqiq qilinadi. Klassik ko‘p ha li almash i ish algo i mla idan bi i bo‘lgan Vijene shi i a ixan mus ahkam k ip o izim si a ida qo‘llanilgan bo‘lsa-da, zamona iy hisoblash imkoniya la i a sun’iy in ellek yondashu la i uning zai omonla ini ochib be ishga yo dam be moqda. Tadqiqo da PyTo ch ku ubxonasi asosida ney on a moq modeli qu ilib, shi langan ma n asosida ochiq ma nni iklash aj ibala i o‘ kazildi. Ekspe imen al na ijala ney on a moqla Vijene shi ida ma jud bo‘lgan s a is ik naqshla ni o‘ ganib, deshi lash ja ayonini muayyan da ajada a oma lash i ishga qodi ekanini ko‘ sa di. Ushbu ish ney on a moqla ni klassik k ip o ahlil usulla iga qo‘shimcha si a ida qo‘llash imkoniya la ini ochib be adi a k ip o izimla ning mus ahkamligini baholashda yangi yondashu la ni akli e adi. Kali so‘zla : k ip o ahlil, Vijene shi i, Sun’iy ney on a moqla , Chuqu o‘ ganish, Recu en Neu al Ne wo k (RNN), T ans o me , K ip og a iya, Mashina iy o‘ ganish, Kali uzunligini aniqlash, Deshi lash algo i mi KIRISH K ip og a iya insoniya a ixida axbo o ni himoyalashning eng muhim osi ala idan bi i bo‘lib kelgan. Klassik da la da shi la asosan qo‘lda qo‘llanilgan bo‘lsa, zamona iy exnologiyala i oji bilan ula ning mu akkabligi a a biq doi asi sezila li da ajada oshdi. Shi lash algo i mla ining zai omonla ini aniqlash a ula ga qa shi sama ali usulla ni ishlab chiqish ja ayoni esa k ip o ahlil deb a aladi. K ip o ahlil na aqa shi lash izimla ini sino dan o‘ kazishda, balki ula ning ishonchliligini a’minlashda ham muhim ahamiya kasb e adi. So‘nggi yilla da sun’iy in ellek , xususan, ney on a moqla k ip o ahlil sohasida yangi imkoniya la ni ochib be di. Klassik s a is ik a ma ema ik usulla ko‘p holla da shi lash algo i midagi naqshla ni aniqlashga asoslangan bo‘lsa, ney on a moqla bunday bog‘lanishla ni ka a hajmdagi ma’lumo la dan o‘z-o‘zidan o‘ ganish qobiliya iga ega. Shu bois ney on a moqla yo damida shi la ni buzish yoki ula ning xususiya la ini ahlil qilish yanada sama ali kechishi mumkin. Mazku maqolada ney on a moqla ning k ip o ahlilda qo‘llanilishi Vijene algo i mi misolida ko‘ ib chiqiladi. Vijene shi i klassik ko‘p ha li almash i ish shi la idan bi i bo‘lib, o‘z da ida yuqo i da ajada xa siz hisoblangan. Bi oq zamona iy ahlil usulla i, jumladan, ney on a moqla yo damida ushbu shi ni deshi lash ja ayoni sezila li da ajada soddalashishi mumkin. Tadqiqo da omida ney on a moqla yo damida shi langan ma ndan ochiq ma nni iklash imkoniya la i, kali uzunligini aniqlash a kali ni qay a iklash masalala i ko‘ ib chiqiladi. Vijene shi i klassik ko‘p ha li almash i ish shi i hisoblanadi. Ha bi ochiq ma n belgisi ma’lum kali dagi ha qiyma i bo‘yicha su iladi: 69 “Al-Fa g‘oniy a lodla i” elek on ilmiy ju nali ISSN 2181-4252. Tom: 1 | Son: 3 | 2025-yil "Descendan s o Al-Fa