THE IMPACTS OF REWARD MANAGEMENT ON EMPLOYEE PERFORMANCE AT WIUT

ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241 Volume 10, issue 1, Oktabr 2025 https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi worldly knowledge OAK Index bazalari : research gate, research bib. Qo’shimcha index bazalari: zenodo, open aire. google scholar. Original article 397 YOZMA NUTQ KAMCHILIKLARI Xamroyeva Zumradxon Arabboy qizi Andijon viloyati Xo‘jaobod tumani MMTB tasarrufidagi 9-maktab logoped-o‘qituvchisi Tel: +998889870107 e-mail: xamroyevaz[email protected] Annotatsiya:Ushbu maqolada yozma nutq kamchiliklari va ularning sabablari, oqibatlari atroflicha bayon etilgan. O‘quvchilarning yozma nutqini rivojlantirishda pedagogik yondashuvlar va mashqlar ahamiyatini ta'kidlanadi Kalit so‘zlar:yozma nutq kamchiliklari, og‘zaki nutq, o‘qish va yozish malakalari, pedagogik yondashuv, eshitish qobiliyati muammolari, ko‘rish qobiliyati muammolari, taqlid Kirish: Yozma nutq kamchiliklari – bu o‘quvchilarda, ayniqsa, boshlang‘ich ta'lim bosqichida uchraydigan, yozuvni va yozma ifodalarni to‘g‘ri tuzishda, grammatikani va imloni qo‘llashda yuzaga keladigan qiyinchiliklardir. Yozma nutq kamchiliklari ko‘plab omillarga bog‘liq bo‘lishi mumkin, jumladan, o‘quvchilarning psixologik xususiyatlari, o‘qish va yozish malakalari, tilning qiyinchiliklarga boy bo‘lgan strukturalari, hamda pedagogik yondashuvlar. Yozma nutq kamchiliklari va ularning muhimligi. Nutq – fikr bayon qilish vositasi bo‘lib, og‘zaki va yozma shaklda ifodalanadi. Tafakkur nutq yordamida roʻy berib, shu tufayli kishilar bir-birlari bilan aloqa bog‘laydilar. Og‘zaki nutq pauza, urg‘u, intonatsiya va tovushlar orqali tinglovchiga borib yetsa, yozma nutq, harf va soʻzlarning ma'lum qonuniyat asosida o‘zaro birikuvi, tinish belgilari, har xil ajratishlar, gaplarni grammatik jihatdan aniq va tovushlarni bayon qilish orqali yetib boradi. Og‘zaki nutqning yozma nutqdan yana bir farqi shuki, ogʻzaki nutqni eshitamiz, yozma nutqni koʻramiz va o‘qiymiz. Yozma nutq murakkab jarayon boʻlib, u koʻp vaqt mehnat talab qiladi. Sintaksis jihatdan qaraganda yozma nutq eng to‘liq va mukammal nutqdir. Bu nutq ixtiyoriy fikrimizni ifodalab berishning eng yaxshi vositasidir. Yozma nutq og‘zaki nutq asosida rivojlanadi. Og‘zaki nutq hayotda kishilar bilan munosabatda bo‘lish, ularga taqlid qilish yo‘li bilan rivojlanib, boladan maxsus o‘qish va oʻrganishni talab etmaydi. Yozma nutq esa harflar va belgilar yordami bilan tovushlar, soʻzlar, gaplarni koʻz bilan idrok qilishga, qo‘l bilan yozishga moljallangan nutqdir. Bolalarning og‘zaki nutqida kamchiliklar uchragani kabi, yozma nutqiarida ham bir qator kamchiliklar uchraydi. Bu holatlar olimlarimiz tomonidan oʻrganilgan bo‘lib, olimlar ishining boshlang‘ich davri XIX asrgacha borib taqaladi. O‘qish buzilishlaming simptomatikasi va mexanizmlari haqidagi tasawurlar sekin-asta toʻplanib borgan. Yozma nutq kamchiliklari o‘quvchilarning ta'lim jarayonida yuzaga keladigan muhim masalalardan biridir. Yozuv va yozma ifodalash bolaning fikrini