GEOGEBRA DASTURI ASOSIDA BOSHLANG'ICH SINF O'QUVCHILARINING GEOMETRIK FIKRLASHINI RIVOJLANTIRISH

1011 Vol. 5, No. 10 – Special Issue, Part 2 (EJSSPC) ISSN: 2181-2888 HZTTRMY HOZIRGI ZAMON TA’LIM-TARBIYA TIZIMINI RIVOJLANTIRISH: MUAMMO VA YECHIMLAR” XALQARO ILMIY-AMALIY KONFERENSIYA DENOV, 16-OKTABR 2025 YIL in-academy.uz GEOGEBRA DASTURI ASOSIDA BOSHLANG‘ICH SINF O‘QUVCHILARINING GEOMETRIK FIKRLASHINI RIVOJLANTIRISH Ibragimova Nozima Ulug‘bekovna [email protected] DTPI, Boshlang‘ich ta’lim metodikasi metodikasi o‘qituvchisi Ibragimova Nargiza Ulug‘bekovna [email protected] DTPI, matematika ta’lim yo‘nalishi 3-bosqich talabasi https://doi.org/10.5281/zenodo.17383289 Annotatsiya: Ushbu maqolada GeoGebra dasturidan foydalanish orqali boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining geometrik fikrlashini rivojlantirish masalasi yoritilgan. Maqolada dastur imkoniyatlari yordamida geometrik shakllarni dinamik modellashtirish, ularning o‘zaro bog‘liqligini aniqlash va o‘quvchilarda fazoviy tasavvurni shakllantirish metodikasi tahlil qilinadi. Shuningdek, GeoGebra dasturining ta’lim jarayoniga integratsiyasi orqali o‘quvchilarning mustaqil fikrlashi, kuzatuvchanligi hamda ijodkorligini oshirishga xizmat qiluvchi usullar yoritilgan. Kalit so‘zlar: GeoGebra dasturi, geometrik fikrlash, boshlang‘ich ta’lim, fazoviy tasavvur, raqamli texnologiyalar, interaktiv o‘qitish, innovatsion metod, kreativlik. Abstract. This article discusses the development of geometric thinking in primary school students using the GeoGebra program. The article analyzes the methodology for dynamically modeling geometric shapes using the program's capabilities, determining their interrelationships, and forming spatial imagination in students. It also discusses methods that serve to increase students' independent thinking, observation, and creativity through the integration of the GeoGebra program into the educational process. Keywords: GeoGebra program, geometric thinking, primary education, spatial imagination, digital technologies, interactive teaching, innovative method, creativity. Аннотация. В статье рассматривается развитие геометрического мышления учащихся начальной школы с использованием программы GeoGebra. Анализируется методика динамического моделирования геометрических фигур с использованием возможностей программы, определения их взаимосвязей и формирования пространственного воображения учащихся. Также рассматриваются методы, способствующие развитию самостоятельности мышления, наблюдательности и творческих способностей учащихся посредством интеграции программы GeoGebra в образовательный процесс. Ключевые слова: программа GeoGebra, геометрическое мышление, начальное образование, пространственное воображение, цифровые технологии, интерактивное обучение, инновационный метод, креативнос Kirish. Zamonaviy ta’lim jarayonida raqamli texnologiyalarni o‘qitish amaliyotiga joriy etish o‘quvchilarning tafakkurini, ijodiy salohiyatini va muammoli vaziyatlarni mustaqil hal etish qobiliyatini rivojlantirishda muhim omilga aylanmoqda. Ayniqsa, boshlang‘ich ta’lim bosqichida geometriya elementlarini o‘qitish jarayonida zamonaviy dasturiy vositalardan foydalanish o‘quvchilarda fazoviy tasavvur, tahliliy fikrlash va mantiqiy bog‘lanishlarni aniqlash ko‘nikmalarini shakllantirishga xizmat qiladi.Shu nuqtai nazardan, GeoGebra dasturi matematika, xususan, geometriya bo‘limlarini o‘rgatishda eng samarali interaktiv vositalardan 1012 Vol. 5, No. 10 – Special Issue, Part 2 (EJSSPC) ISSN: 2181-2888 HZTTRMY HOZIRGI ZAMON TA’LIM-TARBIYA TIZIMINI RIVOJLANTIRISH: MUAMMO VA YECHIMLAR” XALQARO ILMIY-AMALIY KONFERENSIYA DENOV, 16-OKTABR 2025 YIL in-academy.uz biri sifatida e’tirof etiladi. Ushbu dastur yordamida o‘quvchilar geometrik figuralarni yaratish, ularning o‘zaro bog‘liqligini kuzatish, o‘lchash va tahlil qilish orqali bilimlarni amaliy faoliyat bilan uyg‘unlashtiradilar. Natijada, o‘quvchilarda geometriya faniga nisbatan qiziqish ortadi, ularning vizual idroki va fazoviy tafakkuri mustahkamlanadi. Bugungi kunda ta’lim jarayonini innovatsion yondashuvlar asosida tashkil etish O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Raqamli ta’limni rivojlantirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi qarorlari va “Ta’lim to‘g‘risida”gi Qonunda belgilangan vazifalarning amaliy ifodasidir. Shu sababli boshlang‘ich sinflarda GeoGebra dasturini qo‘llash o‘quvchilarning matematik kompetensiyasini, xususan, geometrik fikrlash va kreativ tafakkurini rivojlantirishning innovatsion yo‘nalishi hisoblanadi. Asosiy qism. Boshlang‘ich ta’limda geometrik fikrlashning o‘rni va ahamiyati. Boshlang‘ich sinf matematika ta’limining muhim yo‘nalishlaridan biri - o‘quvchilarda geometrik fikrlashni shakllantirishdir. Geometrik fikrlash — bu fazoviy shakllar, ularning o‘zaro munosabatlari va o‘lchamlarini tahlil qilish, taqqoslash hamda amaliy faoliyatda qo‘llash qobiliyatidir [1]. Tadqiqotchilarning ta’kidlashicha, geometrik tasavvurlarni erta bosqichda rivojlantirish o‘quvchilarning keyingi matematik tayyorgarligi uchun asos bo‘lib xizmat qiladi [2]. Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida geometrik fikrlashni shakllantirish jarayonida vizual idrok, kuzatuvchanlik va tahliliy tafakkur asosiy rol o‘ynaydi. Shuning uchun ham zamonaviy o‘qitishda interaktiv texnologiyalar, xususan, GeoGebra dasturidan foydalanish o‘quvchilarning o‘zlashtirish darajasini sezilarli oshiradi [3]. GeoGebra dasturining didaktik imkoniyatlari GeoGebra — bu geometriya, algebra, funksiya va statistika elementlarini birlashtirgan interaktiv dasturiy muhit bo‘lib, u o‘quvchilarga matematik tushunchalarni dinamik tarzda o‘rganish imkonini beradi [4]. Ushbu dastur orqali o‘quvchilar geometrik figuralarni mustaqil qurish, o‘lchash, ularning o‘zaro bog‘liqligini aniqlash hamda ularni harakatda kuzatish imkoniyatiga ega bo‘ladilar. Boshlang‘ich sinf sharoitida GeoGebradan foydalanishning asosiy afzalliklari quyidagilardan iborat: - Geometrik figuralarni interaktiv tarzda yaratish orqali vizual idrokni rivojlantirish; - Shakllar o‘rtasidagi fazoviy munosabatlarni tushunishga yordam berish; - Eksperiment va kuzatish asosida o‘quvchilarning mustaqil fikrlashini rag‘batlantirish; - O‘quvchilarning ijodkorligini oshirish va ularni matematik faoliyatga qiziqtirish. GeoGebra dasturi asosida darslarni tashkil etishda quyidagi metodik bosqichlarga amal qilish tavsiya etiladi: ➢ Tayyorlov bosqichi – o‘quvchilarga dastur interfeysi, asosiy tugmalar va vositalar bilan tanishtirish. ➢ Amaliy bosqich – geometrik shakllarni yasash, o‘lchash va ularning xususiyatlarini tahlil qilish. ➢ Tahlil bosqichi – o‘quvchilar bilan birgalikda yaratilgan shakllarni muhokama qilish, ularni kundalik hayotdagi predmetlar bilan bog‘lash. ➢ Ijodiy bosqich – o‘quvchilarga mustaqil topshiriqlar berish: masalan, o‘z uylari, sinf xonasi yoki tabiatdagi shakllarni modellashtirish. 