ghani" elec onic scien i ic jou nal. ISSN 2181-4252. Vol: 1 | Iss: 3 | 2025 yea Электронный научный журнал "Потомки Аль- Фаргани" ISSN 2181-4252. Том: 1 | Выпуск: 3 | 2025 год h ps://al- a goniy.uz/ 𝐶𝑖=(𝑃𝑖+ 𝐾𝑖𝑚𝑜𝑑|𝐾|)(𝑚𝑜𝑑26) 𝑃𝑖=(𝐶𝑖− 𝐾𝑖𝑚𝑜𝑑|𝐾|)(𝑚𝑜𝑑26) Ney on a moqla ning k ip o ahlilda oydasi quyidagila dan ibo a . Ney on a moqla klassik k ip o ahlilda quyidagila ni osonlash i adi: – Pa e nla ni a oma ik o‘ ganadi. Ha bi shi ma n belgisi a unga mos plain ex belgisi o‘ asidagi mu akkab bog‘lanishni “qoida yozmasdan” o‘zi o‘ ganadi. – Kali uzunligini bilmasdan ham ishlashi mumkin. Aga ka a da ase da u li uzunlikdagi kali la bilan o‘qi ilsa, model Vijene algo i mining umumiy naqshini o‘zlash i adi. – Pa allel ishlash a ezlik. GPU yo damida juda ko‘p namunala ni o‘qi ib, klassik s a is ik usulla dan ez oq deshi lash mumkin bo‘ladi. Vijene shi i das lab Kasiski es i a Index o Coincidence kabi klassik usulla yo damida ahlil qilinadi: kali uzunligi aniqlansa, ekans ahlili o qali deshi lash osonlashadi [1]. Bi oq kali noma’lum bo‘lganda, bu usulla cheklangan na ija be adi. Yaqinda sun’iy ney on a moqla (ANN) yo damida kali uzunligini aniqlash bo‘yicha sama ali usulla ishlab chiqildi. Xususan, Millichap & Yau ANN yo damida Vijene shi ining kali uzunligini aniqlashda klassik usulla dan us unlik ko‘ sa di [2]. G eydanus omonidan o‘ kazilgan adqiqo esa RNN (LSTM) a xi ek u asi yo damida Vijene , Au okey a Enigma shi la ini o‘ ganish a deshi lash algo i mini model ichida shakllan i ish mumkinligini ko‘ sa di. Ayniqsa, Vijene uchun model ichki xususiya la ni o‘ gangan hola da juda sama ali na ija be di [3]. Foca di & Luccio ney on a moqla yo damida ciphe ex -only a ack usulida klassik shi la da, xususan Vijene a boshqa polial a i li shi la da, kali ni aniqlash imkoniya ini aqdim e di [4]. Shuningdek, blok shi la da ham ney on a moqla yo damida Plain ex Reco e y, Key Reco e y a Ciphe ex Classi ica ion ipidagi hujumla mu a aqiya li amalga oshi ilgani qayd e ilgan. Masalan, DES, AES a SPECK kabi algo i mla bunday yondashu da sezila li zai lik ko‘ sa di [5]. Bundan ashqa i, ANN yo damida shi langan ma n u ini aniqlash bo‘yicha adqiqo la ma jud bo‘lib, masalan, ANN yo damida eks asosida qaysi u dagi klassik shi (polial a i li, anspozi sion a h.k.) ishla ilganini aniqlash mumkinligi ko‘ sa ilgan [6]. Nihoya , blok shi la ga nisba an chuqu o‘ ganishga asoslangan neu al c yp analysis me odla i ham ma jud bo‘lib, ula o qali RNN yoki CNN a xi ek u ala i yo damida klassik shi lash izimla ining zai omonla i baholandi [7]. METODOLOGIYA K ip o ahlilda AI qo‘llanilishining asosiy yo‘nalishla i 1. Blok shi lash algo i mla ini ahlil qilish: – di e ensial a chiziqli ahlilni a oma lash i ish: Ney on a moqla yo damida bo‘shliqla ni (di e en ial ail, linea ail) ez oq opish mumkin; – S-boxla ni o‘ ganish: SI yo damida S- boxla ning nolinea ligi, di e ensial bi xil aqsimlanishi a xa sizlik pa ame la i baholanadi. 