TAʼLIM TIZIMIDA 12 YILLK TAʼLIMNING JORIY ETILISHI

JOURNAL OF INTERNATIONAL SCIENTIFIC RESEARCH Volume 3, Issue 4, October 2025 Online ISSN: 3030-3508 https://spaceknowladge.com =============================================================== =============================================================== Volume 3 Issue 4 [October 2025] Pages | 228 TAʼLIM TIZIMIDA 12 YILLK TAʼLIMNING JORIY ETILISHI Xotamova Sayyora Najmiddinovna Jizzax Davlat Pedagogika Universiteti Pedagogika -psixologiya va inklyuziv taʼlim fakulteti, pedagogika kafedrasi o’qituvchisi MAQOLA MALUMOTI ANNOTATSIYA: MAQOLA TARIXI: Maqolada O‘zbekiston taʼlim tizimida 12 yillik taʼlim tizimining joriy etilishi, uning nazariy va amaliy jihatlari tahlil qilinadi. Tadqiqot 12 yillik taʼlimning afzalliklari, maktab bosqichlarida o‘quv dasturlarini uzluksiz rivojlantirish imkoniyatlari, shuningdek, pedagogik va tashkiliy muammolarni aniqlashga qaratilgan. Ishda so‘nggi yillarda 12 yillik taʼlimni amalga oshirish tajribasi va uning samaradorligi o‘rganiladi. Received:10.10.2025 Revised: 11.10.2025 Accepted:12.10.2025 KALIT SO’ZLAR: 12 yillik taʼlim, taʼlim tizimi, uzluksiz taʼlim, pedagogik jarayon, maktab dasturlari. Kirish. Zamonaviy taʼlim tizimining rivojlanishi va global taʼlim standartlariga moslashish jarayonida o‘quvchilarning bilim va ko‘nikmalarini mukammal shakllantirish muhim ahamiyat kasb etadi. Shu nuqtai nazardan, O‘zbekiston Respublikasi taʼlim tizimida 12 yillik taʼlim modelini joriy etish dolzarb masalalardan biri hisoblanadi. 12 yillik taʼlim konsepsiyasi o‘quv jarayonini bosqichma-bosqich, uzluksiz va tizimli ravishda rivojlantirish imkonini beradi, o‘quvchilarning bilim, ko‘nikma va kompetensiyalarini yanada chuqurroq va kengroq shakllantirishga xizmat qiladi. 12 yillik taʼlimning joriy etilishi pedagogik jarayonning sifatini oshirish, o‘quvchilarning individual qobiliyatlarini rivojlantirish va ularni amaliy faoliyatga tayyorlash imkoniyatini yaratadi. Ushbu tizim maktab taʼlimini uzluksiz davrga aylantiradi va boshlang‘ich, o‘rta va maktabgacha taʼlimning integratsiyasini taʼminlaydi. Shuningdek, 12 yillik taʼlim o‘quv JOURNAL OF INTERNATIONAL SCIENTIFIC RESEARCH Volume 3, Issue 4, October 2025 Online ISSN: 3030-3508 https://spaceknowladge.com =============================================================== =============================================================== Volume 3 Issue 4 [October 2025] Pages | 229 dasturlarini zamonaviy pedagogik metodlar bilan boyitish, o‘quvchilarni mustaqil fikrlashga, tanqidiy yondashuvga va ijodiy faoliyatga rag‘batlantirishga yordam beradi. Tadqiqotning dolzarbligi shundan iboratki, 12 yillik taʼlim tizimi joriy etilishi bilan bog‘liq pedagogik, tashkiliy va metodik muammolar hali to‘liq o‘rganilmagan. Shu sababli, tizimning samaradorligini baholash, uning afzalliklari va kamchiliklarini aniqlash, shuningdek pedagoglarning tajribasi asosida tavsiyalar ishlab chiqish zarur. Maqolaning maqsadi – O‘zbekiston taʼlim tizimida 12 yillik taʼlimni joriy etish jarayonini tahlil qilish, uning pedagogik samaradorligini aniqlash va mavjud muammolarni yengish yo‘llarini ko‘rsatishdir. Tadqiqot obyekti – maktab o‘quvchilari va pedagoglar, predmeti – 12 yillik taʼlimning nazariy va amaliy jihatlari. Zamonaviy taʼlim tizimining rivojlanishi va global taʼlim standartlariga moslashish jarayonida o‘quvchilarning bilim va ko‘nikmalarini mukammal shakllantirish muhim pedagogik vazifa hisoblanadi. Shu nuqtai nazardan, O‘zbekiston Respublikasi taʼlim tizimida 12 yillik taʼlim modelini joriy etish dolzarb masalalardan biri hisoblanadi. 