INTENSIV TA'LIM TEXNOLOGIYALARI ASOSIDA BO'LAJAK BOSHLANG'ICH SINF O'QITUVCHILARINING KASBIY MOTIVATSIYASINI OSHIRISH OMILLARI

JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 18, issue 01, 2025 ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431 www.wordlyknowledge.uz ILMIY METODIK JURNAL Zikirova N.Y Iqtisodiyot va pedagogika universiteti katta o‘qituvchi +998912151367 Zikirovanodira95@gmail INTENSIV TA’LIM TEXNOLOGIYALARI ASOSIDA BO‘LAJAK BOSHLANG‘ICH SINF O‘QITUVCHILARINING KASBIY MOTIVATSIYASINI OSHIRISH OMILLARI Annotatsiya: Ushbu maqolada intensiv ta’lim texnologiyalari asosida boshlang‘ich sinf o‘qituvchilari kasbiy motivatsiyasini shakllantirish va rivojlantirish, o‘qituvchilik kasbiga bo‘lgan ijobiy munosabatni, duyoqarashlarini kengaytirish kabi fikrlar asosli ravishda yoritilgan. Shu bilan birga innovatsion va interaktiv metodlar, modulli ta’lim haqida to‘la qonlicha yoritilgan. Kalit so‘zlar: kasbiy motivatsiya, integratsiya,intensiv, kompetentsiya, metodik kompetentlik, , integral, interaktiv, innovatsion, kognitiv Аннотация: In this article, on the basis of intensive educational technologies, the formation and development of the professional motivation of primary school teachers, the expansion of their positive attitude towards the teaching profession, and their attitudes are reasonably covered. At the same time, innovative and interactive methods, modular education are covered in detail. Key words: professional motivation, integration, intensive, competence, methodical competence, integral, interactive, innovative, cognitive Annotatsiya: В данной статье на основе интенсивных образовательных технологий объясняется формирование и развитие профессиональной мотивации учителей начальных классов, положительного отношения к профессии учителя, расширение их установок. При этом подробно освещаются инновационные и интерактивные методы, модульное обучение. Ключевые слова: профессиональная мотивация, интеграция, интенсив, компетентность, методическая компетентность, интегральная, интерактивная, инновационная, познавательная Kirish Bo‘lajak o‘qituvchilarning kasbiy motivatsiyasini shakllantirish alohida yondashuvni talab qiladi. O‘qitish jarayonining ishtirokchisi, ta’lim muhitining tashkil etuvchisi sifatida bo‘lajak o‘qituvchilarning kasbiy motivatsiyasini shakllantirishda ijtimoiy talab va ehtiyojlar, shuningdek, pedagogik faoliyatning o‘ziga xos xususiyatlarini e’tiborga olishni taqozo qiladi. Ta’lim, kasbiy bilim va ko‘nikmalar, umumiy va maxsus qobiliyatlar, ijtimoiy ahamiyatga ega va kasbiy muhim fazilatlar bo‘lajak o‘qituvchilarning kasbiy motivatsiyasini shakllantirishning asosiy negizini tashkil etadi. Shaxsiy xususiyatlar insonning rivojlanish sur’ati va darajasiga ham inson sifatida, ham mutaxassis sifatida ta’sir qiladi. Bo‘lajak o‘qituvchining yetakchi shaxsiy xususiyatlariga uning munosabatlari, motivlari, aql-zakovati, hissiy-irodaviy doirasi kiradI. JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 18, issue 01, 2025 ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431 www.wordlyknowledge.uz ILMIY METODIK JURNAL Ta’lim, kasbiy bilim va ko‘nikmalar, umumiy va maxsus qobiliyatlar, ijtimoiy ahamiyatga ega va kasbiy muhim fazilatlar mutaxassisning