Nowe stanowiska Drypta dentata (Rossi, 1790) (Coleoptera: Carabidae) w południowo-zachodniej Polsce

1 Jarosław Kania1,2 , Grzegorz Lewek1,3 , Jarosław Regner4, Andrzej Skiba5, Adam Malkiewicz1,6 Nowe stanowiska Drypta dentata (Rossi, 1790) (Coleoptera: Carabidae) w południowo-zachodniej Polsce https://doi.org/10.5281/zenodo.17365291 1 Zakład Biologii, Ewolucji i Ochrony Bezkręgowców, Wydział Nauk Biologicznych Uniwersytet Wrocławski, ul. S. Przybyszewskiego 65, 51-148 Wrocław, Polska, 2 e-mail: [email protected], ORCID: 0000-0002-2451-4407 3 e-mail: [email protected], ORCID: 0009-0008-8737-2005 4 Kościerzyce 162, 49-314 Pisarzowice, Polska, e-mail: [email protected] 5 ul. Legionów 7/32, 41-200 Sosnowiec, Polska, e-mail: [email protected] 6 [email protected], ORCID: 0000-0001-6244-7121 Abstract: New records of Drypta dentata (Rossi, 1790) (Coleoptera: Carabidae) in southwestern Poland. Drypta dentata (Rossi, 1790) was found on over 20 locations in four zoogeographic regions in Poland. Information on habitats and expansion towards the northwest and north is presented. Key words: Coleoptera, Carabidae, Drypta dentata, new record, Poland. WSTĘP W ciągu ostatnich dwóch dekad pojawiła się pewna liczba publikacji na temat Drypta dentata (Rossi, 1790), z których dwie wyraźnie zmieniły obraz rozmieszczenia tego gatunku w Polsce (Bury et al. 2020, Miłkowski et al. 2022). Podsumowano w nich dane zebrane podczas obserwacji od początku tego stulecia w południowo wschodniej części kraju, gdzie gatunek ten do końca ubiegłego wieku znany był jedynie z nielicznych stanowisk. Jako rzadko spotykany został wtedy wpisany na „Czerwoną listę zwierząt ginących i zagrożonych w Polsce” z kategorią LC (Pawłowski et al. 2002). Jeszcze do lat 70-tych zeszłego wieku chrząszcz ten znany był z Polski jedynie z Wyżyny Krakowsko-Wieluńskiej, Wyżyny Małopolskiej oraz Beskidu Zachodniego i Wschodniego, gdzie obserwowano go sporadycznie i rzadziej w większych skupiskach (Trella 1926, Kuntze & Noskiewicz 1938, Makólski 1952, Szymczakowski 1960, Burakowski et al. 1974). Rozmieszczony jest od północnej Afryki (zawleczony również do Tanzanii i RPA), południowej i zachodniej Europy po zachodnią Azję. Najdalej na północ wysunięte stanowiska znajdują się w południowej części Europy Środkowej (Burakowski et al. 1974, ROCZNIK MUZEUM GÓRNOŚLĄSKIEGO W BYTOMIU PRZYRODA Vol. 31 (online 011): 1–7 ISSN 0068-466X, eISSN 2451-0467 (online) Bytom, 16.10.2025 2 Stanovský & Boukal 2021). Kuntze i Noskiewicz (1938) zaliczyli go do elementów pontomedytarrańsko-syberyjskich. Do tej pory został stwierdzony w 11 krainach na terenie Polski: są to Nizina Mazowiecka, Śląsk Górny, Wyżyna Krakowsko-Wieluńska, Wyżyna Małopolska, Góry Świętokrzyskie, Wyżyna Lubelska, Roztocze, Nizina Sandomierska, Beskid Zachodni, Beskid Wschodni i Bieszczady (Kuntze & Noskiewicz 1938, Burakowski et al. 1974, Wojas 1992, 2016, Jaskuła & Grabowski 2001, Wiśniowski & Baran 2016, Bury et al. 2020, Maniarski et al. 2021, Miłkowski et al. 2022). W niniejszej publikacji po raz pierwszy wykazujemy ten gatunek ze Śląska Dolnego. Na stronie biomap.pl zostały błędnie zamieszczone dwa rekordy na Nizinie Wielkopolsko-Kujawskiej, z miejscowości Morsko (UTM: WT06) oraz Jaksice (UTM: CD15). Póki co należy przyjąć, że D. dentata nie został jeszcze z tej krainy w naszym kraju prawidłowo wykazany, a lokalizacje obu wspomnianych doniesień na stronie biomap.pl powinny zostać skorygowane. Ryc. 1. Stanowiska Drypta dentata w południowo-zachodniej Polsce i północnych Czechach. Liczby określają rok stwierdzenia gatunku na danym stanowisku: A – nowe dane, B – rekordy wg iNaturalist, C – notowanie od 2010 roku do 2019, D – notowanie po 2020 roku; (C i D wg Stanovský & Boukal 2021). Fig. 1. Drypta dentata localities in southwestern Poland and northern Czech Republic. Numbers indicate the year the species was recorded at a given locality: A – new records, B – records according to iNaturalist, C – listing from 2010 to 2019, D – listing after 2020; (C and D acc. to Stanovský et Boukal 2021). Jak sugerują informacje zgromadzone z literatury, doniesień zamieszczonych na portalu iNaturalist oraz naszych obserwacji Drypta dentata jest w ekspansji i rozszerza swój areał występowania na zachód w skali całego kraju. Rozszerzanie areału w Polsce południowozachodniej postepuje z dwóch kierunków ze wschodu i z południa. W niniejszej pracy podano 3 kilka nowych stanowisk na Śląsku Górnym, których lokalizacja potwierdza taką tendencję, a same te mikropopulacje wydają się być stabilne i bogate liczebnie. Na Śląsku Dolnym po raz pierwszy został zaobserwowany w 2014 roku w Kościerzycach nad Odrą, a następnie (2017-2018) w okolicach Brzegu. Analizując chronologię podanych poniżej rekordów na Dolnym Śląsku (czyli głównie wzdłuż rzeki Nysy Kłodzkiej od miejscowości Nysa od jej ujścia do Odry i dalej w dół biegu Odry w okolice Wrocławia) zauważalne jest stopniowe pojawianie się kolejnych stanowisk w kierunku północno-zachodnim i północnym. Na części z nich D. dentata obserwowany jest od niemal 10 lat (Ryc. 1). Dane na temat rozmieszczenia D. dentata w Republice Czeskiej są bardzo dobrze udokumentowane i przeanalizowane. Wynika z nich, iż gatunek ten stopniowo rozszerza swój areał z południowych Moraw na północ i zachód omijając pasmo Jesioników (cz.: Jeseníky) z zachodu i wschodu. Stanowiska pojawiające się coraz bliżej granicy polskoczeskiej (Stanovský & Boukal 2021, iNaturalist) wskazują na możliwość zasiedlenia południowych części Polski. Najbardziej dogodne ku temu miejsca znajdują się w Sudetach, a szczególności na Ziemi Kłodzkiej (Ryc. 2). Ryc. 2. Ekspansja Drypta dentata w Republice Czeskiej (wg Stanovský & Boukal 2021). Fig. 2. Expansion of Drypta dentata in the Czech Republic (acc. to Stanovský et Boukal 2021). W pracy zaproponowano termin nadmuszki, określający specyficzny