BOSHLANG'ICH TA'LIMDA ZAMONAVIY BAHOLASH TIZIMLARI (ELEKTRON PORTFOLIOLAR, TEST TEXNOLOGIYALARI)

353 Vol. 5, No. 10 – Special Issue, Part 2 (EJSSPC) ISSN: 2181-2888 HZTTRMY HOZIRGI ZAMON TA’LIM-TARBIYA TIZIMINI RIVOJLANTIRISH: MUAMMO VA YECHIMLAR” XALQARO ILMIY-AMALIY KONFERENSIYA DENOV, 16-OKTABR 2025 YIL in-academy.uz BOSHLANG‘ICH TA’LIMDA ZAMONAVIY BAHOLASH TIZIMLARI (ELEKTRON PORTFOLIOLAR, TEST TEXNOLOGIYALARI) Ahmedova Nafisa Shavkatovna Denov tadbirkorlik va pedagogika Instituti Pedagogika fakulteti talabasi Emali:[email protected] Tel raqam: +998990755302 https://doi.org/10.5281/zenodo.17359467 Annotatsiya. Ushbu maqolada boshlang‘ich ta’lim jarayonida o‘quvchilarning bilim, ko‘nikma va kompetensiyalarini aniqlashda zamonaviy baholash tizimlarining ahamiyati, xususan elektron portfoliolar va test texnologiyalarining o‘rni keng yoritilgan. Baholash jarayonida innovatsion yondashuvlardan foydalanish o‘qituvchi faoliyatining samaradorligini oshirishi, o‘quvchilarning o‘z bilimiga nisbatan mas’uliyatini kuchaytirishi hamda ta’lim sifatini yaxshilashi isbotlab berilgan. Kalit so‘zlar: zamonaviy baholash, elektron portfolio, test texnologiyasi, monitoring, diagnostika, ta’lim sifati, o‘quvchi kompetensiyasi, innovatsion metod. Kirish Bugungi kunda O‘zbekiston Respublikasida ta’lim tizimi tubdan yangilanmoqda. Yangi avlod standartlari, ilg‘or pedagogik yondashuvlar, axborot texnologiyalarining keng joriy etilishi ta’lim sifatini oshirishning muhim omiliga aylanmoqda. Ayniqsa, boshlang‘ich ta’lim bosqichida o‘quvchilarning o‘zlashtirish darajasini aniqlash, ularni tahlil qilish va shaxsiy rivojlanish dinamikasini o‘lchashda baholash tizimi alohida o‘rin tutadi. Chunki baholash faqatgina natijani aniqlash emas, balki o‘quvchining fikrlash salohiyatini, mustaqil o‘rganish qobiliyatini va ijodiy yondashuvini aniqlash vositasidir. An’anaviy baholash tizimlari asosan o‘quvchining javobini to‘g‘ri yoki noto‘g‘ri deb belgilashga qaratilgan bo‘lsa, hozirgi davrda zamonaviy yondashuvlar bu jarayonni tahliliy, diagnostik va shaxsga yo‘naltirilgan tarzda tashkil etishni taqozo etmoqda. Shu bois, hozirgi ta’lim amaliyotida elektron portfoliolar va test texnologiyalari o‘quv jarayonining ajralmas qismiga aylanmoqda. Asosiy qism Zamonaviy baholash tizimi deganda, o‘quvchilarning bilim, ko‘nikma, malaka va kompetensiyalarini har tomonlama aniqlash, ularning o‘z ustida ishlash salohiyatini baholash, o‘qituvchi faoliyatini esa tahliliy tarzda baholashni tashkil etuvchi tizim tushuniladi. Bunday tizimda o‘quvchining o‘zlashtirish darajasi bilan birga, uning darsdagi faolligi, fikrlash tezligi, ijodiy yondashuvi va muloqot madaniyati ham e’tiborga olinadi. Boshlang‘ich ta’limda baholashning eng samarali vositalaridan biri elektron portfoliolardir. Elektron portfolio o‘quvchining yil davomida erishgan natijalari, ijodiy ishlari, loyihalari, test natijalari, rasm yoki yozma ishlari, o‘quv faoliyatidagi muvaffaqiyatlari va yutuqlarini o‘z ichiga olgan shaxsiy elektron hujjatlar to‘plamidir. Bu tizim orqali o‘qituvchi har bir o‘quvchining individual rivojlanish bosqichlarini tahlil qiladi, ota-onalar esa farzandining o‘quv faoliyatini muntazam kuzatib borish imkoniyatiga ega bo‘ladilar. Elektron portfoliolar yordamida o‘quvchining ijodkorlik qobiliyati, mustaqil ishlash malakasi, o‘z fikrini ifoda etish darajasi va mas’uliyat hissi shakllanadi. Bundan tashqari, o‘quvchi o‘z natijalarini ko‘rish, tahlil qilish va o‘z oldiga yangi maqsadlar qo‘yishni o‘rganadi. 