"TASVIRIY SAN'AT ORQALI MILLIY O'ZLIKNI ANGLASH VA ESTETIK QADRIYATLARNI RIVOJLANTIRISH"

INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE ON “MODERN APPROACHES AND TRENDS IN TEACHING FINE ARTS, DRAFTSMANSHIP AND MUSIC IN HIGHER PEDAGOGICAL EDUCATION” OCTOBER 22-23, 2025 113 “TASVIRIY SAN’AT ORQALI MILLIY O‘ZLIKNI ANGLASH VA ESTETIK QADRIYATLARNI RIVOJLANTIRISH” 1Bozorov Farxod Toyir o‘g‘li, 2Ochilboyeva Gulshoda Shunxor qizi, 3Eshpo‘latova Ruxshona Jamshid qizi 1Chirchiq davlat pedagogika universiteti, “Tasviriy san’at va dizayn” kafedrasi o‘qituvchisi. 2Chirchiq davlat pedagogika universiteti, “Tasviriy san’at va muhandislik grafikasi” yo‘nalishi 3bosqich talabasi, 3Chirchiq davlat pedagogika universiteti, “Tasviriy san’at va muhandislik grafikasi” yo‘nalishi 3-bosqich talabasi https://doi.org/10.5281/zenodo.17400170 Annotatsiya. Bugungi globallashuv davrida milliy o‘zlikni anglash, xalqning tarixiy xotirasi, madaniy merosi va estetik qadriyatlarini asrab-avaylash muhim ijtimoiy vazifalardan biridir. O‘zbekiston mustaqillikka erishgach, milliy san’atimizning qadri va nufuzi yanada oshdi. Tasviriy san’at sohasida milliylik, ma’naviylik, estetik tarbiya masalalari davlat siyosatining muhim yo‘nalishiga aylandi. Shu bois, tasviriy san’atni milliy o‘zlikni shakllantirishda, yosh avlodni estetik ruhda tarbiyalashda muhim omil sifatida o‘rganish dolzarbdir. Tasviriy san’at — bu nafaqat inson tafakkurining mahsuli, balki millatning ruhiy olamini, an’analarini, orzuumidlarini aks ettiruvchi vositadir. San’at orqali inson o‘zligini, millatini, tarixini anglaydi, go‘zallikni his etadi va estetik dunyoqarashini shakllantiradi. Аннотация. В современную эпоху глобализации осознание национальной идентичности, сохранение исторической памяти, культурного наследия и эстетических ценностей народа являются одной из важных социальных задач. После обретения Узбекистаном независимости ценность и престиж нашего национального искусства еще больше возросли. В области изобразительного искусства вопросы национальности, духовности и эстетического воспитания стали важными направлениями государственной политики. Поэтому актуально изучение изобразительного искусства как важного фактора формирования национальной идентичности и воспитания подрастающего поколения в эстетическом духе. Изобразительное искусство - это не только продукт человеческой мысли, но и средство отражения духовного мира, традиций, мечтаний и надежд нации. Через искусство человек постигает свою идентичность, национальность, историю, чувствует красоту, формирует эстетическое мировоззрение. Abstract. In today's era of globalization, the awareness of national identity, the preservation of the historical memory, cultural heritage and aesthetic values of the people are one of the important social tasks. After Uzbekistan gained independence, the value and prestige of our national art increased even more. In the field of fine arts, issues of nationality, spirituality, and aesthetic education have become important directions of state policy. Therefore, it is urgent to study fine arts as an important factor in the formation of national identity and the upbringing of the younger generation in an aesthetic spirit. Fine