BOSHLANGʻICH TA'LIMDA KOMPETENSIYAVIY YONDASHUV ASOSIDA DARSLARNI TASHKIL ETISH

175 Vol. 5, No. 10 – Special Issue, Part 2 (EJSSPC) ISSN: 2181-2888 HZTTRMY HOZIRGI ZAMON TA’LIM-TARBIYA TIZIMINI RIVOJLANTIRISH: MUAMMO VA YECHIMLAR” XALQARO ILMIY-AMALIY KONFERENSIYA DENOV, 16-OKTABR 2025 YIL in-academy.uz BOSHLANGʻICH TAʼLIMDA KOMPETENSIYAVIY YONDASHUV ASOSIDA DARSLARNI TASHKIL ETISH Lolayeva Oygul Rustam qizi Denov tadbirkorlik va pedagogika instituti Pedagogika fakulteti 8-BT-S-22 ta’lim yo’nalishi 4-bosqich talabasi +998 97 693 18 95 https://doi.org/10.5281/zenodo.17352425 Annotatsiya: Ushbu tezisda boshlangʻich taʼlim jarayonida kompetensiyaviy yondashuv asosida darslarni tashkil etishning mazmuni, ahamiyati va samaradorligi yoritilgan. Kompetensiyaviy yondashuv o‘quvchilarning nafaqat bilim, balki amaliy, kommunikativ va ijodiy faoliyatlarini rivojlantirishga xizmat qiladi. Mazkur yondashuv orqali o‘quvchi o‘z fikrini mustaqil ifodalash, muammoni hal etish va hayotiy vaziyatlarda bilimini qo‘llash ko‘nikmalarini egallaydi. Kalit soʻzlar: kompetensiya, faol o‘qitish, integratsiya, amaliy yondashuv, mustaqil fikrlash Аннотация: В данной тезисе раскрывается сущность и значение организации уроков на основе компетентностного подхода в начальном образовании. Компетентностный подход направлен на развитие не только знаний, но и практических, коммуникативных и творческих навыков учащихся. Такой подход помогает школьникам выражать собственное мнение, решать проблемы и применять полученные знания в реальной жизни. Ключевые слова: компетенция, активное обучение, интеграция, практический подход, самостоятельное мышление. Annotation: This thesis discusses the essence and effectiveness of organizing lessons in primary education based on the competency-based approach. The competency-based model aims to develop not only students’ knowledge but also their practical, communicative, and creative skills. It enables learners to express their ideas independently, solve problems, and apply their knowledge in real-life situations. Keywords: competency, active learning, integration, practical approach, independent thinking. Taʼlim jarayonida kompetensiyaviy yondashuv — bu o‘quvchiga tayyor bilimni berish emas, balki uni o‘z tajribasi asosida amalda qo‘llashga o‘rgatish demakdir. Boshlangʻich sinf o‘qituvchisi darsni tashkil etar ekan, o‘quvchini faol subyekt sifatida shakllantirish, har bir topshiriqda mustaqil qaror qabul qilishga yo‘naltirishi zarur. Kompetensiyaviy yondashuv quyidagi turlarga asoslanadi: Amaliy kompetensiya: kundalik hayotda qo‘llaniladigan bilim va ko‘nikmalarni rivojlantirish; Kommunikativ kompetensiya: o‘z fikrini aniq ifodalash, boshqalar fikrini tinglash, jamoada ishlash; Ijodiy kompetensiya: yangicha fikrlash, muammoni kreativ hal etish; Ijtimoiy kompetensiya: hamkorlikda ishlash, axloqiy qadriyatlarni tushunish. 176 Vol. 5, No. 10 – Special Issue, Part 2 (EJSSPC) ISSN: 2181-2888 HZTTRMY HOZIRGI ZAMON TA’LIM-TARBIYA TIZIMINI RIVOJLANTIRISH: MUAMMO VA YECHIMLAR” XALQARO ILMIY-AMALIY KONFERENSIYA DENOV, 16-OKTABR 2025 YIL in-academy.uz Masalan, ona tili darsida matn tahlili jarayonida o‘quvchilarga hayotiy vaziyatlardan misollar keltirish, matematika darsida real hayotdagi hisob-kitoblarni qo‘llash, texnologiya fanida esa kichik loyiha ishlari tashkil etish — bularning barchasi kompetensiyaviy yondashuv