rodzaj materiału organiczno-mineralnego (fragnenty roślin, ptasie pióra, fragmenty muszli, drobiny piasku itp. zmieszane z wierzchnią warstwą gleby) nagromadzonego przez wiatr (Ryc. 5). Granice regionów zoogeograficznych przyjęto na podstawie Katalogu fauny Polski (Burakowski et al. 1974, Tykarski 2010). Mapa rozmieszczenia gatunku w Polsce (Ryc. 3) została wygenerowane niekomercyjnym programem Mapa UTM (Gierlasiński 2025). Wykaz użytych skrótów: AK – Aleksandra Krzyżanowska, AM – Adam Malkiewicz, AS – Andrzej Skiba, GL – Grzegorz Lewek, JK – Jarosław Kania, JR – Jarosław Regner, PU – Patrycja Ullman. 4 MATERIAŁ BADANY Śląsk Dolny XR69: Nysa, 50°26’17”N, 17°17’55”E, pod korą pniaka topolowego, 27.02.2025, 1 ex., leg. JR., coll. AS., [idem] 50°27’17”N, 17°18’15”E, z nadmuszek zebranych do hodowli przy schodach na zaporze (Ryc. 5), 17.03.2025, 1 ex., leg. JR, coll. AS. XS46: Wrocław-Bierdzany, 51°05’18”N, 17°05’12”E, do światła UV, ROD Nowe Bierdzany, 1/2.08.2025, 1 ex., leg. AK, coll. JK. XS56: Kiełczów ad Wrocław, 51°07’47”N, 17°11’06”E, do światła UV, o godz. 2325, w ogrodzie, w pobliżu łąk nadrzecznych i terenów ruderalnych, 16.05.2024, 3 exx., leg. AM, coll. JK. Brzezia Łąka ad Wrocław, 51°06’29”N, 17°15’20”E, ugór na poboczu śródpolnej drogi, na Cirsium arvense (L.) Scop. 3. 05. 2024, 1 ex., leg. & coll. JK (Ryc. 8). WrocławWojnów, 27.04.2024, 1 ex., leg. & coll. GL. Wrocław-Strachocin, 51°05’32”N, 17°08’45”E, brzeg lasu, w napływce po zeszłorocznej powodzi, 10.03.2025, wysiane 5 exx., fot, leg. & coll. JK (Ryc. 7); [idem] 16.03.2025, 2 exx., leg. & coll. JK. XS64: Lipki, 50°54’09”N, 17°24’12”E, pod kamieniami przy polnej drodze, 27.02.2025, 1 ex., leg. JR., coll. AS. Ryc. 3. Rozmieszczenie D. dentata w Polsce: czarne kwadraty – dane z literatury, kwadraty – nowe dane. Fig. 3. Distribution of D. dentata in Poland: black squares – data from the literature, red squares – new records. 5 XS71: Żelazna, 50°41’43”N, 17°27’30”E, brzeg żwirowni, pod kamieniami, 17.12.2023, 2 exx., leg. JR., coll. AS. XS73: Kościerzyce, brzeg Odry, pod korą wierzby, 1.01.2014, 2 exx., leg. JR., coll. AS. (Ryc. 4). [idem] 50°52’06”N, 17°32’04”E, pryzma ziemi wymieszanej z deskami i kamieniami, 27.03.2022, 1 ex., leg. JR., coll. AS. [idem] 50°52’30”N, 17°31’29”E, pod sianem, 10.08.2023, 1 ex. leg. JR., coll. AS. Brzeg-Kościerzyce, 50°51’26”N, 17°29’49”E, pod korą martwego wiązu o średnicy około 20 cm, 13.11.2018, 1 ex., leg. JR., coll. AS. Brzeg, brzeg rz. Odry, pod korą martwego czarnego bzu, 14.12.2017, 1 ex., leg. JR., coll. AS. [idem] 50°51’46”N, 17°28’48”E, brzeg rz. Odry, pod kamieniami, 26.02.2022, 5 exx., leg. JR., coll. AS. [idem] 50°52’01”N, 17°28’45”E, z pnia głogu (po kilku dniach hodowli), 1.03.2024, 1 ex., leg. JR., coll. AS. XS83: Wronów-Kopanie, przy ujściu Nysy Kłodzkiej, pod kamieniem na brzegu Odry, 18.01.2015, około 40 exx., obs. JR. (Ryc. 6); [idem] pod kawałkiem gałęzi na ziemi, 