Fizika ta'limida STEAM texnologiyalaridan foydalanish orqali o'quvchilarda kasbiy va innovatsion kompetensiyalarni shakllantirish

AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI Pedagogika, psixologiya fanlariga ixtisoslashgan ilmiy jurnal ISSN: 3060-4613 Pedagogika fanlari Pedagogika nazariyasi. Pedagogik ta’limotlar tarixi Ta’lim va tarbiya nazariyasi va metodikasi (sohalar bo‘yicha) Maxsus pedagogika Jismoniy tarbiya va sport mashg‘ulotlari nazariyasi va metodikasi Kasb-hunar ta’limi nazariyasi va metodikasi Elektron ta’lim nazariyasi va metodikasi (ta’lim sohalari va bosqichlari bo‘yicha) Ta’limda menejment Maktabgacha ta’lim va tarbiya nazariyasi va metodikasi Ijtimoiy pedagogika Tarix fanlari Psixologiya fanlari Fizika-matematika fanlari Kimyo fanlari Biologiya fanlari Falsafa fanlari Filologiya fanlari Geografiya fanlari 13.00.00 13.00.01 13.00.02 13.00.03 13.00.04 13.00.05 13.00.06 13.00.07 13.00.08 13.00.09 07.00.00 19.00.00 01.00.00 02.00.00 03.00.00 09.00.00 10.00.00 11.00.00 2025 №9 MAKTABGACHA VA MAKTAB TA’LIMI VAZIRLIGI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI Elektron nashr. 1112 sahifa, 2-sentyabr, 2025-yil. Muassis: “Tadbirkor va ishbilarmon” MChJ Hamkorlarimiz: O‘zbekiston Respublikasi Maktabgacha va maktab ta’limi vazirligi, O‘zbekiston milliy pedagogika universiteti BOSH MUHARRIR: Karimova E’zoza Gapirjanovna – O‘zbekiston Respublikasi Maktabgacha va maktab ta’limi vaziri BOSH MUHARRIR O‘RINBOSARI: Ibragimova Gulsanam Ne’matovna – Pedagogika fanlari doktori, professor TAHRIRIYAT KENGASHI A’ZOLARI Ibragimov X.I. – pedagogika fanlari doktori, akademik Shoumarov G‘.B. – psixologiya fanlari doktori, akademik Qirg‘izboyev A.K. – Тarix fanlari doktori, professor Jamoldinova O.R. – pedagogika fanlari doktori, professor Sharipov Sh.S. – pedagogika fanlari doktori, professor Shermuhammadov B.Sh. – pedagogika fanlari doktori, professor Ma’murov B.B. – pedagogika fanlari doktori, professor Madraximova F.R. – pedagogika fanlari doktori, professor Kalonov M.B. – iqtisodiyot fanlari doktori, professor Nabiyev D.X. – iqtisodiyot fanlari doktori, professor Qo‘ldoshev Q. M. – iqtisodiyot fanlari doktori, professor Ikramxanova F.I. – filologiya fanlari doktori, professor Ismagilova F.S. – psixologiya fanlari doktori, professor (Rossiya) Stoyuxina N.Yu. – psixologiya fanlari nomzodi, dotsent (Rossiya) Magauova A.S. – pedagogika fanlari doktori, professor (Qozog‘iston) Rejep O‘zyurek – psixologiya fanlari doktori, professor (Turkiya) Wookyu Cha – Koreya milliy ta’lim universiteti rektori (Koreya) Polonnikov A.A. – psixologiya fanlari nomzodi, dotsent (Belarus) Mizayeva F. O. – Pedagogika fanlari doktori, dotsent Baybayeva M.X. – pedagogika fanlari doktori, professor Muxsiyeva A.T. – pedagogika fanlari doktori, professor Aliyev B. – falsafa fanlari doktori, professor G‘afurov D. O. – falsafa fanlari doktori (Phd) Shomurodov R.T. – iqtisodiyot fanlari nomzodi (PhD), dotsent Mirzayeva F.O. – pedagogika fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD), dotsent Jalilova S.X. – psixologiya fanlari nomzodi (PhD), dotsent Bafayev M.M. – psixologiya fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD), dotsent Usmonova D.I. – Samarqand iqtisodiyot va servis institute dotsenti Saifnazarov I. – falsafa fanlari doktori, professor Nematov Sh.E. – pedagogika fanlari nomzodi (PhD) Tillashayxova X.A. – psixologiya fanlari nomzodi (PhD), dotsent Yuldasheva F.I. – pedagogika fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD),dotsent Doniyorov S. M. –“Yangi O‘zbekiston” va “Pravda Vostoka” gazetalari tahririyati DM bosh muharriri, O‘zbekiston Respublikasida xizmat ko‘rsatgan jurnalist, filologiya fanlari nomzodi (PhD) Yuldasheva D.B. – filologiya fanlari bo‘yicha falsafa (PhD) doktori, dotsent Tangriyev A. T. – Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti kafedra professori Ashurov R. R. – psixologiya fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) Panjiyev M. A. – Qashqadaryo viloyati Maktabgacha va maktab ta’limi boshqarmasi boshlig‘ining birinchi o‘rinbosari Xudayberganov N. A. – Xorazm Ma'mun akademiyasi Tabiiy fanlar bo‘limining katta ilmiy xodimi, biologiya fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) “Maktabgacha va maktab ta’limi” jurnali 26.09.2023-yildan O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasi huzuridagi Axborot va ommaviy kommunikatsiyalar agentligi tomonidan №С-5669363 reyestr raqami tartibi bo‘yicha ro‘yxatdan o‘tkazilgan. Litsenziya raqami: №136361 EDITOR-IN-CHIEF: Karimova E’zoza Gapirzhanovna – Minister of Perschool and School Education of the Republic of Uzbekistan DEPUTY EDITOR-IN-CHIEF: Ibragimova Gulsanam Ne’matovna – Doctor of Pedagogical Sciences, Professor EDITORIAL BOARD MEMBERS: Ibragimov X.I. – Doctor of Pedagogical Sciences, Academician Shoumarov G‘. B. – Doctor of Psychological Sciences, Academician Qirg‘izboyev A. K. – Doctor of Historical Sciences, Professor Jamoldinova O.R. – Doctor of Pedagogical Sciences, Professor Sharipov Sh.S. – Doctor of Pedagogical Sciences, Professor Shermuhammadov B.Sh. – Doctor of Pedagogical Sciences, Professor Ma’murov B.B. – Doctor of Pedagogical Sciences, Professor Madraximova F.R. – Doctor of Pedagogical Sciences, Professor Kalonov M.B. – Doctor of Economic Sciences, Professor Nabiyev D.X. – Doctor of Economic Sciences, Professor Koldoshev K. M. – Doctor of Economic Sciences, Professor Ikramxanova F.I. – Doctor of Philological Sciences, Professor Ismagilova F.S. – Doctor of Psychological Sciences, Professor (Russia) Stoyuxina N.Yu. – Candidate of Psychological Sciences (PhD), Associate Professor (Russia) Magauova A.S. – Doctor of Pedagogical Sciences, Professor (Kazakhstan) Rejep O‘zyurek – Doctor of Psychological Sciences, Professor (Turkey) Wookyu Cha – President of the National University of Education, Korea (South Korea) Polonnikov A.A. – Candidate of Psychological Sciences (PhD), Associate Professor (Belarus) Mizayeva F. O. – Doctor of Pedagogical Sciences, Professor Baybayeva M.X. – Doctor of Pedagogical Sciences, Professor Muxsiyeva A.T. – Doctor of Pedagogical Sciences, Professor Aliyev B. – Doctor of philosophy, professor Gafurov D. O. – Doctor of Philosophy (PhD) Shomurodov R.T. – Candidate of Economic Sciences (PhD), Associate Professor Mirzayeva F.O. – Doctor of Philosophy in Pedagogical Sciences (PhD), Associate Professor Jalilova S.X. – Candidate of Psychological Sciences (PhD), Associate Professor Bafayev M.M. – Doctor of Philosophy in Psychological Sciences (PhD), Associate Professor Usmonova D.I. – Associate Professor, Samarkand Institute of Economics and Service Saifnazarov I. – Doctor of philosophy, professor Nematov Sh.E. – Candidate of Pedagogical Sciences (PhD) Tillashayxova X.A. – Candidate of Psychological Sciences (PhD), Associate Professor Yuldasheva F.I. – Doctor of Philosophy in Pedagogical Sciences (PhD), Associate Professor Doniyorov S. M. – Editor-in-Chief of the Editorial Board of the newspapers "Yangi Uzbekiston" and "Pravda Vostoka", Honored Journalist of the Republic of Uzbekistan, Candidate of Philological Sciences (PhD) Yuldasheva D.B. – Doctor of Philosophy (PhD) in Philological Sciences, Associate Professor Tangriyev A.T. – is a professor of Tashkent State University of Economics Ashurov R. R. – doctor of philosophy (PhD) in psychology Panjiyev M. A. – First Deputy Head of the Department of Preschool and School Education of the Kashkadarya Region Khudaiberganov N. A. – Senior Researcher of the Department of Natural Sciences of the Khorezm Mamun Academy, Doctor of Philosophy (PhD) in Biological Sciences “Maktabgacha va maktab ta’limi” jurnali O‘zbekiston Respublikasi Oliy attestatsiya komissiyasining quyidagi qarorlariga asosan pedagogika va psixologiya fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) hamda fan doktori (DSc) ilmiy darajasiga talabgorlarning dissertatsiyalaridagi asosiy ilmiy natijalarni chop etish uchun milliy ilmiy nashrlar ro‘yxatiga kiritilgan: Pedagogika fanlari bo‘yicha: OAK Kengashi tavsiyasi (26.08.2024-y., №11-05-4381/01) asosida: • Ekspert kengashi (29.10.2024-y., №10) • Rayosat qarori (31.10.2024-y., №363/5) Psixologiya fanlari bo‘yicha: Toshkent davlat pedagogika universiteti murojaatiga asosan OAK tavsiyasi (24.04.2025-y., №11-05-2566/01): • Ekspert kengashi (25.05.2025-y., №10) • Rayosat qarori (08.05.2025-y., №370/5) AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 4 2025-yil, sentyabr, 9-son MUNDARIJA Maktabgacha ta’lim tashkiloti innovatsion faoliyatini rivojlantirish jarayoni ................................................... 14 Ibragimova Gulsanam Nematovna Sun’iy intellekt texnologiyalarining ta’lim metodikasida qo‘llanilishi va o‘qituvchi kompetentligiga ta’siri ..... 22 Abduyev Sheroz Boshlang‘ich ta’limda “tabiatshunoslik” fanini raqamli platformalar orqali o‘qitish metodikasini takomillashtirish: 5e modeli asosida dizayn, baholash va joriy etish ........................... 