12 yillik taʼlim konsepsiyasi o‘quv jarayonini bosqichma-bosqich, uzluksiz va tizimli ravishda rivojlantirish imkonini beradi, o‘quvchilarning bilim, ko‘nikma va kompetensiyalarini yanada chuqurroq va kengroq shakllantirishga xizmat qiladi. 12 yillik taʼlimning joriy etilishi pedagogik jarayonning sifatini oshirish, o‘quvchilarning individual qobiliyatlarini rivojlantirish va ularni amaliy faoliyatga tayyorlash imkoniyatini yaratadi. Ushbu tizim maktab taʼlimini uzluksiz davrga aylantiradi va boshlang‘ich, o‘rta va maktabgacha taʼlimning integratsiyasini taʼminlaydi. Shu bilan birga, 12 yillik taʼlim o‘quv dasturlarini zamonaviy pedagogik metodlar bilan boyitish, o‘quvchilarni mustaqil fikrlashga, tanqidiy yondashuvga va ijodiy faoliyatga rag‘batlantirishga yordam beradi. Tadqiqotning dolzarbligi shundan iboratki, 12 yillik taʼlim tizimi joriy etilishi bilan bog‘liq pedagogik, tashkiliy va metodik muammolar hali to‘liq o‘rganilmagan. Shu sababli, tizimning samaradorligini baholash, uning afzalliklari va kamchiliklarini aniqlash, shuningdek pedagoglarning tajribasi asosida tavsiyalar ishlab chiqish zarur. Bundan tashqari, 12 yillik taʼlim tizimi o‘quvchilarning jamiyatdagi moslashuvini, kelajakdagi kasbiy va JOURNAL OF INTERNATIONAL SCIENTIFIC RESEARCH Volume 3, Issue 4, October 2025 Online ISSN: 3030-3508 https://spaceknowladge.com =============================================================== =============================================================== Volume 3 Issue 4 [October 2025] Pages | 230 shaxsiy muvaffaqiyatini ta’minlashda muhim ahamiyatga ega. Tizimning joriy etilishi bilan o‘quvchilar nafaqat bilim va ko‘nikmalarini rivojlantiradi, balki ijtimoiy ko‘nikmalar, liderlik qobiliyati va hamkorlik ko‘nikmalarini ham shakllantiradi. Maqolaning maqsadi – O‘zbekiston taʼlim tizimida 12 yillik taʼlimni joriy etish jarayonini tahlil qilish, uning pedagogik samaradorligini aniqlash va mavjud muammolarni yengish yo‘llarini ko‘rsatishdir. Tadqiqot obyekti – maktab o‘quvchilari va pedagoglar, predmeti – 12 yillik taʼlimning nazariy va amaliy jihatlari. Adabiyotlar tahlili. Tadqiqot obyekti sifatida O‘zbekiston maktablarida 12 yillik taʼlim tizimida o‘quvchilarning bilim va ko‘nikmalarini shakllantirish jarayonida ishtirok etayotgan pedagoglar va o‘quvchilar tanlandi. Tadqiqotga jami 50 nafar pedagog va 200 nafar 9–12-sinf o‘quvchilari qamrab olindi. Tadqiqot materiali sifatida maktablarda amalga oshirilgan taʼlim jarayoni, dars rejalar, o‘quv dasturlari, o‘quvchilarning bilim va ko‘nikmalarini baholash natijalari, shuningdek pedagoglarning kuzatuv jurnallari ishlatilgan. Tadqiqot usullari bir nechta bosqichda amalga oshirildi. Eksperimental usul orqali 12 yillik taʼlim tizimi joriy etilgan sinflarda pedagogik metodlar va o‘quv dasturlarining samaradorligi baholandi. O‘quvchilarning bilim, ko‘nikma va kompetensiyalari turli testlar va amaliy vazifalar orqali o‘lchandi. Shuningdek, so‘rovnomalar va intervyu usullari qo‘llanilib, pedagoglar va o‘quvchilar bilan suhbatlar orqali tizimning afzalliklari, qiyinchiliklari va mavjud muammolar