14.01.2017, 1 ex., leg. JR., coll. AS. [idem] pod kawałkiem gałęzi na ziemi, 14.01.2018, 8 exx., leg. JR. Stare Kolnie, 50°50’31”N, 17°39’41”E, nad rz. Stobrawa, pod korą martwej topoli, 27.02.2022, 1 ex., leg. JR., coll. AS. Łosiów-Zwanowice, 50°48’32”N, 17°34’36”E, pod kamieniem przy polnej drodze, 24.03.2024, 1 ex., leg. JR., coll. AS. Stobrawa, 50°50’27”N, 17°38’01”E, międzywale rzeki Stobrawa, pod korą wierzby przyniesionej przez powódź, 1.10.2024, 1 ex., leg. JR., coll. AS. [idem] 50°50’32”N, 17°37’19”E, polder zalewowy, pod korą wierzby przyniesionej przez powódź, 6.10.2024, obs. kilka osobników, pozyskano 1 ex., leg. JR, coll. AS. Ryc. 4. Drypta dentata pod korą wierzby (Salix sp.) nad brzegiem Odry, Kościerzyce, 1.01.2014 (fot. J. Regner). Fig. 4. Drypta dentata under the bark of a willow (Salix sp.) on the bank of the Odra River, Kościerzyce, 1.01.2014 (photo J. Regner). 6 XS94: Miejsce-Przygorzele-Bielice, 50°55’54”N, 17°44’37”E, stawy rybne, pod deską na ziemi, 27.02.2021, 1 ex., 28.10.2022, 2 exx., leg. JR., coll. AS. [idem] 50°55’46”N, 17°45’48”E, stawy rybne, pod deską, 10.03.2024, 1 ex., leg. JR, coll. AS. Śląsk Górny CA66: Mysłowice-Słupna, 50°13’31.5”N / 19°08’17.5”E, 16.09.2023, liczny, 1 ex,. leg. Ryc. 5–9. Siedliska D. dentata: 5. Nysa, 27.02.2025, strzałka wskazuje nadmuszki – objaśnienia w tekście; 6. Miejsce zimowania przy ujściu Nysy Kłodzkiej, Kopanie – Wronów, 18.01.2015 (fot. J. Regner); 7. Wrocław-Strachocin, 10.03.2025; 8. Brzezia Łąka, 3.05.2024 (fot. Kania); 9. Ogrodzieniec – Krępa, 29.04.2023 (fot. A. Skiba). Figs. 5–9. Habitats of D. dentata: 5. Nysa, 27.02.2025, the arrow indicates "nadmuszki" – windblown organic end mineral debris, (feathers, plant remains, shells, sand etc.); 6. Wintering site at the mouth of the Nysa Kłodzka, Kopanie – Wronów, 18.01.2015 (photo J. Regner); 7. Wrocław-Strachocin, 10.03.2025; 8. Brzezia Łąka, 3.05.2024 (photo J. Kania); 9. Ogrodzieniec – Krępa, 29.04.2023 (photo A. Skiba). 7 & coll. AS. Mysłowice-Szabelnia, 50°15’46.4”N 19°07’27.0”E, 6.03.2024, liczny, 1 ex., leg. & coll. AS. Szabelnia, 3.10.2021, 1 ex., leg. & coll. AS. Sosnowiec, 50°15’54.5”N 19°08’32.0”E, 12.07.2022, liczny, 1 ex., leg. & coll. AS. CA67: Sosnowiec, 50°16’04.8”N 19°07’13.3”E, 16.02.2020, liczny, 1 ex., leg. & coll. AS. CA98: Ogrodzieniec-Krępa, 50°25’47”N, 19°30’52”E, przesiewany detrytus, 29.04.2023, 1 ex., leg. & coll. AS (Ryc. 9). DA68: Chroberz 50°25’28.2”N, 20°33’37.4”E, 11.06.2014, liczny, 1 ex., leg. & coll. AS. Beskid Zachodni CV99: Zawoja, 49°37’20.8”N, 19°31’06.1”E, 5 VI 2019, pojedynczo na roślinach zielnych wzdłuż potoków, obserwowany wczesnym popołudniem, obs. AS. Beskid Wschodni FA31: Bolestraszyce ad Przemyśl, 49°48’57”N, 22°51’19”E, polna miedza, 5.06.2010, 2 exx., leg. PU, coll. JK. PIŚMIENNICTWO Burakowski B., Mroczkowski M., Stefańska J. 1974. Chrząszcze – Coleoptera. Biegaczowate – Carabidae, część 2. Katalog Fauny Polski 