IKKI QATLAMLI ARALASH TOLA TARKIBLI TRIKOTAJ TO'QIMASINI OLISH USULI

№10№10 oktyabroktyabr 20252025 Elektron nashr, 348 sahifa. 2025-yil, 18-oktyabr, Bosh muharrir: Zokirova Nodira Kalandarovna, iqtisodiyot fanlari doktori, DSc, professor Bosh muharrir o‘rinbosari: Shakarov Zafar G‘afforovich, iqtisodiyot fanlari bo‘yicha falsafa doktori, PhD, dotsent Tahrir hay’ati: Abduraхmanov Kalandar Xodjayevich, O‘z FA akademigi, iqtisodiyot fanlari doktori, professor Sharipov Kongratbay Avezimbetovich, texnika fanlari doktori, professor Maxkamov Baxtiyor Shuxratovich, iqtisodiyot fanlari doktori, professor Abduraxmanova Gulnora Kalandarovna, iqtisodiyot fanlari doktori, professor Shaumarov Said Sanatovich, texnika fanlari doktori, professor Turayev Bahodir Xatamovich, iqtisodiyot fanlari doktori, professor Nasimov Dilmurod Abdulloyevich, iqtisodiyot fanlari doktori, professor Allayeva Gulchexra Jalgasovna, iqtisodiyot fanlari doktori, professor Arabov Nurali Uralovich, iqtisodiyot fanlari doktori, professor Maxmudov Odiljon Xolmirzayevich, iqtisodiyot fanlari doktori, professor Xamrayeva Sayyora Nasimovna, iqtisodiyot fanlari doktori, professor Bobonazarova Jamila Xolmurodovna, iqtisodiyot fanlari doktori, professor Irmatova Aziza Baxromovna, iqtisodiyot fanlari doktori, professor Bo‘taboyev Mahammadjon To‘ychiyevich, iqtisodiyot fanlari doktori, professor Shamshiyeva Nargizaxon Nosirxuja kizi, iqtisodiyot fanlari doktori, professor, Xolmuxamedov Muhsinjon Murodullayevich, iqtisodiyot fanlari nomzodi, dotsent Xodjayeva Nodiraxon Abdurashidovna, iqtisodiyot fanlari nomzodi, dotsent Amanov Otabek Amankulovich, iqtisodiyot fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD), dotsent Toxirov Jaloliddin Ochil o‘g‘li, texnika fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) Qurbonov Samandar Pulatovich, iqtisodiyot fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) Zikriyoyev Aziz Sadulloyevich, iqtisodiyot fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) Tabayev Azamat Zaripbayevich, iqtisodiyot fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) Sxay Lana Aleksandrovna, iqtisodiyot fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD), dotsent Ismoilova Gulnora Fayzullayevna, iqtisodiyot fanlari nomzodi, dotsent Djumaniyazov Umrbek Ilxamovich, iqtisodiyot fanlari nomzodi, dotsent Kasimova Nargiza Sabitdjanovna, iqtisodiyot fanlari nomzodi, dotsent Kalanova Moxigul Baxritdinovna, dotsent Ashurzoda Luiza Muxtarovna, iqtisodiyot fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) Sharipov Sardor Begmaxmat o‘g‘li, iqtisodiyot fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) Sharipov Botirali Roxataliyevich, iqtisodiyot fanlari nomzodi, professor Tursunov Ulug‘bek Sativoldiyevich, iqtisodiyot fanlari doktori (DSc), dotsent Bauyetdinov Majit Janizaqovich, Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti dotsenti, PhD Botirov Bozorbek Musurmon o‘g‘li, Texnika fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) Sultonov Shavkatjon Abdullayevich, Kimyo fanlari doktori, (DSc) Joʻraeva Malohat Muhammadovna, filologiya fanlari doktori (DSc), professor. 