arts are not only a product of human thought, but also a means of reflecting the spiritual world, traditions, dreams and hopes of the nation. Through art, a person understands his identity, nationality, history, feels beauty, and forms an aesthetic worldview. INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE ON “MODERN APPROACHES AND TRENDS IN TEACHING FINE ARTS, DRAFTSMANSHIP AND MUSIC IN HIGHER PEDAGOGICAL EDUCATION” OCTOBER 22-23, 2025 114 Kalit so‘zlar: Globallashuv, milliy o‘zlikni anglash, estitik qadriyatlar. Ключевые слова: Глобализация, национальная идентичность, эстетические ценности. Keywords: Globalization, national identity, aesthetic values. Tasviriy san’at — bu borliqdagi voqelikni, inson, tabiat va jamiyatdagi hodisalarni ko‘rish, tasavvur qilish va estetik his qilish orqali tasvir shaklida ifodalovchi san’at turi. Ya’ni, bu san’at orqali rassom o‘z fikrini, tuyg‘usini rang, shakl, chiziq va kompozitsiya yordamida ifodalaydi. Tasviriy san’atning asosiy maqsadi — insonning estetik didini, go‘zallikni his etish qobiliyatini, tafakkurini va dunyoqarashini rivojlantirish. Tasviriy san’at bir necha turlarga bo‘linadi: Rassomlik (rangtasvir) — bo‘yoqlar orqali tasvir yaratish san’ati. Grafika — chiziq, dog‘ va qora-oq kontrastlar orqali ifoda. Haykaltaroshlik (skulptura) — uch o‘lchamli shakllar orqali obraz yaratish. Amaliy bezak san’ati — kundalik hayot buyumlarini badiiy bezash. Arxitektura — inshootlarni estetik jihatdan chiroyli loyihalash san’ati. U insonni go‘zallikka oshno qiladi, tafakkurini boyitadi, ma’naviy olamini yuksaltiradi. Tasviriy san’at insonning borliqni badiiy idrok etish qobiliyatini ifoda etadi. U orqali inson o‘z his-tuyg‘ularini, ruhiy kechinmalarini, millatining tarixiy o‘tmishini tasvirlaydi. Milliy o‘zlik deganda esa, xalqning o‘z tarixiy ildizlariga, tili, madaniyati, urf-odatlari, san’ati va qadriyatlariga bo‘lgan chuqur hurmat va g‘urur hissi tushuniladi. San’at falsafasida aytilishicha, har bir xalqning san’ati uning milliy ruhini ifoda etadi. Shu ma’noda, tasviriy san’at milliy o‘zlikning “ko‘zgusi”dir. U o‘zlikni faqat eslatmaydi, balki uni qayta yaratadi, yangi mazmun bilan boyitadi. Tasviriy san’atda bu o‘zlik rang, shakl, ramz va obrazlar orqali ifodalanadi. Masalan, o‘zbek miniatura san’ati, ganch o‘ymakorligi, naqshlar, milliy liboslar yoki manzaralar orqali xalqimizning dunyoqarashi, estetik ideallari namoyon bo‘ladi. Estetika — bu go‘zallik va san’at haqidagi fan.Tasviriy san’at insonning ichki dunyosini, milliy ruhini va estetik didini ifoda etuvchi kuchli vositadir. Har bir xalqning san’atida uning tarixi, an’analari, qadriyatlari va dunyoqarashi mujassam bo‘ladi. Shu sababli, tasviriy san’at nafaqat go‘zallikni ifodalaydi, balki milliy o‘zlikni anglash vositasi sifatida ham beqiyos ahamiyatga ega. O‘zbekiston misolida olaylik: xalqimizning boy madaniy merosi, naqshlar, miniatyuralar, amaliy san’at turlari — bularning barchasi milliy o‘zlikni ifodalaydi. Tasviriy san’at orqali yosh avlod ana shu qadriyatlarni anglab, o‘z millatiga, tarixiga va madaniyatiga nisbatan faxr tuyg‘usini shakllantiradi. Bundan tashqari, san’at insonda estetik zavq, did, go‘zallikni his etish qobiliyatini