2. Shi langan a ikni aniqlash a ahlil qilish: – AI asosida a ik klassi ika siyasi: Mashina iy o‘ ganish (ML) yo damida oddiy HTTPS, VPN, TOR yoki max iy p o okolla ni aj a ib olish mumkin; – Xa sizlik moni o ingi: AI a moqla da g‘ay ioddiy (anomaliya) xa i-ha aka la ni aniqlaydi. 3. K ip oalgo i mla ni buzish (C yp analysis): – Side-channel a ack (yon kanalla ): Da chikla dan olingan kuchlanish, elek omagni o‘lqin yoki aq o‘lcho la ini AI yo damida ahlil qilib, kali ni opish imkoniya i ma jud; – Deep lea ning asosida kali la ni qay a iklash: Masalan, AES yoki RSA kali la ini yon kanal hujumla i o qali ney on a moqla yo damida aniqlash. 4. Pos -k an k ip og a iya a AI: – K an ba dosh algo i mla xa sizligini ekshi ishda AI yo damida zai likla ni opish; – La ice asosidagi algo i mla da AI yo damida s uk u ala ni aniqlash. 70 “Al-Fa g‘oniy a lodla i” elek on ilmiy ju nali ISSN 2181-4252. Tom: 1 | Son: 3 | 2025-yil "Descendan s o Al-Fa ghani" elec onic scien i ic jou nal. ISSN 2181-4252. Vol: 1 | Iss: 3 | 2025 yea Электронный научный журнал "Потомки Аль- Фаргани" ISSN 2181-4252. Том: 1 | Выпуск: 3 | 2025 год h ps://al- a goniy.uz/ 5. K ip o izimla ni a oma ik loyihalash: – E olyu sion algo i mla a ein o cemen lea ning yo damida yangi, xa siz oq shi lash unksiyala i ya a ish; – A oma ik S-box yoki hash unksiyala ini ishlab chiqish. Qo‘llaniladigan AI usulla i: – Sun’iy ney on a moqla (CNN, RNN, T ans o me ) — kali la ni iklash, a ik ahlili; – Kuchay i ilgan o‘qi ish (RL) — yangi k ip oalgo i mla opishda; – K-means, PCA, SVM — yon kanal ma’lumo la ini aj a ishda; – Gene ik algo i mla — op imal S-boxla ni ya a ishda. Amaliy misolla – AES yon kanal hujumi: CNN yo damida 1 milliondan kam kuza u asosida 128-bi li kali la ni iklash ishla i mu a aqiya li baja ilgan; – SHA-3 ahlili: Mashina iy o‘ ganish yo damida ba’zi zai s uk u ala aniqlangan; – VPN a ik aj a ish: AI 95% dan yuqo i aniqlik bilan oddiy HTTPS a VPN oqimini a qlagan. Vijine shi i polial a i li almash i ish shi i bo‘lib, uni buzish an’ana iy usulda: – chas o a ahlili; – Kasiski es i; – F iedmann es i yo damida amalga oshi iladi. Ammo ney on a moq asosidagi yondashu la quyidagila ni maqsad qiladi: – Kali uzunligini aniqlash; – Shi langan ma ndan kali ni iklash; – Shi langan ma ndan ochiq ma nga qay a ish (deshi lash). Qo‘llaniladigan ney on a moq u la i – Recu en Neu al Ne wo ks (RNN, LSTM, GRU): ma nli ke ma-ke likla ni o‘ ganishda sama ali; – Con olu ional Neu al Ne wo ks (CNN): belgila ke ma-ke ligidan xususiya la ni aj a ib olishda ishla iladi; – T ans o me la : zamona iy yondashu , uzun ma nla da kali li bog‘lanishla ni yaxshi