05.01.00 – Axborot texnologiyalari, boshqaruv va kompyuter grafikasi 05.01.01 – Muhandislik geometriyasi va kompyuter grafikasi. Audio va video texnologiyalari 05.01.02 – Tizimli tahlil, boshqaruv va axborotni qayta ishlash 05.01.03 – Informatikaning nazariy asoslari 05.01.04 – Hisoblash mashinalari, majmualari va kompyuter tarmoqla rining matematik va dasturiy ta’minoti 05.01.05 – Axborotlarni himoyalash usullari va tizimlari. Axborot xavfsizligi 05.01.06 – Hisoblash texnikasi va boshqaruv tizimlarining elementlari va qurilmalari 05.01.07 – Matematik modellashtirish 05.01.11 – Raqamli texnologiyalar va sun’iy intellekt 05.02.00 – Mashinasozlik va mashinashunoslik 05.02.08 – Yer usti majmualari va uchish apparatlari 05.03.02 – Metrologiya va metrologiya ta’minoti 05.04.01 – Telekommunikasiya va kompyuter tizimlari, telekommunikasiya tarmoqlari va qurilmalari. Axborotlarni taqsimlash 05.05.03 – Yorugʻlik texnikasi. Maxsus yoritish texnologiyasi 05.05.05 – Issiqlik texnikasining nazariy asoslari 05.05.06 – Qayta tiklanadigan energiya turlari asosidagi energiya qurilmalari 05.06.01 – Toʻqimachilik va yengil sanoat ishlab chiqarishlari materialshunosligi 05.08.03 – Temir yoʻl transportini ishlatish 05.09.01 – Qurilish konstruksiyalari, bino va inshootlar 05.09.04 – Suv ta’minoti. Kanalizatsiya. Suv havzalarini muhofazalovchi qurilish tizimlari 10.00.06 – Qiyosiy adabiyotshunoslik, chog‘ishtirma tilshunoslik va tarjimashunoslik 10.00.04 – Yevropa, Amerika va Avstraliya xalqlari tili va adabiyoti 08.00.01 – Iqtisodiyot nazariyasi 08.00.02 – Makroiqtisodiyot 08.00.03 – Sanoat iqtisodiyoti 08.00.04 – Qishloq xo‘jaligi iqtisodiyoti 08.00.05 – Xizmat ko‘rsatish tarmoqlari iqtisodiyoti 08.00.06 – Ekonometrika va statistika 08.00.07 – Moliya, pul muomalasi va kredit 08.00.08 – Buxgalteriya hisobi, iqtisodiy tahlil va audit 08.00.09 – Jahon iqtisodiyoti 08.00.10 – Demografiya. Mehnat iqtisodiyoti 08.00.11 – Marketing 08.00.12 – Mintaqaviy iqtisodiyot 08.00.13 – Menejment 08.00.14 – Iqtisodiyotda axborot tizimlari va texnologiyalari 08.00.15 – Tadbirkorlik va kichik biznes iqtisodiyoti 08.00.16 – Raqamli iqtisodiyot va xalqaro raqamli integratsiya 08.00.17 – Turizm va mehmonxona faoliyati Maʼlumot uchun, ОАК Rayosatining 2024-yil 28-avgustdagi 360/5-son qarori bilan “Dissertatsiyalar asosiy ilmiy natijalarini chop etishga tavsiya etilgan milliy ilmiy nashrlar ro‘yxati”ga texnika va iqtisodiyot fanlari bo‘yicha “Muhandislik va iqtisodiyot” jurnali ro‘yxatga kiritilgan. Muassis: “Tadbirkor va ishbilarmon” MChJ Hamkorlarimiz: 1. Toshkent shahridagi G.V.Plexanov nomidagi Rossiya iqtisodiyot universiteti 2. Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti 3. Toshkent irrigatsiya va qishloq xo‘jaligini mexanizatsiyalash muhandislari instituti” milliy tadqiqot universiteti 4. Islom Karimov nomidagi Toshkent davlat texnika universiteti 5. Muhammad al-Xorazmiy nomidagi Toshkent axborot texnologiyalari universiteti 6. Toshkent davlat transport universiteti 7. Toshkent arxitektura-qurilish universiteti 8. Toshkent kimyo-texnologiya universiteti 9. Jizzax politexnika instituti MUHANDISLIK VA IQTISODIYOT 2025-yil, oktyabr. № 10-son 4 MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS JAHON MOLIYA TIZIMIDA “YASHIL” MOLIYALASHTIRISHNI RIVOJLANISHINING MUAMMOLARI VA SHARTLARI ..................................................................................................................12 Quliyev Begimqul Melikovich EKOLOGIK MIGRANTSIYANI MINTAQAVIY MIQYOSDA MUVOFIQLASHTIRISHNING ASOSIY YO‘NALISHLARI ............................................................................................................................18 Bahtiyor Ismoilov Ulug‘bek o‘g‘li, Kadirova Zulayxo Abduxalimovna O‘ZBEKISTONDA BANK XIZMATLARINI RAQAMLASHTIRISH HOLATI ................................................... 