ROZMARİNNİNG TABİATDA TARQALİSHİ VA TİBBİYOTDAGİ AHAMİYATİ.

Vol.2 №10 (2025). October “NAZARIY VA AMALIY FANLARDAGI USTUVOR ISLOHOTLAR VA ZAMONAVIY TA’LIMNING INNOVATSION YO’NALISHLARI” www.innovativepublication.uz 61 ROZMARİNNİNG TABİATDA TARQALİSHİ VA TİBBİYOTDAGİ AHAMİYATİ. Alfraganus universiteti tibbiyot fakulteti davolash ishi yo‘nalishi 3-kurs talabalari Bahodirova Mohichehra Pardayeva Munavvar Annotatsiya: Rozmarindan qadim zamonlarda dorivor vosita sifatida foydalanishgan. Uning foydali xususiyatlari to’g’risida har bir xalqda turlicha qarashlar bo’lgan: rimliklar uni xotirani yaxshilaydi deb hisoblashsa, greklar uning yordamida yaralarni davolashgan, xitoyliklar esa uning yordamida bosh og’rig’idan xalos bo’lganlar. Ushbu maqolada rozmarining tibbiyotda qo‘llanilishi haqida malumot beramiz. Kalit so‘zlar: efir moyi, qon bosimi,shamollash,bosh og‘rig‘i,rozmarin. Аннотация: Розмарин с древних времён использовался как лекарственное средство. В разных народах существовали различные представления о его полезных свойствах: римляне считали, что он улучшает память, греки лечили с его помощью раны, а китайцы избавлялись от головной боли. В данной статье приведены сведения о применении розмарина в медицине. Ключевые слова: эфирное масло, кровяное давление, простуда, головная боль, розмарин. Annotation: Since ancient times, rosemary has been used as a medicinal remedy. Different nations have had various views about its beneficial properties: the Romans believed it improved memory, the Greeks used it to heal wounds, and the Chinese used it to relieve headaches. This article provides information about the use of rosemary in medicine. Keywords: essential oil, blood pressure, cold, headache, rosemary. Kirish: Rozmarin (Rosmarinus) — labguldoshlar oilasiga mansub oʻsimliklar turkumi, efir moyli ekin. Oʻrta dengiz havzasida 1—3 turi usadi. Doim yashil buta. Boʻyi 1,5–2 m cha. Bargi va toʻpgulidan efir moyi olinadi. Asosan, Yevropa mamlakatlarida, shuningdek, Qrim va Kavkazda oʻstiriladi. Qalamchasidan, kamdankam urugʻidan koʻpaytiriladi. 2—3 yillik koʻchatlari ekiladi. Ekilgandan keyin 2—3yildan boshlab bargi va toʻpguli yigʻib olinadi. Hosildorligi 40—120 s/ga. Bargi va toʻpguli tarkibida parfyumeriya va tibbiyotda ishlatiladigan 1,5 — 2,5% (quruq moddaga nisbatan) efir moyi, 0,5% gacha rozmaritsin va boshqa alkaloidlar, ursol va rozmarin kislotalari bor. Hozirgi zamon olimlari rozmarinni o’rganib quyidagi xusisytalarini o’rganib chiqishgan: u o’zida juda ko’p miqdordagi efir moylarini, А va С guruh vitaminlarini, kaliy, kalsiy va natriyni saqlaydi. Rozmarinning quyidagi xususiyatlari ilmiy tasdiqlangan: U bosh, qorin va muskullar og’rig’ida yordam beradi; Vol.2 №10 (2025). October “NAZARIY VA AMALIY FANLARDAGI USTUVOR ISLOHOTLAR VA ZAMONAVIY TA’LIMNING INNOVATSION YO’NALISHLARI” www.innovativepublication.uz 62 Revmatizm, radikulit va fibromialgiyada yordam beradi; Spazmda yordam beradi; Oshqozon buzilganida ham yordam beradi; Qon bosimi oshishini oldini oladi; Mikrob va zamburug’larga qarshi kurashadi; Antioksidant vositasini bajarib, miyadagi qarilik belgilari paydo bo’lishini sustlashtiradi. Qanday rozmarin yaxshiroq hisoblanadi: yangi uzilganmi yoki quritilganmi Bozor yoki supermarketlardan rozmarin xarid qilayotganingizda iloji bo’lsa yangi uzilganidan xarid qiling, chunki: Birinchidan, u yumshoq va to’yingan ta’mda; Ikkinchidan, quritilgan rozmarinni qanday sharoitda quritilganini bilmaysiz. Quritilgan rozmarin o’tkir hidda bo’lib, yangi uzilganidan keskin farq qiladi. Shi sabab ham siz quritilgan rozmarindan ishlatmoqchi bo’lsangiz, unda haddan ziyod solmaslik yodingizdan chiqmasin. Shuningdek rozmarinni quritish jarayonida ba’zi bir efir moylari parchalanib ketadi. Rozmarin – yangi uzilgan holatda ham, quritilgan holatda ham ishlatiladigan xushbo’y o’tdir. Rozmarinni to’g’ri tanlash va saqlash Sifatli rozmarin barglarida hech qanday dog’lar va yoriqlar bo’lmasligi, barglari osilib qolmagan bo’lishi lozim. Rozmarinni sovutgichda to’g’ri saqlasangiz, u bir oygacha o’z sifatini yo’qotmaydi: Birinchi usul: rozmarinni pergament qog’ozga o’rab, suvpurkagich bilan yaxshilab suv sepamiz va yelim xaltaga solib, sovutgichda saqlaymiz; Ikkinchi usul: qo’l sochiq olib, uni namlaymiz va ichiga rozmarinni solib, o’raymiz. Sovutgichda saqlab, sochiqni vaqt-vaqti bilan namlab turamiz. Asosiy qism: Rosemaryning sog’liq uchun foydalari Rosemary yog’i sog’liq uchun foydali bo’lgan eng mashhur efir moylaridan biridir. Yillar davomida u tobora muhim va mashhur bo’lib bormoqda, chunki uning turli xil sog’liq uchun foydalari, jumladan, soch o’sishini rag’batlantirish, aqliy faollikni oshirish, nafas olish muammolarini bartaraf etish va og’riqni kamaytirish qobiliyati tushuniladi. Rosemary yog’i teriga ta’sir qiladi Bibariya efir moyi kuchli qisqarishi, bo’shashgan terini qattiqlashtiradi, lekin bibariya yog’i ham tiqilishi, vaziyatning shishishini kamaytirishdir; kepekni yaxshilash va soch o’sishini rag’batlantirish. Rosemary yog’i psixologik ta’sirga ega Rosemary yog’i – miya hujayralarini faollashtiradi, ongni tozalaydi, xotirani kuchaytiradi; bibariya yog’i kuchlanish, turg’unlik ko’ngil aynishi va uyquchanlik yaxshilash mumkin; bibariya yog’i odamlarni baquvvat qiladi, ongni kuchaytiradi, kuchaytiradi va ogohlantiradi. Rosemary yog’i fiziologik ta’sirga ega Vol.2 №10 (2025). October “NAZARIY VA AMALIY FANLARDAGI USTUVOR ISLOHOTLAR VA ZAMONAVIY TA’LIMNING INNOVATSION YO’NALISHLARI” www.innovativepublication.uz 63 Rosemary normal qon bosimini tiklashi mumkin, anemiya konditsioner ta’siri ham juda yaxshi; o’ng o’pka bibariya yog’i shamollash, astma, surunkali bronxit va grippni yaxshilashga yordam beradi. Xalq tabobatida oʻsimlikning yer ustki barglari va yosh poyalaridan tayyorlangan damlama va spirtdagi eritmalari (nastoykasi) bosh ogʻrigʻi, oshqozon – ichak kasalliklari, shamollashda, ayollarda uchraydigan ayrim xastaliklarni davolashda ijobiy naf beradi. Shu bilan birga organizmni tetiklashtirib, quvvat bagʻishlash xususiyatiga ham ega. Barglarida oʻziga xos xid va tam berganligi sababli rozmarin goʻshtli mahsulotlarni pishirishda va ularni uzoq vaqt saqlashda ziravor sifatida ham qoʻllaniladi. Konditer mahsulotlariga qoʻshib tayyorlanganda oʻziga xos taʼm va maza beradi. Oʻsimlik qish mavsumida ham barglarini toʻkmasligi va oʻziga xos hid tarqatib turishini hisobga olgan xolda u park va xiyobonlar, xovli va dam olish maskanlarida manzarali buta sifatida oʻstiriladi. Aqlni tinchlantirish tadqiqotga ko’ra, rozmarin kislotasi kukuni xavotirni kamaytiradi va xotirani yaxshilaydi. Rosmarin kislotasi hidlari miya qanday ishlashida va oxir-oqibat o’zingizni qanday