aniq va ravon tushuntira olishiga yordam beradi, shuningdek, kommunikativ malakalarini ham oshiradi. Biroq, yozma nutqni rivojlantirishda ko‘plab o‘quvchilar turli qiyinchiliklarga duch kelishadi. Yozma nutq kamchiliklari asosan grammatika, imlo, so‘zlashuv va ifoda etishda yuzaga keladigan muammolardan iborat bo‘ladi. Bu kamchiliklar bolaning o‘z fikrlarini aniq ifodalashiga to‘sqinlik qiladi, shu bilan birga, o‘qish va yozishdagi muvaffaqiyatlarini ham cheklaydi.Yozma ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241 Volume 10, issue 1, Oktabr 2025 https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi worldly knowledge OAK Index bazalari : research gate, research bib. Qo’shimcha index bazalari: zenodo, open aire. google scholar. Original article 398 nutq kamchiliklarini tuzatishda samarali metodlar va yondashuvlarni qo‘llash, o‘quvchilarning yozma ifodalash malakalarini rivojlantirishga yordam beradi. Tahlil va natijalar: Yozma nutq kamchiliklarining sabablari. Yozma nutq kamchiliklarining turli sabablari bo‘lishi mumkin. Asosiy sabablardan ba'zilari quyidagilardir: Psixologik omillar: O‘quvchilarning psixologik holati, xususan, stress, tashvish va ishonchsizlik, ularning yozma nutqini rivojlantirishda muammolarga olib kelishi mumkin. Ular o‘z fikrlarini to‘g‘ri ifodalashda qiyinchiliklarga duch kelishlari mumkin. Eshitish va ko‘rish muammolari: Eshitish yoki ko‘rish qobiliyatida muammolar bo‘lgan bolalar yozma nutqni rivojlantirishda qiyinchiliklarga duch kelishlari mumkin, chunki ular tovushlarni va harflarni to‘g‘ri ajratishda xatoliklar qiladilar.O‘qish va yozish malakalari yetarli emasligi: Ba'zi o‘quvchilar yozma nutqni rivojlantirish uchun zarur bo‘lgan o‘qish va yozish ko‘nikmalariga ega bo‘lmasligi mumkin. Ularning imlo va grammatika bo‘yicha bilimlari yetarli darajada bo‘lmasligi mumkin.O‘qituvchining metodik yondashuvi: O‘qituvchining yozma nutqni rivojlantirishga qaratilgan metodlari va yondashuvlari o‘quvchilarning muvaffaqiyatiga bevosita ta'sir qiladi. Noto‘g‘ri yondashuv yoki metodlar bolaning yozma nutqidagi kamchiliklarni yanada kuchaytirishi mumkin. Tadqiqot va mashqlar yetishmasligi: Yozma nutqni rivojlantirish uchun o‘quvchilar ko‘plab amaliy mashqlarni bajarishlari kerak. Agar mashqlar va takrorlashlar yetarli bo‘lmasa, ularning yozma ifodalash malakalari rivojlanmasligi mumkin. Yozma nutq kamchiliklarini aniqlashda o‘qituvchilar bir qator diagnostik vositalardan foydalanadilar. Bu vositalar o‘quvchining yozma ifodalaridagi xatoliklarni aniqlash va ularni tuzatish uchun asos bo‘lib xizmat qiladi. Ba'zi asosiy diagnostik usullar quyidagilarni o‘z ichiga oladi:Imlo va grammatika tahlili: O‘quvchilarning yozma ishlari imlo va grammatika xatoliklari bo‘yicha tahlil qilinadi. Bu tahlil orqali o‘quvchilarning o‘z fikrlarini aniq va to‘g‘ri ifodalashdagi kamchiliklari aniqlanadi. So‘z boyligi va ifoda tahlili: O‘quvchilarning so‘z boyligini va ifoda etish darajasini aniqlash uchun ularning yozma ishlarini tahlil qilish muhimdir. Bu orqali o‘quvchining nutqidagi kamchiliklarni aniqlash