25 Davletova Nilufar Tulanovna EKONOMETRIK MODELLASHTIRISHDA MINTAQANI IQTIЅОDIY RIVОЈLАNIЅHIGА TА’ЅIR ЕTUVСHI ОMILLАR TAHLILI .......................................................................................................................30 Qodirov Farrux Ergash o‘g‘li SUV RESURSLARIDAN FOYDALANISH SAMARADORLIGINI OSHIRISHNING XORIJ TAJRIBASI ........................................................................................................................................37 Kadirxodjayeva Nilufar Raxmatullayevna MAHALLIY XOMASHYO BAZASIDAN FOYDALANISH ORQALI ISHLAB CHIQARISH XARAJATLARINI KAMAYTIRISH YO‘LLARI ................................................................................................46 Sultanov Dilshod Normamatovich IQTISODIYOTI RIVOJLANGAN DAVLATLARDA INSON KAPITALIGA INVESTITSIYALARNI JALB QILISHNING O‘ZIGA XOS XUSUSIYATLARI ................................................................................50 Akhmadaliyeva Nikholakhon O‘QITUVCHILAR VA TALABALAR UCHUN INNOVATSION TA’LIM DASTURLARINI ISHLAB CHIQISHDA XALQARO STANDARTLARGA MOSLASHUV MEXANIZMLARI ..................................... 62 Yuldashev Iskandar Bahromovich YER QA’RIDAN FOYDALANGANLIK UCHUN SOLIQLARNING ILMIY-TADQIQOTLAR SHARHI ....................................................................................................................................................... 68 Zoxidov Ismatjon Yunusjon o‘g‘li RESPUBLIKA IQTISODIY TARAQQIYOTIDA OLIY TA’LIMNI MODERNIZATSIYA QILISH VA INVESTITSIYA JOZIBADORLIGINING O‘RNI .................................................................................... 74 Jonuzokov Mirzabek Kulmamatovich DAVLAT IQTISODIY XAVFSIZLIGINI MUSTAHKAMLASHDA SIYOSIY INSTITUTLARNING SAMARADORLIGINI OSHIRISH STRATEGIYALARI .............................................................................. 80 O. Nurmuradov ICHKI AUDIT SAMARADORLIGINI BAHOLASH MEZONLARI VA BUXGALTERIYA MA’LUMOTLARINING ICHKI AUDIT JARAYONIDA EKONOMETRIK MODELLASHTIRISHNING AHAMIYATI ................................................................................................... 85 Xamidov Javoxir Shavkat o‘g‘li, Muxitdinov Shoxijaxon Xudoyor o‘g‘li XORIJIY INVESTITSIYALARNI JALB ETISHNING MOLIYAVIY MEXANIZMLARINI SHAKLLANTIRISHNING NAZARIY ASOSLARI ......................................................................................90 Xuramov Zafar Rajabaliyevich KORPORATIV TUZILMALARDA INVESTITSION JOZIBADORLIKNI TA’MINLASHNING AHOLI DAROMADLARINI OSHIRISHDAGI ROLI ................................................................................................... 95 Qurbonov Javlonbek Jurabekovich, Raxmatov Faxriddin Xasanovich GLOBAL RIVOJLANISH JARAYONIDA SUG‘URTA XIZMATLARINI ISLOH QILISH MASALALARI........... 99 Xushmuradov Oman, Ismoilov Sherzod Ismoil o‘g‘li MUHANDISLIK VA IQTISODIYOT2025-yil, oktyabr. № 10-son 5 MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS DORIVOR O‘SIMLIKLARNI QAYTA ISHLASHNING TASHKILIY-IQTISODIY MEXANIZMINI TAKOMILLASHTIRISH YO‘NALISHLARI .....................................................................................................103 Usmonov Mirg‘ulom Xoshim o‘g‘li BARQAROR IQTISODIY O‘SISHGA ERISHISHDA SUN’IY INTELLEKT TIZIMLARINI QO‘LLASH METODOLOGIYASINING AHAMIYATI ................................................................................. 