25 Ahmadaliyev Shohruh Bahromjon o‘g‘li Ingliz va rus leksikografiyasida o‘zbek milliy taom nomlarining lingvistik tahlili ............................................ 30 Bobojonova Zarina Rashidovna Rahbarlarda til bilish darajasi va hissiy intellekt (eq): o‘zaro bog‘liqlikni o‘rganish ....................................... 34 Isaqulova Baxtigul Xo‘jamovna Frazeologizmlarni o‘rgatishda matn asosida integratsiyalashgan dars modeli: xorijiy til o‘rganuvchilar tajribasi .................................................................................................................... 38 Jumayeva Sadbarg Mirolimovna Oʻzbekistonda maktabgacha taʼlim tashkilotlarida inklyuziv taʼlimni tashkil etishning oʻziga xos xususiyatlari: rivojlangan davlatlar tajribasi tahlili ........................................................................ 42 Karimova Moxichehra Rixsibayevna Rus va ingliz tillarida sharqona realiyalarning leksik-semantik tasnifi .......................................................... 46 Kulmamatova Aziza Do‘stmamat qizi TRIZ metodikasi asosida texnokratik bolalar bilan ishlash tizimini takomillashtirish .................................... 50 Orifjonova Mavludaxon Abduqaxxor qizi Raqamli ta’lim muhitida pedagogik kompetensiyalarni rivojlantirish ............................................................. 53 Raximberganova Munojat Muzaffar qizi Structure of Social Conflict and Stages of its Development ......................................................................... 57 Zaynutdinova Shahnoza Yuldashevna Bo‘lajak boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarining ijodiy faoliyatini baholash va rag‘batlantirish tizimini takomillashtirish ................................................................................................... 60 Abduraxmonova Nigoraxon Akramali qizi Expression of National Mental Characteristics in the Uzbek Lullaby............................................................64 Alimbayeva Shaxlo Tursunovna Bo‘lajak “texnologiya” fani o‘qituvchilarini kasbiy faoliyatga tayyorlashda kreativ kompetentlikni rivojlantirish tizimining pedagogik zarurati ................................................................69 Avazov G‘oyibnazar Berdiyevich Bo‘lajak tarbiyachilarda integratsiyalashgan ta’lim faoliyatini rivojlantirish orqali kommunikativ salohiyatini shakllantirish .......................................................................................................72 Baratova Yulduz Asadullayevna Umumta’lim maktablarida molekulyar fizikani o‘qitishning hozirgi holati ......................................................76 Boymirov Sherzod Tuxtayevich, Xudoynazarova Visola Musurmonqul qizi Ingliz tilini o‘qitishda talabalarning mustaqil ta’lim olish kompetensiyasini akt vositasida rivojlantirish ........80 Ergasheva Sevaraxon Ravshanjon qizi Maktabgacha ta’lim pedagoglarining kasbiy kompetentligini rivojlantirish istiqbollari ...................................84 O‘rinova Feruzaxon O‘ljayevna, Karimova Gulzodaxon Marufjon qizi IIV litsey o‘quvchilarining liderlik kompetensiyasini rivojlantirishning psixologik xususiyatlari ......................90 Gadoyeva Dildora Baxtiyorovna Improving the System of Human Resource Capacity Management in Higher Education Institutions: Evidence from Uzbekistan ........................................................................98 Imomov I., Umirova D. Maktabgacha ta’lim tashkilotlarida tarbiyalanuvchilarni mantiqiy va tanqidiy fikrlashga o‘rgatishning zamonaviy usullari .....................................................................................104 Iskandarova Munisa Bahodir qizi Tarbiyachi-pedagoglarning emotsional kompetentsiyasini rivojlantirish .......................................................107 Jovmirzayeva Nargiza Quvondiqovna AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 5 2025-yil, sentyabr, 9-son Maktabgacha ta’lim yoshdagi giperaktiv bolalarga ta’lim berishning pedagogik-psixologik usullari ............. 110 Jo‘rayeva Nargiza Toirovna, Kamalova Sarvinoz Blum taksonomiyasi asosida ilmiy kompetentlikni takomillashtirishning o‘ziga xos xususiyatlari .................113 Mustafayeva Nilufar Ulashovna Maktabgacha yoshdagi ovoz buzulishiga ega bolalar bilan guruhli mashg‘ulotlarni tashkil qilish ................117 Umida Oʻtbasarova Mexmanovna, Maksudbekova Xovvajon Xamidbek qizi Bolalar jamoasida do‘stona munosabatlarni shakllantirishda rivojlanish markazlarida loyiha asosida o‘qitish texnologiyasidan foydalanish usullari .......................................................................121 Quronova Ismigul Xolmurod qizi Kichik maktab yoshidagi o‘quvchilarda innovatsion metodlar orqali o‘z-o‘zini rivojlantirish ko‘nikmalarini shakllantirish metodikasi .....................................................................126 Rustamova Davlatxon Toyirjon qizi Oliy ta’limda tarbiyaviy faoliyatni tashkil etishning innovatsion modellari .....................................................131 Sanayeva Surayyo Bobonazarovna “Tibbiy radiologiya” fanini o‘qitishda pedagogik muloqot orqali tanqidiy operativ muloqotni o‘stirishning o‘ziga xos xususiyatlari ............................................................................................................. 139 Shukurova Sevara Ilhomovna Improving High Jump Techniques ................................................................................................................143 Tajimbetov Anvar Tengelbayevich Filologik va ijtimoiy-siyosiy fanlarda ta’lim jarayonining innovatsion metodlari .............................................146 Yuldasheva Dilnoza Bekmurodovna Понятие логического мышления и его особенности у младших школьников ........................................149 Ахмаджонова Нозима Нодиржон қизи Интеграция психологии, обучения английскому языку, дошкольного образования и туризма: междисциплинарная модель формирующего опыта ...............................................................................152 Омонуллаева Дилофуза Асадулла қизи Maktabgacha yoshdagi bolalarning o‘yin faoliyatida ijtimoiy motivlarni shakllantirish usullari ......................157 Abduvaxobova Nodira Boshlang‘ich ta’limda kognitiv faollikni rivojlantirishning afzalliklari ..............................................................160 Ismailova Nozima Umaraliyevna Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarini matnni tahlil qilishga o‘rgatishda zamonaviy yondashuvlarning ahamiyati ....................................................................................................... 164 Utanbayeva Dildora Abdixadirovna Dorivor o‘simliklar kursini o‘qitish metodikasini takomillashtirishda keys texnologiyalaridan foydalanish ....168 Mirzaboyev Timur Bisenbay o‘g‘li Oliy ta’lim talabalarida ijtimoiy-axloqiy kompetensiyani rivojlantirish: empirik tadqiqot natijalari ..................171 To‘raqulov Akbar Rustam o‘g‘li Gerontotexnologiya ijtimoiy-pedagogik innovatsiya sifatida .........................................................................175 Temirova Muyassar Abdukarim qizi O‘quvchilarni ma’naviy-axloqiy tarbiyalashda Sharq mutafakkirlarining qarashlaridan foydalanish ............. 180 Raximova Surayyo Otabek qizi Yoshlarni kasb tanlashda ruhiy tayyorgarlik va shaxsiy qobiliyatlarni baholash ...........................................183 Biysenov Temirbek Taumuratovich Talabalarni ta’limiy qadriyatlar asosida pedagogik faoliyatga tayyorlash tizimini takomillashtirishning ahamiyati ..................................................................................................................... 188 Choriyeva Surayyo Choriyevna Differences Between Computer-Based and Paper-Based Assessment in Inclusive Education ...................192 Davidova Sayyora Sirojiddin kizi Raqamli muhit sharoitida ma’naviy-axloqiy tarbiya jarayonining pedagogik modeli va tajriba-sinov natijalari ...............................................................................................................................196 Donayeva Nozimaxon Norbo‘tayevna Intellekt xarita yordamida oʻquvchilarda “emotsional intellekt”ni rivojlantirish...............................................201 Gʻaniyev Abduqahhor Gadoyevich Maktabgacha va kichik maktab yoshidagi bolalarda o‘yin faoliyatining psixologik-pedagogik ahamiyati ..... 206 Isayeva Mushtariy Alisher qizi Umumiy o‘rta ta’lim muassasalarini innovatsion yondashuv asosida boshqarishning nazariy asoslari .......210 Mannanova Nargiza Xaydarovna AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 6 2025-yil, sentyabr, 9-son Ingliz tilini o‘rgatishda ona tilidan keng foydalanishning salbiy va ijobiy jihatlari ..........................................215 Masharipova Kumushoy Amin qizi The Relationship Between Critical Thinking and Reading Comprehension in Primary School Students ..... 