SUN'IY INTELLEKT VA SOG'LIQNI SAQLASH TIZIMI: O'ZBEKISTONDA IMKONIYATLAR VA DUNYO TAJRIBASI

ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241 Volume 10, issue 1, Oktabr 2025 https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi worldly knowledge OAK Index bazalari : research gate, research bib. Qo’shimcha index bazalari: zenodo, open aire. google scholar. Original article 10 SUN’IY INTELLEKT VA SOG‘LIQNI SAQLASH TIZIMI: O‘ZBEKISTONDA IMKONIYATLAR VA DUNYO TAJRIBASI Nuriddin Alibekov Millat Umidi universiteti Annotatsiya: Maqolada sun’iy intellektning sog‘liqni saqlash sohasidagi qo‘llanilishi, diagnostika, davolash va tibbiy xizmatlarni samarali tashkil etishdagi o‘rni tahlil qilingan. Shuningdek, O‘zbekistonda tibbiyot tizimiga AI texnologiyalarini joriy etish imkoniyatlari, mavjud muammolar va istiqboldagi yo‘nalishlar ko‘rsatib berilgan. AQSh, Xitoy, Germaniya va Janubiy Koreya kabi rivojlangan davlatlar tajribasi ham o‘rganilib, milliy amaliyot uchun tavsiyalar ishlab chiqilgan. Kalit so‘zlar: sun’iy intellekt, AI, sog‘liqni saqlash, diagnostika, tibbiy ma’lumotlar, telemeditsina, O‘zbekiston. Kirish So‘nggi yillarda tibbiyotda sun’iy intellekt texnologiyalarining ahamiyati ortib bormoqda. AI yordamida kasalliklarni erta aniqlash, davolash jarayonini tezlashtirish va tibbiy xizmatlarni optimallashtirish imkoniyati yuzaga kelmoqda. Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti (JSST) ma’lumotlariga ko‘ra, AI diagnostika xatoliklarini 30–40% ga kamaytirishi mumkin. O‘zbekiston sog‘liqni saqlash tizimi ham bosqichma-bosqich raqamlashtirilmoqda va AI bu jarayonning muhim qismi hisoblanadi. AI texnologiyalarining tibbiyotdagi asosiy yo‘nalishlari Diagnostika – rentgen, KT (kompyuter tomografiyasi), MRT tasvirlarini tahlil qilish orqali o‘pka, yurak va onkologik kasalliklarni aniqlash. Davolashni rejalashtirish – kasallik tarixi va bemorning tibbiy ma’lumotlari asosida optimal davolash rejasi ishlab chiqish. Telemeditsina – masofaviy konsultatsiyalar va sun’iy intellekt yordamida bemorlarni onlayn kuzatib borish. Tibbiy ma’lumotlarni boshqarish – katta hajmdagi ma’lumotlarni (Big Data) qayta ishlash orqali ilmiy tadqiqotlar va statistik tahlillarni samarali tashkil etish. Farmatsevtika – yangi dori vositalarini yaratishda AI yordamida molekulyar tahlillarni tezlashtirish. O‘zbekistonda AI va sog‘liqni saqlash ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241 Volume 10, issue 1, Oktabr 2025 https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi worldly knowledge OAK Index bazalari : research gate, research bib. Qo’shimcha index bazalari: zenodo, open aire. google scholar. Original article 11 O‘zbekistonda sog‘liqni saqlash tizimida sun’iy intellekt joriy etilishi quyidagi yo‘nalishlarda amalga oshirilmoqda: Elektron sog‘liqni saqlash kartalari – bemorlar tarixini raqamlashtirish. Telemeditsina markazlari – chekka hududlardagi bemorlarni onlayn konsultatsiya qilish. Raqamli diagnostika – KT va MRT tasvirlarini tahlil qiluvchi dasturlarni sinovdan o‘tkazish. Rivojlangan davlatlar tajribasi AQSh – IBM Watson Health onkologik kasalliklarni aniqlash va davolash rejalarini taklif qilishda keng qo‘llaniladi. Google Health va Microsoft Healthcare loyihalari ham tibbiy tasvirlarni tahlil qilishda katta natijalarga erishmoqda. Xitoy – AI asosida yuzlab kasalxonalarda yurak kasalliklarini aniqlash va davolash uchun diagnostika tizimlari joriy etilgan. Shuningdek, COVID-19 pandemiyasi davrida bemorlarni sun’iy intellekt yordamida tekshirildi. Germaniya – genom tadqiqotlari va shaxsiylashtirilgan tibbiyotda AI faol ishlatilmoqda. “Smart Hospital” konsepsiyasi asosida AI bemorlarning sog‘liq holatini uzluksiz monitoring qiladi. Janubiy Koreya – AI yordamida saraton kasalliklarini aniqlash dasturlari keng qo‘llanilmoqda. Seul milliy universitetida AI algoritmlari jarrohlik amaliyotlarini rejalashtirishda ishlatiladi. Muammolar va cheklovlar Texnik infratuzilma – barcha shifoxonalarda zamonaviy tibbiy texnologiyalar mavjud emas. Kadrlar yetishmasligi – AI texnologiyalari bilan ishlay oladigan shifokor va muhandislar soni kam. Huquqiy baza – AI asosida qabul qilingan qarorlarning huquqiy javobgarligi aniq belgilanmagan. Moliyaviy cheklovlar – yuqori xarajat talab qiladigan AI texnologiyalarini keng joriy qilish qiyin. Taklif va istiqbollar Tibbiyot oliygohlarida AI va biotexnologiya yo‘nalishlarini kuchaytirish. Tibbiy ma’lumotlar bazasini yagona tizimga keltirish. Xalqaro hamkorlikni rivojlantirish – AQSh, Xitoy va Yevropa tajribalaridan foydalanish. Mahalliy startaplarni qo‘llab-quvvatlash – AI asosida diagnostika va telemeditsina ilovalarini ishlab chiqish. ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241 Volume 10, issue 1, Oktabr 2025 https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi worldly knowledge OAK Index bazalari : research gate, research bib. Qo’shimcha index bazalari: zenodo, open aire. google scholar. Original article 12 Xulosa Sun’iy intellekt sog‘liqni saqlash tizimida diagnostika, davolash va ma’lumotlarni boshqarishda inqilobiy o‘zgarishlar kiritmoqda. Rivojlangan davlatlar tajribasi shuni ko‘rsatadiki, AI nafaqat tibbiy xizmat sifatini oshiradi, balki inson hayotini saqlashda ham muhim rol o‘ynaydi. O‘zbekiston ham bu yo‘nalishda qadam tashlab, AI texnologiyalarini bosqichma-bosqich joriy etish orqali sog‘liqni saqlash tizimining samaradorligini oshirishi mumkin. Foydalanilgan adabiyotlar 1. WHO (2022). Artificial Intelligence in Health: Ethical and Governance Challenges. 2. Topol, E. (2019). Deep Medicine: How Artificial Intelligence Can Make Healthcare Human Again. 3. Xudoyarov, R. (2023). AI Applications in Healthcare in Central Asia. 4. IBM Watson Health. (2021). AI in Oncology. 5. O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligi. (2023). Raqamli sog‘liqni saqlash dasturi.