ushlaydi. Vijene algo i mida ney on a moqni qo‘llash yo‘lla i Supe ised lea ning (nazo a li o‘qi ish): – Modelga (ciphe ex → plain ex ) ju likla i be iladi. – RNN, LSTM, GRU yoki T ans o me ishla iladi. – Maqsad: model shi ma ndan ochiq ma nni iklashni o‘ ganadi. Kali ni iklash: – Modelga (ciphe ex , plain ex ) ju likla i be ilib, kali ni axmin qilishga o‘ ga iladi. – Bu kali ni aniqlash klassik ahlildagi Kasiski es iga o‘xshash na ija be adi, lekin a oma ik a zda. Key-leng h de ec ion (kali uzunligini opish): – Ney on a moq aqa kali uzunligini basho a qiladi. – Keyin klassik usulla bilan kali ni opish osonlashadi. O‘ ganish ja ayoni 1. Ma’lumo la ayyo lash: – Kali uzunligi u licha (masalan 3–20) bo‘lgan ko‘plab shi langan–ochiq ma n ju likla i ya a iladi; – Bu ju likla ney on a moqni o‘qi ish uchun ishla iladi. 2. Modelni o‘qi ish: – Masalan, RNN modeliga shi langan ma n be iladi, u esa ochiq ma n yoki kali ni iklashni o‘ ganadi; – O‘qi ish oda da ko‘p ma’lumo alab qiladi (millionlab misolla ). 3. Na ija: – Ta moq ma’lum da ajada deshi lash algo i mini “o‘zi” o‘ ganib oladi; – Ba’zi adqiqo la da a moq Vijene kali uzunligini aniqlashni ham o‘ gangan. [8,9,10[ ishla da Vijene , Au okey a Enigma kabi klassik shi la ga ney on a moqla qo‘llanib, deshi lash algo i mla i model omonidan o‘ ganilishi mumkinligi ko‘ sa ilgan. A zallik a kamchilikla A zallikla i: – Kali uzunligi noma’lum bo‘lsa ham ishlashi mumkin; – An’ana iy s a is ik es la ga qa aganda ko‘p oq moslashu chan. 71 “Al-Fa g‘oniy a lodla i” elek on ilmiy ju nali ISSN 2181-4252. Tom: 1 | Son: 3 | 2025-yil "Descendan s o Al-Fa ghani" elec onic scien i ic jou nal. ISSN 2181-4252. Vol: 1 | Iss: 3 | 2025 yea Электронный научный журнал "Потомки Аль- Фаргани" ISSN 2181-4252. Том: 1 | Выпуск: 3 | 2025 год h ps://al- a goniy.uz/ Kamchilikla i: – Juda ka a hajmda ma’lumo a hisoblash esu sla i alab qiladi; – Model “qo a qu i” bo‘lgani sababli aniq algo i m emas, axminiy yechim be adi. Quyida ney on model asosida ishlab chiqilgan das u iy osi a unksiyala ining asosiy pa ame la i haqida ma’lumo kel i ilgan: 1. Al a i a yo damchi unksiyala ALPHABET = s ing.ascii_uppe case # "A" ... "Z" VOCAB_SIZE = len(ALPHABET) # 26 cha 2idx = {ch: i o i, ch in enume a e(ALPHABET)} # ha -> son idx2cha = {i: ch o i, ch in enume a e(ALPHABET)} # son -> ha Ha bi ha ga indeks be iladi (A=0, B=1, ..., Z=25). Bu indeksla ney on a moq ki ishi a chiqishi bo‘lishi uchun ke ak. 2. Shi lash a deshi lash de igene e_enc yp (plain ex , key): ... de igene e_dec yp (ciphe ex , key): ... – Shi lash (enc yp ): – C[i] = (P[i] + K[i mod len(key)]) mod 26 – Deshi lash (dec yp ): – P[i] = (C[i] - K[i mod len(key)]) mod 26 Bu klassik Vijene algo i mining ma ema ik ko‘ inishi. 