218 Mavlonova Dildora Shukhrat kizi Tasviriy san’at mashg‘ulotlarida zamonaviy metodlardan foydalanish .........................................................222 N. K. Musayeva, U. O. Ziyatova Singарurning tа’lim fаlsаfаsi: kоrроrаtiv mаdаniyаtni mа’nаviy-mа’rifiy rivоjlаnish bilаn intеgrаtsiyаlаsh ...226 Nishоnоv Xаyrullа Xоlmirzаеvich The Anthropocentric Paradigm in Modern Linguistics: Cognitive Linguistics and Linguacultural Studies in The Study of Language, Consciousness, and Culture .........................................230 Rajabova Shaxlo Shodmonovna Bugungi globallashuv davrida ta’lim tizimini rivojlantirish va uning sifatini oshirishda nostandart yondashuvning ahamiyati ...........................................................................................................234 Ramazonova Salomat Saidovna Bo‘lajak boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarini kreativ sinflar ishini tashkil etishga tayyorlash .............................238 Saidova Gulruh Halim qizi O‘zbek oilalarida ota-ona va farzand munosabatlarini tashxis qilishning psixologik xususiyatlari (Farg‘ona vodiysi misolida) ........................................................................................................................... 242 Turg‘unboeva Azizaxon G‘ulomovna Сущность и специфика развития билингвизма у детей дошкольников .................................................246 Истамова Нигора Азимжановна Zamonaviy rahbarning innovatsion boshqarish texnologiyalaridan foydalanishning afzalliklari ...................249 Хаkimоvа Dildоrа Mаshrаbjоnоvnа Креативный подход к развитию лингвометодического мышления студентов-филологов ....................253 Ходжаниязова Айгуль Айтмуратовна Umumta’lim maktablarida tarbiya darslarini tashkil etish ijtimoiy zarurat sifatida .........................................257 Rashidova Gulnoza G‘ulomovna Pedagogik risklarni boshqarishning nazariy asoslari va globallashuv jarayonidagi ahamiyati .....................261 Xaydarov Sulaymon Amirqulovich Xronotop nazariyasiga tahliliy yondoshuvlar va qarashlar............................................................................265 Avazov Vahabjon Tolibjon o‘g‘li Ko‘zi ojiz bolalarning rus tili darslarida nutqiy kompetensiyasini shakllantirishning psixopedagogik asoslari ...............................................................................................................................268 Abduraximov Asror Sultonali oʻgʻli Maktabgacha yoshdagi bolalarda kasblar haqida dastlabki tasavvurlarni shakllantirishning psixologik-pedagogik asoslari.......................................................................................................................271 Adizova Nilufar Quvondiq qizi Zamonaviy media texnologiyalarini ta’lim jarayoniga qoʻllashning zarurati ..................................................274 Alimov Asadulla Urokbayevich Maktabgacha yoshdagi bolaning rivojlanishida ijtimoiy muhitning ta’siri ......................................................278 Alimova Umida Jumaboy qizi Kognitiv yondashuv asosida tibbiyot oliy ta’lim muassasalari talabalari grammatik va diskursiv kompetensiyalarini shakllantirishning nazariy modeli va pedagogik texnologiyasi .......................................282 Dadadjanova Feruza Muhammadyusupovna Shaxsga yo‘naltirilgan ta’lim texnologiyalarining rivojlanish tarixi va ommalashuvi ......................................286 Hojiyeva Maftuna Ulug‘bekovna Bo‘lajak boshlang‘ich ta’lim o‘qituvchilarida raqamli resurslardan foydalanish orqali adabiy kompetensiyani rivojlantirish .............................................................................................................289 Islomova Xafiza Azamatovna Ona tili o‘qitish metodikasi fanidan mustaqil ta’limni tashkil etish .................................................................293 Ismadiyorova Nafisaxon Ibroximjon qizi Axloqshunoslikning global muammolari va texnikaviy muhitning inson hayotiga ta’siri ................................298 Kozimova Nargiza Istam qizi Ichki ishlar organlari xodimlarida kasbiy kompetentlikni oshirish va baholash usullarining xalqaro tahlili .... 303 Mamatqulova Sanobar Ismatillayevna, Eshmurzayev Yigitali Shokirovich, Kadirova Durdonaxon Rustamovna Tabiiy fanlarda bilingval ta’lim va CLIL yondashuv .......................................................................................309 Mannobxonova Muqaddamxon O‘ktamxon qizi AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 7 2025-yil, sentyabr, 9-son Kommunikativ kompetensiyani rivojlantirishda pragmatik muammolar va ularning yechimlari ....................313 Maxmudova Nigoraxon Boyqo‘zi qizi Poshshoxo‘ja Ibn Abduvahobxo‘janing “Miftoh ul-adl” asaridagi pedagogik qarashlari ................................317 Muzaffarova Farida Muxtor qizi Boshlang‘ich ta’lim jarayonida matn tushunishni shakllantirishda germenevtik metodlarning nazariy asoslari ..................................................................................................321 Nazirova Shaxnoza Odinajon qizi Axborot iste’moli madaniyatini rivojlantirishda raqamli gigiyena va internet xavfsizligi.................................324 Ramazonov Jahongir Djalolovich Informatika fanini o‘qitishda zamonaviy yondashuvlar .................................................................................328 Sadinov Otabek Vaxodirovich Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarning ijtimoiylashuvida musiqa fanining ta’siri ................................................... 332 Shahobiddinova Zilola Orif qizi Madaniy-ijtimoiy va ta’limiy omillarning bolalarning aqliy rivojlanishiga ta’siri ..............................................335 Shirinov Otabek Tuvalovich Tadqiqot metodi vositasida o‘quvchilarda tabiiy-ilmiy savodxonlikni rivojlantirish.........................................338 Suyarov Kusharbay Tashbayevich Boshlang‘ich ta’lim o‘qituvchilarining kasbiy kommunikativ kompetensiyasi va nutq madaniyati .................342 Sаipоvа Hilola Abduhamitovna “Ekologik ochiq o‘yinlar” 5–7 yoshli bolalar uchun ........................................................................................346 Tangirov Zoir Xo‘jakulovich Yuqori malakali taekvondochilarni o‘ziga xos genetik xususiyatlarini hisobga olgan holda sport seleksiyasi ..........................................................................................................350 Tursunaliyev Ulug‘bek Shavkatjon o‘g‘li Musiqa maktabi o‘quvchilarida madaniy qadriyatlar va ustoz-shogird an’analarining uzluksiz rivojlanishi ..353 Seytanov Bayrambay Imom Buxoriyning “Al-Jome’ as-sahih” asari talabalarda ma’naviy-axloqiy qadriyatlarni shakllantirish omili sifatida ............................................................................................................................356 Abduhalimova Nigora O‘quvchilarning nutqiy kompetensiyasini rivojlantirishda AKT vositalaridan foydalanishning metodik asoslari..................................................................................................................359 Abdullayeva Zarnigor Usubjon qizi Коммуникативная компетентность и культура общения преподавателей начальных классов ............364 Арысланбаева Анора Бердаховна Проблемы методической подготовки учителей в развитие дискурсивной компетенции по РКИ у учащихся уровня B1 средних общеобразовательных школ Узбекистана ...................................366 Набиева Зарнигор Муминжон кизи “Tarbiya” darslari orqali o‘quvchilarda huquqiy savodxonlikni rivojlantirish...................................................369 Atamuradov Xasan Yuldoshevich Boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarining inklyuziv ta’limga tayyorgarligi: pedagogik va psixologik asoslari ......... 374 Baxromova Guljamol Dilshodjon qizi Tajriba metodlari orqali maktab o‘quvchilarida tabiat hodisalarini bashorat qilish ko‘nikmalarini shakllantirish .................................................................................................. 378 Baxtiyor Imanov, Begali Xoliqnazarov Bo‘lajak pedagoglarning tashkillashtiruvchi-boshqaruvchilik kompetentligini shakllantirishning pedagogik-psixologik asoslari.......................................................................................................................384 Japparbergenova Indira Bayramovna Integrativ yondashuv asosida biologiya fanidan olimpiada masalalarini yechish metodikasi ....................... 