TA'LIM JARAYONIDA KREATIV FIKRLASHNI SHAKLLANTIRISHNING INNOVATSION YONDASHUVLARI

SCHOLAR ISSN: 2181-4147 VOLUME 3 | ISSUE 10 | 2025 https://t.me/openscholar Multidisciplinary Scientific Journal Oktabr, 2025 83 DOI: https://doi.org/10.5281/zenodo.17397583 TA’LIM JARAYONIDA KREATIV FIKRLASHNI SHAKLLANTIRISHNING INNOVATSION YONDASHUVLARI Yusupova Gulbahor O‘lmas qizi Oʻquvchilarni kasb-hunarga yoʻnaltirish va psixologik-pedagogik Respublika tashxis markazi metodist psixologi ANNOTATSIYA Ushbu maqolada ta’lim jarayonida kreativ fikrlashni rivojlantirishga yo‘naltirilgan zamonaviy pedagogik va texnologik yondashuvlar tahlil qilinadi. Xususan, sun’iy intellekt, gamifikatsiya, vizual dasturlash, mobiy so‘rov (mobile inquiry), progresiv surishtiruv (progressive inquiry) kabi metodlar asosida o‘quvchilarning ijodiy va tanqidiy tafakkur qobiliyatlarini mustahkamlash yo‘llari taklif qilinadi. Maqolada muammolar tahlili, yechim va amaliy tavsiyalar keltiriladi. Kalit so‘zlar: kreativ fikrlash, innovatsion metod, gamifikatsiya, progressiv surishtiruv, vizual dasturlash, sun’iy intellekt, pedagogik texnologiya. АННОТАЦИЯ В данной статье анализируются современные педагогические и технологические подходы, направленные на развитие креативного мышления в образовательном процессе. В частности, предлагаются способы укрепления творческого и критического мышления учащихся на основе таких методов, как искусственный интеллект, геймификация, визуальное программирование, мобильный опрос (mobile inquiry), прогрессивное исследование (progressive inquiry). В статье представлен анализ проблем, решения и практические рекомендации. SCHOLAR ISSN: 2181-4147 VOLUME 3 | ISSUE 10 | 2025 https://t.me/openscholar Multidisciplinary Scientific Journal Oktabr, 2025 84 ANNOTATION This article analyzes modern pedagogical and technological approaches aimed at developing creative thinking in the educational process. In particular, based on such methods as artificial intelligence, gamification, visual programming, mobile inquiry, progressive inquiry, ways to strengthen students' creative and critical thinking skills are proposed. The article provides problem analysis, solutions, and practical recommendations. KIRISH. Mavzuning dolzarbligi. Bugungi kunda jamiyat va iqtisodiyot tez o‘zgarib bormoqda. Talab qilinayotgan mutaxassislar fazilatlari orasida — yangilikka ochiqlik, noan’anaviy fikr yurita bilish, raqamli savodxonlik va mustaqil tafakkur muhimdir. An’anaviy metodlar ko‘p hollarda bilim uzatishga qaratilgan bo‘lib, o‘quvchilarning ijodiy va kritik fikrlashini shakllantirishda yetarli ta’sir ko‘rsata olmaydi. Shu sababli, ta’lim jarayonida innovatsion yondashuvlarni keng joriy etish — o‘zbek ta’lim tizimining zamon talablariga moslashuvi uchun zarurdir. Kreativ fikrlash — ilmiy, ijodiy va amaliy jihatdan yangi g‘oyalar yaratish, muammolarga noodatiy yondashuv topish imkonini beruvchi fikrlash turi hisoblanadi. Ta’lim jarayonida ijodiy tafakkurni shakllantirish, o‘quvchining bilimga passiv munosabatdan faol konstruktor munosabatga o‘tishi uchun zarurdir. ASOSIY QISM. 1. Teoretik baza va yangi metodologik