ZAMONAVIY PEDAGOGIK TEXNOLOGIYALARNI ONA TILI VA O'QISH SAVODXONLIGIDA QO'LLASHNING INTEGRATIV JIHATLARI

JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 18, issue 01, 2025 ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431 www.wordlyknowledge.uz ILMIY METODIK JURNAL Bozorova Nozigul 23-maktab boshlang‘ich sinf o‘qituvchisi ZAMONAVIY PEDAGOGIK TEXNOLOGIYALARNI ONA TILI VA O‘QISH SAVODXONLIGIDA QO‘LLASHNING INTEGRATIV JIHATLARI Annotatsiya:Maqolada ona tili va o‘qish savodxonligi fanlarida zamonaviy pedagogik texnologiyalardan foydalanish imkoniyatlari yoritilgan. Shu bilan birga, integrativ yondashuvning nazariy-metodik asoslari hamda uning ta’lim jarayoni samaradorligiga ta’siri tahlil qilingan. Kalit so‘zlar: o‘qish savodxonligi, ta’lim jarayoni, kompetensiya, fanlararo aloqa, klaster, insert, akvarium, texnologiya. Bugungi kunda O‘zbekistonda amalga oshirilayotgan ta’lim islohotlari mazmun va shakl jihatdan yangilangan o‘quv jarayonini talab etmoqda. Maktab ta’limida ona tili va o‘qish savodxonligi o‘quvchilarning til kompetensiyalarini rivojlantirish, nutq madaniyatini shakllantirish, mustaqil va ijodiy fikrlay olish ko‘nikmalarini oshirishga xizmat qiladi. Zamonaviy pedagogik texnologiyalardan samarali foydalanish ta’lim jarayonining sifati va mazmuniga to‘g‘ridan-to‘g‘ri ta’sir ko‘rsatadi. Shuningdek, integrativ yondashuv fanlararo aloqadorlikni kuchaytiradi, o‘quvchilarning bilimlarini tizimlashtirish va ularni hayotiy vaziyatlarda tatbiq eta olish ko‘nikmasini shakllantiradi. 1. Zamonaviy pedagogik texnologiyalar mohiyati Zamonaviy ta’lim texnologiyalari o‘quv jarayonida o‘quvchini faol sub’yekt sifatida ko‘rish, uning ijodiy va intellektual imkoniyatlarini ochib berishga qaratilgan. Ularning asosiy turlari quyidagilardan iborat: Interaktiv usullar (klaster, insert, debat, akvarium, Blum taksonomiyasi); Intellektual faoliyatni rag‘batlantiruvchi usullar (aqliy hujum, intellekt-karta); Muammoli o‘qitish va loyihaviy yondashuv; Axborot-kommunikatsiya texnologiyalari (multimedia, onlayn platformalar, virtual ta’lim muhitlari). Ushbu usullar o‘quvchilarning bilim olish jarayonini qiziqarli va samarali tashkil etishga xizmat qiladi. 2. Ona tili va o‘qish savodxonligida texnologiyalarning roli Ona tili fanini o‘qitish jarayonida zamonaviy texnologiyalar quyidagi vazifalarni amalga oshirishda yordamchi hisoblanadi: - grammatik qoidalarni tizimli ravishda o‘zlashtirish; JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 18, issue 01, 2025 ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431 www.wordlyknowledge.uz ILMIY METODIK JURNAL - lug‘at zaxirasini kengaytirish; - yozma va og‘zaki nutq ko‘nikmalarini rivojlantirish; - adabiy matnlarni tahlil qilish va ulardan ijodiy foydalanish. O‘qish savodxonligi darslarida esa “Insert” texnologiyasi o‘quvchida o‘qilgan matnni to‘g‘ri anglash va tahlil qilishni ta’minlaydi. Klaster usuli esa g‘oyalarni tartibga solish va ularni vizual shaklda namoyon qilish imkoniyatini yaratadi. 3. Integrativ yondashuvning afzalliklari Integrativ ta’lim orqali: - fanlar o‘rtasida uzviy bog‘lanish ta’minlanadi; - tahlil, taqqoslash va umumlashtirish ko‘nikmalari rivojlanadi; - bilimlar hayotiy voqelik bilan uyg‘unlashadi; - o‘quvchining ijodkorlik va izlanish qobiliyati ortib boradi. Masalan, ona tilidagi matn tahlili jarayonida tarixiy voqealar yoki geografik ma’lumotlarni qo‘shish orqali fanlararo integratsiya amalga oshirilishi mumkin. 4. Amaliyotdan misollar Aqliy hujum – matnning asosiy g‘oyasini topish jarayonida; Intellekt-karta – qahramonlarni solishtirishda; Loyiha usuli – til va adabiyot mavzularini hayotiy vaziyatlar bilan bog‘lashda samarali hisoblanadi. 5. Amaldagi muammolar va yechimlar Zamonaviy texnologiyalarni joriy etishda qator qiyinchiliklar kuzatiladi: - o‘qituvchilarning metodik tayyorgarligi yetarli emasligi; - texnik vositalar bilan ta’minlanish darajasining pastligi; - o‘quvchilar savodxonligidagi individual tafovutlar. Bu muammolarni hal etish uchun quyidagi choralar zarur: o‘qituvchilar uchun muntazam malaka oshirish kurslarini tashkil etish, maktablarni zamonaviy AKT bilan ta’minlash, darajali va differensial ta’lim usullarini qo‘llash. Ona tili va o‘qish savodxonligi darslarida zamonaviy pedagogik texnologiyalardan foydalanish hamda integrativ yondashuvni qo‘llash o‘quv jarayoni samaradorligini oshiradi. Bu orqali o‘quvchilarning til kompetensiyasi, nutq madaniyati va ijodiy fikrlash qobiliyati rivojlanadi. Shu JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 18, issue 01, 2025 ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431 www.wordlyknowledge.uz ILMIY METODIK JURNAL bilan birga, ular bilimlarni hayot bilan uyg‘unlashtirish va amaliy jarayonlarda qo‘llash ko‘nikmasiga ega bo‘ladi. Foydalanilgan adabiyotlar: 1. Ziyoyev T. Zamonaviy pedagogik texnologiyalar. – Toshkent, 2021. 2. Toshpo‘latova Sh. Integrativ ta’lim nazariyasi va amaliyoti. – Samarqand, 2020. 3. Qurbonov A. Ona tili va o‘qish savodxonligi o‘qitish metodikasi. – Toshkent, 2022. 4. Safarova N. O‘zbek bolalar an’anaviy o‘yinlarining tarixiy asoslari // “Pedagogik mahorat” jurnali, 2002, №4, 52–56-betlar. 5. Safarova N. O‘zbek bolalar o‘yin folklorining janriy tabiati, genezisi va badiiy xususiyatlari. NDA. T., 2005.