387 Jumanov Muratbay Arepbaevich, Raxmatov Uchkun Ergashevich Darslarni tashkil qilishda 4K modelini qo‘llash imkoniyatlari .........................................................................393 Kadirov Tulkin Baxridinovich Maktabgacha yoshdagi bolalarga tasviriy faoliyatning noodatiy usullarini o‘rgatish metodikasi ...................397 Maxmudova Nasiba Nurmuxammetovna Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida funksional savodxonlik tushunchasini ilmiy-pedagogik asoslash masalalari ............................................................................................................406 Mirzaliyeva Gulhayo Abdulazizovna AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 8 2025-yil, sentyabr, 9-son So‘rovga asoslangan ta’lim texnologiyasining bosqichlari va qo‘llash ko‘nikmalarini shakllantirish .............410 Orifjonova Iroda Orifjon qizi, Ochilova Mehrubon Suratovna Dermatovenerologiya fanini CASC (Critisize, Analyze, Summarize, Conclude) modeli orqali o‘qitish va uning talabalar klinik kompetentligini oshirishdagi o‘rni ...............................................................415 Po‘latov Boburbek Ta’lat o‘g‘li Sport faoliyatida stress holatini tadqiq etishning nazariy asoslari.................................................................419 Ruzmatova Nigina Shotilla qizi Bo‘lajak maktabgacha ta’lim tarbiyachilarini kreativlikni rivojlantirish metodikasini takomillashtirish............422 Uchqunova Adiba Roziq qizi 7-sinf adabiyot darslarida nutqni rivojlantiruvchi o‘quv topshiriqlari tahlili.....................................................427 Umurova Farangiz Askarboy qizi O‘zbek tilida fe’l birikmalarining pragmatik funksiyalari va ularning ingliz tili bilan qiyosi .............................430 Xudoynazarova Dildora Shonazar qizi Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida tanqidiy fikrlashni rivojlantirish metodikasi .................................................433 Zayniddinova Mahzuna Baxtiyorovna Фольклор и время: формирование речевых навыков у детей начальной школы .................................439 Ниязова Хилола Xalq o‘yinlari – jismoniy va ma’naviy tafakkur omili ......................................................................................443 Turg‘unoy Ahmadjonovna Egamberdiyeva, Ergashoy Valijonova Salimjon qizi Использование проектной деятельности для формирования языковой компетенции .........................446 Чаршамова Мехрийбан Уразбаевна Farzandlarni kelajak kasblariga tayyorlash...................................................................................................449 Hamroyeva Komila Axmatovna Talabalar analitik kоmpеtеntligini analitik-diagnostik pedagogik metodlar orqali takоmillashtirishning pеdagоgik shart-sharоitlari ..........................................................................................455 Batirov Kamoliddin Zuhriddinovich Universal ta’limiy faoliyatlar: shaxsga xos universal ta’limiy faoliyatlar ........................................................458 Abdullayev A’zimjon Abduvali o‘g‘li Kasbiy motivatsiya – bo‘lajak o‘qituvchilarning raqobatbardoshligini shakllantirish omili .............................461 Melikova Elnora Shuxratovna Shaxsning kompetentligi va uni shakllantirish omillari ..................................................................................465 Usmonova Dilobat Elmurodovna “Nutq o‘stirish metodikasi” fanining didaktik asoslarini takomillashtirish.......................................................469 Davlatova Ra’no Haydarovna Межэтническое взаимодействие в культурных координатах Востока и Запада: нормы, ценности, модели поведения ........................................................................................................ 473 Айдарова Диана Сматуллаевна Maktabgacha ta’lim tashkilotlari tarbiyalanuvchilarining nutq ko‘nikmalarini rivojlantirishda zamonaviy pedagogik texnologiyalarning o‘rni .............................................................................................481 Abdumajitova Sayyohat Abduqosimovna Tibbiyot ta’limida talabalarning kommunikativ va tashkiliy kompetensiyalarini rivojlantirishning integrativ yondashuvi va baholash mexanizmlari .........................................................................................484 Abduraimov Abbosbek Odiljon o‘g‘li Talabalarga ingliz tilini o‘qitishda virtual reallikdan foydalanishning innovatsion tizimi ................................. 488 Alimova Maftuna Ravshanbek qizi Mustaqil O‘zbekiston sharoitida rezerv va zahiradagi ofitserlar tayyorlash tizimining dolzarbligi .................491 Aliyorov Alijon Bo‘rievich, Teshaboyev To‘lqinboy Yoqubovich Ekologik barqarorlikka erishishda ekologik taʼlim va tarbiyaning ahamiyati hamda Oʻzbekiston taʼlim tizimidagi holati ................................................................................................................ 496 Bahodirjon Omonov Ona va bola o‘rtasidagi psixologik munosabatlar tizimida nevrotik holatlarning shakllanishi .......................500 Bekmirov Tolib Rashidovich Effectiveness of Forming a Tolerant Thinking in Future Social Work Specialists .........................................504 Ergashev Ikhtiyor Bakhtiyor ugli Boshlang‘ich ta’lim yo‘nalishi professor-o‘qituvchilarining kasbiy kompetentligini rivojlantirishda zamonaviy pedagogik texnologiyalarning o‘rni .............................................................................................507 Fazlidjanova Nilufar Xikmatovna AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 9 2025-yil, sentyabr, 9-son Indicators and Diagnostic Approaches for Dyslexia in Primary School Students ......................................... 510 Gaziyeva Saida Turgunovna Maktabgacha ta’lim yoshdagi bolalarda diqqat va xotirani rivojlantirish metodlari .......................................514 Jo‘rayeva Nargiza Toirovna, Kamalova Sarvinoz Ona tili darslarida esse yozish orqali kreativ fikrlashni shakllantirishning samarali metod va usullari ..........517 Kabulov Inamjan Sharipbayevich O‘quvchi yoshlarning hayotiy maqsadlarini shakllantirish bo‘yicha yondashuvlar ........................................521 Karimova Saida O‘ktamovna O‘quvсhilаr оvоzini rivоjlаntirishdа qо‘shiq kuylаsh mаlаkаlаrini shаkllаntirishning аhаmiyаti ....................526 Kаrshiyеvа Diyоrа Аbduxаkim qizi Raqamli ta’lim texnologiyalari va ularning dasturchilar tayyorlashdagi o‘rni .................................................532 Mastonov Jahongir Mamatqul o‘g‘li Zamonaviy asarlar tanlashning pedagogik va didaktik asoslari....................................................................535 Musaboyeva Zulfira Iqboljon qizi Bo‘lajak boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarining elektron didaktik ta’minotini rivojlantirish metodikasi ...............541 Narbayev Farrux Sharafbayevich Mentorlik asosida yoshlarning ijtimoiy-pedagogik moslashuvi yuzasidan olib borilgan tadqiqotlar tahlili .....548 Nazarova Nigora Ravshanovna Zamonaviy baholash texnologiyalarining o‘quvchilar motivatsiyasiga ta’siri ................................................551 Norova Nilufar Norbo‘ta qizi Bo‘lajak boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarining mantiqiy kompetentsiyalarini rivojlantirishning elektron metodikasi.......................................................................................................................................555 Olimov Bahriddin Jalol o‘g‘li Tanqidiy fikrlash va 4K kompetensiyalarining pedagogik-psixologik mohiyati ..............................................560 Qizlarxon Azizova Ona tilida so‘z turkumlari va ularni ajratish tamoyillari ..................................................................................565 Shadmankulova Dilyarom Xalikovna Maktabgacha ta’lim tizimida inklyuziv ta’limni rivojlantirish...........................................................................569 Shodiyeva Dilnoza Qodirovna Bo‘lajak boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarining kreativlik kompetentligini rivojlantirishni o‘rganish – pedagogik muammo sifatida ......................................................................................................572 Toshpo‘latova O‘g‘iloy Abdurahmon qizi Inklyuziv ta’limda o‘qituvchilarning roli va tayyorgarligi.................................................................................576 Xasanova Iroda Ikromjon qizi Bo‘lajak tasviriy san’at o‘qituvchilarida kompozitsiyaga oid kompetensiyalarini rivojlanirish ........................580 Xasanova Munisa Ziyodillo qizi Влияние природы, количества, дисперсности и технологии введения наполнителя на свойства композиционных материалов ...............................................................................................584 Алимбаев Айбек Байрамович STEM ta’limi va sun’iy intеllеkt: Qoraqalpog‘iston maktablari uchun intеgratsiya hamda amaliy bo‘lim ......586 Jumamuratov Perdebay Tileubayevich Интерактивный метод как средство активизации всех учащихся на уроках родного языка ................589 Тажбенова Дина Куанышовна Эффективность цифровых технологий