kasbiy salohiyatini tashkil etadi. Kasbiy yetuklikni rivojlantirishda o‘qituvchining shaxsiy fazilatlari (mas'uliyat, harakatchanlik va moslashuvchanlik, tashabbuskorlik va faollik, bag‘rikenglik, ijodkorlik va aks ettirish, hayotga va mehnatga qiziqish, o‘z ishining ahamiyatini tushunish) muhim hisoblanadi. Bo‘lajak o‘qituvchilarning kasbiy motivatsiyasini rivojlantirish – bu pedagogik faoliyatni samarali amalga oshirish uchun zaruriy omillardan biridir. Kasbiy motivatsiya o‘qituvchining ishga bo‘lgan munosabatini, uning ish faoliyatida yuqori natijalarga erishish uchun ichki va tashqi omillarni aniqlaydi. Kasbiy motivatsiyaning rivojlanishi o‘qituvchining professionallik darajasini oshirish, shuningdek, ta’lim jarayonini samarali tashkil etish uchun muhimdir. Bo‘lajak o‘qituvchilarning kasbiy motivatsiyasini rivojlantirish modelini ishlab chiqishdan maqsad — bu talabalarning o‘z kasbiga bo‘lgan qiziqishini, mas’uliyatini va ishga bo‘lgan motivatsiyasini oshirish, ularning pedagogik faoliyatga bo‘lgan ishtiyoqini kuchaytirish, shuningdek, ta’lim jarayonida samarali va yuqori sifatli natijalarga erishish uchun zarur bo‘lgan shart-sharoitlarni yaratishdir. Bo‘lajak o‘qituvchilarning kasbiy motivatsiyasini rivojlantirish modelida quyidagi asosiy vazifalar ko‘zda tutiladi: o‘qituvchilik kasbiga bo‘lgan ijobiy munosabatni shakllantirish: Bo‘lajak o‘qituvchilarda kasbga nisbatan ijobiy fikr va munosabatlarni rivojlantirish, o‘z ishlariga qiziqish va ishtiyoqni oshirish. kasbiy mahoratni va bilimni oshirish: bo‘lajak o‘qituvchilarga pedagogik bilim va ko‘nikmalarni shakllantirish, ularning kasbiy malakalarini rivojlantirish. ichki va tashqi motivatsiyani kuchaytirish: bo‘lajak o‘qituvchilarning ishga bo‘lgan qiziqishini ichki (o‘zini takomillashtirish, shaxsiy qiziqish) va tashqi (rag‘batlar, mukofotlar) omillar orqali oshirish. ta’lim jarayonining samaradorligini oshirish: bo‘lajak o‘qituvchilarning yuqori motivatsiyaga ega bo‘lishi, ta’lim jarayonining samaradorligini, o‘quvchilarga ta’lim berishda innovatsion yondashuvlar va metodlardan foydalanishni ta’minlaydi. ijtimoiy mas’uliyatni oshirish: bo‘lajak o‘qituvchilarni jamiyatdagi o‘rni va ularning rolini anglashga undash, o‘qituvchilik kasbining ijtimoiy ahamiyatini tushuntirish. Bo‘lajak o‘qituvchilarning kasbiy motivatsiyasini rivojlantirish modelidagi maqsadlarni belgilash jarayoni bir necha bosqichlarda amalga oshiriladi: a) analiz qilish: maqsadni aniqlashdan oldin, mavjud vaziyatni tahlil qilish zarur. Bu jarayonda: bo‘lajak o‘qituvchilarning hozirgi motivatsiya darajasi: ularning kasbiy qiziqishlari, o‘qishga bo‘lgan motivatsiyasi, o‘zlarini o‘qituvchilik kasbiga tayyorlash darajasi tahlil qilindi; ta’lim tizimining hozirgi holati: ta’lim muassasasida o‘qituvchilarga taqdim etilayotgan sharoitlar, resurslar va rag‘batlantirish tizimi baholandi; ijtimoiy ehtiyojlar: jamiyatning ta’limga bo‘lgan talablarini, o‘qituvchilarning ta’lim sohasidagi roli va kasbga bo‘lgan talablarni hisobga olindi. b) maqsadlar va vazifalarni belgilash: tahlil asosida, quyidagi omillarni inobatga olgan holda aniq maqsadlar belgilandi: kasbiy motivatsiyaning turli jihatlari (ichki, tashqi, ijtimoiy)ni rivojlantirishga qaratilgan maqsadlar; bo‘lajak