स्वायत्त महाविद्यालय ग्रंथालयांमध्ये डिजिटल तंत्रज्ञानाचा वापर: वर्तमान स्थिती आणि भविष्यातील शक्यता
Abstract
स्वायत्त महाविद्यालय ग्रंथालये आधुनिक शैक्षणिक प्रणालीत माहिती आणि ज्ञानाचे मध्यवर्ती केंद्र म्हणून कार्यरत आहेत. युनिव्हर्सिटी ग्रँट्स कमिशन (UGC) आणि नॅशनल असेसमेंट अँड ॲक्रेडिटेशन कौन्सिल (NAAC) यांच्या मार्गदर्शक तत्त्वांमुळे स्वायत्त ग्रंथालयांना प्रशासकीय स्वातंत्र्य मिळाले आहे, ज्यामुळे त्यांनी डिजिटल तंत्रज्ञानाचा अवलंब करून माहिती प्रवेश सुलभ आणि सर्वसमावेशक केला आहे. Koha, LibSys, RFID, JSTOR, Springer, आणि DSpace यांसारख्या तंत्रज्ञानामुळे ग्रंथालयांचे संग्रह व्यवस्थापन, वापरकर्ता सेवा आणि संशोधन क्षमता सुधारली आहे. स्वायत्ततेचा फायदा घेऊन ही ग्रंथालये स्थानिक गरजांनुसार धोरणे आखतात, परंतु आर्थिक मर्यादा, प्रशिक्षणाची कमतरता, तांत्रिक पायाभूत सुविधांचा अभाव आणि डेटा सुरक्षितता ही प्रमुख आव्हाने आहेत. विशेषतः ग्रामीण भागातील स्वायत्त ग्रंथालयांना डिजिटल डिव्हाइडचा सामना करावा लागतो. भविष्यात, कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI), क्लाउड-आधारित सेवा, व्हर्च्युअल/ऑगमेंटेड रिअॅलिटी (VR/AR), ओपन एक्सेस आणि बिग डेटा यांसारखी तंत्रज्ञाने ग्रंथालयांना अधिक कार्यक्षम आणि वैयक्तिकृत बनवतील. यामुळे शैक्षणिक समानता, माहिती साक्षरता आणि संशोधनाला चालना मिळेल. तथापि, यशस्वी अंमलबजावणीसाठी आर्थिक अनुदान, प्रशिक्षण आणि पायाभूत सुविधा सुधारणे आवश्यक आहे.
Full text
519 International Journal of Advance and Applied Research www.ijaar.co.in ISSN – 2347-7075 Impact Factor – 8.141 Peer Reviewed Bi-Monthly Vol. 6 No. 39 September - October - 2025 : . , Corresponding Author – . : . (UGC) (NAAC) , . Koha, LibSys, RFID, JSTOR, Springer, DSpace , . , , , . . , (AI), - , / (VR/AR), . , . , , . : , , , , - , RFID , , , NAAC , . : : , . , , . , . , , DOI - 10.5281/zenodo.17284063
IJAAR Vol. 6 No. 39 ISSN – 2347-7075 . 520 . -, , , , . (UGC) (NAAC) . . , Koha LibSys , RFID , DSpace . , , . , , . , , . : 1. . 2. , , . 3. . 4. . : . (UGC) (NAAC) , . , , . , , , -, -, RFID
IJAAR Vol. 6 No. 39 ISSN – 2347-7075 . 521 . , . 1. : , , . . (LMS) : , , . . : Koha: - , . Koha (OPAC), , . - . LibSys: , . , - . LibSys . SLIM (System for Library Information Management): , , . . Evergreen : Evergreen - , - . . : . . : JSTOR: , . NAAC . Springer: , Springer . . PubMed: , .
IJAAR Vol. 6 No. 39 ISSN – 2347-7075 . 522 INFLIBNET (N-LIST): UGCINFLIBNET N-LIST - - . - , . EBSCO ProQuest: EBSCO ProQuest , . . - -: - - , NAAC . : : , , . : - . , Amazon Kindle, Google Books N-LIST - . : - - . : - , . . RFID : RFID (Radio Frequency Identification) , . : : RFID , . : RFID , . : RFID . , RFID , . - : , . : DSpace EPrints: - , , , . ,
IJAAR Vol. 6 No. 39 ISSN – 2347-7075 . 523 . : , . : , NAAC . : . : 1. : . , - Koha , LibSys RFID . 2. : . , , . 3. : . , Springer PubMed , JSTOR N-LIST . 4. : , . , . : (, ) : 1. : , - OPAC . , N-LIST - . , . . 2. : . JSTOR Springer . , , . 3. : . , Koha RFID . ,
IJAAR Vol. 6 No. 39 ISSN – 2347-7075 . 524 . : . NAAC UGC . , NAAC . , . (., RFID, EBSCO) , . , , . Koha, LibSys, RFID, JSTOR, Springer 80 Koha, N-LIST 50 LibSys, RFID, EBSCO, DSpace 85 Koha, N-LIST 45 : , . , , . , UGC NAAC , , . 1. : , . (LMS) , , ( RFID ) . UGC , . , , . , 30-50 . , NAAC
IJAAR Vol. 6 No. 39 ISSN – 2347-7075 . 525 , . : ( AI- ) , . : UGC - ( Koha) . 2. : (, ) . ( LMS, ) , . , ICT , . , - . NAAC , . : , . : UGC INFLIBNET , . 3. : , . , - . - 19 , . : , . : . 4. : . , . NAAC , . : , ( GDPR ). : , . : . 2025 ,
IJAAR Vol. 6 No. 39 ISSN – 2347-7075 . 526 , . (AI), - , (VR/AR), , . , , . 2025 , AI , VR/AR . , , . 1. (AI): , 2025 . AI- , . AI , . 2025-2035 , AI , AI . , AI , AI . AI- : , AI- . (NLP) , “ ” “ ?” 24/7 . 2025 , Generative AI ChatGPT , AI . , IFLA , AI , - . , AI AI . : AI . , AI . 2025-2035 , AI AI- , AI- . , AI . Ex Libris AI , AI- .
IJAAR Vol. 6 No. 39 ISSN – 2347-7075 . 527 2. - : - . 2025 , $1.6 , - LMS . , . : - LMS ( Koha LibSys ) - , 30-50 . AI . , - - , . , AI- 87 . , . 3. : VR/AR , . 2025 , - VR generative AI 5G . : VR , . , . AR- : AR , 3D . . 4. : , . : DSpace . : . 5. : . : . : . Koha, LibSys, RFID, ( JSTOR,