TASVIRIY SAN'AT FANLARINI O'QITISHDA LOYIHALASH METODIKASIDAN FOYDALANGAN HOLDA TALABALARNING KASBIY KOMPETENSIYALARINI SHAKLLANTIRISH

INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE ON “MODERN APPROACHES AND TRENDS IN TEACHING FINE ARTS, DRAFTSMANSHIP AND MUSIC IN HIGHER PEDAGOGICAL EDUCATION” OCTOBER 22-23, 2025 109 TASVIRIY SAN’AT FANLARINI O‘QITISHDA LOYIHALASH METODIKASIDAN FOYDALANGAN HOLDA TALABALARNING KASBIY KOMPETENSIYALARINI SHAKLLANTIRISH Bozorov Farxod Toyir o‘g‘li Chirchiq davlat pedagogika universiteti, “Tasviriy san’at va dizayn” kafedrasi o‘qituvchisi https://doi.org/10.5281/zenodo.17400158 Annotatsiya. Mazkur maqolada tasviriy san’at fanlarini o‘qitishda loyihalash metodikasidan foydalanishning ahamiyati, mazmuni va didaktik imkoniyatlari yoritilgan. Talabalarda kasbiy kompetensiyalarni shakllantirish jarayonida loyihaviy yondashuvning samarali omillari, ularning ijodiy faoliyatga jalb etilishi, mustaqil qaror qabul qilish, estetik tafakkurni rivojlantirishdagi roli tahlil etilgan. Shuningdek, loyihalash metodining ta’lim samaradorligini oshirishdagi pedagogik va psixologik xususiyatlari, zamonaviy ta’lim texnologiyalari bilan integratsiyasi ilmiy-nazariy asosda ko‘rib chiqiladi. Аннотация. В данной статье рассматриваются значение, содержание и дидактические возможности использования проектной методики в обучении изобразительному искусству. Анализируются факторы эффективности проектного подхода в процессе формирования профессиональных компетенций студентов, их роль в вовлечении их в творческую деятельность, самостоятельное принятие решений, развитие эстетического мышления. Также на научно-теоретической основе рассматриваются педагогические и психологические особенности проектной методики в повышении эффективности образования, её интеграция с современными образовательными технологиями. Abstract. This article discusses the importance, content and didactic possibilities of using the design methodology in teaching fine arts. The effective factors of the design approach in the process of forming professional competencies in students, their role in involving them in creative activities, independent decision-making, and the development of aesthetic thinking are analyzed. Also, the pedagogical and psychological characteristics of the design method in increasing educational effectiveness, its integration with modern educational technologies are considered on a scientific and theoretical basis. Kalit so‘zlar: tasviriy san’at, loyihalash metodikasi, kompetensiya, kasbiy kompetensiyalar, ijodkorlik, pedagogik texnologiyalar, mustaqil ta’lim. Ключевые слова: изобразительное искусство, методика проектирования, компетентность, профессиональные компетенции, творчество, педагогические технологии, самостоятельное обучение. Keywords: fine arts, design methodology, competence, professional competencies, creativity, pedagogical technologies, independent learning. Bugungi kunda oliy ta’lim tizimida kasbiy kompetensiyalarni shakllantirish masalasi dolzarb muammolardan biri hisoblanadi. Tasviriy san’at fanlari bo‘yicha tahsil olayotgan INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE ON “MODERN APPROACHES AND TRENDS IN TEACHING FINE ARTS, DRAFTSMANSHIP AND MUSIC IN HIGHER