va ularni rivojlantirish bo‘yicha rejalar tuziladi. Barcha yo‘nalishlardagi yozma ifodalarini baholash: O‘quvchilarning yozma ifodalari nafaqat grammatik jihatdan, balki fikrni ravon va aniq ifodalash darajasida ham baholanadi. Bu tahlil yordamida o‘quvchining fikrlash va yozma nutqini rivojlantirish uchun maxsus mashqlar ishlab chiqiladi. Yozma nutq kamchiliklarini tuzatishda bir qator metodlar va yondashuvlar qo‘llaniladi:Grammatik va imlo mashqlari: O‘quvchilarga grammatik va imlo xatoliklarini tuzatish uchun maxsus mashqlar taklif etiladi. Bu mashqlar o‘quvchilarning tilni to‘g‘ri ishlatish malakalarini rivojlantiradi.O‘qish va yozish mashqlarini ko‘paytirish: O‘quvchilarni o‘qish va yozishga ko‘proq jalb qilish kerak. Yozma nutqni rivojlantirish uchun o‘quvchilarga qisqacha hikoyalar, esse yoki maqolalar yozish topshiriladi. Ravon yozma ifoda va tasvirlash mashqlari: O‘quvchilarga yozma ifodani aniq va ravon qilishni o‘rgatish uchun tasvirlash va hikoya qilish mashqlari bajariladi. Bu metod o‘quvchilarga so‘zlar va frazalarning to‘g‘ri tuzilishini o‘rganishga yordam beradi.Individual yondashuv: Har bir o‘quvchining yozma nutqidagi kamchiliklar individual ravishda tahlil qilinib, ularning xatoliklarini tuzatishga qaratilgan maxsus yondashuvlar ishlab chiqiladi.Motivatsiya va rag‘batlantirish: O‘quvchilarni yozma nutqni rivojlantirishda rag‘batlantirish juda muhimdir. Ijobiy motivatsiya o‘quvchining o‘zini ifodalashda ishtiyoqini oshiradi va uning yozma ifodalash malakalarini yaxshilashga yordam beradi. ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241 Volume 10, issue 1, Oktabr 2025 https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi worldly knowledge OAK Index bazalari : research gate, research bib. Qo’shimcha index bazalari: zenodo, open aire. google scholar. Original article 399 Xulosa: Yozma nutq kamchiliklarini o‘rganish va tuzatish o‘qituvchilarning pedagogik yondashuvlari, metodikalarni samarali qo‘llashi va o‘quvchilarni doimiy ravishda rag‘batlantirishni talab qiladi. Yozma nutqni rivojlantirish o‘quvchilarning til malakalarini mustahkamlashga, ularning o‘qish va yozishdagi muvaffaqiyatlarini oshirishga xizmat qiladi. Nutqni rivojlantirishdagi muvaffaqiyatli yondashuvlar, tahlil va takrorlash, shuningdek, ijobiy motivatsiya orqali o‘quvchilarning yozma ifodalash malakalarini aniq va ravon qilish mumkin. Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati: 1. Ayupova.M.Y. Logopediya. “O‘zbekiston faylasuflari milliy jamiyati” nashriyoti. Toshkent – 2007. B.- 18. 2. Ayupova.M.Y “Korreksion ishlar metodikasi” Ma’ruza matni.T-2001.B.-115 3. Л.Н.Блинова “Диогностика и коррекция в образавании детей с ЗПР” 2005 Москва 4. Xasanboyeva Shoiraxon. Yozma nutqni rivojlantirish. Proceedings of internationalConference on Educational Discoveries and Humanities Hosted online fromPlano, Texas, Usa-2022 5. Kadamova Mohinur Mamurbek qizi. Boshlangʻich sinf oʻquvchilarning ogʻzaki vayozmanutqini rivojlantirish usullari. Международный научный журнал No7(100), часть2«Научный импульс» Февраль, 2023