rivojlantiradi. Estetik qadriyatlar deganda biz nafaqat san’at asaridagi go‘zallikni, balki hayotda, tabiatda, insoniy munosabatlarda ham go‘zallikni ko‘ra olishni tushunamiz. Bu esa jamiyatning ma’naviy yuksalishiga xizmat qiladi. Bugungi kunda san’at ta’limining vazifasi faqat chizishni o‘rgatish emas, balki milliy o‘zlikni anglash, estetik qadriyatlarni his qilish va ularni hayotga tatbiq etishdir. Bu yo‘nalishda maktab va oliy ta’lim muassasalarida tasviriy san’at darslarining o‘rni beqiyos. Tasviriy san’at esa estetik qadriyatlarni yaratishning asosiy vositasidir. Inson chizilgan tasvir, ranglar uyg‘unligi, kompozitsiya, obraz orqali nafaqat go‘zallikni ko‘radi, balki uni his qiladi, baholaydi va undan zavqlanadi. O‘zbekiston tasviriy san’ati tarixiga nazar tashlasak, qadimdan estetik tarbiya xalq hayotida muhim o‘rin tutganini ko‘ramiz. Misol uchun, Samarqand va Buxorodagi me’moriy yodgorliklar, Registon majmuasi, Xivadagi Ichan qal’a, naqqoshlik va zargarlik san’atida aks etgan nozik did — xalqimizning estetik qarashlarining yuksakligidan dalolat beradi. Bugungi kunda ham tasviriy san’at orqali yoshlar qalbida go‘zallikni qadrlash, tabiatga, inson mehnatiga, INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE ON “MODERN APPROACHES AND TRENDS IN TEACHING FINE ARTS, DRAFTSMANSHIP AND MUSIC IN HIGHER PEDAGOGICAL EDUCATION” OCTOBER 22-23, 2025 115 tarixiy merosga hurmat ruhini shakllantirish muhim ahamiyat kasb etadi. Bu jarayon ta’lim tizimida, xususan, san’at maktablarida, tasviriy san’at darslarida amalga oshiriladi. O‘quvchilar rassomlik faoliyati orqali nafaqat rasm chizishni, balki badiiy tafakkurni, milliy ramzlarni, an’anaviy naqshlarni o‘rganadilar. Shu orqali ularning estetik didi, milliy g‘ururi shakllanadi. Tasviriy san’at yosh avlodni faqat estetik tarbiyalabgina qolmay, balki ularning ma’naviy olamini boyitadi. Milliy san’at asarlarini tomosha qilish yoki yaratish jarayonida inson o‘z millatiga, Vataniga, tarixiga bo‘lgan faxr tuyg‘usini his etadi. San’at darslari jarayonida o‘quvchilarga milliy naqshlar, xalq amaliy san’ati, tarixiy me’moriy obidalar haqida ma’lumot berish orqali ularning milliy o‘zlikni anglashiga zamin yaratiladi. Shu bilan birga, tasviriy san’at yoshlarni tinchliksevarlik, mehnatsevarlik, bag‘rikenglik, tabiatga mehr kabi universal insoniy qadriyatlarga yo‘naltiradi. San’at — bu tarbiya vositasi. U orqali jamiyatda madaniyatli, estetik tafakkurli, milliy g‘ururga ega avlod shakllanadi. Milliy o‘zlikni ifodalash san’atda turli uslublar orqali amalga oshiriladi: realizm, modernizm, abstraksionizm, dekorativ yo‘nalishlar va boshqalar. Ammo ularning barchasida milliy ruh va obrazlar saqlanib qoladi. Masalan, rassom Raxim Ahmedov, Chingiz Ahmarov, Roza Akramova, Jaloliddin Mirtojiyev kabi san’atkorlar o‘z asarlarida o‘zbek xalqining tarixiy, ma’naviy va estetik qadriyatlarini chuqur aks ettirgan. Ularning ijodida xalqona obrazlar, milliy liboslar, urf-odatlar, ona zamin manzaralari asosiy o‘rinda turadi. Zamonaviy tasviriy san’atda esa yangi texnologiyalar, raqamli grafika, multimedia imkoniyatlari orqali milliy g‘oyalarni ifodalash tendensiyasi kuchaymoqda. Bu esa milliy san’atni global madaniyat bilan uyg‘unlashtirish, lekin