XALQARO TAJRIBADAN TA'LIMDA FOYDALANISH

755 Vol. 5, No. 10 – Special Issue, Part 2 (EJSSPC) ISSN: 2181-2888 HZTTRMY HOZIRGI ZAMON TA’LIM-TARBIYA TIZIMINI RIVOJLANTIRISH: MUAMMO VA YECHIMLAR” XALQARO ILMIY-AMALIY KONFERENSIYA DENOV, 16-OKTABR 2025 YIL in-academy.uz XALQARO TAJRIBADAN TA‘LIMDA FOYDALANISH Nazarova Munavvar Denov tadbirkorlik va pedagogika instituti Pedagogika fakulteti, Boshlangʻich taʼlim yoʻnalishi 4bosqich 3BTs -guruh talabasi https://doi.org/10.5281/zenodo.17376340 Annotatsiya: Maqolada Germaniya ta‘lim tizimi, Fransiya ta‘lim tizimi, Yaponiya ta‘limi tizimi va ular o‘rtasidagi farqlar keltirib o‘tilgan. Kalit so‘zlar: ta‘lim, tizim, ma‘rifat, madaniyat, maktab, pedagog. Germaniya ta‘lim tizimi. Germaniya jahon ma‘rifat va madaniyat o‘choqlaridan biri. Ushbu davlatda har bir fuqaro o‘z shaxsini erkin rivojlantirish, o‘z iqtidori moyilligi va qobiliyatiga qarab maktab, o‘qish joyi va kasb tanlash huquqiga ega. Maktab ta‘lim tizimi boshlang‘ich va o‘rta ta‘lim muassalaridan iborat. Barcha davlat maktablarida o‘qish bepul. Germaniyada maktab ta‘limi quyidagi maktab tiplariga bo`linadi: boshlang‘ich maktab; yo‘nalish maktablari; asosiy maktab; real maktab; gimnaziya; umumiy maktab; maxsus maktab. Boshlang‘ich maktab ta‘lim tizimining poydevori hisoblanadi. Boshlang‘ich maktabdan so‘ng o‘quvchilar yo‘nalish maktabga o‘tishadi. Asosiy yoki to‘liq xalq maktabi boshlang‘ich maktabni bitirib, real maktab yoki gimnaziyaga bormagan barcha o‘quvchilar uchun majburiydir. Asosiy maktab o‘qituvchilari o‘zlarini o`qituvchi emas, ijtimoiy pedagog, deb his qiladi. Lekin asosiy maktabdagi o‘quvchilar yomon o‘zlashtirishiga qaramasdan kasbiy ta‘lim olishiga majbur bo‘lishadi. Real maktablar ikkinchi bosqichga qarashli bo‘lib, odatda 5-10-sinflarni o‘z ichiga oladi. Real maktab yuqori darajali kengaytirilgan umumiy ta‘lim beradi va o‘quvchilarni mustaqil fikrlash, mas‘uliyat hissi, insonlarga rahbarlik qilish ko‘nikmalariga yuqori talab qo‘yadigan kasb egalari bo‘lishi uchun kasbiy ta‘lim kurslariga tayyorlaydi. Germaniya ta‘limi o‘ziga xos yo‘nalishga juda murakkab tizimga ega. Germaniya davlatida taraqqiy etgan davlatlar orasidan o‘rin olishda o‘zini oqlab kelayotgan ta‘lim tizimi mavjud. Fransiya ta‘lim tiizimi: Fransiyada ta‘lim sifati ta‘lim, sport va tadqiqotlar bo‘yicha bosh inspeksiya tomonidan nazorat qilinadi. Ushbu bosh inspeksiya 4 ta vazirlik uchun faoliyat ko‘rsatadi. Bosh inspeksiya 4 ta vazifani bajaradi: 1. Qo‘llab-quvvatlash - ta‘lim, fan, sport, madaniyat boshqaruv idoralarini oliy ta‘lim rektoratlarini. 2. Ekspertiza qilish - vazirliklar, idoralar, shartnomalar, rahbarlar faoliyati, xizmatlar, tuzilmalar va boshqalar. 3. Baholash - tashkilotlar, muassasalar, tuzilmalar, ijtimoiy siyosiy ahvol, kadrlar. 4. Nazorat qilish - tashkilotlar, muassasalar, xizmatlar va kadrlar. Bosh inspeksiyada to‘planadigan tajribalarning xilma –xilligi, bolalar bog‘chasidan doktoranturaga qadar davlat siyosatini muvofiqlashtirish imkonini beradi.Bu esa ta‘lim, fan va 228 yoshlarni rivojlantirishga, o‘quvchilarni sport, jamiyat hayoti va jamoat o‘qishiga jalb etishga ta‘sir qiladi. Fransiya ta‘lim tizimiga ko‘ra bola 6-7 yoshida tayyorlov sinfga boradi, keyin shu maktabda 4 yil boshlang‘ich sinfda o‘qiydi. Bu boshlang‘ich sinflar odatda alohida boshlang‘ich maktab sifatida faoliyat ko‘rsatadi hamda ularning inspeksiyasi ham, alohida bo‘ladi. Keyingi bosqich o‘rta ta‘lim kollej deb ataladi. U yerda bola 