his qilishingizda katta rol o’ynaydi. SPA bilan shug’ullanganingizda, aromaterapistlar ko’pincha bibariyani taklif qilishadi. Immunitetni oshirish Bibariya hidi bevosita miya va inson tanasining bir qismiga ta’sir qiladi. Bibariya surunkali stressning oldini oladi, qon bosimini pasaytiradi, kattalardagi unutuvchanlikni kamaytiradi va inson immunitetini mustahkamlaydi. Shunday qilib, bibariya bilan bog’liq mahsulotning ko’plab sog’lig’ini ko’rishingiz mumkin. Toza havo Odamlar ofisda o’tirganlarida, ular binolarda qayta ishlangan havoni his qilishlari mumkin va yopiq ish joylari juda zararli bo’lishi mumkin. Odamlar kayfiyatni ko’tarish va havoni tozalash uchun havo tozalagichlar va tabiiy aromaterapiyalardan foydalanishni xohlashadi. Xushbo’y hid berish Odamlar Rosmarin kislotasi kukunidan foydalanadilar, bizning ovqatlarimizni yanada sog’lom (va mazali ham) qilishlari mumkin. Biz biftek pishirganimizda, biz bir oz rozmarin kukunini olamiz va uni barmoqlarimiz bilan sindirib, biftek ustiga qo’yamiz va yana o’sha yoqimli yog’ni surgan joyga suramiz. Shunday qilib, yog ‘erib ketganda, u atrofida bibariya amaki bilan eriydi va juda ajoyib hid! U ziravorlar va ziravorlar sifatida ishlatilishi mumkin. Makaron, pitsa, soslar va güveçlarni tayyorlashda go’shtning kuchli hidini kamaytirish va taomning ta’mini yaxshilash uchun qo’shilishi mumkin. Yog’ni kamaytirish va taomni yangi va mazali qilish uchun uni salat, salat sousi va baliq sho’rvasiga qo’shish mumkin. Rozmarinning salbiy tomonlari: Rozmarin ziravor sifatida kam miqdorda ovqatlarga, choy va limonadlarga solishga yaxshi bo’lib, me’yoridan ortiq iste’mol qilinganda esa, ovqat hazm qilish tomonidan Vol.2 №10 (2025). October “NAZARIY VA AMALIY FANLARDAGI USTUVOR ISLOHOTLAR VA ZAMONAVIY TA’LIMNING INNOVATSION YO’NALISHLARI” www.innovativepublication.uz 64 muammolarning kelib chiqishiga, bosh og’rig’iga va qon bosimining ko’tarilishiga sababchi bo’lishi mumkin. Quyidagi insonlar esa undan juda kam miqdorda tanovvul qilishlari kerak: Homilador ayollar; Kron kasalligi, oshqozon yarasi va qorin sanchishi kasalliklaridan aziyat chekuvchi insonlarga; Gipertoniya kasalligiga duchor bo’lgan kishilarga. Xulosa: Rozmarin o‘simligi qadimdan buyon tabobatda, xususan, xalq tibbiyotida muhim o‘rin tutib kelgan. Uning tarkibidagi efir moylari, vitaminlar va foydali mikroelementlar inson salomatligi uchun katta ahamiyatga ega. Rozmarin bosh og‘rig‘i, shamollash, revmatizm, oshqozon-ichak faoliyatining buzilishi kabi holatlarda samarali yordam beradi. Shuningdek, u mikrob va zamburug‘larga qarshi tabiiy vosita sifatida qo‘llaniladi, qon bosimini me’yorda ushlab turadi hamda immunitetni mustahkamlaydi. Umuman olganda, rozmarin — tibbiyot, oziq-ovqat va go‘zallik sohalarida foydali, tabiat in’om etgan noyob o‘simliklardan biridir. Foydalanilgan adabiyotlar: 1.© gujum.uz | Maʼnaviy-maʼrifiy, tibbiy-ijtimoiy axborot portali. “Sogʻlom ona va bola” ayollar va yoshlarni qoʻllab quvvatlash nodavlat notijorat tashkiloti 2.Губанов, И. А. (2011). Фармакогнозия [Farmakognoziya]. – Moskva: Медицина. 3.Sodiqov N. O‘simliklar kimyosi va farmakologiyasi. – Toshkent: “Tibbiyot nashriyoti”, 2020. 4.Xudoyberdiyeva D. Sharq tabobatida dorivor o‘simliklardan foydalanish. – Samarqand: “SamDU nashriyoti”, 2021 5.www.ziyonet.uz – O‘zbekiston Respublikasi ta’lim portali.