в системе образования Узбекистана .......................................591 Усмонова Фируза Муродовна Raqamli ta’lim muhitida bo‘lajak o‘qituvchilarda jamoada ishlash ko‘nikmalarini rivojlantirish metodikasi ...595 Yo‘ldosheva Mohidil Sobirjon qizi Maktabgacha ta’lim yo‘nalishi talabalarining kasbiy kompetensiyasini innovatsion yondashuv asosida rivojlantirishning pedagogik zarurati .............................................................................599 Qurbonova Muxayyo Oltiboyevna Mahmudxo‘ja Behbudiy merosi, jadid maktablarining g‘oyaviy asoslari va ta’limdagi modernizatsiya yo‘nalishlari .........................................................................................................602 Mirzoyeva Nigora Shavkatjonovna, Abdisamatov Ozodbek Maktabgacha yoshdagi bolalarda nutq rivojlanishini takomillashtirish metodlari ..........................................605 Nishonova Ra’noxon Abdullojon qizi Borrowed Proper Nouns in English and Uzbek: a Comparative Analysis.....................................................608 Amirqulova Feruza Abdurashidovna AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI 1105 MAKTAB TA’LIMI SCHOOL EDUCATION ШКОЛЬНОЕ ОБРАЗОВАНИЕ 2025-yil, sentyabr, 9-son FIZIKA TA’LIMIDA STEAM TEXNOLOGIYALARIDAN FOYDALANISH ORQALI O‘QUVCHILARDA KASBIY VA INNOVATSION KOMPETENSIYALARNI SHAKLLANTIRISH Mamatoxunov Yorkin Abduraimjanovich Andijon davlat universiteti, PhD, dotsent Soliyeva Mubinabonu Zokirjon qizi Andijon davlat universiteti, magistr Annotatsiya: Ushbu maqolada fizika ta’limida STEAM (Science, Technology, Engineering, Art, Mathematics) texnologiyalaridan foydalanishning o‘quvchilarda kasbiy va innovatsion kompetensiyalarni rivojlantirishdagi o‘rni tahlil qilinadi. Tadqiqot jarayonida loyiha asosida, tadqiqotga yo‘naltirilgan hamda fanlararo integrativ yondashuvlar negizida fizika darslarini tashkil etishning metodik asoslari ishlab chiqildi. Eksperimental natijalar shuni ko‘rsatdiki, STEAM texnologiyalariga asoslangan ta’lim o‘quvchilarda texnik tafakkur, ijodkorlik, ilmiy izlanish, kasbiy yo‘nalish va muammolarni hal etish kompetensiyalarini samarali rivojlantiradi. Natijada, fizika ta’limi o‘quvchilarning amaliy faoliyatga, ilmiy-tadqiqot ishlariga va innovatsion fikrlashga tayyorligini oshiruvchi zamonaviy tizim sifatida shakllanadi. Kalit so‘zlar: STEAM ta’limi, fizika, innovatsion kompetensiya, kasbiy tayyorgarlik, texnik tafakkur, ilmiy izlanish, integratsiya. Abstract: This article analyzes the role of applying STEAM (Science, Technology, Engineering, Art, Mathematics) technologies in physics education for developing students’ professional and innovative competencies. The study elaborated methodological foundations for organizing physics lessons based on project-based, research-oriented, and integrative approaches. Experimental findings demonstrated that STEAM-based instruction fosters students’ technical thinking, creativity, scientific inquiry, professional orientation, and problem-solving skills. As a result, physics education evolves into a modern innovative system that enhances learners’ readiness for practical activities, research engagement, and innovative thinking. Key words: STEAM education, physics, innovative competence, professional readiness, technical thinking, scientific inquiry, integration. Аннотация: В данной статье рассматривается роль применения технологий STEAM (Science, Technology, Engineering, Art, Mathematics) в обучении физике для формирования у учащихся профессиональных и инновационных компетенций. В ходе исследования разработаны методические основы организации уроков физики на основе проектного, исследовательского и интегративного подходов. Экспериментальные результаты показали, что обучение с применением технологий STEAM способствует развитию у учащихся технического мышления, творческих способностей, исследовательских навыков, профессиональной ориентации и умений решать проблемные ситуации. В итоге преподавание физики превращается в современную инновационную систему, направленную на подготовку учащихся к практической, исследовательской и технологической деятельности. Ключевые слова: STEAM-обучение, физика, инновационные компетенции, профессиональная подготовка, техническое мышление, исследование, интеграция. KIRISH So‘nggi yillarda O‘zbekiston Respublikasida ta’lim tizimini modernizatsiya qilish, fanlararo integratsiyani kuchaytirish va o‘quvchilarda ilmiy-tadqiqot hamda innovatsion fikrlashni rivojlantirishga qaratilgan keng ko‘lamli islohotlar amalga oshirilmoqda. “O‘zbekiston – 2030” konsepsiyasi hamda Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2023-yil 24-maydagi “Maʼmuriy islohotlar doirasida raqamli texnologiyalar sohasida davlat bosh- AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI MAKTAB TA’LIMI SCHOOL EDUCATION ШКОЛЬНОЕ ОБРАЗОВАНИЕ 1106 2025-yil, sentyabr, 9-son qaruvini samarali tashkil etish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi PF–76-sonli1 Farmonida ta’limda ilg‘or pedagogik texnologiyalarni joriy etish, fan, ishlab chiqarish va ta’lim o‘rtasidagi uzviy aloqani kuchaytirish ustuvor yo‘nalishlardan biri sifatida belgilangan. Shu nuqtai nazardan, fizika ta’limida STEAM texnologiyalarini qo‘llash – nafaqat bilim berish, balki o‘quvchilarda kasbiy, texnik, tadqiqotga yo‘naltirilgan va innovatsion kompetensiyalarni shakllantirishning samarali vositasi sifatida e’tirof etilmoqda. Amerikalik tadqiqotchi Bybee ta’kidlaganidek, “STEAM yondashuvi fanlarni hayotiy va ilmiy kontekstga bog‘laydi, bu esa o‘quvchilarga o‘z bilimlarini real muammolarga tadqiqot orqali qo‘llash imkonini beradi.” Shuningdek, John Dewey o‘zining “Experience and Education” asarida ta’lim jarayonining markazida faol tajriba va izlanish turishi lozimligini ta’kidlagan. Uning “learning by doing” – “amal orqali o‘rganish” tamoyili STEAM modeli mohiyatiga to‘liq mos keladi, chunki unda o‘quvchi nazariy bilimni passiv qabul qilmaydi, balki uni tajriba, kuzatuv va tadqiqot jarayonida faol subyekt sifatida o‘zlashtiradi. David Kolb tomonidan ishlab chiqilgan “tajribaviy o‘qitish nazariyasi”da ta’lim jarayoni to‘rtta bosqichdan iborat: konkret tajriba, refleksiya, abstrakt tushunchalash va faol tajriba. STEAM texnologiyalari aynan shu tsiklni ta’minlaydi – o‘quvchi fizik tajribani bajaradi, o‘lchov natijalarini tahlil qiladi, xulosa chiqaradi va bu bilimni yangi muammolarni hal etishda qo‘llaydi. Shu orqali o‘quvchi nafaqat o‘rganadi, balki o‘zi tadqiq etuvchi, yangi g‘oyalarni ishlab chiquvchi shaxs sifatida shakllanadi. Azizova M. M. fikricha, “Fizika ta’limida fanlararo integratsiyani kuchaytirish o‘quvchilarda kompleks fikrlash, muammoli holatlarni tahlil qilish va ilmiy-tadqiqot faoliyatini olib borish kompetensiyalarini rivojlantiradi.” Shuningdek, Bozorov Z. R. o‘z ilmiy izlanishlarida STEAM texnologiyalarini loyihaviy faoliyat bilan uyg‘unlashtirish o‘quvchilarda muhandislik madaniyati, texnik tafakkur va ilmiy izlanish ko‘nikmalarini shakllantirishini asoslagan. Mamatoxunov Y. A. esa fizika ta’limida integrativ, reflektiv va tadqiqotga yo‘naltirilgan yondashuvlarni uyg‘un qo‘llash orqali o‘quvchilarda “nazariy bilimni amaliy tajriba va ilmiy tadqiqot bilan bog‘lashga qaratilgan tafakkur tizimi” shakllanishini asoslab bergan. Unga ko‘ra, o‘qitish jarayonida texnologiya, muhandislik, tadqiqot va san’at elementlarini uyg‘unlashtirish fizika fanining o‘quvchilar uchun amaliy qadriyat sifatida yetkazilishida hal qiluvchi rol o‘ynaydi. Shunday qilib, STEAM yondashuvi nafaqat tabiiy fanlarni o‘rgatish, balki ularni texnologiya, muhandislik, tadqiqot, san’at va matematika bilan uzviy bog‘lash orqali o‘quvchilarning amaliy, reflektiv, ijodiy va ilmiy-tadqiqot tafakkurini rivojlantiruvchi ta’lim muhitini yaratadi. Bu esa fizika ta’limini faqat nazariy bilimlarni yetkazuvchi jarayon emas, balki real hayotdagi muammolarni ilmiy tahlil asosida hal etishga yo‘naltirilgan faol o‘quv jarayoniga aylantiradi. Natijada o‘quvchi “bilim oluvchi” emas, balki “tadqiqotchi va yangilik yaratuvchi” subyektga aylanadi. MAVZUGA OID ADABIYOTLAR SHARHI So‘nggi yillarda jahon miqyosida STEAM yondashuvining ta’lim jarayoniga integratsiyasi bo‘yicha ilmiy tadqiqotlar faollashgan. Bybee o‘z tadqiqotlarida ushbu konsepsiyaning o‘quvchilarda texnik tafakkur va ilmiy-ijodiy kompetensiyalarni rivojlantirishdagi o‘rnini asoslagan. Deweyning “tajriba orqali o‘rganish” tamoyili hamda Kolbning “tajribaviy o‘qitish modeli” nazariyasi ta’lim jarayonida o‘quvchilarni faol subyekt sifatida shakllantirishda muhim metodologik asos bo‘lib xizmat qiladi. Vygotskiy tomonidan ilgari surilgan “yaqin rivojlanish zonasi” konsepsiyasi esa STEAM darslarida o‘quvchining mustaqil izlanishi va o‘qituvchidan yo‘l-yo‘riq olish jarayonlarini ilmiy jihatdan izohlaydi. Shu bilan birga, Honey va Hilton kompyuter o‘yinlari va simulyatsiyalaridan foydalanish orqali tabiiy fanlarni o‘qitishda o‘quvchilarda tadqiqotga yo‘naltirilgan tafakkur shakllanishini ta’kidlaydi. O‘zbekistonda ham ushbu yo‘nalishda qator tadqiqotlar olib borilmoqda. Azizova fizika ta’limida innovatsion texnologiyalardan foydalanishning didaktik asoslarini ishlab chiqqan bo‘lsa, Bozorov reflektiv o‘qitish metodikasining samaradorligini ilmiy jihatdan isbotlagan. Mamatoxunov fizika ta’limida muammoli o‘qitish va reflektiv yondashuvni uyg‘unlashtirish zarurligini asoslab bergan. Abdurahmonova umumta’lim maktablarida tabiiy fanlarni STEAM asosida o‘qitish metodikasini taklif etgan, Raxmatova esa fanlararo integratsiya orqali innovatsion fikrlashni rivojlantirish usullarini ochib bergan. Shodiev va Yuldasheva tadqiqotlarida esa STEM va loyihaviy ta’lim metodlarining samaradorligi tahlil qilingan. Ushbu tadqiqotlar fizika ta’limida STEAM texnologiyalarini qo‘llash o‘quvchilarda texnik tafakkur, kasbiy kompetensiya va ijodiy faoliyatni shakllantirishning muhim vositasi ekanini ko‘rsatadi. 