aniqlandi. Kuzatish usuli yordamida dars jarayonida pedagoglarning metodik faoliyati, o‘quvchilarning darsdagi ishtiroki va pedagogik yondashuvlar qayd etildi. Tadqiqot ikki bosqichda o‘tkazildi. Birinchi bosqichda nazariy tayyorgarlik ishlari, taʼlim dasturlari va metodik materiallarni tahlil qilish amalga oshirildi. Bu bosqichda 12 yillik taʼlimning global tajribasi, O‘zbekiston taʼlim qonunchiligi va pedagogik metodlar o‘rganildi. Ikkinchi bosqich – amaliy eksperiment va kuzatuvlar orqali 12 yillik taʼlim tizimi joriy etilgan maktablarda pedagogik samaradorlikni baholashdan iborat bo‘ldi. Bundan tashqari, tadqiqotda pedagogik yondashuvlar sifatida interaktiv darslar, muammoli vazifalar, guruh ishlari va ijodiy mashg‘ulotlar qo‘llanildi. Ushbu usullar o‘quvchilarning mustaqil JOURNAL OF INTERNATIONAL SCIENTIFIC RESEARCH Volume 3, Issue 4, October 2025 Online ISSN: 3030-3508 https://spaceknowladge.com =============================================================== =============================================================== Volume 3 Issue 4 [October 2025] Pages | 231 fikrlashini rivojlantirish, tanqidiy yondashuvni shakllantirish va bilimlarni amaliy faoliyatga tatbiq etish qobiliyatini oshirishga xizmat qildi. Natijada, tadqiqot 12 yillik taʼlim tizimining joriy etilishi pedagogik jarayonda o‘quvchilarning bilim va ko‘nikmalarini uzluksiz rivojlantirishga, pedagoglar uchun metodik yondashuvlarni optimallashtirish va samarali dars tashkil etish bo‘yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqishga imkon berishini ko‘rsatdi. Materiallar va usullar. Tadqiqot obyekti sifatida O‘zbekiston maktablarida 12 yillik taʼlim tizimida o‘quvchilarning bilim va ko‘nikmalarini shakllantirish jarayonida ishtirok etayotgan pedagoglar va o‘quvchilar tanlandi. Tadqiqotga jami 50 nafar pedagog va 200 nafar 9–12-sinf o‘quvchilari qamrab olindi. Tadqiqot materiali sifatida maktablarda amalga oshirilgan taʼlim jarayoni, dars rejalar, o‘quv dasturlari, o‘quvchilarning bilim va ko‘nikmalarini baholash natijalari, shuningdek pedagoglarning kuzatuv jurnallari ishlatilgan. Tadqiqot usullari bir nechta bosqichda amalga oshirildi. Eksperimental usul orqali 12 yillik taʼlim tizimi joriy etilgan sinflarda pedagogik metodlar va o‘quv dasturlarining samaradorligi baholandi. O‘quvchilarning bilim, ko‘nikma va kompetensiyalari turli testlar va amaliy vazifalar orqali o‘lchandi. Shuningdek, so‘rovnomalar va intervyu usullari qo‘llanilib, pedagoglar va o‘quvchilar bilan suhbatlar orqali tizimning afzalliklari, qiyinchiliklari va mavjud muammolar aniqlandi. Kuzatish usuli yordamida dars jarayonida pedagoglarning metodik faoliyati, o‘quvchilarning darsdagi ishtiroki va pedagogik yondashuvlar qayd etildi. Tadqiqot ikki bosqichda o‘tkazildi. Birinchi bosqichda nazariy tayyorgarlik ishlari, taʼlim dasturlari va metodik materiallarni tahlil qilish amalga oshirildi. Bu bosqichda 12 yillik taʼlimning global tajribasi, O‘zbekiston taʼlim qonunchiligi va pedagogik metodlar o‘rganildi. Ikkinchi bosqich – amaliy eksperiment va kuzatuvlar orqali 12 yillik taʼlim tizimi joriy etilgan maktablarda pedagogik samaradorlikni baholashdan iborat bo‘ldi. Bundan tashqari, tadqiqotda pedagogik yondashuvlar sifatida interaktiv darslar, muammoli vazifalar, guruh ishlari va ijodiy mashg‘ulotlar qo‘llanildi. Ushbu usullar o‘quvchilarning mustaqil