PEDAGOGICAL EDUCATION” OCTOBER 22-23, 2025 110 talabalarning bo‘lajak pedagogik faoliyati, ularning ijodkorlik salohiyati hamda zamonaviy metodlardan samarali foydalanish darajasiga bevosita bog‘liqdir. Shu nuqtai nazardan, loyihalash metodikasi o‘qitish jarayonida nafaqat bilim berish, balki talabalarda mustaqil izlanish, tashabbuskorlik va ijodiy tafakkurni rivojlantirish imkoniyatini yaratadi. Tasviriy san’at ta’limida loyihaviy yondashuv asosida tashkil etilgan mashg‘ulotlar talabalarda “men bilaman – men yarataman – men qo‘llayman” tamoyili asosida faoliyat yuritishga yordam beradi. Mazkur metod orqali nafaqat bilim va ko‘nikmalar shakllanadi, balki talabaning o‘z kasbiy faoliyatini samarali loyihalash qobiliyati ham rivojlanadi. 1. Kasbiy kompetensiya tushunchasi va uning ahamiyati Kasbiy kompetensiya — bu nafaqat nazariy bilim, balki amaliy ko‘nikma, tajriba va shaxsiy sifatlarning uyg‘unlashuvi natijasida namoyon bo‘ladigan sifatdir. Bo‘lajak tasviriy san’at o‘qituvchisi uchun kompetensiya quyidagi komponentlarni o‘z ichiga oladi: A. Bilim kompetensiyasi – tasviriy san’at nazariyasi, pedagogik psixologiya va metodikani mukammal o‘zlashtirish; B. Amaliy kompetensiya – san’at asarlarini yaratish, tahlil qilish va talabalarga o‘rgatish malakasi; C. Ijodiy kompetensiya – yangicha g‘oyalarni ilgari surish, loyihalash va innovatsion yondashuvni qo‘llash; D. Kommunikativ kompetensiya – talabalar bilan samarali muloqot o‘rnatish va ularni mustaqil faoliyatga yo‘naltirish. Demak, tasviriy san’atni o‘qitishda loyihalash metodikasi ushbu kompetensiyalarning har birini rivojlantirishga xizmat qiladi. 2. Tasviriy san’at fanlarida loyihalash metodikasining mazmuni Loyihalash metodi — bu o‘quvchilarning yoki talabalarning aniq bir natijaga qaratilgan, muammoni hal etishga yo‘naltirilgan ijodiy faoliyatini tashkil etish jarayonidir. Tasviriy san’at ta’limida bu metodning qo‘llanilishi quyidagi bosqichlarda amalga oshiriladi: 1. Muammoni qo‘yish – talabalarga ijodiy topshiriq yoki loyiha vazifasi beriladi (masalan, “Milliy an’analarga asoslangan interyer loyihasi”). 2. Rejalashtirish – loyiha mazmuni, yo‘nalishi va ishlash metodlari belgilanadi. 3. Ijro jarayoni – talabalarning mustaqil izlanishi, chizmalar, maketlar yoki san’at asarlari yaratishi. 4. Natijani taqdim etish – bajarilgan ishni guruh oldida himoya qilish va muhokama qilish. 5. Tahlil va baholash – loyiha samaradorligini, ijodiy yondashuvni hamda kasbiy qobiliyatlarni baholash. Mazkur metodning eng katta ustunligi shundaki, u talabaning mustaqil faoliyatini rag‘batlantiradi, ularni ta’lim jarayonining faol sub’ekti sifatida shakllantiradi. 3. Talabalarda ijodkorlik va kompetensiyalarni rivojlantirish omillari Tasviriy san’at fanlarini o‘qitishda loyihaviy yondashuvdan foydalanish orqali quyidagi kompetensiyalar rivojlanadi: a) Ijodiy tafakkur – yangi g‘oya va yechimlarni topish, vizual obrazlar orqali fikrni ifodalash. b) Estetik did – san’at asarlarida badiiylik va uyg‘unlikni anglash. INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE ON “MODERN APPROACHES AND TRENDS IN TEACHING FINE ARTS, DRAFTSMANSHIP AND MUSIC IN HIGHER PEDAGOGICAL EDUCATION” OCTOBER 22-23, 2025 111 c) Texnik ko‘nikmalar – turli grafika dasturlaridan (masalan, AutoCAD, Photoshop) foydalanish malakalari. d) Tahliliy fikrlash – ijodiy ishni tanqidiy baholash, kuchli va zaif tomonlarini aniqlash. Loyihaviy faoliyat talabaning shaxsiy yondashuvini namoyon etishga, pedagogik faoliyatda o‘z yo‘nalishini topishga yordam beradi. 