23(3): 1–233. Bury J., Olbrycht T., Zieliński J., Trzeciak A., Zięba P. 2020. Nowe dane o występowaniu Drypta (Drypta) dentata (P. Rossi, 1790) (Coleoptera: Carabidae) w południowo-wschodniej Polsce. Wiadomości Entomologiczne 39(3); online 17A: 34–37. DOI: 10.5281/zenodo.4037739. Gierlasiński G. 2025. MapaUTM v. 5.4. https://www.heteroptera.us.edu.pl/mapautm.html (dostęp: 19.02.2025). iNaturalist 2025. https://www.inaturalist.org/taxa/493254-Drypta-dentata (dostęp: 9.07.2025). Jaskuła R., Grabowski M. 2001. Nowe stanowiska kilku interesujących gatunków biegaczowatych (Coleoptera: Carabidae) w Polsce. Wiadomości Entomologiczne 20(1–2): 91–92. Kuntze R., Noskiewicz J. 1938. Zarys zoogeografii Polskiego Podola. Prace Naukowe Towarzystwa Naukowego we Lwowie 4: 1–538. Makólski J. 1952. Rodzina Carabidae w zbiorze Wojciecha Mączyńskiego (Coleoptera). Fragmenta Faunistica Musei Zoologici Polonici 6: 207–241. Maniarski R., Gwardian M., Bidas M., Molicki M., Przybylska J., Sępioł B. 2021. Nowe stanowiska Drypta dentata (Rossi, 1790) (Coleoptera: Carabidae) na Wyżynie Małopolskiej. Naturalia 7: 123–126. Mapa Bioróżnorodności 2025. Krajowa Sieć Informacji o Bioróżnorodności. https://baza.biomap.pl (dostęp: 13.07.2025). Miłkowski M., Sienkiewicz P., Tatur-Dytkowski J., Celadyn R., Trzeciak A., Wełnicki M. 2022. Nowe stanowiska Drypta dentata (Rossi, 1790) (Coleoptera: Carabidae) w Polsce oraz uwagi o jego biologii. Wiadomości Entomologiczne 41(4); online 17A: 1–6. DOI: 10.5281/zenodo.7257280. Pawłowski J., Kubisz D., Mazur M. 2002. Coleoptera Chrząszcze, In: Czerwona lista zwierząt ginących i zagrożonych w Polsce. Instytut Ochrony Przyrody PAN, Kraków: 88–110. Stanovský J., Boukal M. 2021. Výskyt a šíření střevlíčka Drypta dentata (Coleoptera: Carabidae) v České republice. Západočeské entomologické listy 12: 65–79. Szymczakowski W. 1960. Materiały do poznania kserotermofilnej fauny chrząszczy Wyżyny Małopolskiej. Polskie Pismo Entomologiczne 30(1): 173–242. Trella T. 1926. Wykaz chrząszczów okolic Przemyśla. Cicindelidae, Carabidae, Rhysodidae. Polskie Pismo Entomologiczne 5(1–2): 68–73. Tykarski P. 2010. Cyfrowa wersja regionalizacji faunistycznej Polski wg KFP. http://baza.biomap.pl/pl/main/ tools#krainy_kfp. Wiśniowski B., Baran J. 2016. Acmaeops septentrionis (Thompson, 1866) i Drypta dentata (Rossi, 1790) – dwa gatunki chrząszczy (Coleoptera) nowe dla fauny Ojcowskiego Parku Narodowego. Prądnik. Prace i Materiały Muzeum im. prof. Szafera 26: 35–40. Wojas T. 1992. Nowe stanowiska kilku rzadkich gatunków biegaczowatych (Coleoptera, Carabidae) w Polsce. Wiadomości Entomologiczne 11(3): 143–147. Wojas T. 2016. Nowe dane o rozmieszczeniu Drypta dentata (Rossi, 1790) (Coleoptera: Carabidae) w Polsce. Wiadomości Entomologiczne 35(2): 121–122. Accepted: 26 August 2025; published: 16 October 2025 Licensed under a Creative Commons Attribution License http://creativecommons.org/licenses/by/4.0/