KICHIK MAKTAB YOSHIDAGI BOLALARNING IJODIY QOBILIYATINI RIVOJLANTIRISH ILMIY-PEDAGOGIK MUAMMO SIFATIDA

INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE ON “MODERN APPROACHES AND TRENDS IN TEACHING FINE ARTS, DRAFTSMANSHIP AND MUSIC IN HIGHER PEDAGOGICAL EDUCATION” OCTOBER 22-23, 2025 75 KICHIK MAKTAB YOSHIDAGI BOLALARNING IJODIY QOBILIYATINI RIVOJLANTIRISH ILMIY-PEDAGOGIK MUAMMO SIFATIDA 1Botir Boltabayevich Baymetov, 2Iqboloy Ibrohimova Tohirjon qizi 1Chirchiq davlat pedagogika universiteti, “Tasviriy san’at va dizayn” kafedrasi professori, 2Namangan davlаt pedagogika instituti Art pedagogika kafedrasi o‘qituvchisi https://doi.org/10.5281/zenodo.17400025 Annotatsiya. Mazkur maqolada kichik maktab yoshidagi o‘quvchilarning ijodiy qobiliyatlarini shakllantirishning nazariy asoslari, psixologik-pedagogik omillari hamda ta’lim jarayonida ijodkorlikni rivojlantirish usullari yoritilgan. Shuningdek, zamonaviy pedagogik texnologiyalardan foydalanish orqali o‘quvchilarda mustaqil fikrlash, yangilik yaratishga intilish va ijodiy tafakkurni o‘stirish.yo‘llari.tahlil.qilinadi. Kalit so‘zlar: ijodiy qobiliyat, kichik maktab yoshi, ta’lim, innovatsion metod, shaxsiy rivojlanish, pedagogik yondashuv. Аннотация. данная статья посвящена вопросам важности современной образовательной системы в развитии способности эмоционально и эстетически воспринимать действительность средствами изобразительной деятельности, изучению навыков студента в работе с цветом как одной из важных проблем в процессе обучения студентов. Ключевые слова: изобразительное искусство, система оценки, художественное восприятие, творческие способности, память, воображение, мышление. Abstract. The article discusses the theoretical foundations of developing creative abilities in primary school pupils, psychological and pedagogical factors, and methods for developing creativity in the educational process. It analyses ways of developing independent thinking, creativity, and creative thinking in pupils through the use of modern pedagogical technologies. Keywords: creative abilities, primary school age, education, innovative methods, personal development, pedagogical approach. Bugungi globallashuv davrida ta’lim tizimining asosiy maqsadi — shaxsni har tomonlama rivojlantirish, mustaqil fikrlovchi, ijodiy yondashuvga ega bo‘lgan insonni tarbiyalashdan iborat. Ayniqsa, kichik maktab yoshi — bolalarning tafakkuri, tasavvuri va qiziqishlari jadal shakllanadigan davr bo‘lgani sababli, bu bosqichda ijodiy qobiliyatni rivojlantirish muhim pedagogik muammolardan biridir. Dunyoning ko‘plab mamlakatlarining tasviriy san’at mashg‘ulotlarida kichik maktab yoshidagi bolalar ijodiy qobiliyatlarni rivojlantirish metodikasini takomillashtirish bo‘yicha samarali pedagogik usullar ishlab chiqilgan va amalda qo‘llanilmoqda. Finlyandiya ta’lim tizimi o‘quvchilarda nafaqat o‘qish va yozish ko‘nikmalarini shakllantirish, balki ularning ijodiy fikrlash, tanqidiy tahlil qilish va ijodiy yechim topish qobiliyatlarini rivojlantirishga yo‘naltirilgan. Bu, o‘z navbatida, o‘quvchining ijodiy rivojlantirish va shaxs sifatida shakllanishning muhim jihati hisoblanadi. Singapur ta’lim tizimida ham bolani ijodiy INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE ON “MODERN APPROACHES AND TRENDS IN TEACHING FINE ARTS, DRAFTSMANSHIP AND MUSIC IN HIGHER PEDAGOGICAL EDUCATION” OCTOBER 22-23, 2025 76 rivojlantirish ustuvor vazifalardan biri bo‘lib, u integrativ fanlararo yondashuv orqali shakllantiriladi. Ijodiy qobiliyat — bu yangi g‘oyalar yaratish, mavjud bilimlarni yangicha yondashuv bilan qo‘llay olish, noodatiy fikrlash va muammolarga yangicha