Юрак клапанлари жарроҳлигида биопротезлар ва механик протезлардан қайта фойдаланиш стратегиялари
Abstract
Юрак клапанлари жарроҳлигида биопротезлар ва механик протезлардан фойдаланиш кенг тарқалган амалиёт ҳисобланади. Бироқ, вақт ўтиши билан бу протезларнинг функционал ҳолати ёмонлашиши, кальцификация, инфекцион эндокардит ёки қопқоқ дисфункцияси туфайли қайта жарроҳлик зарурати юзага келиши мумкин. Мазкур мақолада қопқоқ протезларидан қайта фойдаланиш бўйича замонавий стратегиялар, уларнинг афзаллик ва камчиликлари ҳамда индивидуал ёндашувлар муҳокама қилинади. Шунингдек, "valve-in-valve" техникаси, гибрид усуллар ва қайта протезлашда протез турини танлаш мезонлари атрофлича таҳлил этилади. Бундай ёндашувлар такрорий операцияларни самарали ўтказиш ва беморнинг яшаш сифатини яхшилаш имконини беради.
Full text
PROBLEMS AND SOLUTIONS OF SCIENTIFIC AND INNOVATIVE RESEARCH Volume 02, Issue 09, 2025 123 PROBLEMS AND SOLUTIONS OF SCIENTIFIC AND INNOVATIVE RESEARCH universalconference.us Юрак клапанлари жарроҳлигида биопротезлар ва механик протезлардан қайта фойдаланиш стратегиялари Turgunov Abdinosir Ismoilovich PhD, ADTI Umumiy jarroxlik va transplantologiya kafedrasi assistenti. Tel. number +99894 562-50-02 @mail: doctorabdunosir@gmail ORCID/0009-0007-1199-8370 Turgunov Botirjon Abdiqayumovich ADTI Umumiy jarroxlik va transplantologiya kafedrasi assistenti. Tel. number +99893 002 -93-51 @mail:[email protected] ORCID/0009-0006-4847-6835 Jo'rayev G'anijon G'ulomovich PhD ADTI Umumiy jarroxlik va transplantologiya kafedrasi assistenti Аннотация Юрак клапанлари жарроҳлигида биопротезлар ва механик протезлардан фойдаланиш кенг тарқалган амалиёт ҳисобланади. Бироқ, вақт ўтиши билан бу протезларнинг функционал ҳолати ёмонлашиши, кальцификация, инфекцион эндокардит ёки қопқоқ дисфункцияси туфайли қайта жарроҳлик зарурати юзага келиши мумкин. Мазкур мақолада қопқоқ протезларидан қайта фойдаланиш бўйича замонавий стратегиялар, уларнинг афзаллик ва камчиликлари ҳамда индивидуал ёндашувлар муҳокама қилинади. Шунингдек, "valve-in-valve" техникаси, гибрид усуллар ва қайта протезлашда протез турини танлаш мезонлари атрофлича таҳлил этилади. Бундай ёндашувлар такрорий операцияларни самарали ўтказиш ва беморнинг яшаш сифатини яхшилаш имконини беради. Калит сўзлар: Юрак клапанлари, биопротез, механик протез, қайта протезлаш, valve-in-valve, клапан жарроҳлиги, реоперация, гибрид ёндашувлар, индивидуал терапия. Кириш Юракда такрорий жаррохлик амалиётини ўтказиш жудаям хавфли ва мурракаб ҳисобланади. Бундай операциялар беморни кўп миқдорда қон йўқотиш хавфи юқорилиги билан фарқланади. Ҳар бир хирург юракда иккинчи, ҳатто учинчи
PROBLEMS AND SOLUTIONS OF SCIENTIFIC AND INNOVATIVE RESEARCH Volume 02, Issue 09, 2025 124 PROBLEMS AND SOLUTIONS OF SCIENTIFIC AND INNOVATIVE RESEARCH universalconference.us марта операция қилишнинг биричисига нисбатан қийин шароитда ўтказилишини билади. Юрак ва магистрал томирлар атрофида ҳосил бўлган битишмалар ва чандиқлар, уларнинг қўшни органларга ва кўкрак қафасининг деворига битишиб кетиши, ана шу битишмалардан юрак-қон томирларни ажратиб олиш вақтида қўшимча қон оқиши ва шунга ўхшаш қийинчиликлар кузатилади. Юрак клапанларини зарарланиши сабабли СЮЕ ривожланиши ва унинг оғир клиник шакиллари жаррохлик амалиётлари натижаларига салбий таъсир кўрсатади. Адабиётларда, ОЮНларида такрорий операциядан кейинги ўлим 331,6 %ни ташкил қилади. Бизнинг республикамиз учун такрорий аралашувларга бағишланган тадқиқотлар биринчи илмий ишлардан ҳисобланади. ОЮНларини такрорий аралашувлар ҳар доим ҳам беморларда СЮЕни бартараф этмайди, шунинг учун ОЮНни ривожланишининг турли босқичларида консерватив даволаш ишларини яхшилаш долзарб ҳисобланади. Беморларда антиревматик профилактик-даволаш схемаларини ўтказиш ва мавжуд ёндашувларни такомиллаштириш “ренуқсон”ни олдини олиш учун хизмат қилади. Шунингдек, беморларни даволашда клиник ташхислаш ва такрорий жарроҳлик аралашувлар тактикасини такомиллаштириш реоперациялар хавфини камайтириш учун хизмат қилади. Материаллар ва методлар ОЮНлари жарроҳлигида МСКТ текшируви юракнинг уч ўлчамли тасвирини яратиш, такрорий жарроҳлик тактик ёндашувларга (100 %гача) аниқлик киритиш ва реоперациялардан кейинги асоратларнинг учраш ҳавфини (89 % га) камайтириш имконини берган. 2012-2023 йилларда академик В.Вохидов номли РИХИАТМнинг Катталар кардиохирургияси ва АДТИ клиникасининг юрак ва қон-томир хирургияси бўлимларида клиник текширувлардан ўтган беморлар 4768 нафарни, йиллар бўйича ўртача кўрсаткич 36,7±0,4 ни ташкил қилган. Ташхислаш ва хирургик даволаш амалиётлари ўтказилган беморлар 4436 нафарни, ўртача йиллик кўрсаткич 36,15±0,3 ни ташкил қилган (р<0,05). ОЮНларида ўтказилган 470 та такрорий аралашувлар кардиохирургик операцияларнинг 9,8 %ни ташкил этган. Улардан 328 (69,78%) тасида “ренуқсон” илгари зарарланмаган юрак клапанларини шикастланишлари натижасида ҳосил бўлган.