3. Da ase ayyo lash de gene a e_da ase (num_samples=2000, ex _len=20, key="KEY"): ... – Plain ex : ha sa a asodi iy 20 a ha dan uziladi. – Ciphe ex : Vijene o qali shu plain ex kali (SECRET) bilan shi lanadi. – X (ciphe ex indeksla i) a Y (plain ex indeksla i) ju lik qilib saqlanadi. Model uchun (shi ma n → ochiq ma n) moslikla i o‘plami ya a iladi. 4. Model (RNN) class Vigene eRNN(nn.Module): de __ini __(sel , ocab_size, hidden_dim=64): supe ().__ini __() sel .embed = nn.Embedding( ocab_size, hidden_dim) sel . nn = nn.GRU(hidden_dim, hidden_dim, ba ch_ i s =T ue) sel . c = nn.Linea (hidden_dim, ocab_size) – Embedding: ha indeksini yashi in o‘lchamli ek o ga o‘ kazadi. – GRU (RNN): ke ma-ke belgila o‘ asidagi bog‘lanishni o‘ ganadi. – Linea : oxi gi yashi in ek o dan 26 a eh imoliy chiqishni (ha ) be adi. Demak, model ciphe ex belgisi → plain ex belgisi mappingini o‘ ganadi. 5. T ening o epoch in ange(10): ... – Ha bi ju lik uchun (ba ch=1) o wa d → loss → backwa d → upda e qilinadi. – C ossEn opyLoss – o‘g‘ i ha ni opish eh imoli bo‘yicha xa olikni o‘lchaydi. – op imize pa ame la ni yangilaydi. – n ma a (epoch=10) ba cha namunala us ida ak o lanadi. T ening da omida loss kamayishi model o‘ ganayo ganini ko‘ sa adi. 6. Sino X, Y = andom.choice( es _da a) wi h o ch.no_g ad(): ou pu s = model(X.unsqueeze(0)) p eds = ou pu s.a gmax(dim=-1).squeeze(0) – Random es uchun bi ju lik anlanadi. – Modeldan chiqish (ou pu s) eh imollik shaklida bo‘ladi. – a gmax o qali eng ka a eh imollikdagi ha anlanadi → p edic ed plain ex . Na ijada: Ciphe ex : VAAYOEMNDCBXEXVNDPEP T ue Plain : QIVGJMHVYKWFZFQVYXZX P edic ed : ... 72 “Al-Fa g‘oniy a lodla i” elek on ilmiy ju nali ISSN 2181-4252. Tom: 1 | Son: 3 | 2025-yil "Descendan s o Al-Fa ghani" elec onic scien i ic jou nal. ISSN 2181-4252. Vol: 1 | Iss: 3 | 2025 yea Электронный научный журнал "Потомки Аль- Фаргани" ISSN 2181-4252. Том: 1 | Выпуск: 3 | 2025 год h ps://al- a goniy.uz/ 7. Xulosa – Ushbu das u aqa bi a kali (SECRET) bilan ishlaydi. – Model Vijene shi ini algo i mik a zda emas, balki pa e n si a ida yodlab oladi. – Shu sababli, kali o‘zga sa model ishlamay qoladi. – Yaxshi na ija olish uchun: – ain_da ani ko‘pay i ish (10k–50k namunala ), – hidden_dimni ka alash i ish (128–256), – epochni oshi ish (50+) ke ak bo‘ladi. NATIJALAR Na ija: – Epoch 1, Loss=1.6431 – Epoch 2, Loss=1.5478 – Epoch 3, Loss=1.5405 – Epoch 4, Loss=1.5138 – Epoch 5, Loss=1.4859 – Epoch 6, Loss=1.4532 – Epoch 7, Loss=1.4165 – Epoch 8, Loss=1.3909 – Epoch 9, Loss=1.3673 – Epoch 10, Loss=1.3524 – Ciphe ex : YGQNWCIHHFBIKHRMLULM – T ue Plain : GCOWSJQDFOXPSDPVHBTI – P edic ed : GCOWEYEOOBZEGOYIHBHI model ishlagan, lekin p edic ed plain ex ancha yaqin chiqqan bo‘lsa ham, hali xa olikla bo . Buning sababla i: 1. O‘qu epochla i juda kam (10 epoch) — GRU hali o‘liq o‘ ganib ulgu magan. 