yondashuvlar: - Progressiv surishtiruv (Progressive Inquiry) — o‘quvchilarning savollarni shakllantirish, gipotetik yondashuvlar orqali chuqur o‘rganishga yo‘naltirilgan model. - Mobil so‘rov muhitlari (SMILE modeli) — o‘quvchilarga smartfon orqali savol berish, javob ishlab chiqish va baholash imkonini beradi. - Gamifikatsiya va serious play — dars jarayoniga o‘yin elementlari, rol o‘ynash metodlari olib kiriladi. SCHOLAR ISSN: 2181-4147 VOLUME 3 | ISSUE 10 | 2025 https://t.me/openscholar Multidisciplinary Scientific Journal Oktabr, 2025 85 - Vizual dasturlash va AI vositalari — MindScratch kabi platformalarda dasturlash orqali ijodiy loyihalar yaratish imkonini beradi. - SIT (Systematic Inventive Thinking) — kreativ yechimlarni struktural yondashuv bilan izlash imkonini beradi. - SCAMPER metodi — mavjud g‘oyalarni qayta ko‘rib chiqish uchun transformatsiya usullarini qo‘llaydi. - Crossover Learning — maktabdan tashqari muhit bilan sinfdagi faoliyatni bog‘laydi. 2. Muammo va yechim takliflari: Asosiy muammolar: o‘qituvchilarning yangi metodlarni bilmasligi, texnik infratuzilma cheklanganligi, o‘quvchilarning passiv o‘rganishga o‘rganganligi, baholash tizimi standart testlarga asoslanganligi. Yechimlar: o‘qituvchilar uchun treninglar, maktablarni texnik jihozlash, ijodiy mashqlarni dars rejasiga kiritish, portfoliolar va proyekt baholash tizimini joriy etish. 3. Amaliy misollar va metodlarning tatbiqi: MindScratch platformasida o‘quvchilar o‘z dastur loyihalarini yaratadi; SMILE modeli orqali mobil savollar tizimi; gamifikatsiya asosida fanlar bo‘yicha o‘yinli darslar; SCAMPER orqali yangi obyekt va konseptlar yaratish; crossover learning orqali tabiatdagi kuzatuvlarni sinfdagi tahlil bilan bog‘lash. 4. Tavsiyalar: Dars rejasiga innovatsion metodlarni kiritish, dars boshida kreativ chaqiriqlar berish, o‘quvchilarga rollar taqsimlash, refleksiya bosqichini tashkil etish, ijodiy baholash usullarini qo‘llash, o‘qituvchilar uchun metodik seminarlar tashkil etish. XULOSA. Zamonaviy ta’lim jarayonida kreativ fikrlashni shakllantirish uchun innovatsion yondashuvlar — progressiv surishtiruv, mobil so‘rov muhitlari, gamifikatsiya, AI‑asosli vositalar, SIT, SCAMPER, vizual dasturlash va crossover learning — muhim rol o‘ynaydi. Ularning to‘g‘ri tatbiqi o‘quvchilarning ijodiy fikrlashini rivojlantiradi. SCHOLAR ISSN: 2181-4147 VOLUME 3 | ISSUE 10 | 2025 https://t.me/openscholar Multidisciplinary Scientific Journal Oktabr, 2025 86 FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR 1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “2022–2026-yillarga mo‘ljallangan Yangi O‘zbekistonning taraqqiyot strategiyasi” PF–60-son Farmoni. – 2022-yil 28yanvar. 2. Hasanboeva O., Yo‘ldoshev J. Pedagogika nazariyasi va metodikasi. – Toshkent: “Fan va texnologiya”, 2019. 3. Torrance, E.P. Guiding Creative Talent. – Englewood Cliffs: Prentice-Hall, 1962. 4. Karimova V.M. Kreativ tafakkurni rivojlantirishning psixologik asoslari. – Toshkent: O‘zbekiston Milliy universiteti nashriyoti, 2020. 5. Fullan M., Langworthy M. A Rich Seam: How New Pedagogies Find Deep Learning. – London: Pearson, 2014.