109 Nasrulloev Hayotjon Xabibulloevich НЕЙРОИНТУИТИВНЫЙ ИНТЕЛЛЕКТ КАК ФАКТОР КОНКУРЕНТНОГО ПРЕИМУЩЕСТВА НА РЫНКЕ ТРУДА .....................................................................................................................................115 Ягудин Дмитрий Рустамович RESURSLARNI SOLIQQA TORTISHGA OID TADQIQOTLARNING NAZARIY TAHLILI ..................... 123 Nasimdjanov Yunusjon Zoxidovich SOLIQ TO‘LOVCHILAR FAOLIYATINI MUVOFIQLASHTIRISH: XULQ–ATVOR IQTISODIYOTI VA PROGRESSIV TARIFLARNI LOYIHALASH ............................................................ 129 Abduraimova Nigora Abdugapparovna DAVLAT RAQAMLI LOYIHALARI: UZINFOCOMNING TA’LIM TIZIMI VA IQTISODIY SAMARADORLIKKA QO‘SHGAN HISSASI ............................................................................................. 134 Raxmatxo‘jayev Axrorxo‘ja Akmal o‘g‘li РОЛЬ ЦИФРОВЫХ ПАСПОРТОВ В ПРОМЫШЛЕННОЙ ЭКОНОМИКЕ И ЗАРУБЕЖНЫЙ ОПЫТ ........................................................................................................................... 140 Мансурова Сайёра Бахтияровна BANK XIZMATLARIDA RAQAMLI TEXNOLOGIYALARDAN FOYDALANISHNING RIVOJLANISH ISTIQBOLLARI .................................................................................................................148 Xolikova Oydin Olimjonovna PNEVMOMEXANIK YIGIRISH TEXNOLOGIYASI XUSUSIYATLARI .................................................... 153 Jumaniyazov Kadam, Salimov Shuhrat Halimovich, Nazarov Ramazon Anvarovich GREEN INDUSTRY AND THE ECONOMY OF ENVIRONMENTALLY FRIENDLY CONSTRUCTION: INTERNATIONAL EXPERIENCE AND UZBEKISTAN’S OPPORTUNITIES .......................................................................................................................................158 Mansurova Sayyora Bakhtiyor kizi TELEKOMMUNIKATSIYA SOHASINI RIVOJLANTIRISH TAHLILI ........................................................ 166 Suyunov Asror Baxtiyorovich RAQAMLI IQTISODIYOT SHAROITIDA LOGISTIKA XIZMATLARINING MIKRO VA MAKRO TUZILMALARI, ULARNING FUNKSIONAL METADOLOGIK TAMOYILLARI ........................................ 171 Z.Teshayev OʻZBEKISTONDA DAVLAT ULUSHI MAVJUD KORXONALARNI BOSHQARISHDA XORIJIY TAJRIBADAN FOYDALANISH IMKONIYATLARI .................................................................................... 176 Ismailov Allayor Rashidovich MAHSULOT TANNARXINI ANIQLASHDA ISHLAB CHIQARISH XARJATLARINI OGʻISHISHLARI VA ULARNI TAQSIMLASH ........................................................................................... 183 Raxmatov Baxriddin Baxtiyor o‘g‘li ПОВЫШЕНИЕ СТОИМОСТИ СПОРТИВНЫХ ОРГАНИЗАЦИЙ И ОБЪЕКТОВ НА ОСНОВЕ АУТСОРСИНГА .................................................................................................................. 186 Исмагулова Гульмира Нуралиевна RAQAMLI TEXNOLOGIYALAR ASOSIDA TURIZMNI RIVOJLANTIRISHNING NAZARIY KONSEPSIYASI ..........................................................................................................................................193 Xaitov Oxunjon Nomoz o‘g‘li O‘ZBEKISTON SHAROITIDA XIZMATLAR SIFATINI OSHIRISHDA RAQAMLI TRANSFORMATSIYANING INSTITUTSIONAL VA TASHKILIY MEXANIZMLARI ................................ 198 Xudoyorov Lochinbek Bahromovich TIJORAT BANKLARIDA UZOQ MUDDATLI RESURSLARNI JALB QILISHDA XALQARO TAJRIBA ...................................................................................................................................................... 