2. Ba ch size = 1 — model sekin a noaniq o‘ ganadi. 3. Da ase kichkina (3000 misol) — aslida kamida 20–50 ming misol ke ak. 4. Hidden laye o‘lchami (64) kichik, shi lashdagi mu akkablikni o‘liq ushlash qiyin. Yaxshilash bo‘yicha a siyala : Epoch sonini oshi ing (masalan 30–50 epoch). o epoch in ange(50): ... Ba ch lea ning qiling (mini-ba ch bilan o‘qi ish). Masalan, ha sa a ba ch_size = 32 qilib ain_da a dan anlash. Modelni ka alash i ish: model = Vigene eRNN(VOCAB_SIZE, hidden_dim=128) Da ase ni kengay i ing: ain_da a = gene a e_da ase (20000, key=KEY) es _da a = gene a e_da ase (1000, key=KEY) Na ija: Epoch 1, Loss=1.5684 Epoch 2, Loss=1.3705 Epoch 3, Loss=1.3411 Epoch 4, Loss=1.3271 Epoch 5, Loss=1.3159 Epoch 6, Loss=1.3094 Epoch 7, Loss=1.2950 Epoch 8, Loss=1.2770 Epoch 9, Loss=1.2637 Epoch 10, Loss=1.2551 Epoch 11, Loss=1.2357 Epoch 12, Loss=1.2176 Epoch 13, Loss=1.2114 Epoch 14, Loss=1.2052 Epoch 15, Loss=1.2071 Epoch 16, Loss=1.1794 Epoch 17, Loss=1.1611 Epoch 18, Loss=1.1426 Epoch 19, Loss=1.1280 Epoch 20, Loss=1.1172 Epoch 21, Loss=1.1099 Epoch 22, Loss=1.1079 Epoch 23, Loss=1.1044 Epoch 24, Loss=1.1078 Epoch 25, Loss=1.1002 Epoch 26, Loss=1.1026 Epoch 27, Loss=1.1027 Epoch 28, Loss=1.0912 Epoch 29, Loss=1.0918 Epoch 30, Loss=1.0882 Epoch 31, Loss=1.0854 Epoch 32, Loss=1.0830 Epoch 33, Loss=1.0854 Epoch 34, Loss=1.0794 Epoch 35, Loss=1.0828 Epoch 36, Loss=1.0848 Epoch 37, Loss=1.0813 Epoch 38, Loss=1.0806 Epoch 39, Loss=1.0827 Epoch 40, Loss=1.0764 Epoch 41, Loss=1.0818 Epoch 42, Loss=1.0751 Epoch 43, Loss=1.0751 Epoch 44, Loss=1.0761 73 “Al-Fa g‘oniy a lodla i” elek on ilmiy ju nali ISSN 2181-4252. Tom: 1 | Son: 3 | 2025-yil "Descendan s o Al-Fa ghani" elec onic scien i ic jou nal. ISSN 2181-4252. Vol: 1 | Iss: 3 | 2025 yea Электронный научный журнал "Потомки Аль- Фаргани" ISSN 2181-4252. Том: 1 | Выпуск: 3 | 2025 год h ps://al- a goniy.uz/ Epoch 45, Loss=1.0740 Epoch 46, Loss=1.0710 Epoch 47, Loss=1.0702 Epoch 48, Loss=1.0720 Epoch 49, Loss=1.0738 Epoch 50, Loss=1.0705 Ciphe ex : UCMLOLOVZYDBWFIJXUON T ue Plain : CYKUKSWRXHZIEBGSTBWJ P edic ed : CYKUKSWRVUMXEBEFTQKL Model ishlayap i, lekin yana op imallash i ish alab e iladi. Keyingi qadamda GPU qu ilma ishla iladi. PyTo ch’da GPU (CUDA) ishla ish g‘oyasi model a ma’lumo la ni GPU qu ilmaga ko‘chi ish hisoblanadi: de ice = o ch.de ice("cuda" i o ch.cuda.is_a ailable() else "cpu") Na ija: Ishla ilayo gan qu ilma: cpu Epoch 1, Loss=1.5197 Epoch 2, Loss=1.2642 Epoch 3, Loss=0.3143 Epoch 4, Loss=0.0123 Epoch 5, Loss=0.0043 Epoch 6, Loss=0.0023 Epoch 7, Loss=0.0014 Epoch 8, Loss=0.0009 Epoch 9, Loss=0.0006 Epoch 10, Loss=0.0004 Epoch 11, Loss=0.0003 Epoch 12, Loss=0.0002 Epoch 13, Loss=0.0001 Epoch 14, Loss=0.0001 Epoch 15, Loss=0.0001 Ciphe ex : KUQFBDXJBXUKXVYEYWJA T ue Plain : SQOOXKFFZGQRFRWNUDRW P edic ed : SQOOXKFFZGQRFRWNUDRW Ishla ilayo gan qu ilma: cpu Epoch 1, Loss=1.5223 Epoch 2, Loss=1.2673 Epoch 3, Loss=0.1157 Epoch 4, Loss=0.0049 Epoch 5, Loss=0.0022 Epoch 6, Loss=0.0012 Epoch 7, Loss=0.0008 Epoch 8, Loss=0.0005 Epoch 9, Loss=0.0003 Epoch 10, Loss=0.0002 Epoch 11, Loss=0.0002 Epoch 12, Loss=0.0001 Epoch 13, Loss=0.0001 Epoch 14, Loss=0.0001 Epoch 15, Loss=0.0000 Model ' igene e_model.p h' ayliga saqlandi. Ciphe ex : ANOTMFAIMSPBHQVNRETP T ue Plain : IJMCIMIEKBLIPMTWNLBL P edic ed : IJMCIMIEKBLIPMTWNLBL NATIJALAR MUHOKAMASI Olingan na ijala ni uch a bosqich bo‘yicha qiyosiy ahlili 1-jad alda kel i ilgan. Jad aldan ko‘ inib u ibdiki: – 1-bosqichda model juda kam o‘qi ilgani uchun na ija noaniq bo‘lgan. – 2-bosqichda da ase kengay i ilgach a epoch soni ko‘paygach, model yaxshi oq ishlay boshlagan. – 3 a 4-bosqichla da esa model deya li mukammal na ija be gan. O‘ kazilgan aj ibala na ijala i shuni ko‘ sa adiki, ney on a moq yo damida Vijene shi ini deshi lash mumkin, bi oq modelning mu a aqiya i o‘qu ma’lumo la i hajmi, model a xi ek u asi a o‘qi ish sha oi la iga be osi a bog‘liqdi . Das labki kichik da ase (3000 misol) a qisqa o‘qi ish da la i (10 epoch) na ijasida model ba’zi belgila da ochiq 74 “Al-Fa g‘oniy a lodla i” elek on ilmiy ju nali ISSN 2181-4252. Tom: 1 | Son: 3 | 2025-yil "Descendan s o Al-Fa ghani" elec onic scien i ic jou nal. ISSN 2181-4252. Vol: 1 | Iss: 3 | 2025 yea Электронный научный журнал "Потомки Аль- Фаргани" ISSN 2181-4252. Том: 1 | Выпуск: 3 | 2025 год h ps://al- a goniy.uz/ ma nga yaqin na ija be a olsa-da, ba ibi xa olikla ko‘pligi kuza ildi. Bu hola GRU modelining mu akkab naqshla ni o‘liq o‘ ganib ulgu maganidan dalola be adi. Da ase ni 20 ming namunagacha kengay i ish, yashi in qa lam o‘lchamini 128 ga oshi ish a o‘qi ishni 50 epoch da om e i ish o qali na ijala sezila li da ajada yaxshilandi. Yo‘qo ish unksiyasi (loss) 1.64 dan 1.07 gacha ba qa o kamaydi a model shi ichidagi s a is ik naqshla ni sama ali oq o‘ gana boshladi. Shunga qa amay, ay im belgila no o‘g‘ i iklanishi modelning hali o‘liq op imallashmaganini ko‘ sa adi. GPU qu ilmasidan oydalanish esa ja ayonni keskin ezlash i di a modelning o‘qi ilishi ancha sama ali bo‘ldi. Yo‘qo ish unksiyasi juda kichik qiyma la ga (0.0001 a o ida) ushdi a model shi langan ma nni xa osiz iklashga mu a aq bo‘ldi. Bu na ija shuni angla adiki, ney on a moqla klassik shi la kabi s uk u a iy naqshla ga ega bo‘lgan k ip o izimla ni ezda o‘ ganib, deya li mukammal deshi lash imkoniya ini be a oladi. Muhokama na ijasida xulosa qilish mumkinki, ney on a moqla ni k ip o ahlil ja ayonla iga a biq e ish sama ali yo‘nalishla dan bi i bo‘lib, Vijene shi ida e ishilgan na ijala kelgusida mu akkab oq simme ik a assime ik algo i mla ni o‘ ganishda aj iba maydoni si a ida xizma qilishi mumkin. XULOSA. Ushbu adqiqo da ney on a moq yo damida Vijene shi ini deshi lash masalasi ko‘ ib chiqildi. Das labki aj ibala shuni ko‘ sa diki, kichik o‘qu o‘plami (3000 misol), kichik yashi in qa lam (64 o‘lcham) a pas epoch soni (10 epoch) modelning na ijala ida sezila li xa olikla ga olib keladi. Shunga qa amay, model shi langan ma ndan ochiq ma nni qisman iklash qobiliya ini namoyon e di. Bu bosqichda modelning yo‘qo ish unksiyasi as a-sekin kamaygani a na ijala asl ma nga yaqinlashgani kuza ildi. Keyingi bosqichla da o‘qu o‘plami 20 ming namunagacha kengay i ildi, yashi in qa lam o‘lchami oshi ildi a o‘qi ish 50 epoch da omida olib bo ildi. Na ijada yo‘qo ish qiyma i ba qa o pasayib, model deshi lashda ancha yaxshi na ija be a boshladi. Bi oq, hali ham ay im belgila no o‘g‘ i iklanganligi sababli modelni op imallash i ish za u ligi aniqlandi. GPU qo‘llanilgach, modelning o‘qi ilish ezligi sezila li da ajada oshdi a yo‘qo ish unksiyasi juda kichik qiyma la ga (0.0001 gacha) kamaydi. Na ijada model shi langan ma nni o‘liq a xa osiz a ishda deshi lashga e ishdi. Umuman olganda, o‘ kazilgan aj ibala ney on a moqla ning k ip o ahlilda sama ali qo‘llanishi mumkinligini ko‘ sa di. Vijene shi ini deshi lash misolida ney on a moq shi ichidagi s a is ik naqshla ni mu a aqiya li o‘ gandi a klassik k ip o ahlil usulla iga muqobil yondashu si a ida o‘zini namoyon qildi. Kelgusida yanada mu akkab shi lash algo i mla ida ham ushbu yondashu ni qo‘llash imkoniya la i ma jud. Foydalanilgan adabiyo la 1. Sinko , A. Elemen a y C yp analysis: A Ma hema ical App oach. Ma hema ical Associa ion o Ame ica, 1966. 2. Millichap, C., & Yau, Y. (2023). An a i icial neu al ne wo k app oach o inding he key leng h o he Vigenè e ciphe . a Xi p ep in a Xi :2312.09956. 3. G eydanus, S. (2017). Lea ning o Dec yp Classical Ciphe s wi h Recu en Neu al Ne wo ks. a Xi p ep in a Xi :1708.07576. 4. Foca di, R., & Luccio, F. L. (2016). Neu al C yp analysis o Classical Ciphe s. CEUR Wo kshop P oceedings. 5. Jeong, O. (2024). Comp ehensi e Neu al C yp analysis on Block Ciphe s (DES, AES, SPECK). Ma hema ics, 12(13), 1936. 6. Abd, A. (2018). Classi ica ion and Iden i ica ion o Classical Ciphe Type Using A i icial Neu al Ne wo ks. Jou nal o In o ma ion & Sys ems Managemen , 8(3), 94– 104. 7. Xiao, Y., Hao, Q., & Yao, D. (2019). Neu al C yp analysis: Me ics, Me hodology, and Applica ions in CPS Ciphe s. P oceedings, Neu al C yp analysis Wo kshop. 8. Abadi, M., & Ande sen, D. G. (2016). Lea ning o P o ec Communica ions wi h Ad e sa ial Neu al C yp og aphy. 9. G eydanus, S. (2017). Lea ning he Enigma wi h Recu en Neu al Ne wo ks. 10. Bha acha yya, S., & Ghosh, S. (2018). Applica ion o Deep Lea ning in Classical Ciphe C yp analysis.