4. Pedagogik va psixologik jihatlar Loyihalash metodikasining samaradorligi quyidagi pedagogik-psixologik omillar bilan belgilanadi: ➢ Talabaning qiziqishlarini inobatga olish; ➢ Mustaqil qaror qabul qilishga imkon berish; ➢ Guruhiy hamkorlik orqali kommunikativ kompetensiyani rivojlantirish; ➢ Motivatsiyani oshirish va ijodiy tashabbusni rag‘batlantirish. Shuningdek, bu metod talabalarda irodaviy sifatlarni, mas’uliyatni va o‘z-o‘zini boshqarish qobiliyatini ham shakllantiradi. Xulosa: Tasviriy san’at fanlarini o‘qitishda loyihalash metodikasidan foydalanish talabalarda kasbiy kompetensiyalarni shakllantirishning samarali yo‘lidir. Ushbu metod nafaqat ijodiy faoliyatni rag‘batlantiradi, balki mustaqil qaror qabul qilish, o‘z fikrini erkin ifoda etish, badiiy-estetik didni rivojlantirishga yordam beradi. Shu bois, loyihalash metodikasini zamonaviy pedagogik texnologiyalar bilan uyg‘unlashtirish orqali bo‘lajak tasviriy san’at o‘qituvchilarini malakali, kompetent va ijodkor mutaxassis sifatida tayyorlash mumkin. QO‘LLANILGAN ADABIYOTLAR 1. Toyir o'g'li, B. F. (2024). LOYIHALAR METODI ORQALI TASVIRIY SAN'AT YO 'NALISHI TALABALARINING KASBIY KOMPETENSIYALARINI SHAKLLANTIRISH. ХАЛКАРО ИЛЬМИЙ-АМАЛИЙ КОНФЕРЕНЦИЯЛАР, 1(1), 136138. 2. Toyir o'g'li, B. F. (2024). СОВЕРШЕНСТВОВАНИЕ СОВРЕМЕННЫХ МЕТОДИК ПРЕПОДАВАНИЯ ИЗОБРАЗИТЕЛЬНОГО ИСКУССТВА В ФОРМИРОВАНИИ ТВОРЧЕСКИХ КОМПЕТЕНЦИЙ СТУДЕНТОВ. Международный междисциплинарный журнал по исследованиям и разработкам, 11(06). 3. Toyir ogli, B. F. (2023). IJODIY TOGARAKLAR ORQALI TALABA-YOSHLARDAGI TADBIRKORLIK KONIKMALARINI SHAKLLANTIRISHNING NAZARIY ASOSLARI. Journal of new century innovations, 27(5), 58-60. 4. Шодизода, М. А., Хасанович, К. К., и Тойир оглы, Б. Ф. (2019). Интерпретация произведений узбекских художников в пейзажных жанрах. Think India Journal, 22 (14), 10799-10803. 5. Toyir o'g'li, F. B. (2023). IJODIY TOGARAKLAR ORQALI TALABA-YOSHLARDAGI TADBIRKORLIK KONIKMALARINI SHAKLLANTIRISH TEXNOLOGIYALARI (TASVIRIY SAN'AT). Журнал инноваций нового века, 27 (4), 113-117. 6. Bozorov, F. (2022). Ijodiy to’garaklarda yoshlarni tasviriy san’atdan tavirlash malaka va ko’nikmalarni shakllantirish metodikasi. Science and Education, 3(8), 130-137. INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE ON “MODERN APPROACHES AND TRENDS IN TEACHING FINE ARTS, DRAFTSMANSHIP AND MUSIC IN HIGHER PEDAGOGICAL EDUCATION” OCTOBER 22-23, 2025 112 7. Bozorov, F. (2023, December). Talabalarda ijodiy qobilyatni rivojlantirish va tadbirkorlikka yo ‘naltirishda to ‘garaklarning ahamiyati. In INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE on the topic:“Priority areas for ensuring the continuity of fine art education: problems and solutions” (Vol. 1, No. 01). 8. Бозоров, Ф., и Байметов, Б. Б. (2023). Использование жанра натюрморт изобразительного искусства при организации групповых занятий для студентов высшего педагогического образования. Европейский международный журнал педагогики, 3(04), 5-12.