o‘qituvchilarning shaxsiy ehtiyojlari va karyera maqsadlarini inobatga olishga qaratilgan maqsadlar; ta’lim tizimining rivojlanish yo‘nalishlariga mos keladigan kasbiy maqsadlar. JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 18, issue 01, 2025 ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431 www.wordlyknowledge.uz ILMIY METODIK JURNAL c) resurslar va sharoitlarni aniqlash: maqsadlar belgilanganidan so‘ng, ular amalga oshirilishi uchun kerakli resurslar va sharoitlar aniqlandi. Bunga quyidagilar kiradi: ta’lim dasturlari: bo‘lajak o‘qituvchilarning kasbiy motivatsiyasini oshirishga qaratilgan o‘quv dasturlari va kurslar; psixologik va pedagogik qo‘llab-quvvatlash: bo‘lajak o‘qituvchilarni ruhiy va pedagogik nuqtai nazardan qo‘llab-quvvatlash, ularni o‘z kasbiga nisbatan ishtiyoq va qiziqish bilan yondashishga undash. d) maqsadlarni o‘lchov va monitoring qilish: maqsadlarni amalga oshirish uchun o‘lchovlar va monitoring tizimi ishlab chiqildi. Bu tizim orqali: motivatsiya darajasini baholash: bo‘lajak o‘qituvchilarning kasbiy motivatsiyasini o‘lchash uchun maxsus testlar, so‘rovnomalar yoki intervyu orqali qayd etish; yutuqlarni baholash: maqsadga erishish darajasi va amalga oshirilgan o‘zgarishlarni baholash; qayta tahlil: modelni amalga oshirishda yuzaga kelgan qiyinchiliklar va muvaffaqiyatlarni tahlil qilish, kerakli o‘zgarishlar kiritish. Bo‘lajak o‘qituvchilarning kasbiy motivatsiyasini rivojlantirish modelidagi maqsadlar aniq va o‘lchovli bo‘lishi kerak. Maqsadni belgilashda bo‘lajak o‘qituvchilarning ehtiyojlari, ta’lim tizimining rivojlanish yo‘nalishlari, ijtimoiy talablar va mavjud resurslar hisobga olinadi. Yaxshi ishlab chiqilgan maqsadlar bo‘lajak o‘qituvchilarning kasbiy ishtiyoqini kuchaytirish va ta’lim jarayonini samarali tashkil etish uchun asos bo‘ladi. Kasbiy motivatsiya – bu o‘qituvchining o‘z kasbiga bo‘lgan ichki va tashqi qiziqishi, unga bo‘lgan ishtiyoqi hamda ta’lim jarayonida muvaffaqiyatga intilishi. Intensiv ta’lim texnologiyalari esa o‘qitish jarayonini samarali va faol tashkil etib, bo‘lajak o‘qituvchilarning kasbiy motivatsiyasini oshirishga yordam beradi. Interaktiv va innovatsion metodlar – bo‘lajak o‘qituvchilarning qiziqishini oshiradi. Amaliyotga yo‘naltirilgan ta’lim – kelajakdagi kasbining mohiyatini chuqur tushunishga yordam beradi. Zamonaviy texnologiyalar bilan ishlash o‘qituvchining kasbiy rivojlanishiga turtki beradi.Guruh va jamoa bilan ishlash – kasbiy o‘sishga motivatsiya beradi. Intensiv taʼlim texnologiyalarining boshlang‘ich sinf o‘qituvchilariga ta’siri: 1) Modulli ta’lim Modulli ta’lim bo‘yicha boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarini tayyorlashda har bir modul aniq maqsadlarga yo‘naltiriladi, bu esa ularga kasbiy mahoratni bosqichma-bosqich egallash imkonini beradi. Ta’siri: O‘qituvchilar darslarni tuzish va o‘qitish metodikalarini oson o‘zlashtiradi. Mustaqil va ijodiy fikrlash ko‘nikmalari rivojlanadi. Mustaqil ta’lim olishga motivatsiya oshadi. 3) O‘yin texnologiyalari Rolli o‘yinlar va ta’limiy simulyatsiyalar orqali bo‘lajak o‘qituvchilar amaliy vaziyatlarni tajribadan o‘tkazadilar. Ta’siri: Pedagogik mahoratni shakllantirishga yordam beradi. JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 18, issue 01, 2025 ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431 www.wordlyknowledge.uz ILMIY METODIK JURNAL Kasbiy faoliyatga bo‘lgan qiziqish oshadi. Talabalar o‘zlarini haqiqiy o‘qituvchi sifatida his qiladi. 