203 Abduraxmonov Akmal Nurmamat o‘g‘li MUHANDISLIK VA IQTISODIYOT 2025-yil, oktyabr. № 10-son 6 MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS MEHNATGA LAYOQATLI TRANSPORT SOHASIDAGI AHOLINI ISH O‘RINLARI BILAN TA’MINLANGANLIK HOLATINI TAHLILI ................................................................................................... 207 Abdullayeva Nigora Shamsiddinovna TO‘QIMACHILIK SOHASINI BARQAROR RIVOJLANTIRISH MODELI ................................................ 212 Madraximova Gulasal Ro‘zimboy qizi TIJORAT BANKLARIDA KREDIT PORTFELI DIVERSIFIKATSIYASI VA GAROV TA’MINOTI SIFATINING BANK BARQARORLIGIGA TA’SIRI .................................................................................... 220 Xolbozorov Husniddin Norbek o‘g‘li O‘ZBEKISTON - 2030 STRATEGIYASI DOIRASIDA TIJORAT BANKLARIDA KREDIT RISKLARINI BOSHQARISH: MUAMMOLAR VA TAKOMILLASHTIRISH YO‘LLARI ............................ 226 Norova Nozima Nabiyevna UY-JOY KOMMUNAL XIZMATLARNI INNOVATSION RIVOJLANTIRISHNING KLASTERLI MEXANIZMI TAHLILI .................................................................................................................................. 232 Odamboyev Oybek Ravshanbek o‘g‘li KORPORATIV BOSHQARUV TUZILMALARIDA MOLIYAVIY MUNOSABATLARNING RIVOJLANISH TENDENSIYALARI ...........................................................................................................236 Qurbaniyazov Shaxzodbek Karimovich XALQARO SAVDONING RIVOJLANISHI VA ZAMONAVIY TENDENSIYALARI ................................... 242 Jalolov Bekzod Sherzod oʻgʻli TA’LIM TIZIMINI MOLIYALASHTIRISHNING YANGI TIZIMINI JORIY ETISHGA QARATILGAN NAZARIY JIHATLAR .................................................................................................................................247 Dusanov Salim Mamarasulovich O‘ZBEKISTONDA BUDJET TUSHUMLARINI OSHIRISHDA BOJXONA AUDITINI TAKOMILLASHTIRISH MASALALARI ...................................................................................................... 254 Aktamov Akbarjon Aslan o‘g‘li DAVLAT TA’LIM TASHKILOTLARIDA QURILISH XARAJATLARI HISOBINI YURITISH ...................... 262 Ostonokulov Azamat Abdukarimovich РАЗРАБОТКА ОРГАНИЗАЦИОННЫХ МОДЕЛЕЙ ИНТЕГРАЦИИ КРЕАТИВНЫХ ИНДУСТРИЙ В ТУРИСТИЧЕСКУЮ ИНФРАСТРУКТУРУ РЕСПУБЛИКИ КАРАКАЛПАКСТАН ...... 273 Хошимова Камилла Навфал қизи A NEW STAGE IN THE APPLICATION OF MARKET MECHANISMS TO ENTREPRENEURIAL ACTIVITY .................................................................................................................................................... 285 Ibrayim Maxkamov RESURSLARDAN SAMARALI FOYDALANISH ORQALI SOG‘LIQNI SAQLASH XIZMATLARINING IQTISODIY SAMARADORLIGINI OSHIRISH USULLARI ......................................291 Eshbekova Xayriniso Baxtiyorovna QASHQADARYO VILOYATI IQTISODIYOTIDA DXSH ASOSIDA INVESTITSIYA MUHITINING SHAKLLANISHI ..........................................................................................................................................297 Hamroyev G‘ayratjon Sultonovich TURIZM XIZMATLARI BOZORIDA MIJOZLAR EHTIYOJLARINI O‘RGANISH VA TAHLIL QILISH ...................................................................................................................................... 