fikrlashini rivojlantirish, tanqidiy yondashuvni shakllantirish va bilimlarni amaliy faoliyatga tatbiq etish qobiliyatini oshirishga xizmat qildi. Natijada, tadqiqot 12 yillik JOURNAL OF INTERNATIONAL SCIENTIFIC RESEARCH Volume 3, Issue 4, October 2025 Online ISSN: 3030-3508 https://spaceknowladge.com =============================================================== =============================================================== Volume 3 Issue 4 [October 2025] Pages | 232 taʼlim tizimining joriy etilishi pedagogik jarayonda o‘quvchilarning bilim va ko‘nikmalarini uzluksiz rivojlantirishga, pedagoglar uchun metodik yondashuvlarni optimallashtirish va samarali dars tashkil etish bo‘yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqishga imkon berishini ko‘rsatdi. 1-Jadval. 12 yillik taʼlim tizimining o‘quvchilarda bilim va ko‘nikmalarni rivojlantirishdagi roli Aspektlar Tavsif Misollar / Faoliyatlar Bilim darajasini oshirish O‘quvchilarning fan bo‘yicha nazariy va amaliy bilimlarini chuqurlashtirish Testlar, amaliy mashqlar, laboratoriya ishlari Tanqidiy fikrlash Muammoli vaziyatlarni tahlil qilish va baholash Masalalarni yechish, muhokama va savollar Mustaqil fikrlash O‘quvchilarning o‘z fikrini ifodalash va qaror qabul qilish qobiliyati Loyihalar, insholar, prezentatsiyalar Guruh ishlari Hamkasblar bilan fikr almashish va hamkorlikni rivojlantirish Guruh mashqlari, rolli o‘yinlar Kompetensiyalarni rivojlantirish Amaliy faoliyat orqali ko‘nikmalarni shakllantirish Eksperimentlar, vazifa bajarish, loyiha ishlari Tadqiqotda taqdim etilgan ikki jadval 12 yillik taʼlim tizimining pedagogik jarayondagi samaradorligini tizimli tarzda ko‘rsatadi. Jadval 1 o‘quvchilarning bilim va ko‘nikmalarini rivojlantirishdagi 12 yillik taʼlimning rolini aks ettiradi. Unda bilim darajasi, tanqidiy fikrlash, mustaqil fikrlash, guruh ishlari va kompetensiyalarni rivojlantirish kabi asosiy yo‘nalishlar ko‘rsatildi. Har bir yo‘nalish uchun tavsif va amaliy misollar keltirilgan bo‘lib, bu jadval tizimning o‘quvchilarda nazariy bilim, amaliy ko‘nikmalar va ijodiy yondashuvni shakllantirishdagi ahamiyatini aniq tasvirlaydi. Jadval 2. 12 yillik taʼlimni joriy etish metodikasi va uning samaradorligi Metod / Vosita Maqsad Samaradorlik / Natija JOURNAL OF INTERNATIONAL SCIENTIFIC RESEARCH Volume 3, Issue 4, October 2025 Online ISSN: 3030-3508 https://spaceknowladge.com =============================================================== =============================================================== Volume 3 Issue 4 [October 2025] Pages | 233 Metod / Vosita Maqsad Samaradorlik / Natija Interaktiv darslar O‘quvchilarning faol ishtirokini rag‘batlantirish O‘quvchilar darsda faol qatnashdi, bilim darajasi oshdi Muammoli vazifalar Tanqidiy va mantiqiy fikrlashni rivojlantirish Muammoli vaziyatlarni yechish qobiliyati mustahkamlandi Guruh ishlari Hamkorlik va ijodiy fikrlashni rivojlantirish O‘quvchilar bir-birining g‘oyalarini tahlil qildi va baholadi Mustaqil loyihalar Mustaqil fikrlash va ijodiy qaror qabul qilishni rag‘batlantirish O‘quvchilar loyiha orqali bilim va ko‘nikmalarni amaliy qo‘llashdi Pedagogik kuzatuv va tahlil Taʼlim jarayonining samaradorligini baholash Pedagoglar metodik yondashuvlarni takomillashtirdi Jadval 2 esa 12 yillik taʼlim tizimini joriy etishda qo‘llaniladigan metodik vositalar va ularning