4) Innovatsion AKT texnologiyalari Multimedia darsliklar, virtual laboratoriyalar va elektron platformalar yordamida o‘qituvchilar innovatsion texnologiyalar bilan ishlashni o‘rganadilar. Ta’siri: Texnologik savodxonlik oshadi. O‘qitish jarayonida AKT dan samarali foydalanish qobiliyati shakllanadi. Motivatsiya oshadi, chunki zamonaviy texnologiyalar o‘quvchilar bilan samarali ishlash imkonini beradi. 5) Kolaborativ (hamkorlikda) ta’lim Jamoa bo‘lib ishlash va bilim almashish orqali bo‘lajak o‘qituvchilar o‘zaro tajriba almashadilar. Ta’siri: Jamoaviy ishlash ko‘nikmalari rivojlanadi. Bir-biridan o‘rganish jarayoni rag‘batlantiriladi. O‘qituvchilik kasbiga bo‘lgan ishtiyoq oshadi. 6) Muammoli ta’lim Bu metod bo‘lajak o‘qituvchilarni muammolarni mustaqil hal qilishga o‘rgatadi. O‘qituvchi sifatida o‘z oldiga vazifalar qo‘yib, ularni hal qilishga intiladi. Ta’siri: O‘quvchilarning ijodiy fikrlashi va muammolarni yechish qobiliyati rivojlanadi. O‘z kasbiy faoliyatida yangilik qilish istagi oshadi. Kasbiy kompetensiyalar shakllanadi. -Kasbiy kompetensiyalar shakllanadi – boshlang‘ich sinf o‘qituvchilari o‘z kasbining barcha jihatlarini puxta egallaydi. -Motivatsiya oshadi – o‘qituvchilar o‘z kasbini yanada sevib, unda rivojlanish istagini sezadilar. -Innovatsion metodlarni qo‘llashga tayyorlik oshadi – intensiv texnologiyalarni bilgan o‘qituvchilar zamonaviy usullarni qo‘llashga tayyor bo‘ladilar. JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 18, issue 01, 2025 ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431 www.wordlyknowledge.uz ILMIY METODIK JURNAL -Ta’lim sifati ortadi – motivatsiyali o‘qituvchi samarali dars o‘tadi, bu esa o‘quvchilarning bilim olishiga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi. Intensiv taʼlim texnologiyalari bo‘lajak boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarining kasbiyga bo‘lgan qiziqishini oshirishda samarali vosita hisoblanadi. Ularning kasbiy qiziqishi oshishi uchun innovatsion texnologiyalarga asoslangan interaktiv metodlar qo‘llanishi zarur. Foydalanilgan adabiyotlar : 1.O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “O‘zbekiston Respublikasi oliy ta’lim tizimini 2030 yilgacha rivojlantirish kontsepsiyasini tasdiqlash to‘g‘risida” 2019 yil 8 oktyabrdagi PF-5847sonli 2.О.П. Филатова Процесс формирования методической компетенции педагогов при освоении аудиовизуальных технологий обучения. Научнотеоретический журнал Выпуск. 1(14).2013 3.Toshpo‘latova.M.I. Bo‘lajak boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarining metodik tayyorgarligini takomillashtirish: ped.f.dok. (PhD) diss. - Т.: 2017, -148 b. 4.Yuldashev.M.A. Xalq ta‘limi xodimlarining malakasini oshirishda ta’lim sifati menejmentini takomillashtirish: ped.fan.dok. diss. -T.: 2016, -309 b. 5.Zikirova N.Y.Boshlang‘ich sinf o‘qituvchisining kasbiy sifatlarini rivojlantirishning umumiy asoslari.”Globallashuv davrida filologiya fanlarini o‘qitishning dolzarb muammolari” mavzusidagi xalqaro ilmiy-amaliy anjumani 2024, -771 b