301 Shaymanov To‘lqin Mahmayusupovich ПРИМЕНЕНИЕ ИННОВАЦИОННЫХ ТЕХНОЛОГИЙ И ЦИФРОВЫХ ПОДХОДОВ В НАЛОГОВОМ ЗАКОНОДАТЕЛЬСТВЕ ................................................................................................. 306 Элбаева Мукаддас Рашидовна СИНТЕЗ НЕЧЕТКОЙ СИСТЕМЫ УПРАВЛЕНИЯ ТЕПЛОЭНЕРГЕТИЧЕСКИХ ОБЪЕКТОВ С ИСПОЛЬЗОВАНИЕМ ИНТЕЛЛЕКТУАЛЬНЫХ ТЕХНОЛОГИЙ .................................. 311 Бахриева Хуршида Аскарходжаевна, Сафаров Шоҳруҳ Шарофович, Баҳрамов Муҳаммадали Ералиевичасистент ШАНХАЙСКАЯ ОРГАНИЗАЦИЯ СОТРУДНИЧЕСТВА КАК КАТАЛИЗАТОР ДОСТИЖЕНИЯ СТРАТЕГИЧЕСКИХ ЦЕЛЕЙ РАЗВИТИЯ РЕСПУБЛИКИ УЗБЕКИСТАН ................ 319 Базарова Гулнора Гуламовна MUHANDISLIK VA IQTISODIYOT2025-yil, oktyabr. № 10-son 7 MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS O‘ZBEKISTON KORXONALARINING TASHQI IQTISODIY FAOLIYATINI MOLIYALASHTIRISHDA BANK KREDITLASH MEXANIZMLARINI TAKOMILLASHTIRISH MASALALARI ................................323 Pulatova Moxira Baxtiyorovna QUESTIONS ABOUT THE STUDY OF PERFORMANCE AND EFFICIENCY OF APPLICATION OF LOADING AND EXTRACTING EQUIPMENT ....................................................................................327 Azamat Umirzokov MATOLARNING HAVO O‘TKAZUVCHANLIGI KORRELATSION TAHLILI ............................................ 334 Ismailov Nurulla Tuychibayevich OʻZBEKISTONDA QISHLOQ XOʻJALIGI RISKLARINI SUGʻURTALASHNING AFZALLIKLARI ......... 339 Mamadjanov Shuxrat Jalolidinovich IKKI QATLAMLI ARALASH TOLA TARKIBLI TRIKOTAJ TO‘QIMASINI OLISH USULI ........................343 Usnatdinova Elmira Faxratdinovna, Mirusmanov Baxtiyor, Abdurahimova Fazilat Abdullayevna MUHANDISLIK VA IQTISODIYOT 343 2025-yil, oktyabr. № 10-son IKKI QATLAMLI ARALASH TOLA TARKIBLI TRIKOTAJ TO‘QIMASINI OLISH USULI Usnatdinova Elmira Faxratdinovna Toshkent to‘qimachilik va yengil sanoat instituti doktoranti Mirusmanov Baxtiyor Toshkent to‘qimachilik va yengil sanoat instituti professori Abdurahimova Fazilat Abdullayevna Toshkent to‘qimachilik va yengil sanoat instituti dotsenti Annotatsiya. Ushbu ilmiy maqolada paxta, bambuk, poliakrilonitril (PAN) va viskoza iplaridan tayyorlangan ikki qatlamli trikotaj to‘qimalarini olish usuli va texnologik jarayonlari o‘rganilgan. Tadqiqotning asosiy maqsadi – tabiiy va sun’iy tolalarni birlashtirish orqali yuqori gigienik, issiqlik va ekspluatatsion xususiyatlarga ega bo‘lgan funksional trikotaj materiallarini yaratishdir. Tajribalar LONG XING LXA-252 rusumli ikki ignadonli yassi trikotaj to‘quv mashinasida olib borildi. Taklif etilayotgan trikotaj to‘qima kuzgi kiyimlar, sport kiyimlari va funksional matolar uchun samarali yechim sifatida tavsiya etiladi. Shu bilan birga, ishlab chiqilgan ikki qatlamli trikotaj to‘qimalar ekologik va energiya tejamkor texnologiyalarni joriy etish imkonini beradi. Kalit so‘zlar: paxta, bambuk, PAN, viskoza, teks, ikki qatlamli. Abstract. This scientific article studies the method and technological processes for obtaining two-layer knitted fabrics made of cotton, bamboo, polyacrylonitrile (PAN) and viscose yarns. The main goal of the research is to create functional knitted materials with high hygienic, thermal and operational properties by combining natural and artificial fibers. The experiments were conducted on a LONG XING LXA-252 two-needle flat knitting machine. The proposed knitted fabric is recommended as an effective solution for autumn clothing, sportswear and functional fabrics. At the same time, the developed two-layer knitted fabrics allow the