4 yil o‘qiydi va yakunida to‘liqsiz maktab bitiruvchisi deb hujjat beradi. Keyingi 3 yil davomida turli yo‘nalishdagi litseylarda o‘qiydi hamda yakunida bakalavr imtihonini topshirib uning natijasiga qarab OTM larga qabul qilinadi. O‘qituvchilarni ishdan olishni maktab direktori amalga oshirmaydi.Yaxshi ishlamaydigan o‘qituvchilarni direktor tavsiyasiga muvofiq ta‘lim inspeksiyasi tomonidan taftish qilinadi. Uning intizomi, o‘qituvchilik 756 Vol. 5, No. 10 – Special Issue, Part 2 (EJSSPC) ISSN: 2181-2888 HZTTRMY HOZIRGI ZAMON TA’LIM-TARBIYA TIZIMINI RIVOJLANTIRISH: MUAMMO VA YECHIMLAR” XALQARO ILMIY-AMALIY KONFERENSIYA DENOV, 16-OKTABR 2025 YIL in-academy.uz faoliyati, bolalar, ota-onalar o‘rtasidagi obro‘si diqqat bilan o‘rganiladi va tegishli chora ko‘riladi. Maktab o‘qituvchilariga qo‘yilgan talab Fransiyada o‘ta yuqori. Ayniqsa boshlang‘ich maktablarda o‘qituvchi o‘z kasbining ustasi, ajoyib notiq, san‘atkor, musiqachi, sportchi, tashkilotchi, namunali xulq egasi bo‘lmog‘i lozim. Fransiya ta‘lim tizimlarida maktabdan va sinfdan tashqari muassasalari ko‘zda tutilmagan. Biroq maktablarda, litseylarda turli to‘garaklar mavjud. O‘zbekiston Respublikasi vazirlar Mahkamasi huzuridagi ta`lim sifatini nazorat qilish ta‘lim inspeksiyasi tashkil qilinganiga endigina 2 yildan oshdi. O`tgan davr mobaynida inspeksiyaga yuklatilgan vazifalar bajarish bo‘yicha ilg‘or xorijiy tajribalarni o‘rganish va ularni yurtimiz ta`lim sifatini baholash ishlarini joriy etish bo‘yicha maqsadli ishlar olib borilmoqda. Biz ayni damda chet el pedagogikasidagi ilg‘or jihatlarini o‘zashtirish, yangiyangi o‘quv predmetlarini ta‘lim tarkibiga kiritish bilan jahondagi eng ilg‘or pedagogikalarinig biriga aylantirish. Ayni damda AQSH pedagogikasidagi: 1. Bolani o‘z kuchi, imkoniyatiga ishonch ruhiyatida tarbiyalash. 2. O‘quvchinig eng kichik shaxsiy imkoniyatlarini ro‘yobga chiqarish uchun kurash 3. Bolani kamsitmaslik, insoniylik qadriyatlarini va g‘ururini yerga urmaslik 4. O‘quvchini ilk davridanoq kasbga yo‘naltirish 5. Vataniga faxr va iftixor ruhi bilan tarbiyalash. Yaponiya ta‘limidagi : 1. Bolani maktabga puxta tayyorlash 2. Kichkintoylar ta‘lim va tarbiyasiga ota-onalar masuliyatini kuchaytirish; 3. O‘quvchilarni nafosat jismoniy kamolotiga berilayotgan etibor; 4. O‘qituvchi kadrlariga yuksak talabchanlik; 5. Yosh talantlar bilan olib borilayotgan izchil ishlar. Xulosa: Albatta ta‘limga har qanday yangilik, o‘zgarish, jiddiy tahlillar, tajribalar asosida kirib keladi. O‘zbekiston 2021-yilda PISA va PIRLS xalqaro baholash tizimida ishtirok etishi rejalashtirilgan. Bu sinovga barcha tayyorgarlik ko‘rishi kerak. Ya‘ni bu yilgi 3sinf o‘quvchilarimiz 2021-yilda 4-sinf bo‘ladi. Bu o‘quvchilarni mazkur jarayonga tayyorlash uchun xalqaro baholash 229 tizimida ishtirok etib kelayotgan rivojlangan davlatlarning xalqaro tajribalari bilan o‘rtoqlashishga to‘g‘ri keladi. References: 1. Yo‘ldoshev J.F. Xorijda ta‘lim (metodik qo‘llanma) - Toshkent: 1995yil 2. Ikromov A.B., Mxmudov S.Y., Anorqulova G.M. Germaniya: Ta‘lim, ilm-fan metodik qo`llanma. Kasb mahorati jurnali -2004-yil. 2 son. 3. G.Anorqulkova, A. Karimov.Xorijiy mamlakatlar ta‘lim tizimining o‘ziga xos yo‘nalishi uslub va tahlili. Xalq ta‘limi ilmiy metodik jurnali. 2017-yil. 3-son. 4. A.Nosirov. Fransiyada talim sifati qanday nazorat qilinadi? –―Boshlang‘ich ta‘lim‖ jurnali. 2019yil. 12son. 5. R.Ilashova. Amerika maktablarida.- , , Boshlang‘ich ta‘lim‖ jurnali. 2019yil. 3-son.