354 Vol. 5, No. 10 – Special Issue, Part 2 (EJSSPC) ISSN: 2181-2888 HZTTRMY HOZIRGI ZAMON TA’LIM-TARBIYA TIZIMINI RIVOJLANTIRISH: MUAMMO VA YECHIMLAR” XALQARO ILMIY-AMALIY KONFERENSIYA DENOV, 16-OKTABR 2025 YIL in-academy.uz Bu esa o‘z-o‘zini baholash madaniyatini rivojlantiradi. Bugungi kunda ko‘plab maktablarda Google Drive, Microsoft OneNote, Seesaw, ClassDojo kabi raqamli platformalar yordamida elektron portfoliolar yuritish tajribasi joriy etilmoqda. Bu esa ta’limni raqamlashtirish siyosatining muhim tarkibiy qismidir. Boshlang‘ich ta’limda test texnologiyalari ham muhim o‘rin tutadi. Test texnologiyalari o‘quvchilarning bilimini obyektiv, tezkor va aniq tarzda baholash imkonini beradi. Ayniqsa, elektron test tizimlari inson omilining ta’sirini kamaytiradi, vaqtni tejaydi va o‘quvchilarning umumiy tayyorgarlik darajasini aniqlashda yuqori samaradorlikni ta’minlaydi. Testlar yordamida o‘quvchilarning nafaqat eslab qolish, balki tahlil qilish, solishtirish, mantiqiy fikrlash, xulosa chiqarish ko‘nikmalari ham sinovdan o‘tkaziladi. Masalan, dars yakunida o‘qituvchi onlayn test platformalari – Google Forms, Quizizz yoki Kahoot orqali o‘quvchilarning mavzuni qay darajada o‘zlashtirganini aniqlashi mumkin. Natijalar avtomatik tahlil qilinib, o‘quvchining kuchli va zaif tomonlari aniqlanadi. Bu esa o‘qituvchiga dars jarayonini yanada samarali tashkil etish, o‘quvchilarga individual yondashuvni kuchaytirish imkonini beradi. Zamonaviy baholash tizimida shuningdek o‘zaro baholash, reyting tizimi, refleksiya jurnallari kabi yangi yondashuvlar ham qo‘llanilmoqda. O‘zaro baholashda o‘quvchilar birbirining ishini tahlil qiladi, bu esa ularda tanqidiy fikrlash va muloqot madaniyatini rivojlantiradi. Refleksiya jurnallari o‘quvchining har bir darsdan keyin o‘z faoliyatini baholashiga, muvaffaqiyatlari va xatolarini tahlil qilishiga yordam beradi. Reyting tizimi esa o‘quvchilarda raqobatbardoshlik va natijaga erishish istagini oshiradi. Shuningdek, zamonaviy baholash tizimining psixologik jihatlari ham muhim ahamiyatga ega. O‘quvchini faqat natijasi bilan emas, balki jarayondagi ishtiroki bilan ham baholash ularning o‘qishga bo‘lgan ijobiy munosabatini shakllantiradi. Rag‘batlantiruvchi baholash o‘quvchining o‘ziga bo‘lgan ishonchini oshiradi, bu esa keyingi muvaffaqiyatlar uchun asos bo‘ladi. Shu tarzda, zamonaviy baholash tizimlari o‘qituvchi, o‘quvchi va ota-onalar o‘rtasida teskari aloqa mexanizmini shakllantiradi. Bu tizimlar yordamida har bir o‘quvchi o‘z o‘quv yo‘lini mustaqil belgilab boradi, o‘qituvchi esa o‘quv jarayonini yanada aniq rejalashtirish imkoniga ega bo‘ladi. Natijada ta’lim sifati sezilarli darajada oshadi, baholash esa shaffof va ishonchli tus oladi. Xulosa Boshlang‘ich ta’limda zamonaviy baholash tizimlarini joriy etish ta’lim sifatini oshirishning eng muhim omillaridan biridir. Elektron portfoliolar o‘quvchining individual rivojlanish tarixini, yutuqlarini va ijodiy ishlarini tizimli tarzda aks ettirsa, test texnologiyalari esa bilim darajasini obyektiv aniqlash imkonini beradi. Bunday yondashuvlar o‘quvchilarda mustaqil fikrlash, o‘z ustida ishlash, natijani tahlil qilish va o‘z bilimiga tanqidiy yondashish ko‘nikmasini shakllantiradi. Zamonaviy baholash tizimlarining joriy etilishi o‘quvchilarni o‘qishga rag‘batlantiradi, o‘qituvchi faoliyatini yengillashtiradi, ota-onalar bilan samarali aloqa o‘rnatadi va natijada ta’lim jarayonining umumiy sifatini yaxshilaydi. Shuning uchun ham elektron portfoliolar, test texnologiyalari va boshqa innovatsion baholash shakllarini integratsiya qilish har bir boshlang‘ich ta’lim muassasasi uchun dolzarb vazifa hisoblanadi. 355 Vol. 5, No. 10 – Special Issue, Part 2 (EJSSPC) ISSN: 2181-2888 HZTTRMY HOZIRGI ZAMON TA’LIM-TARBIYA TIZIMINI RIVOJLANTIRISH: MUAMMO VA YECHIMLAR” XALQARO ILMIY-AMALIY KONFERENSIYA DENOV, 16-OKTABR 2025 YIL in-academy.uz References: 1. O‘zbekiston Respublikasi “Ta’lim to‘g‘risida”gi Qonuni. – Toshkent, 2020. 2. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining PQ–5040-son qarori “Raqamli ta’limni rivojlantirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”, 2021-yil. 3. Shirinov A., G‘ulomov U. Innovatsion pedagogik texnologiyalar. – Toshkent: Fan, 2022. 4. Karimova R. Boshlang‘ich ta’limda baholash tizimlari. – Toshkent: TDPU nashriyoti, 2023. 5. Qodirova S. Pedagogik innovatsiyalar va ta’lim sifati. – Samarqand, 2024.