introduction of ecological and energy-saving technologies. Keywords: cotton, bamboo, PAN, viscose, tex, two-layer. Аннотация. В данной научной статье рассматриваются способ и технологические процессы получения двухслойных трикотажных полотен из хлопчатобумажных, бамбуковых, полиакрилонитрильных (ПАН) и вискозных нитей. Основной целью исследования является создание функциональных трикотажных материалов с высокими гигиеническими, теплозащитными и эксплуатационными свойствами путем комбинирования натуральных и искусственных волокон. Эксперименты проводились на двухигольной плосковязальной машине LONG XING LXA-252. Предложенное трикотажное полотно рекомендуется как эффективное решение для осенней одежды, спортивной одежды и функциональных тканей. При этом разработанные двухслойные трикотажные полотна позволяют внедрить экологические и энергосберегающие технологии. Ключевые слова: хлопок, бамбук, ПАН, вискоза, текс, двухслойный. KIRISH So‘nggi o‘n yilliklarda jahon trikotaj matolar bozori sezilarli darajada o‘sdi, bu esa ilg‘or tolalarning rivojlanishi va to‘qish texnologiyalarining takomillashuvi bilan bog‘liq. Funksional to‘qimachilik mahsulotlari - namlikni boshqarish, issiqlikni tartibga solish, antibakterial ta’sir va mexanik mustahkamlik kabi xususiyatlarga ega bo‘lgan to‘qimachilik mahsulotlari - kiyim-kechak va texnik sohalarda muhim yo‘nalishga aylandi. Kompyuterlashtirilgan yassi trikotaj mashinalarining paydo bo‘lishi, masalan, ikki ignadonli trikotaj mashinalari, murakkab tuzilishdagi ikki qatlamli to‘qimalar, jakkard naqshli to‘qimalar, sport kiyimlari, tibbiyot buyumlari va sanoat uchun mo‘ljallangan muhandislik to‘qimalarini ishlab chiqarish imkonini berdi. MUHANDISLIK VA IQTISODIYOT 344 2025-yil, oktyabr. № 10-son MAVZUGA OID ADABIYOTLAR SHARHI Ko‘ndalang trikotaj to‘qimasi iplarning gorizontal halqa hosil qilishi natijasida hosil boʻlgan trikotaj matoning bir turidir. Ushbu mato turlari iste’molchilar orasida kundan-kunga mashhur bo‘lib bormoqda, chunki u yaxshi mexanik va qulay xususiyatlarga ega. Biroq, to‘qimaning bu xususiyatlari ko‘p jihatdan trikotaj matosini to‘qish uchun ishlatilgan tolalar turiga va mato strukturasiga bog‘liq [1]. Toʻquv yoki trikotaj matolarini ishlab chiqarish uchun ishlatiladigan turli toʻqimachilik tolalari orasida paxta eng keng tarqalgani hisoblanadi. Paxta - bu tsellyuloza asosidagi tabiiy tola bo‘lib, uni yigiriladigan to‘qimachilik tolasiga, keyin esa matolarga aylantirish uchun yaxshi qulaylik va zarur fizik xususiyatlarni ta’minlaydi [2]. Biroq, ba’zida to‘qimachilik ishlab chiqaruvchisi uchun mavjud paxta tolasini olish qiyin kechadi, chunki yuqori navli paxta dunyoning ayrim hududlarida yaxshi o‘sadi. Shu sababli, muqobil sifatida, viskoza kabi qayta tiklangan tsellyuloza tolasi kundan-kunga mashhur bo‘lib bormoqda. Viskozaning qulayligi bilan bir qatorda, paxta kabi tabiiy tsellyuloza tolasidan ko‘ra mukammal o‘tkazuvchanlik va qulaylikni ta’minlaydi [3]. Biroq, tabiiy va qayta tiklangan tolalar yaxshi qulaylikni ta’minlasa-da, bu tolalar kerakli mexanik kuchga ega emas, bu yerda matolarning optimal mexanik ishlashi asosiy ehtiyoj, masalan, sport kiyimlari. Shu sababli, to‘qimachilik sanoatida polyester kabi sintetik tolalardan foydalanish ham keng tarqalgan. Polyester tolasi nafaqat yaxshi mexanik ishlovni ta’minlaydi, balki arzon va topish oson. Ushbu ishda ko‘ndalang trikotaj to‘qimalarining uzilish kuchi, pilling