PROBLEMS AND SOLUTIONS OF SCIENTIFIC AND INNOVATIVE RESEARCH Volume 02, Issue 09, 2025 125 PROBLEMS AND SOLUTIONS OF SCIENTIFIC AND INNOVATIVE RESEARCH universalconference.us Натижалар ОЮНларида 2012-2017 йилларда максимал қайд этилган хирургик аралашувлар (40,21%) ва 2018-2023 йилларда қайд этилган минимал хирургик аралашувлар (59,79%) ўртасида кескин фарқланган. 2012-2023 йилларда ОЮНларида “ренуқсон”ларни тарқалганлик даражаси барча даволанган беморлар сонига нисбатан 8 % ни ташкил этган. ОЮНларини 2012-2023 йилларда нисбий умумий ўсиш темпи - 19,58 %ни; йиллик ўсиш темпи 1,29 %ни ташкил қилган: 2012-2017 йилларда ОЮНларида такрорий хирургик амалиётлар ўтказилган беморлар 189 (40,2 %) нафарни; 20182023 йилларда бу кўрсаткич 281 (59,8 %) нафарни ташкил этган. Иккинчи даврда бу кўрсаткич 1,49 мартага ошган, р<0,05). Такрорий амалиётларнинг 2012-2017 йилларда ОЮНларида минимал ўртача нисбий ўсиши – 1,06 %ни; максимал нисбий ўсиши – 4,57 %ни; ўртача йиллик ўсиши – 1,57% ни ташкил қилган. Такрорий амалиётларнинг 2018-2023 йилларда ОЮНларида минимал нисбий ўртача ўсиши – 1,01 %ни; ўртача максимал нисбий ўсиш темпи – 1,69 %ни; ўртача йиллик ўсиш темпи – 1,01 % ни ташкил қилган. Сунъий клапан тромбози ривожланишининг клиник предикторларини таҳлили натижасида қуйидаги хулосалар олинган: 1) эркаклар орасида аёлларга нисбатан деярли 2 марта кўп учраган; 2) юрак клапанлари табақалари тўлиқ қирқиб олиниб, сунъий клапанлар тикилган амалиётларда клапан табақалари қисман сақлаб қолинган амалиётларга нисбатан 1,5 марта кам учраган; 3) лаборатор (қондаги фибриноген ва АСТни юқори миқдори) кўрсаткичлари бўйича ишончли фарқ аниқланган. Хулоса Илмий тадқиқот натижасида ОЮНларини клиникада такрорий учраш улуши 2012-2023 йилларда акад.В.Воҳидов номидаги РИХИМТМнинг катталар кардиохирургияси бўлимининг ҳисобига кўра хирургик даволанган беморлар умумий сонининг 8,0 % ни ташкил этди. Замонавий текшириш усуллари ОЮНлари мажвуд беморларнинг клиник белгилари ва СЮЕ сабабларини ўз вақтида аниқлашга, такрорий операция қилинган беморлар ҳолатини сифатли баҳолашга имкон беради. ОМАКНлари такророий жарроҳлигида тавсия қилган дифференцияланган ва индивидуаланган тактикаси алгоритми анъанавий жарроҳлик усулини қўллашга нисбатан операциядан кейинги эрта даврда
PROBLEMS AND SOLUTIONS OF SCIENTIFIC AND INNOVATIVE RESEARCH Volume 02, Issue 09, 2025 126 PROBLEMS AND SOLUTIONS OF SCIENTIFIC AND INNOVATIVE RESEARCH universalconference.us асоратлар кузатилмаган беморлар улушини 2,99 марта (асоратларни 29,16 % дан 9,75 % гача пасайтириш) ва ўлим кўрсаткичини 17,4 % дан 5,8 % гача камайтириш имконини берган. Фойдаланилган адабиётлар: 1. Бокерия Л.А., Михайлович И.А. Современные аспекты повторных операций при пороках сердца. – Москва: Бакулевский центр сердечнососудистой хирургии, 2020. – 312 с. 2. Braunwald E., Zipes D.P., Libby P. Braunwald’s Heart Disease: A Textbook of Cardiovascular Medicine. – 12th ed. – Philadelphia: Elsevier, 2022. – Vol. 1–2. 3. Nishimura R.A. et al. 2020 AHA/ACC Guideline for the Management of Patients With Valvular Heart Disease. – Journal of the American College of Cardiology, 2020; 77(4): e25–e197. 4. Ким А.И., Сидоров Д.Ю. Персонализированный подход в кардиохирургии: возможности и перспективы. – Российский кардиологический журнал, 2021; (3): 85–91