सोशल मीडिया आणि वेब सेवा: शैक्षणिक ग्रंथालयातील नवे प्रवाह
Abstract
शैक्षणिक ग्रंथालये केवळ ज्ञानाचे जतन, संवर्धन करणारी ठिकाणे राहिली नसून काळानुरूप माहिती तंत्रज्ञानाच्या युगात ती डिजिटल संवादाची केंद्र बनली आहेत. ग्रंथालयाची पूर्वी जी पारंपरिक भूमिका होती,जसे पुस्तकांना केंद्रबिंदू मानून त्याभोवती ग्रंथालयाच्या सर्व सेवा वाचकांपर्यंत पोहचत होत्या त्यामध्ये आता आमूलाग्र बदल झाला आहे. ग्रंथालये केवळ माहिती देणारी संस्था न राहता वापरकर्त्यांची डिजिटल ओळख घडविण्यात महत्त्वाचे सहकार्य करत आहे. फेसबुक,ट्विटर, व्हॉट्सॲप, तसेच झूम, वेबीनार ,गुगल मीट या या सोशल माध्यमांचा योग्य तो उपयोग करून ग्रंथपाल त्यांच्या सेवांची तसेच नवीन संसाधनाची, शैक्षणिक उपक्रमांची माहिती विद्यार्थ्यांपर्यंत पोहोचवत आहे. नव्या पिढीतील विद्यार्थी आणि इतर वापरकर्ते त्यांचा अधिकतर वेळ स्मार्टफोन, इंटरनेट, सोशल मीडिया यामध्ये घालवत आहे. त्यामुळे ग्रंथपाल सोशल मीडियाचा वापर करून त्यांच्याशी प्रभावी संवाद साधू शकतात. ट्विटरवर वा फेसबुकची माहिती प्रसार प्रक्रिया विद्यार्थ्यांना अद्ययावत ठेवते; तर वेब-आधारित OPAC, ई-लर्निंग मॉड्यूल्स, ऑनलाइन रेफरन्स सेवा विद्यार्थ्यांना २४x७ ज्ञानसहयोग पुरवतात. ग्रंथालयातील सोशल मीडिया आणि वेब सेवांच्या या नवीन प्रवाहामुळे विद्यार्थी, अध्यापक, संशोधक यांचा शोधक दृष्टिकोन अधिक मजबूत आणि योग्य दिशेने प्रवाहित होत आहे. सोशल मीडिया आणि वेब सेवांमुळे ग्रंथालयानी भौतिक मर्यादेचे अडथळे ओलांडून वापरकर्त्यांना ग्लोबल नेटवर्कचे मार्ग खुले करून दिले आहेत. थोडक्यात, शैक्षणिक ग्रंथालयांची भूमिका आता फक्त संग्रहणापासून पुढे जाऊन संवाद, नवसृजन व सहशोधाची दिशा दाखवणारी ठरली आहे.
Full text
471 International Journal of Advance and Applied Research www.ijaar.co.in ISSN – 2347-7075 Impact Factor – 8.141 Peer Reviewed Bi-Monthly Vol. 6 No. 39 September - October - 2025 : , . . , Corresponding Author – : , . , . . ,, , , , , . , , . . ; - OPAC, - , x . , , . . , , . : , , , , : , , , ,, , , , . , . . , , , . DOI - 10.5281/zenodo.17282884
IJAAR Vol. 6 No. 39 ISSN – 2347-7075 472 . , ,, , . , . , . . . . . , , , , , , , . , , . . , . , , . . . , . : : . ‚ Academic Libraries , ‚ .‛ .‛
IJAAR Vol. 6 No. 39 ISSN – 2347-7075 473 . , , , . , . . , . : , , . ‚ ( ) , , , , .‛ ‘Use of social media in academic libraries’ , ‚ ‛ ‚ ‛ : 1) 2) 3) 4) 5) 6) : . (MIL) : ‚ , , , , , , , .‛
IJAAR Vol. 6 No. 39 ISSN – 2347-7075 474 . , , -, . . , . . , . , , , , ,, . , , , , . : : . . . , , , . ,, , . , .
IJAAR Vol. 6 No. 39 ISSN – 2347-7075 475 : , , 2006 . . . . : 6 2010 . . - . . : 2005 , . . . . , . : 2002 2003 . . : , . . . : 2009 . . . , , . , - - . . . ,, , . : 2013 . . . .
IJAAR Vol. 6 No. 39 ISSN – 2347-7075 476 - : ( . , ‚‛ ‚weblog‛ . . ,, . / . , , , . . : 2017 . . , . . . : + . ; ‚ ‛ . . . , . . . : - 2013 .. . . . , , - , -, - , - , . , , . . . : / : , , , , -, -, - , ,
IJAAR Vol. 6 No. 39 ISSN – 2347-7075 477 . . , l - . . - .- . LES Digital Library Mobile Application . , - , , . . . : . , , -, -, . . ,, . MANUPATRA Legal Database . : (OPAC-Online Public Access Catalogue) INFLIBNET (Information and Library Network Centre, , ) . . . , , . , , , . , , , , , . : , , . , . . DOAJ (Directory of Open Access Journals) . . . . . .
IJAAR Vol. 6 No. 39 ISSN – 2347-7075 478 . : , , . , - , , . : 1) Diman, Anil.K and Sinha,Suresh C. Academic Libraries (ESS ESS Publication 2002) 2) Khot, Namita Quality and Excellence of Academic Libraries Shruti Publication, Jaipur 2013 3) Dalal, Mamta Modern Communication with Social media (BPB Publication, New Delhi 2019) 4) Chore, Nitesh Use of Social Media in Academic Libraries (Journal: IP Indian Journal of Library Science and Information Technology. 2023) 5) Gaur,Sanjay Digital Literacy and Social Media (Yking Books, Jaipur 2024) 6) N-List