effekti va ishqalanishga chidamliligi kabi ba’zi o‘ziga xos fizik xususiyatlariga tola turlari va to‘qima tuzilishining ta’sirini o‘rganib chiqilgan. Shu maqsadda ushbu tadqiqot ishida bitta tabiiy tolali paxta, bitta regeneratsiyalangan tolali viskoza va bitta sintetik tolali poliester ishlatilgan. Shu bilan birga, mato ishlab chiqarishning boshqa omillari o‘rtasidagi ziddiyatlarni oldini olish uchun trikotaj matolarini ishlab chiqarishda ip beruvchilar soni, mashina diametri, igna o‘lchami bir xil ravishda saqlangan [4]. Akril tolalari sintetik polimerlar sifatida to‘qimachilik sanoatida kiyim-kechak va uy jihozlaridan tortib avtomobil tomlari va uglerod tolalarigacha bo‘lgan turli xil mahsulotlarni yaratishda keng qo‘llanilgan. Ularning keng ko‘lamda qo‘llanilishi yumshoq, junsimon tuzilish, kimyoviy barqarorlik va mustahkam mexanik xususiyatlar kabi ijobiy xususiyatlarning kombinatsiyasi bilan bog‘liq. Bundan tashqari, akril tolalarining kimyoviy tuzilishini o‘zgartirib, ularga mikroblarga qarshi xususiyatlar, yong‘inga chidamlilik, o‘tkazuvchanlik, suv yuqtirmaslik va ultrabinafsha nurlaridan himoya qilish kabi qo‘shimcha xususiyatlar berish mumkin [5]. Ikki qatlamli trikotajning barcha tuzilishlari uchun umumiy bo‘lgan narsa shundaki har bir qatlam asosiy, hosilali, naqshli yoki aralash bitta to‘qimaning mustaqil matosi hisoblanadi. Trikotaj to‘quv jarayonida to‘qimalar yoki qatlamlar xalqa tuzilishining ba’zi elementlari orqali teskari tomoni bilan bog‘lanadi, bunda bitta qatlamini yechib, ikkinchi tomonini xalqa birikmalarini buzmasdan saqlab qolish mumkin [6]. Xomashyo sarfi kam bo‘lgan, gigienik va xaridorgirlik xususiyatlari yaxshilangan naqshli trikotaj to‘qimalarini olish texnologiyasi yaratilgan bo‘lib, yuqori ekspluatatsion xususiyatlarga ega bo‘lgan ustki trikotaj mahsulotlarini ishlab chiqarishda xomashyodan samarali foydalanish usullari va protyajkalari trikotajni bir va ikki tomonida joylashgan arqoqli tukli trikotaj to‘qimalari tuzilishini olishning resusrtejamkor usuli ishlab chiqilgan [7]. TADQIQOT METODOLOGIYASI Maqolada muallif tomonidan ilmiy abstraksiyalash, qiyosiy tahlil, statistik tahlil, induksiya va deduksiya usullaridan foydalanilgan. TAHLIL VA NATIJALAR Paxta, bambuk, PAN va viskoza iplaridan ikki qatlamli trikotaj to‘qimalarini ishlab chiqish So‘nggi yillarda paxta, bambuk, PAN va viskoza iplarining turli nisbatlarda qo‘shilishi orqali ikki qatlamli yoki aralash trikotaj matolar ishlab chiqarish tendensiyasi kuchaymoqda. Bunday kombinatsiyalar matolarning nafaqat tashqi ko‘rinishini, balki issiqlik-fizik, gigienik va ekspluatatsion xususiyatlarini ham sezilarli darajada yaxshilash imkonini beradi. Shu nuqtayi nazardan, mazkur tadqiqotda paxta, bambuk, PAN va viskoza iplaridan olingan trikotaj to‘qimalarning xossalarini amaliy va ilmiy asosda tadqiq hamda tahlil qilish maqsadida Xitoyning “LONG XING” firmasida ishlab chiqarilgan LXA-252 rusumli yassi ikki ignadonli trikotaj to‘quv mashinasida paxta, bambuk, PAN va viskoza iplaridan aralash ikki qatlamli trikotaj to‘qimasining 3 ta varianti to‘qib olindi. Olingan to‘qimalarning tuzilishi va grafikli yozuvlari 1 - rasmda keltirilgan. Shuni takidlash lozimki olingan ikki qatlamli trikotaj to‘qimalarini 3 ta variantini tuzilishi bir xil bo‘lib, uning 3 ta variantlari bir biridan to‘qima tarkibidagi halqa qatorlari tarkibi turlicha bo‘lgan iplardan hosil qilinganligi bilan farqlanadi (1-rasm).