1 Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2023-yil 24-maydagi “Maʼmuriy islohotlar doirasida raqamli texnologiyalar sohasida davlat boshqaruvini samarali tashkil etish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi PF–76-sonli Farmoni: https://lex.uz/docs/-6472528 AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI 1107 MAKTAB TA’LIMI SCHOOL EDUCATION ШКОЛЬНОЕ ОБРАЗОВАНИЕ 2025-yil, sentyabr, 9-son TADQIQOT METODOLOGIYASI Tadqiqot metodologiyasi jarayonida asosan ilmiy ma’lumotlarni yig‘ish, ularni tahlil qilish va umumlashtirish usullaridan foydalanildi. Dastlab, mavzuga oid mahalliy va xorijiy ilmiy adabiyotlar, monografiyalar hamda maqolalar kontent-analiz qilindi. O‘quvchilarning fizika faniga oid bilimlari va innovatsion kompetensiyalarini aniqlash uchun so‘rovnoma va kuzatuv usullari qo‘llanildi. Shuningdek, eksperimental dars mashg‘ulotlari o‘tkazilib, ularning natijalari statistik tahlil orqali baholandi. Olingan raqamli ko‘rsatkichlar taqqoslash va grafik usullar yordamida qayta ishlanib, asosiy xulosalar chiqarildi. Natijalar ishonchliligi uchun ma’lumotlar matematik-statistik usullar bilan tekshirildi hamda ilmiy izchillik tamoyiliga qat’iy amal qilindi. TAHLIL VA NATIJALAR Empirik natijalar tahlili. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatdiki, STEAM yondashuvi asosida tashkil etilgan ta’lim jarayoni o‘quvchilarning texnik tafakkur, ilmiy izlanish, ijodiy muammolarni yechish, kasbiy motivatsiya va jamoaviy hamkorlik kompetensiyalarida sezilarli o‘sishga olib keldi. : Kompetensiya turi Boshlang‘ich daraja (%) Yakuniy daraja (%) O‘sish (%) Texnik tafakkur 48 79 +31 Ijodiy muammolarni yechish 42 75 +33 Kasbiy yo‘nalish motivatsiyasi 54 83 +29 Jamoaviy loyihada ishtirok 46 81 +35 Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatdiki, STEAM yondashuvi asosida tashkil etilgan ta’lim jarayoni o‘quvchilarning texnik tafakkur, ilmiy izlanish, ijodiy muammolarni yechish, kasbiy motivatsiya va jamoaviy hamkorlik kompetensiyalarida sezilarli o‘sishga olib keldi. Dastlabki (pre-test) va yakuniy (post-test) diagnostika natijalari tahlili shuni ko‘rsatdiki, barcha kompetensiya turlarida o‘sish 29–35 foiz oralig‘ida qayd etilgan. Bu esa o‘quvchilarning STEAM asosidagi o‘qitish jarayonida faol ishtiroki, amaliy fikrlash, tadqiqotga yo‘naltirilgan faoliyat, loyihaviy tahlil va reflektiv yondashuv orqali o‘z o‘rganish faoliyatini mustaqil boshqara olish darajasi sezilarli ravishda oshganini isbotlaydi. Fizika fanining tabiati nazariy qonunlarni tajriba va tadqiqot orqali isbotlash hamda ularni real muammolarga tatbiq etishga asoslangan. Shu bois, tadqiqot davomida o‘quvchilarga fizik qonunlarni muhandislik va tadqiqot g‘oyalari bilan uyg‘unlashtirish imkoniyati yaratildi. Amaliy mashg‘ulotlarda o‘quvchilar bir qator ilmiy-tadqiqot loyihalarini ishlab chiqdilar. “Fizik qonunlar asosida dron modeli” loyihasida Nyutonning harakat qonunlari va aerodinamik kuchlarning o‘zaro ta’siri modellashtirildi, “Quyosh batareyali yoritish tizimi”da elektromagnit to‘lqinlarning energiyasi fotoelementlar orqali elektr energiyasiga aylantirildi, “Aqlli suv nasosi”da esa gidrodinamika va elektromagnit induksiya qonunlariga asoslangan, suv bosimini avtomatik boshqaruvchi energiya tejamkor tizim yaratildi. Ushbu loyihalar o‘quvchilarda fizik nazariya va amaliyot o‘rtasidagi uzviy bog‘liqlikni, muhandislik tafakkurini hamda tadqiqotga yo‘naltirilgan ijodiy kompetensiyalarni rivojlantirdi. Har bir loyiha o‘quvchilarning fizik hodisalarni tahlil qilish, natijalarni baholash va ularni texnik yechimlarga tatbiq etish ko‘nikmalarini mustahkamladi. Pedagogik tahlil natijalari shuni ko‘rsatdiki, STEAM asosidagi mashg‘ulotlar o‘quvchilarni faol subyekt sifatida o‘qitish imkonini berdi. O‘qituvchi endilikda axborot manbai emas, balki yo‘l ko‘rsatuvchi, mentor va ilmiy faoliyatni boshqaruvchi shaxs sifatida faoliyat yuritadi. Ushbu metodika Vygotskiyning “yaqin rivojlanish zonasi” nazariyasiga to‘liq mos keladi – o‘quvchi mustaqil yechim topishga intiladi, biroq zarur hollarda o‘qituvchidan metodik ko‘mak oladi. O‘quv jarayonida Deweyning “tajriba orqali o‘rganish” tamoyili va Kolbning “tajribaviy o‘qitish modeli” asosida o‘quvchilarda muammoli holatlarda ilmiy gipotezalar ilgari surish, eksperimental tadqiqot natijalarini o‘lchash va baholash, reflektiv mulohaza orqali o‘z faoliyatini tahlil qilib takomillashtirish kabi fazilatlar shakllandi. Shu bilan birga, Azizova M. M. va Mamatoxunov Y. A. tadqiqotlarida ta’kidlanganidek, fizika ta’limida fanlararo integratsiya o‘quvchilarda ijodkorlik, muhandislik madaniyati va ilmiy-tadqiqot tafakkurini rivojlantiradi. Ushbu tadqiqot natijalari ham bu fikrni tasdiqladi – o‘quvchilar fizik qonunlarni o‘rganish bilan birga, ularni real biologik va texnologik tizimlarda tadqiq eta olish salohiyatiga ega bo‘ldilar. O‘tkazilgan diagnostik baholash natijalari o‘quvchilarning reflektiv tafakkur darajasi, tadqiqotga yo‘naltirilgan fikrlash va amaliy muammolarni yechish kompetensiyalarida sezilarli o‘sishni ko‘rsatdi. Texnik tafakkur ko‘rsatkichi 48 foizdan 79 foizgacha, ijodiy yechim ko‘nikmalari 42 foizdan 75 foizgacha, jamoaviy ishlash malakasi esa 46 foizdan 81 foizgacha oshgan. Chi-kvadrat (χ²) statistik tahlil natijalariga ko‘ra, bu o‘zga rishlar p < 0.05 darajasida statistik jihatdan ahamiyatli deb topildi. Bu esa STEAM metodikasining o‘quvchilarda AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI MAKTAB TA’LIMI SCHOOL EDUCATION ШКОЛЬНОЕ ОБРАЗОВАНИЕ 1108 2025-yil, sentyabr, 9-son tadqiqotga yo‘naltirilgan fikrlash, mustaqil o‘rganish motivatsiyasi, analitik tafakkur va reflektiv o‘z-o‘zini rivojlantirish ko‘nikmalarini kuchaytirganini ilmiy jihatdan tasdiqlaydi. Yakuniy natijalar shuni ko‘rsatdiki, fizika ta’limida STEAM texnologiyalarini joriy etish o‘quvchilarda nazariya, tadqiqot va amaliyot o‘rtasidagi uzviy bog‘liqlikni shakllantiradi, innovatsion tafakkur, kasbiy motivatsiya va ilmiy izlanish kompetensiyalarini rivojlantiradi hamda fanlararo integratsiyani ta’minlab, fizika fanining hayotiy, texnologik va tadqiqotiy ahamiyatini oshiradi. Shunday qilib, STEAM texnologiyalariga asoslangan o‘qitish modeli fizika fanini o‘qitishda ijodiy, tadqiqotga yo‘naltirilgan va reflektiv tahlilga asoslangan yangi metodik platforma sifatida o‘zini to‘liq oqladi. Bu model o‘quvchilarning ilmiy tafakkurini, kasbiy kompetensiyalarini va innovatsion faoliyatga tayyorgarligini oshirishga xizmat qiluvchi zamonaviy ta’lim tizimi sifatida e’tirof etiladi. №Yondashuv turi Ilmiy-pedagogik mazmuni Fizik fan asosidagi amaliy ifoda O‘quvchi kompetensiyasiga ta’siri 1 Empirik natijalar tahlili STEAM yondashuvi o‘quvchilarda faol o‘rganish va reflektiv tafakkur shakllanishiga olib keldi. Diagnostika natijalarida 29–35% o‘sish kuzatildi. O‘quvchilar elektromagnit induksiya, energiya saqlanishi va optik hodisalarni tajribalar orqali o‘rgandilar. Texnik tafakkur (+31%), ijodiy fikrlash (+33%), kasbiy motivatsiya (+29%), jamoaviy hamkorlik (+35%). 2 Fizik fan nuqtai nazaridan yondashuv Fizik qonunlarni muhandislik g‘oyalari bilan uyg‘unlashtirish orqali nazariy va amaliy bilimlar o‘zaro bog‘landi. “Dron modeli” (Nyuton qonunlari), “Quyosh batareyasi tizimi” (fotoelektr effekt), “Aqlli suv nasosi” (gidrodinamika) loyihalari bajarildi. Fizik jarayonlarni real hayotda qo‘llay olish, muhandislik tafakkuri, muammoli yechim topish qobiliyati rivojlandi. 3 Ilmiypedagogik tahlil O‘quv jarayonida Dewey (1938) ning “learning by doing” va Kolb (1984)ning “tajribaviy o‘rganish” nazariyalari asosida faol o‘quvchi modeli yaratildi. Eksperimentlar, kuzatuvlar va refleksiya bosqichlari orqali tajribaviy o‘rganish sikli shakllantirildi. Reflektiv fikrlash, metakognitiv tahlil, mustaqil qaror qabul qilish, amaliy tahlil ko‘nikmalari kuchaydi. 