1013 Vol. 5, No. 10 – Special Issue, Part 2 (EJSSPC) ISSN: 2181-2888 HZTTRMY HOZIRGI ZAMON TA’LIM-TARBIYA TIZIMINI RIVOJLANTIRISH: MUAMMO VA YECHIMLAR” XALQARO ILMIY-AMALIY KONFERENSIYA DENOV, 16-OKTABR 2025 YIL in-academy.uz Bu bosqichlar o‘quvchilarda nafaqat geometrik bilim, balki mustaqil, tahliliy va kreativ fikrlashni rivojlantirishga xizmat qiladi. Masalan, 2-sinfda “Uchburchaklar va to‘rtburchaklar” mavzusini o‘rganishda o‘qituvchi GeoGebra dasturida turli shakllarni yasab, ularning burchaklarini o‘zgartirganda perimetr va yuzaning qanday o‘zgarishini ko‘rsatishi mumkin. Bu jarayon o‘quvchilarda sabab–natija bog‘lanishini anglashni kuchaytiradi. 1rasm 2-rasm 3-rasm Nafaqat tekislikdagi shakllar va ularning xossalari bilan birgalikda, 3-4-sinflarda fazoviy jismlarning ham xossalarini ko‘rishlari mumkin bo‘ladi. 1014 Vol. 5, No. 10 – Special Issue, Part 2 (EJSSPC) ISSN: 2181-2888 HZTTRMY HOZIRGI ZAMON TA’LIM-TARBIYA TIZIMINI RIVOJLANTIRISH: MUAMMO VA YECHIMLAR” XALQARO ILMIY-AMALIY KONFERENSIYA DENOV, 16-OKTABR 2025 YIL in-academy.uz Xulosa. GeoGebra dasturi boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining geometrik fikrlashini rivojlantirishda samarali raqamli vosita sifatida alohida ahamiyatga ega. kasb etadi. Dastur yordamida o‘quvchilar geometrik shakllarni dinamik tarzda yaratish, ularning o‘zgarishini kuzatish, o‘lchash va tahlil qilish imkoniga ega bo‘ladilar. Bu esa o‘quvchilarda fazoviy tasavvur, mantiqiy fikrlash va mustaqil ijodiy faoliyatni rivojlantiradi. GeoGebra orqali tashkil etilgan interaktiv mashg‘ulotlar darslarni qiziqarli va samarali qiladi, o‘quvchilarning fanga bo‘lgan motivatsiyasini oshiradi hamda ularni amaliy tajriba asosida o‘rganishga yo‘naltiradi. Shunday qilib, boshlang‘ich ta’lim jarayonida GeoGebra dasturidan foydalanish nafaqat geometrik tushunchalarni chuqur o‘zlashtirishga, balki o‘quvchilarning umumiy tafakkur madaniyatini shakllantirishga ham xizmat qiladi. Dastur vositasida o‘quvchilarda ko‘rib, tushunish va o‘ylab, yaratish ko‘nikmalari rivojlanib, ularning keyingi bosqichlardagi matematik tayyorgarligiga asos bo‘lib xizmat qiladi. References: 1. Nasyrov, A. (2021). Boshlang‘ich sinflarda geometriya elementlarini o‘qitish metodikasi. Toshkent: TDPU nashriyoti. 2. Van Hiele, P. M. (1986). Structure and Insight: A Theory of Mathematics Education. Academic Press. 3. Qodirova, M. (2023). “Boshlang‘ich ta’limda raqamli texnologiyalarning ahamiyati”. Ta’lim innovatsiyalari jurnali, №2. 4. Hohenwarter, M., & Fuchs, K. (2004). “Combination of dynamic geometry, algebra, and calculus in GeoGebra”. International Journal of Computers for Mathematical Learning, 12(2). 5. Karimova, D. (2022). “GeoGebra dasturi orqali geometriya o‘qitish samaradorligi”. Matematika va Ta’lim, №4. 6. Nozima, I. (2025). BOSHLANG'ICH SINFDA ARIFMETIK AMALLARNI O'QITISHDA DIDAKTIK O'YINLARNING O'RNI VA AHAMIYATI. Ko'p tarmoqli fan va texnologiyalar jurnali, 5 (6), 1561-1564. 7. Ибрагимова, Н. (2024). MATEMATIKA VA FIZIKA FANLARINI BEVOSITA BOG'LAB O'QITISHDA INTERFAOL METODLARNING O'RNI. Журнал универсальных научных исследований, 2(5), 1103-1110 1015 Vol. 5, No. 10 – Special Issue, Part 2 (EJSSPC) ISSN: 2181-2888 HZTTRMY HOZIRGI ZAMON TA’LIM-TARBIYA TIZIMINI RIVOJLANTIRISH: MUAMMO VA YECHIMLAR” XALQARO ILMIY-AMALIY KONFERENSIYA DENOV, 16-OKTABR 2025 YIL in-academy.uz 8. Ulug‘Bekovna, I. N. (2024). UZLUKSIZ TA’LIM TIZIMIDA ANIQ FANLAR VA ULARNI O‘QITISHDA INTERFAOL METODLARDAN FOYDALANISH. Science and innovation, 3(Special Issue 29), 373-375