yechim topish layoqatidir. Psixologlar (L.S. Vygotskiy, A.N. Leontev, D.B. Elkonin) ning tadqiqotlariga ko‘ra, ijodkorlik inson faoliyatining tabiiy va rivojlantiriladigan jihatidir. Ijodiy qobiliyatlarni rivojlantirish muammosi doimo odamlarda katta qiziqish uyg‘otgan. Zamonaviy jamiyat erkin fikrlay oladigan va turli ijtimoiy-iqtisodiy va madaniy muammolarni hal qilishga noan’anaviy yondashadigan ijodkor odamlarga barcha davrlarda davlat va jamiyatda qiziqish bo‘lgan. Psixologik va pedagogik masalalar uchun ijodiy qobiliyatlarning katta ahamiyati hozirgi vaqtda keyingi avlodlar tomonidan o‘zlashtirilishi kerak bo‘lgan zamonaviy ijtimoiy tajribaning o‘ziga xos xususiyatlari, shuningdek, ushbu tajribaning dinamikasi va beqarorligi bilan belgilanadi 1 . Ijodiy faoliyatga bo‘lgan ichki ehtiyoj psixologlar va o‘qituvchilar tomonidan shaxs rivojlanishining ob’ektiv qonuni sifatida qaraladi. Vygodskiy, ijodkorlik bolaning rivojlanish normasi bo‘lib, ijodkorlik odatda har qanday bolaga xosdir. Biroq, ijodiy faoliyatda ishtirok yetish orqali inson ma’lum bir modelga muvofiq harakat qilishi mumkin (passiv-taqlid faoliyati), ko‘plab taklif qilingan yechimlardan birini mustaqil ravishda tanlashi mumkin (faol-taqlid) va nihoyat, ixtiro qilish, sifat jihatidan yangi (ijodiy faoliyat) yaratish. Ko‘pchilik o‘qituvchi va psixologlarning (S. L. Rubinshteyn, L. S. Vygodskiy, B. M. Teplov, Z. N. Novlyanskaya, T. S. Komarova, Ye. A. Flerina) fikricha, ijodiy qobiliyat shaxsning umumiy qobiliyatiga asoslanadi. Ijodiy qobiliyatlarning tuzilishi ijodiy fikrlash va ijodiy tasavvurni o‘z ichiga oladi. Ijodkorlik shaxsning umumiy tuzilishining tarkibiy qismlaridan biridir. Bu butun bolaning shaxsiyatini rivojlantirishga hissa qo‘shadi 2 . Shunday qilib, ijodiy qobiliyatlarni shaxs va jamiyat manfaatlari yo‘lida o‘zgaruvchan ijtimoiy va madaniy sharoitlar sharoitida muammolarni hal qilishda shaxsning konstruktiv va o‘ziga xos fikrlashga tayyorligi sifatida tavsiflash mumkin. Kichik maktab yoshi (odatda 6–10 yosh) — bolaning ijodiy qobiliyatlari oʻziga xos tarzda rivojlanadigan davrdir. Ushbu davrda bolalar mantiqiy — konkret fikrlashga oʻtayotganligi sababli ularning ijodiy faoliyati tasviriy va amaliy faoliyatlarda; oʻyin, chizish, hikoya tuzish va muammoni hal qilish vazifalarida namoyon boʻladi. Shu yoshdagi ijodkorlik odatda erkin fikrlash (divergent thinking), fantaziya va tasavvurning kuchayishi, hamda muvofiq ijtimoiy-motivatsion omillarga (oila, maktab, sinfdoshlar) juda bog‘liq ekanligi aniqlangan. Bu davrda bolalar: - atrof-muhitni bilishga kuchli qiziqish bildiradilar; - o‘yin, tasviriy san’at, musiqaga nisbatan sezgir bo‘ladilar; - yangi fikr va g‘oyalarni sinab ko‘rishga intiladilar. Shuning uchun bu yoshda ijodiy muhit yaratish, ularning mustaqil fikrlashiga sharoit tug‘dirish juda muhimdir. Kichik maktab yoshidagi bolalarda ijodiy qobiliyatni shakllantirishda o‘qituvchi shaxsining o‘rni beqiyosdir. Chunki aynan o‘qituvchi o‘quvchining tafakkuri, dunyoqarashi va 1 Ахмерова Н.М. Педагогика творчества: учебное пособие для вузов / Н. М. Ахмерова, Р. С. Рабаданова, А. Л. Фатыхова. - 2-е изд., испр. и доп. – М.: Издательство Юрайт, 2022. - 103 с. 2 Барышева Т.А. Креативный ребенок: Диагностика и развитие творческих способностей / Т.