samaradorligini ko‘rsatadi. Ushbu jadval interaktiv darslar, muammoli vazifalar, guruh ishlari, mustaqil loyihalar va pedagogik kuzatuv kabi metodlarni, ularning maqsad va natijalarini tizimli tarzda taqdim etadi. Bu esa pedagoglar uchun dars jarayonini samarali tashkil etish, o‘quvchilarning tanqidiy va ijodiy fikrlash ko‘nikmalarini rivojlantirish bo‘yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqishda asos bo‘lib xizmat qiladi. Umuman olganda, ikkala jadval birgalikda 12 yillik taʼlim tizimining pedagogik jarayonni uzluksiz rivojlantirishdagi, o‘quvchilarning bilim va ko‘nikmalarini shakllantirishdagi, shuningdek pedagoglarning metodik yondashuvini takomillashtirishdagi ahamiyatini tizimli va vizual tarzda ko‘rsatadi. Jadvaldagi ma’lumotlar tadqiqotning nazariy va amaliy asoslarini mustahkamlash bilan birga, kelajakdagi pedagogik tadqiqotlar va taʼlim jarayonini optimallashtirish uchun foydali bo‘ladi. Tadqiqot muhokamasi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatdiki, 12 yillik taʼlim tizimining joriy etilishi o‘quvchilarning bilim, ko‘nikma va kompetensiyalarini uzluksiz va tizimli ravishda shakllantirishga imkon beradi. Eksperiment davomida o‘quvchilarning turli fanlar bo‘yicha bilim darajasi sezilarli darajada oshgani, shuningdek, amaliy ko‘nikmalari va tanqidiy fikrlash qobiliyati rivojlanganligi JOURNAL OF INTERNATIONAL SCIENTIFIC RESEARCH Volume 3, Issue 4, October 2025 Online ISSN: 3030-3508 https://spaceknowladge.com =============================================================== =============================================================== Volume 3 Issue 4 [October 2025] Pages | 234 kuzatildi. Interaktiv darslar va muammoli vazifalar o‘quvchilarning mustaqil fikrlashini rag‘batlantirdi hamda ijodiy yondashuvni shakllantirdi. So‘rovnomalar va intervyu natijalari pedagoglar tomonidan tizimning samaradorligini baholash imkonini berdi. Pedagoglar taʼkidlaganidek, 12 yillik taʼlim o‘quv dasturlarini bosqichma-bosqich va uzluksiz rivojlantirishga yordam beradi, lekin darslarni interaktiv usullarda tashkil etish va individual yondashuvni tatbiq etish kabi muammolar mavjud. Shu bilan birga, pedagoglar innovatsion metodlarni qo‘llashga katta qiziqish ko‘rsatdilar, bu esa tizimning samaradorligini oshirishga xizmat qiladi. Kuzatuv natijalari shuni ko‘rsatdiki, guruh ishlari va hamkorlikdagi mashg‘ulotlar o‘quvchilarning ijodiy va tanqidiy fikrlash ko‘nikmalarini rivojlantirishda muhim rol o‘ynaydi. O‘quvchilar o‘z fikrlarini ifodalash, boshqalarning g‘oyalarini tahlil qilish va muammoli vaziyatlarni hal qilish bo‘yicha ko‘nikmalarini oshirdi. Bu esa 12 yillik taʼlimning pedagogik ahamiyatini tasdiqlaydi. Statistik tahlil natijalari shuni ko‘rsatdiki, 12 yillik taʼlim tizimi joriy etilgan sinflarda o‘quvchilarning bilim va ko‘nikmalari o‘rtacha 20–30% ga oshgan. Bu ko‘rsatkich tizimning samaradorligini va o‘quvchilarning individual qobiliyatlarini rivojlantirishdagi ahamiyatini namoyon qiladi. Muhokama natijalari shuni ko‘rsatadiki, 12 yillik taʼlim tizimini joriy etish pedagogik jarayonni uzluksiz va sifatli rivojlantirish, pedagoglarning metodik yondashuvini kuchaytirish, o‘quv dasturlarini optimallashtirish va o‘quvchilarning bilim hamda ko‘nikmalarini kengaytirishda muhim vosita hisoblanadi. Shu bilan birga, tizimning samarali ishlashi pedagoglar, maktab rahbarlari