4 Diagnostik natijalar tahlili “Pre–post” test natijalari o‘quvchilarning o‘sishini statistik jihatdan isbotladi (p < 0.05). χ² mezoni asosida natijalar tahlil qilinib, texnik tafakkur va ijodiy yechim topish darajasi oshgani aniqlandi. Analitik fikrlash, ilmiy tahlil va o‘z o‘rganishini baholash kompetensiyalari rivojlantirildi. 5Umumiy xulosa STEAM integratsiyasi o‘quvchilarda nazariya va amaliyot o‘rtasidagi bog‘liqlikni mustahkamladi hamda innovatsion tafakkurni rivojlantirdi. Fizik qonunlar asosida ijodiy, amaliy va reflektiv tahlilga yo‘naltirilgan yangi metodik model yaratildi. Innovatsion tafakkur, kasbiy motivatsiya, ijodiy dizayn, muhandislik kompetensiyasi va jamoaviy hamkorlik shakllandi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, fizika ta’limida STEAM texnologiyalarini integratsiyalash nafaqat o‘quv chilarning bilim, ko‘nikma va kompetensiyalarini oshiradi, balki ularning ilmiy-tadqiqot madaniyati, kasbiy motivatsiyasi, reflektiv tafakkuri va innovatsion dunyoqarashini shakllantirishda ham muhim rol o‘ynaydi. Birinchidan, STEAM yondashuvi fanlararo integratsiyani chuqurlashtiradi. Fizika fanining o‘qitilishida ilm-fan, texnologiya, muhandislik, tadqiqot, san’at va matematika elementlarini uyg‘unlashtirish orqali o‘quvchilarga real hayotdagi hodisalarni ilmiy asosda tahlil qilish imkoniyati yaratiladi. Masalan, elektromagnit induksiya mavzusida o‘quvchilar nafaqat Faradey qonunini nazariy jihatdan o‘rganadilar, balki bu qonun asosida generator yoki elektr induktor modeli yaratadilar. Ushbu jarayon Dewey ta’kidlagan “learning by doing” – “amal orqali o‘rganish” tamoyiliga to‘la mos keladi, chunki bunda o‘quvchi o‘rganish jarayonida passiv tinglovchi emas, balki faol tadqiqotchi sifatida ishtirok etadi va bilimni tajriba orqali ongli ravishda o‘zlashtiradi. Ikkinchidan, STEAM yondashuvi Kolb (1984)ning “tajribaviy o‘rganish nazariyasi”ni amalda qo‘llashga imkon yaratadi. Ushbu nazariyaga ko‘ra, har bir o‘quvchi bilimni to‘rtta bosqich orqali o‘zlashtiradi: konkret tajriba, refleksiya, abstrakt tushunchalash va faol eksperiment. Tadqiqot jarayonida o‘quvchilar aynan shu tsikl asosida o‘qishdi – fizik tajribani bajarish (tajriba), natijalarni tahlil qilish (refleksiya), qonunni tushuntirish (abstraktlashtirish) va yangi muammoga tatbiq etish (faol eksperiment). Bu yondashuv ilmiy-tadqiqot faoliyatining tsiklik tabiatini ta’lim jarayonida to‘liq aks ettiradi. Uchinchidan, Vygotskiy (1978)ning “yaqin rivojlanish zonasi” konsepsiyasiga muvofiq, STEAM asosidagi darslarda o‘quvchi mustaqil o‘rganish faoliyatini olib boradi, o‘qituvchi esa yo‘l ko‘rsatuvchi, maslahatchi va ilmiy mentor sifatida ishtirok etadi. Bu yondashuvda o‘qituvchi endi “axborot beruvchi” emas, balki o‘quvchini tadqiqotga yo‘naltiruvchi rahbar rolini bajaradi. Natijada, o‘quvchilar bilimni tayyor shaklda qabul qilmay, balki ijodiy tajriba, ilmiy kuzatuv va reflektiv tahlil orqali o‘zlashtiradilar. AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI 1109 MAKTAB TA’LIMI SCHOOL EDUCATION ШКОЛЬНОЕ ОБРАЗОВАНИЕ 2025-yil, sentyabr, 9-son To‘rtinchidan, STEAM metodikasi fizika fanining mohiyatiga mos keladigan empirik va tadqiqotiy bilish usullarini kengaytiradi. Fizika tabiatan tajriba, kuzatuv, modellashtirish va ilmiy tahlilga asoslanadi. Shu sababli, o‘quvchilarning eksperimental faoliyatga jalb etilishi, ular tomonidan fizik qonunlarni muhandislik va texnologik loyihalarda tatbiq etish (masalan, energiya tejovchi tizimlar, optik asboblar, elektromagnit qurilmalar, avtomatlashtirilgan mexanizmlar yaratish) ularning nazariy bilimni tadqiqot va amaliyot bilan bog‘lash ko‘nikmalarini mustahkamlaydi. Beshinchidan, o‘quvchilarda tanqidiy va ijodiy fikrlashni rivojlantirish STEAM yondashuvining asosiy vazifasidir. Bu jarayonda o‘quvchi tayyor bilimni emas, balki muammoli vaziyatni tahlil qilib, yechimni tadqiqot asosida o‘zi topadi. Shu sababli, STEAM metodikasi Azizova (2021) va Bozorov (2023) tomonidan ilgari surilgan “reflektiv–muammoli yondashuv” tamoyillari bilan uzviy bog‘liqdir. Unga ko‘ra, o‘quvchi o‘z fikrlash jarayonini kuzatish, baholash va tahlil qilish orqali metakognitiv tafakkurni shakllantiradi. Mamatoxunov Y. A. ta’kidlaganidek, fizika ta’limida reflektiv va tadqiqotga yo‘naltirilgan yondashuv o‘quvchilarni faqat natijani olish emas, balki o‘z fikrlash jarayonini tahlil qilishga, xulosalar chiqarish va yangi ilmiy gipotezalarni ilgari surishga o‘rgatadi. Bu esa ularni “o‘ylash haqida o‘ylash” – ya’ni metakognitiv fikrlash darajasiga olib chiqadi. Oltinchidan, milliy ta’lim siyosati bilan uyg‘unlikda ishlab chiqilgan STEAM modeli “O‘zbekiston – 2030” konsepsiyasida belgilangan “ijodiy tafakkurga ega, tadqiqotchi va innovatsion fikrlovchi shaxsni tarbiyalash” maqsadiga xizmat qiladi. Fizika ta’limida STEAM integratsiyasi ushbu strategik yo‘nalishni amalda tatbiq etishning eng samarali vositalaridan biri sifatida namoyon bo‘lmoqda. Shunday qilib, o‘tkazilgan muhokamalar asosida quyidagi xulosalarga kelindi: • Fizika ta’limida STEAM texnologiyalari fanlararo integratsiya va tadqiqotga yo‘naltirilgan o‘rganishni kuchaytiradi; • o‘qituvchi va o‘quvchi o‘rtasidagi o‘zaro munosabatlar konstruktiv va hamkorlikka asoslangan ilmiy muhitga aylanadi; • o‘quvchilar muammoli vaziyatlarda mustaqil qaror qabul qilish va ilmiy gipotezalarni sinovdan o‘tkazish ko‘nikmalariga ega bo‘ladilar; • nazariya, tadqiqot va amaliyotni uyg‘unlashtirish orqali innovatsion tafakkur, kasbiy kompetensiyalar va reflektiv fikrlash rivojlanadi. Natijada, STEAM yondashuvi fizika ta’limini yangi bosqichga olib chiqadi – bu bosqichda ta’lim jarayoni o‘quvchini tadqiqotchi, muhandis, ijodkor va innovator sifatida shakllantiradi. № Yo‘nalish nomi Ilmiy-pedagogik asos Fizika fanidagi amaliy ifoda O‘quvchi kompetensiyasiga ta’siri 1Fanlararo integratsiya Dewey (1938) – Learning by Doing g‘oyasiga asoslangan holda fanlarni bog‘lash orqali faol o‘rganish. “Elektromagnit induksiya” mavzusida Faradey qonuni asosida generator modeli yaratish. Nazariy bilimni amaliyot bilan bog‘lash, tahliliy va ijodiy fikrlashni rivojlantirish. 2 Tajriba asosida o‘rganish (Experiential Learning) Kolb (1984) – Experiential Learning Cycle (tajriba– refleksiya–nazariya–amaliyot) modeli. Fizik tajriba natijalarini kuzatish, xulosalash, yangi vaziyatga tatbiq etish. Reflektiv tafakkur, muammoli vaziyatda yechim topish, ilmiy izlanish kompetensiyasi. 3 Reflektivmetakognitiv yondashuv Vygotskiy (1978) – Zone of Proximal Development; o‘quvchi markazli o‘qitish modeli. O‘qituvchi mentorlashuvchi rolida, o‘quvchi mustaqil tajriba olib boradi. Mustaqil o‘rganish, metakognitiv fikrlash, o‘z-o‘zini baholash kompetensiyasi. 4 Fizik fan asosidagi empirik yondashuv Fizika – kuzatish, tajriba va modellashtirish orqali bilish fani (empirik metod). “Dron modeli”, “Quyosh batareyali tizim”, “Aqlli suv nasosi” kabi loyihalar. Muhandislik tafakkuri, texnik kompetensiya, innovatsion g‘oya yaratish qobiliyati. 5 Ijodiy va tanqidiy tafakkur Azizova (2021), Bozorov (2023) – Reflektiv–problem-based metodlar. Muammoli holatni tahlil qilish va ilmiy gipoteza ilgari surish. Tanqidiy fikrlash, ijodkorlik, mantiqiy tahlil va loyihaviy tafakkur. 6Ta’lim siyosati bilan uyg‘unlik “O‘zbekiston – 2030” konsepsiyasi – innovatsion tafakkurga ega shaxsni shakllantirish. Fizika darslarini zamonaviy texnologiya, texnik va san’at yo‘nalishlari bilan bog‘lash. Innovatsion, texnik va raqamli kompetensiyalarni rivojlantirish. AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI MAKTAB TA’LIMI SCHOOL EDUCATION ШКОЛЬНОЕ ОБРАЗОВАНИЕ 1110 2025-yil, sentyabr, 9-son XULOSA VA TAKLIFLAR Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatdiki, fizika ta’limida STEAM texnologiyalaridan foydalanish o‘quvchilarda nafaqat bilim va amaliy ko‘nikmalarni, balki ilmiy-tadqiqot tafakkuri, muhandislik madaniyati, ijodkorlik va kasbiy kompetensiyalarni ham kompleks tarzda rivojlantiradi. Ushbu yondashuv o‘quvchilarni faol subyekt sifatida shakllantiradi, ularning nazariy bilimni real hayotdagi muammolarni ilmiy tadqiqot asosida hal etish salohiyatini oshiradi. Birinchidan, STEAM asosidagi o‘qitish o‘quvchilarda texnik tafakkur va ilmiy-tadqiqot ko‘nikmalarini shakllantiradi. Fizika darslarida o‘quvchilar tajriba, modellashtirish, raqamli o‘lchovlar va loyiha ishlari orqali fizik qonunlarning amaliy va ilmiy qo‘llanilishini o‘zlashtiradilar. Bu jarayon Deweyning “learning by doing” – “amal orqali o‘rganish” tamoyiliga va Kolb (1984)ning “tajribaviy o‘qitish modeli”ga tayanadi. O‘quvchilar elektromagnit induksiya, energiyaning saqlanish qonuni, optik hodisalar, mexanik tebranish kabi mavzularda tadqiqot asosida loyihalar ishlab chiqib, o‘z kuzatuvlarini amaliy natijalarga aylantirdilar. Shu orqali ular fizik qonunlarning ilmiy va kasbiy ahamiyatini yanada chuqurroq anglab yetdilar. Ikkinchidan, kasbiy yo‘nalish, ijodiy fikrlash va ilmiy izlanishga motivatsiya o‘quvchilarning shaxsiy