MAHALLIY XOM ASHYOLAR ASOSIDA YENGIL BETON OLISH

ILM – FAN TA’LIMDA INNOVATSION YONDASHUVLAR, MUAMMOLAR, TAKLIF VA YECHIMLAR Respublika miqyosidagi ilmiyommabop konferensiya http://bestarticle.fast-page.org / KONFERENSIYA | 1 MAHALLIY XOM ASHYOLAR ASOSIDA YENGIL BETON OLISH Rimbayev.Sh.O Qoraqalpoq davlat universiteti Annotatsiya Mazkur tadqiqotda yengil beton ishlab chiqarishda mahalliy xom ashyolardan foydalanish imkoniyatlari o‘rganildi. Mahalliy tabiiy materiallar – kengaytirilgan gil (keramzit), bentonit gili, perlit va kul-qum aralashmalari asosida tayyorlangan beton tarkiblari tahlil qilindi. Natijalar shuni ko‘rsatdiki, mahalliy resurslardan foydalanish betonning issiqlik izolyatsion xossalarini yaxshilaydi va ishlab chiqarish tannarxini pasaytiradi. Kalit so‘zlar: yengil beton, mahalliy xom ashyo, keramzit, bentonit, issiqlik izolyatsiyasi, aralashma tarkibi. Kirish (Introduction) So‘nggi yillarda qurilish materiallari sanoatida energiya tejamkor va ekologik toza mahsulotlarga bo‘lgan talab ortib bormoqda. Shuning uchun yengil beton turlari keramzitbeton, penobeton, gazobeton kabi materiallar keng qo‘llanilmoqda. Mahalliy xom ashyolar asosida yengil beton ishlab chiqarish muhim ahamiyatga ega, chunki u import qilinadigan komponentlarga bo‘lgan ehtiyojni kamaytiradi, ishlab chiqarish tannarxini pasaytiradi va ekologik barqarorlikni ta’minlaydi. Shu nuqtai nazardan, O‘zbekiston hududlarida uchraydigan bentonit gili, perlit, ILM – FAN TA’LIMDA INNOVATSION YONDASHUVLAR, MUAMMOLAR, TAKLIF VA YECHIMLAR Respublika miqyosidagi ilmiyommabop konferensiya http://bestarticle.fast-page.org / KONFERENSIYA | 2 vulkanik jinslar va kul aralashmalari yengil beton ishlab chiqarishda istiqbolli xom ashyo hisoblanadi [1-2]. Materiallar va metodlar (Materials and Methods) Tadqiqot uchun Qoraqalpog‘iston Respublikasining Bestobe bentonit konidan olingan gil, mahalliy karer qumi, sement (M400), hamda Namangan viloyatidan keltirilgan keramzit to‘ldiruvchisi ishlatildi. Beton aralashmasining quyidagi tarkibi sinovdan o‘tkazildi (massa foizda): Sement-25%, Qum – 30 %, Keramzit yoki bentonit aralashmasi-40 %, Suv5 % Tarkiblar laboratoriya sharoitida tayyorlanib, zichlik, suv shimuvchanlik va bosimga mustahkamlik sinovlari o‘tkazildi. Sinovlar O‘zbekiston Respublikasi davlat standarti (O‘z DSt 266-94) bo‘yicha amalga oshirildi [3-6]. Natijalar (Results) O‘tkazilgan sinovlar natijasida quyidagilar aniqlandi: Keramzit asosida tayyorlangan yengil betonning o‘rtacha zichligi 1100–1250 kg/m³ oralig‘ida bo‘ldi. Bentonit qo‘shimchasi kiritilganda suv shimuvchanlik 15–18 % gacha kamaydi. Issiqlik o‘tkazuvchanlik koeffitsienti 0,23–0,28 W/m·K ni tashkil etdi. Betonning bosimga mustahkamligi B7,5–B10 sinfga teng bo‘lib, yengil konstruktiv va issiqlik izolyatsion devor bloklari uchun yetarli darajada mustahkamlikka ega ekanligi aniqlandi. ILM – FAN TA’LIMDA INNOVATSION YONDASHUVLAR, MUAMMOLAR, TAKLIF VA YECHIMLAR Respublika miqyosidagi ilmiyommabop konferensiya http://bestarticle.fast-page.org / KONFERENSIYA | 3 Muhokama (Discussion) Mahalliy xom ashyolar asosida yengil beton ishlab chiqarish texnologiyasi iqtisodiy jihatdan maqsadga muvofiqdir. Bentonit gili qo‘shilishi aralashmaning plastikligini oshirib, sement sarfini kamaytiradi va betonning zichligini barqarorlashtiradi. Keramzit va perlit kabi tabiiy to‘ldiruvchilar esa betonning issiqlik izolyatsion xossalarini sezilarli yaxshilaydi. Shuningdek, mahalliy resurslardan foydalanish ishlab chiqarishning ekologik izini kamaytiradi va chiqindisiz texnologiyalarni rivojlantirish imkonini beradi. Xulosa (Conclusion) Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, mahalliy xom ashyolar asosida ishlab chiqarilgan yengil beton mustahkamlik va issiqlik izolyatsiyasi bo‘yicha talab darajasiga javob beradi. Bunday yondashuv beton ishlab chiqarish tannarxini kamaytiradi, import o‘rnini bosadi va mahalliy resurslardan oqilona foydalanishni ta’minlaydi. Foydalanilgan adabiyotlar 1. Айрапетов Д.П. Архитектурное материаловедение. –М., 1983.-310 с. 2. Баженов Ю.М. Технология бетона. –М., 1978.-455 с. 3. Боженов П.И. Комплексное исползование минералного сўря и экология.- М., 1994. ILM – FAN TA’LIMDA INNOVATSION YONDASHUVLAR, MUAMMOLAR, TAKLIF VA YECHIMLAR Respublika miqyosidagi ilmiyommabop konferensiya http://bestarticle.fast-page.org / KONFERENSIYA | 4 4. Буглай Б.М., Гончаров Н.А. Технология изделий из древесины.- М.:Строиздат, 1985 5. Горчаков Г.И.., Баженов Ю.М, Строительные материалы.-М., 1986..., 687 с. 6. Домокеев А.Г. Строительные материалы.-М., 1981.-383 с.