А. Барышева и др. – М.: 2020. - 416 c. INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE ON “MODERN APPROACHES AND TRENDS IN TEACHING FINE ARTS, DRAFTSMANSHIP AND MUSIC IN HIGHER PEDAGOGICAL EDUCATION” OCTOBER 22-23, 2025 77 o‘ziga bo‘lgan ishonchini rivojlantiruvchi asosiy yetakchi hisoblanadi. Bolaning ijodkorligi tabiiy qiziqish va bilishga intilish asosida yuzaga chiqadi, bu jarayonni to‘g‘ri yo‘naltirish, rag‘batlantirish va baholash o‘qituvchining pedagogik mahoratiga bog‘liqdir. Ijodiy faoliyatni rivojlantirish uchun o‘qituvchi darslarda an’anaviy yondashuvlardan tashqari, innovatsion pedagogik texnologiyalar, ijodiy topshiriqlar, muammoli vaziyatlar va interfaol metodlardan foydalanishi lozim. O‘quvchilarga mustaqil fikrlash, yangi g‘oyalar yaratish va o‘z fikrini erkin ifodalash imkoniyatini beruvchi o‘quv muhiti tashkil etilishi kerak. O‘qituvchi kichik maktab o‘quvchisining ijodiy tafakkurini quyidagi yo‘llar bilan rivojlantirishi mumkin: - O‘yinli ta’lim metodlarini qo‘llash; - Muammoli vaziyatlar yaratish orqali o‘quvchini mustaqil fikrlashga undash; - Interfaol metodlar (aql hujumi, rolli o‘yin, loyiha usuli va boshqalar)dan foydalanish; - Har bir bolaning individual qiziqishi va iste’dodini hisobga olish. O‘qituvchining vazifasi — bolalarning har bir ijodiy g‘oyasiga e’tibor berish, ularni rag‘batlantirish va kichik yutuqlarini qadrlashdir. Bunday muhitda bola o‘zini erkin his qiladi, o‘z fikrini aytishdan qo‘rqmaydi va yangi narsalarni sinab ko‘rishga harakat qiladi. Shu tarzda o‘qituvchi o‘quvchilarda nafaqat ijodiy qobiliyatni, balki mustaqillik, mas’uliyat, tanqidiy fikrlash va o‘zini baholash ko‘nikmalarini ham shakllantiradi. Innovatsion pedagogik texnologiyalar ta’siri “Kichik yoshdagi bolalar ta’limida innovatsion pedagogik texnologiyalarni joriy etish ularning mustaqil fikrlash, o‘z fikrini erkin ifodalash, ijodiy yondashuv va tahliliy tafakkurini rivojlantirishda muhim ahamiyat kasb etadi. Zamonaviy interfaol metodlar, axborotkommunikatsiya vositalari, o‘yinli o‘qitish texnologiyalari bolalarning o‘quv jarayoniga faol jalb qilinishini ta’minlaydi hamda ularni o‘qishga bo‘lgan motivatsiyasini oshiradi.” Axborot texnologiyalaridan oqilona foydalanish bolalarning ijodiy salohiyatini oshiradi. Masalan, raqamli o‘yinlar, interaktiv dasturlar, vizual topshiriqlar ularning tasavvurini kengaytiradi va mustaqil izlanishga undaydi. Xulosa qilib aytganda, kichik maktab yoshidagi bolalarda ijodiy qobiliyatlarni rivojlantirish ta’lim jarayonining muhim psixologik-pedagogik vazifalaridan biridir. Bu jarayonda bolalarning erkin fikrlashi, yangi g‘oyalarni ilgari surishi va muammolarga mustaqil yondashuvi uchun qulay sharoit yaratish zarur. Darsda ijodiy topshiriqlar, o‘yin va loyihaviy faoliyatdan foydalanish, shuningdek, ijobiy emotsional muhitni ta’minlash bolalarning ijodiy salohiyatini ochishga xizmat qiladi. Kichik maktab yoshidagi bolalarda ijodiy qobiliyatni rivojlantirish — bu nafaqat ta’lim jarayonining samaradorligini oshiruvchi omil, balki kelajakda mustaqil fikrlovchi, yangilik yarata oladigan shaxsni shakllantirishning asosi hisoblanadi. Shu bois, pedagoglar o‘z faoliyatida ijodiy yondashuvni kuchaytirishlari, bolalarning har bir kichik g‘oyasini qadrlash va qo‘llab-quvvatlashlari lozim. FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR 1. Vygotskiy L.S. Bolalar psixologiyasi asoslari. – Moskva, 1982. 2. Elkonin D.B. Bolalik va shaxs rivojlanishi. – Moskva, 1989. 3. O‘zbekiston Respublikasi “Ta’lim to‘g‘risida”gi Qonuni. – Toshkent, 2020. 4. Qodirova F., Matyazova D. Pedagogika. – Toshkent: O‘qituvchi, 2021. 5. Saidova N. Ijodiy tafakkur va ta’lim jarayoni. – Toshkent, 2023. INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE ON “MODERN APPROACHES AND TRENDS IN TEACHING FINE ARTS, DRAFTSMANSHIP AND MUSIC IN HIGHER PEDAGOGICAL EDUCATION” OCTOBER 22-23, 2025 78 6. Ergashova M.X., Rasulova O.Z. “Maktabgacha ta’lim tizimida innovatsion pedagogik texnologiyalar”. – Zenodo, 2022.