qiziqishlariga mos ravishda rivojlandi. STEAM yondashuvi o‘quvchilarda “tadqiqotchi sifatida fikrlash” va “muhandis sifatida yaratish” qobiliyatlarini shakllantirdi. Vygotskiy (1978)ning “yaqin rivojlanish zonasi” konsepsiyasi asosida o‘quvchilar murakkab muammolarni mustaqil hal etishga intilib, o‘qituvchining yordamidan yo‘l-yo‘riq sifatida foydalandilar. Natijada, o‘quvchilarda metakognitiv tafakkur – ya’ni o‘z fikrlash jarayonini kuzatish, tahlil qilish va takomillashtirish ko‘nikmalari rivojlandi. Uchinchidan, jamoaviy hamkorlik, kommunikativ madaniyat va muammoli vaziyatlarda yechim topish kompetensiyalari mustahkamlandi. STEAM darslari davomida o‘quvchilar loyiha asosida kichik guruhlarda ishlash, rollarni taqsimlash, fikr almashish va ilmiy dalillar asosida qaror qabul qilish jarayonlarida faol ishtirok etdilar. Bu jarayon Schön (1983)ning “reflektiv amaliyot” tamoyiliga muvofiq tashkil etilib, har bir loyiha yakunida o‘quvchilar o‘z faoliyatini reflektiv tahlil asosida baholadilar. Shu bilan birga, ular o‘z ishlanmalarining natijalarini himoya qilib, ilmiy nutq, taqdimot va jamoaviy fikrlash madaniyatini rivojlantirdilar. To‘rtinchidan, fizika ta’limida STEAM texnologiyalarini qo‘llash fanlararo integratsiyani chuqurlashtiradi. O‘quvchilar matematika, texnologiya, tadqiqot, muhandislik va san’at elementlarini uyg‘unlashtirgan holda fizik hodisalarni modellashtirish, ilmiy dizayn asosida yechim ishlab chiqish va ijodiy loyihalar yaratish imkoniyatiga ega bo‘ldilar. Bu yondashuv Azizova M. M. (2021) tomonidan ilgari surilgan “fanlararo konstruktiv yondashuv” konsepsiyasiga uyg‘un bo‘lib, o‘quvchilarda integrativ, tahliliy va ijodiy tafakkurni rivojlantiradi. Beshinchidan, tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatdiki, STEAM metodikasi nazariya, tadqiqot va amaliyot o‘rtasidagi uzviy bog‘liqlikni mustahkamladi. O‘quvchilar fizik qonunlarni faqat formulalar orqali emas, balki tajriba, modellashtirish va loyiha asosida tahlil qildilar. Masalan, elektromagnit maydonni o‘rganishda ular generator modeli yasab, magnit oqimi va elektr kuchlanish o‘rtasidagi bog‘liqlikni empirik tadqiqot orqali aniqladilar. Bu jarayon o‘quvchilarda ilmiy-empirik tafakkur va analitik tahlil qilish ko‘nikmalarini shakllantirdi. Oltinchidan, milliy ta’lim siyosati bilan uyg‘unlikda ishlab chiqilgan STEAM modeli “O‘zbekiston – 2030” konsepsiyasida belgilangan “ijodiy, tadqiqotchi, texnik salohiyatli va raqamli kompetensiyaga ega shaxsni tayyorlash” maqsadiga xizmat qiladi. Fizika fanida bunday integratsion model o‘quvchini nafaqat akademik bilim bilan, balki hayotiy muammolarni ilmiy-tadqiqot asosida hal etish qobiliyati bilan qurollantiradi. Yakunda aytish mumkinki, fizika ta’limida STEAM texnologiyalaridan foydalanish o‘quvchilarda: • texnik tafakkur va ilmiy-tadqiqot ko‘nikmalarini; • kasbiy yo‘nalish va ijodiy fikrlashni; • jamoaviy hamkorlik, reflektiv tahlil va muammoli yechim topish kompetensiyalarini rivojlantiradi. Bu yondashuv nafaqat o‘quvchilarning ilmiy va texnik salohiyatini, balki innovatsion tafakkur, muhandislik fikrlash va ijodiy muammolarni tadqiqot asosida hal etish kompetensiyalarini ham shakllantiradi. Natijada, fizika ta’limi 21-asr kompetensiyalarini rivojlantiruvchi, ilmiy-tadqiqotga yo‘naltirilgan, amaliy va reflektiv ta’lim tizimi sifatida yangi bosqichga ko‘tariladi. AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI 1111 MAKTAB TA’LIMI SCHOOL EDUCATION ШКОЛЬНОЕ ОБРАЗОВАНИЕ 2025-yil, sentyabr, 9-son Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati: 1. Bybee, R. W. (2013). The Case for STEM Education: Challenges and Opportunities. Arlington, VA: NSTA Press. 2. Kolb, D. A. (1984). Experiential Learning: Experience as the Source of Learning and Development. Englewood Cliffs, NJ: Prentice Hall. 3. Dewey, J. (1938). Experience and Education. New York: Macmillan. 4. Vygotsky, L. S. (1978). Mind in Society: The Development of Higher Psychological Processes. Harvard University Press. 5. Beers, S. Z. (2011). 21st Century Skills: Preparing Students for Their Future. National Education Association. 6. Honey, M., & Hilton, M. (2011). Learning Science through Computer Games and Simulations. National Academies Press. 7. Quigley, C. F., & Herro, D. (2016). Finding the joy in the unknown: Implementation of STEAM teaching practices in middle school science and math classrooms. Journal of Science Education and Technology, 25(3), 410–426. 8. Yakman, G., & Lee, H. (2012). Exploring the exemplary STEAM education in the U.S. as a practical educational framework for Korea. Journal of the Korean Association for Science Education, 32(6), 1072–1086. 9. Connor, A. M., Karmokar, S., & Whittington, C. (2015). From STEM to STEAM: Strategies for enhancing engineering & technology education. International Journal of Engineering Pedagogy (iJEP), 5(2), 37–47. 10. Marshall, J. C. (2010). S.T.E.A.M. integration: How science, technology, engineering, the arts and mathematics inspire student creativity. Journal of Educational Research, 4(2), 89–102. 11. Azizova, M. N. (2021). Fizika ta’limida innovatsion pedagogik texnologiyalarni qo‘llashning didaktik asoslari. Toshkent: Fan va texnologiya nashriyoti. 12. Bozorov, Z. R. (2023). Reflektiv o‘qitish metodikasining fizika ta’limidagi roli. Andijon davlat universiteti ilmiy axborotlari, 2(4), 55–61. 13. Mamatoxunov, Y. A. (2024). Fizika ta’limida reflektiv yondashuv va muammoli o‘qitish integratsiyasi. O‘zbekiston pedagogika jurnali, 3(2), 72–80. 14. Abdurahmonova, S. S. (2022). STEAM yondashuv asosida umumta’lim maktablarida tabiiy fanlarni o‘qitish metodikasi. Toshkent: TDPU nashriyoti. 15. Raxmatova, N. (2022). O‘quvchilarda innovatsion fikrlashni rivojlantirishda fanlararo integratsiya metodlari. Farg‘ona ilmiy axborotlari, 1(3), 41–47. 16. Yuldasheva, D. (2020). Fizika fanini o‘qitishda muammoli va loyihaviy metodlarning samaradorligi. Ta’lim texnologiyalari jurnali, 4(5), 88–95. 17. Shodiev, M. (2019). STEM-ta’lim elementlaridan foydalanishning zamonaviy tendensiyalari. Pedagogika jurnali, 5(6), 60–67. 18. Xudoyberdiyev, A. (2023). STEAM yondashuvi asosida o‘qituvchi kompetensiyasini shakllantirish yo‘llari. Andijon davlat pedagogika instituti axborotnomasi, 2(1), 22–29. 19. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Sh. M. Mirziyoyev. (2022-yil 28-yanvar). PF–60-son Farmon – “Yangi O‘zbekiston taraqqiyot strategiyasi to‘g‘risida”. 20. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Sh. M. Mirziyoyev. (2022-yil 11-aprel). PF–76-son Farmon – “O‘zbekiston – 2030” konsepsiyasini amalga oshirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”. 21. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi. (2019-yil 8-oktabr). 841-son qaror – “Oliy ta’lim tizimini 2030-yilgacha rivojlantirish konsepsiyasi”. 22. UNESCO. (2019). Science, Technology and Innovation in Education: Global Report. Paris: UNESCO Press. 23. OECD. (2020). Future of Education and Skills 2030: Conceptual Learning Framework. Paris: OECD Publishing. AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI MAKTAB TA’LIMI SCHOOL EDUCATION ШКОЛЬНОЕ ОБРАЗОВАНИЕ 192 2025-yil, sentyabr, 9-son Pedagogika fanlari Pedagogika nazariyasi. Pedagogik ta’limotlar tarixi Ta’lim va tarbiya nazariyasi va metodikasi (sohalar bo‘yicha) Maxsus pedagogika Jismoniy tarbiya va sport mashg‘ulotlari nazariyasi va metodikasi Kasb-hunar ta’limi nazariyasi va metodikasi Elektron ta’lim nazariyasi va metodikasi (ta’lim sohalari va bosqichlari bo‘yicha) Ta’limda menejment Maktabgacha ta’lim va tarbiya nazariyasi va metodikasi Ijtimoiy pedagogika Tarix fanlari Psixologiya fanlari Fizika-matematika fanlari Kimyo fanlari Biologiya fanlari Falsafa fanlari Filologiya fanlari Geografiya fanlari 13.00.00 13.00.01 13.00.02 13.00.03 13.00.04 13.00.05 13.00.06 13.00.07 13.00.08 13.00.09 07.00.00 19.00.00 01.00.00 02.00.00 03.00.00 09.00.00 10.00.00 11.00.00 AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI 193 MAKTAB TA’LIMI SCHOOL EDUCATION ШКОЛЬНОЕ ОБРАЗОВАНИЕ 2025-yil, sentyabr, 9-son 2025. №9 Mas’ul muharrir: Ramzidin Ashurov Ingliz tili muharriri: Murod Xoliyorov Musahhih: Alibek Zokirov Sahifalovchi va dizayner: Iskandar Islomov © Materiallar ko‘chirib bosilganda “Maktabgacha va maktab ta’limi” jurnali manba sifatida ko‘rsatilishi shart. Jurnalda bosilgan material va reklamalardagi dalillarning aniqligiga mualliflar ma’sul. Tahririyat fikri har vaqt ham mualliflar fikriga mos kelamasligi mumkin. Tahririyatga yuborilgan materiallar qaytarilmaydi. Manzilimiz: Toshkent shahar, Yunusobod tumani 19-mavze, 17-uy. “Maktabgacha va maktab ta’limi” jurnali 26.09.2023-yildan O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Adminstratsiyasi huzuridagi Axborot va ommaviy kommunikatsiyalar agentligi tomonidan №C–5669363 reyestr raqami tartibi bo‘yicha ro‘yxatdan o‘tkazilgan. Litsenziya raqami: № 136361.