namunasidir. Boshlangʻich sinflarda darslarda kompetensiyaviy yondashuv yordamida oʻqitish usullari va metodlarining juda asosiy boyligi jamlangan. Ularni tanlashda turli sharoitlar, oʻqitilayotgan fanning xarakteri, bolalarning yosh xususiyatlari, oldingi tayyorgarlik darajasi va hokazolar nazarga tutiladi. Darslarida kompetensiyaviy yondashuv asosida metod va usullarni tanlash oʻqituvchi darsda hal qilinishi belgilangan masalaga bogʻliq boʻladi. Binobarin, yangi materialni bayon qilishda bir xil metodlar foydalanilsa, uni mustahkamlashda va mohiyatini umumlashtirishda yana boshqa xil metodlar qoʻllaniladi. Zotan, har bir oʻqitishning ishida anchagina usul va metodlar mavjud boʻlsa, ularni qoʻllashdan koʻzlanadigan maqsad tarbiyalanuvchining taʼlimiy ishlarini faollashtirishdir. Boshlangʻich taʼlim tizimini modernizatsiyalashda axborot texnologiyalari yutuqlarini keng joriy qilish ham asosiy omil hisoblanadi. Bunda taʼlim sifati ortadi. Axborot texnologiyalari yutuqlari ayni vaqtda oʻquvchilarni zamonaviy madaniyatga oshno qilish sifati boʻlib xizmat qiladi, axborotlashgan jamiyat sharoitida bu alohida jiddiy dolzarblik kasb qiladi. Kompetensiyaviy yondashuv asosida boshlangʻich sinflarda fanlarni oʻqitishda pedagogik mexanizmlarni tashkil etish, boshqarish, sifat va samaradorligini doimiy takomillashtirishda oʻqituvchilarning faoliyati samaradorligi asosan ularning pedagogik jarayonlar va ularni tashkil qilish va boshqarish yoʻnalishidagi tushunchalari, bilimi, koʻnikma va malakalari darajasiga, shuningdek ularning shaxsiy xususiyatlari va kasbiy ahamiyatga ega boʻlgan shaxsiy sifatlari, shuningdek, qobiliyatlari, mahorati va kasbiy tajribasiga uzviy bogʻliq boʻladi. Maʼlumki, boshlangʻich sinflarda darslarni samarali oʻqitishda mavzular mohiyatini yoritishda animatsiyalardan foydalanish va kompetensiyaviy yondashuv asosida oʻqitishning keng imkoniyatlari orqali boshlangʻich oʻquvchilarda ijodkorlik, aqliy va jismoniy qobiliyatlarini takomillashtirish, garmonik rivojlanishi, fantaziyasini boyitish, badiiy did va estetik mahoratni rivojlanishi, diqqat va tasavvurni aktivlashtirish, rang tasvir uygʻunligini anglash, ajratish kabi jarayonlarni shakllantirishga erishish mumkin. O‘qituvchi darsda muammoli vaziyat yaratish, guruhli topshiriqlar, muloqot va tahlil jarayonlarini yo‘lga qo‘yish orqali o‘quvchini faol ishtirokchiga aylantiradi. Natijada o‘quvchi o‘z bilimini amalda sinab ko‘radi va hayotiy muammolarga yechim topish tajribasini hosil qiladi. Boshlangʻich taʼlimda kompetensiyaviy yondashuv asosida dars tashkil etish o‘quvchilarning har tomonlama rivojlanishiga xizmat qiladi. Bu yondashuv o‘quvchini bilim oluvchi emas, balki bilim yaratuvchi shaxsga aylantiradi. Natijada o‘quvchilar mustaqil fikrlaydigan, faol, ijodkor va hayotda o‘z o‘rnini topa oladigan shaxslar bo‘lib shakllanadi. References: 1. Karimova D. “Zamonaviy taʼlim texnologiyalari va kompetensiyaviy yondashuv”. – Toshkent, 2022. 2. To‘xtayeva N. “Boshlangʻich taʼlimda innovatsion metodlar”. – Samarqand, 2023. 177 Vol. 5, No. 10 – Special Issue, Part 2 (EJSSPC) ISSN: 2181-2888 HZTTRMY HOZIRGI ZAMON TA’LIM-TARBIYA TIZIMINI RIVOJLANTIRISH: MUAMMO VA YECHIMLAR” XALQARO ILMIY-AMALIY KONFERENSIYA DENOV, 16-OKTABR 2025 YIL in-academy.uz 3. Ismoilov A. “Pedagogik kompetensiyalar nazariyasi va amaliyoti”. – Toshkent: O‘qituvchi, 2021. 4. www.edu.uz 5. www.pedagog.uz