SUT KISLOTASI ASOSIDA OLINGAN POLIMERNING FIZIK KIMYOVIY XOSSALARI

168 Volume 5, Issue 10: Special Issue (EJAR) ISSN: 2181-2020 MPHAPP THE 6TH INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE “MODERN PHARMACEUTICS: ACTUAL PROBLEMS AND PROSPECTS” TASHKENT, OCTOBER 17, 2025 in-academy.uz SUT KISLOTASI ASOSIDA OLINGAN POLIMERNING FIZIK KIMYOVIY XOSSALARI Xazratkulova S.M. Zokirova N.T Toshkent farmatsevtika instituti, Toshkent shahri, O‘zbekiston Respublikasi e-mail: [email protected] tel: (97)753-23-73 https://doi.org/10.5281/zenodo.17328779 Dolzarbligi: Akrilamid (AA) va boshqa to‘yinmagan amidlar asosida polimerlarni sintez qilishning asosiy usuli radikal polimerizatsiya bo‘lib, u barcha ma’lum usullar bilan amalga oshirilishi mumkin. Usullarning har biri o‘ziga xos xususiyatlarga ega bo‘lib, polimerlarning xossalarini va ishlab chiqarishning texnik-iqtisodiy ko‘rsatkichlarini belgilaydi. Keyingi yillarda Nalmashtirilgan amidlar asosidagi ionogen guruhlarga ega sintetik polielektrolitlarni fan va texnika, biologiya va tibbiyotning turli sohalarida qo‘llash ko‘lami va hosil bo‘lish mexanizmiga qiziqish kuchaymoqda. Bunday polielektrolitlarni olishning keng tarqalgan va qulay usuli ionli monomerlarning radikal polimerizatsiyasi va sopolimerizatsiyasi hisoblanadi. Tadqiqotning maqsadi: sut kislotasi asosida olingan polimerning fizik kimyoviy xossalari Usul va uslublar: PMR spektrlari PMR Unity 400 plus (Varian) ICPS ASRUz (D2O) spektrometrida qayd etildi. 13C YAMR spektrlari Vena universiteti (Avstriya) YAMR spektroskopiya laboratoriyasida (D2O) BRUKER 600 MG spektrometrida qayd etilgan. Massa spektrlari 6420 – HP\admin NotApplicable Prom 1 ESI.m spektrometrida qayd etilgan. Polimer eritmalarining qovushqoqligini Ubbelode tipidagi kapillyar viskozimetrda o‘lchandi, unda suv oqimi vaqti 106,4 sek. Ichki viskozite Xaggins tenglamasining koordinatalaridagi bog‘liqliklar tizimi bilan aniqlandi, ya’ni. Keltirilgan qovushqoqlikning konsentratsiyaga bog‘liqligi. Keltirilgan qovushqoqlik quyidagi nisbatlar yordamida aniqlanadi: otn=/0 ud=/0-1 pr=ud/C Olingan polimerlarning suvda bo‘kishi gravimetrik usulda o‘rganildi. Natijalar: Kirish qismida ta’kidlanganidek, karboksil guruhlari bo‘lgan PAA hosilalari fan, iqtisodiyot va ijtimoiy sohalarning turli jabxalarida keng qo‘llaniladi. Shu munosabat bilan yon zanjirida karboksil guruhlari bo‘lgan PAA hosilalarini olish uchun PAA ning sut kislotasi bilan o‘zaro ta’siri o‘rganildi. Buning uchun, 5 ml gacha sopolimer olish uchun 4% 0,02 molyar polimer eritmasiga 2 ml 80% 0,02 mol sut kislotasi qo‘shildi. Reaksiya 5 ml suv qo‘shilgan holda 5 soat davomida, 400C haroratda doimiy aralashtirib turish yo‘li bilan amalga oshirildi. Olingan sopolimerlar dioksanda cho‘ktirish yo‘li bilan ajratildi va vakuum ostida quritildi. Ma’lumki, polielektrolit eritmalarining fizik-kimyoviy xossalari elektrolit bo‘lmagan polimerlardan bir qator xususiyatlari bilan farq qiladi, xususan, ionlashtiriladigan guruhlarning mavjudligi qovushqoqlikka kuchli ta’sir qiladi, chunki makromolekulaning ionlanishi paytida bir xil zaryadlangan guruhlar orasidagi itaruvchi kuchlar eritmadagi makromolekulalar konformatsiyasining sezilarli o‘zgarishiga olib keladi. Buning oqibati ƞkel/S=f(S) to‘g‘ri chiziqli bog‘liqlikdan og‘ishidir. Xulosalar: Ma’lumki, polimerlar eritmasini kislotali funksional guruhlar ionlanishga to‘sqinlik qiladi. Tanlash yo‘li bilan, PAA-N-SK eritmalarida HCI ning past konsentratsiyasida qovushqoqlikning "anomaliyasi" yo‘qolishi aniqlandi.