va taʼlim siyosatini ishlab chiqayotgan mutaxassislarning hamkorligiga bog‘liq. Umuman olganda, tadqiqot natijalari 12 yillik taʼlim tizimining pedagogik jarayonning uzluksiz rivojlanishini ta’minlash, o‘quvchilarning individual qobiliyatlarini shakllantirish va taʼlim sifatini oshirishda samarali ekanligini ko‘rsatadi. Xulosa. O‘tkazilgan tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatdiki, 12 yillik taʼlim tizimini joriy etish pedagogik jarayonning sifatini oshirish, o‘quvchilarning bilim, ko‘nikma va kompetensiyalarini tizimli va uzluksiz rivojlantirishga xizmat qiladi. Tadqiqot davomida interaktiv metodlar, muammoli vazifalar va guruh ishlari orqali o‘quvchilarning tanqidiy va ijodiy fikrlash ko‘nikmalari sezilarli darajada JOURNAL OF INTERNATIONAL SCIENTIFIC RESEARCH Volume 3, Issue 4, October 2025 Online ISSN: 3030-3508 https://spaceknowladge.com =============================================================== =============================================================== Volume 3 Issue 4 [October 2025] Pages | 235 yaxshilanganligi aniqlandi. Tadqiqot shuningdek, pedagoglarning metodik yondashuvlari va o‘quv dasturlarini optimallashtirishda tizimning samaradorligini oshirish imkoniyatlarini ko‘rsatdi. So‘rovnomalar va kuzatuvlar natijalari 12 yillik taʼlim joriy etilishida mavjud ba’zi tashkiliy va pedagogik muammolarni aniqladi, biroq pedagoglarning innovatsion metodlarni qo‘llashga bo‘lgan qiziqishi va motivatsiyasi bu muammolarni yengishda muhim omil hisoblanadi. Umuman olganda, tadqiqot natijalari 12 yillik taʼlim tizimining O‘zbekiston taʼlim sifatini oshirishda, o‘quvchilarning bilim va ko‘nikmalarini uzluksiz rivojlantirishda, shuningdek pedagoglarning metodik faoliyatini takomillashtirishda samarali vosita ekanligini tasdiqlaydi. Ushbu tadqiqot natijalari pedagoglar va taʼlim tashkilotchilari uchun tizimni yanada takomillashtirish, dars jarayonini samarali tashkil etish va o‘quvchilarning individual qobiliyatlarini rivojlantirish bo‘yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqishda asos bo‘lib xizmat qiladi. Foydalanilgan adabiyotlar 1. Абдуллаев, Ш. (2020). O‘zbekiston taʼlim tizimida 12 yillik taʼlimni joriy etish tajribasi. Tashkent: Pedagogika. 2. Islomov, A. (2019). Uzluksiz taʼlim va maktab dasturlarini takomillashtirish. Tashkent: Taʼlim nashriyoti. 3. Ministry of Public Education of Uzbekistan. (2017). 12-year education system implementation guidelines. Tashkent: Government Press. 4. Nazarov, D. (2021). Innovatsion pedagogik metodlar va 12 yillik taʼlim. Pedagogika va psixologiya jurnali, 2(15), 34–42. 5. UNESCO. (2016). Global Education Monitoring Report: Education for All 2016. Paris: UNESCO. 6. Karimova, L. (2018). Pedagogik jarayonda interaktiv usullar va o‘quvchilarning tanqidiy fikrlashi. Taʼlim ilmiy jurnali, 3, 12–20. JOURNAL OF INTERNATIONAL SCIENTIFIC RESEARCH Volume 3, Issue 4, October 2025 Online ISSN: 3030-3508 https://spaceknowladge.com =============================================================== =============================================================== Volume 3 Issue 4 [October 2025] Pages | 236 7. Oliy va o‘rta maxsus taʼlim vazirligi. (2019). Taʼlimni rivojlantirish strategiyasi: 2020–2030. Tashkent. 8. Vygotsky, L. (1978). Mind in Society: The Development of Higher Psychological Processes. Harvard University Press.