ANEMIYADA QOʻLLANILADIGAN YANGI DAVOLASH USULLARI

ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241 Volume 10, issue 1, Oktabr 2025 https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi worldly knowledge OAK Index bazalari : research gate, research bib. Qo’shimcha index bazalari: zenodo, open aire. google scholar. Original article 206 ANEMIYADA QOʻLLANILADIGAN YANGI DAVOLASH USULLARI Raxmatullayeva Zebiniso Alfraganus Universiteti davolash ishi 3-kurs talabasi Annotatsiya: Anemiya – gemoglobinning pasayishi yoki eritrotsitlar sonining kamayishi bilan kechadigan patologik holat bo‘lib, inson organizmida kislorod tashilishining buzilishiga olib keladi. Ushbu maqolada anemiyaning asosiy turlari, patogeneziga asoslangan yangi davolash yondashuvlari, jumladan, temir preparatlarining innovatsion shakllari, eritropoetin stimulyatorlari, gen terapiyasi va hujayra muhandisligi asosidagi metodlar yoritilgan. Yangi farmakologik vositalar anemiyaning turli klinik shakllarini samarali davolashga imkon bermoqda. Kalit so‘zlar: Anemiya, eritropoetin, gen terapiyasi, temir preparatlari, hujayra muhandisligi. Anemiya dunyo miqyosida keng tarqalgan kasallik bo‘lib, JSST ma’lumotlariga ko‘ra, har uchinchi ayolda va har to‘rtinchi bolada ushbu patologiya uchraydi. Anemiya turli sabablarga ko‘ra yuzaga keladi: temir tanqisligi, B12 yoki folat yetishmovchiligi, gemolitik jarayonlar, suyak iligi kasalliklari va surunkali kasalliklar oqibatida. An’anaviy davolash ko‘proq temir preparatlari va vitamin qo‘shimchalariga asoslangan bo‘lsa, so‘nggi yillarda yangi farmakoterapiya va biotexnologik usullar joriy qilinmoqda. Nanozarrachali temir preparatlari – yuqori so‘riluvchanlikka ega bo‘lib, ichakdan yaxshi o‘zlashtiriladi va yon ta’sirlari kamroq. Intravenoz temir komplekslari (ferrik karboksimaltoza, ferrum isomaltosid) – og‘ir temir tanqisligi anemiyasida samarali. Buyrak yetishmovchiligi yoki surunkali kasalliklarda qo‘llaniladi. Yangi avlod dorilari – darbepoetin alfa, CERA (continuous erythropoietin receptor activator) – uzoq ta’sir qiladi va gemopoezni kuchaytiradi. Gen terapiyasi Beta-talasemiya va orak hujayrali anemiyada qo‘llanilmoqda. CRISPR/Cas9 texnologiyasi yordamida globin genlarini tuzatish orqali kasallikni ildizidan davolash imkoniyati paydo bo‘ldi. Hujayra muhandisligi va transplantatsiya Og‘ir aplastik anemiya yoki talasemiya hollarda suyak iligi transplantatsiyasi amalga oshirilmoqda. Hujayra muhandisligi yordamida bemorning o‘z hujayralaridan sog‘lom eritrotsit prekursorlarini yetishtirish istiqbollari mavjud. Hepcidin antagonistlari – temir almashinuvini tartibga solishda qo‘llanilmoqda. Hipoksi-induktsiyalangan faktor (HIF) stabilizatorlari – endogen eritropoetinni ko‘paytiradi va eritrotsitlar ishlab chiqarilishini rag‘batlantiradi. Xulosa; Anemiyaning turli shakllarini davolashda zamonaviy yondashuvlar yuqori samaradorlik ko‘rsatmoqda. Innovatsion temir preparatlari, eritropoetin stimulyatorlari, gen terapiyasi va hujayra muhandisligi asosidagi usullar an’anaviy davolash imkoniyatlarini kengaytirib, bemorlarning hayot sifatini yaxshilashga xizmat qilmoqda. Foydalanilgan adabiyotlar; 1. World Health Organization. Global prevalence of anaemia 2023. Geneva: WHO, 2023. ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241 Volume 10, issue 1, Oktabr 2025 https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi worldly knowledge OAK Index bazalari : research gate, research bib. Qo’shimcha index bazalari: zenodo, open aire. google scholar. Original article 207 2. Cappellini MD, Motta I. Anemia in Clinical Practice – Definition and Classification: Does Hemoglobin Change With Aging? Semin Hematol. 2020. 3. Locatelli F, Aljama P, et al. Erythropoiesis-stimulating agents in anemia management. Nephrol Dial Transplant. 2021.