o‘zlikni yo‘qotmaslik imkonini beradi. Bugungi yosh rassomlar asarlarida ham o‘zbeklik, milliy qadriyatlar, ona yurt manzaralari, tarixiy qahramonlar obrazlari, xalqona naqshlar keng o‘rin olmoqda. Bu esa milliy o‘zlikning san’at orqali yangi avlod ongida mustahkamlanayotganidan dalolat beradi. San’at asarlari xalqning tarixiy xotirasini, milliy qadriyatlarini, ma’naviy-ma’rifiy merosini o‘zida mujassamlashtiradi. Aynan shu jihat tasviriy san’atni yosh avlodni milliy g‘urur, vatanparvarlik, madaniy o‘zlik va estetik did ruhida tarbiyalashning samarali vositasiga aylantiradi. Inson san’at orqali nafaqat tashqi go‘zallikni, balki ichki ma’naviy uyg‘unlikni, jamiyat va tabiat o‘rtasidagi estetik muvozanatni ham anglay boshlaydi. Bugungi globallashuv sharoitida milliy o‘zlikni saqlab qolish, estetik qadriyatlarni rivojlantirish va ularni yoshlar ongiga singdirish dolzarb pedagogik hamda madaniy vazifa sifatida qaralmoqda. Shu ma’noda tasviriy san’atning ta’lim tizimidagi o‘rni beqiyosdir. Chunki u orqali shaxsning badiiy-estetik tafakkuri, ma’naviy ongi va milliy identifikatsiyasi chuqurlashadi. Xulosa: Tasviriy san’at milliy o‘zlikni anglashning eng samarali vositalaridan biridir. U xalqning tarixini, urf-odatlarini, ruhiyatini, estetik qadriyatlarini avloddan-avlodga yetkazadi. Bugungi globallashuv jarayonida milliy san’atga tayanish, uni asrash va rivojlantirish milliy mustaqillikni mustahkamlashning muhim omilidir. Yosh avlodni milliy san’at ruhida tarbiyalash, ularning badiiy didini shakllantirish orqali jamiyatda ma’naviy barkamollikka erishish mumkin. Shu bois, tasviriy san’at faqat ijodiy yo‘nalish emas, balki millatning o‘zligini anglash va estetik qadriyatlarini mustahkamlovchi ijtimoiy-madaniy kuch sifatida qadrlanishi zarur.Tasviriy san’at insonning ichki olamini, tuyg‘ularini, milliy ruhini va dunyoqarashini ifoda etuvchi eng go‘zal vositalardan biridir. U orqali inson o‘z xalqining tarixini, urf-odatlarini, madaniyatini chuqur anglaydi va milliy qadriyatlarga hurmat bilan qarashni o‘rganadi. San’at har bir millatning o‘ziga xosligini, madaniy darajasini, estetik tafakkurini aks ettiradi. Shu bois tasviriy san’at milliy o‘zlikni anglashda muhim ma’naviy omil hisoblanadi. Bugungi kunda yoshlar ongida milliy INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE ON “MODERN APPROACHES AND TRENDS IN TEACHING FINE ARTS, DRAFTSMANSHIP AND MUSIC IN HIGHER PEDAGOGICAL EDUCATION” OCTOBER 22-23, 2025 116 g‘urur, vatanparvarlik va estetik didni shakllantirishda san’atning o‘rni beqiyosdir. Tasviriy san’at asarlari insonni go‘zallikka oshno etadi, uni yomonlikdan yiroq, ezgulikka yaqin bo‘lishga undaydi. Bu jarayon orqali insonda estetik qadriyatlar, go‘zallikni his etish, nafislikni qadrlash tuyg‘usi paydo bo‘ladi. Milliy o‘zlikni anglash va estetik qadriyatlarni rivojlantirishda ta’lim muassasalarida tasviriy san’at fanini chuqur o‘qitish, milliy san’at namunalarini o‘rganish, yosh ijodkorlarni qo‘llab quvvatlash nihoyatda muhim. Chunki san’at orqali inson o‘zligini tanib, millatining ruhiy merosiga hurmat bilan qaraydi. Xulosa qilib aytganda, tasviriy san’at — xalqning yuragi, millatning ruhi, jamiyatning ma’naviy ko‘zgusidir. U inson qalbida go‘zallikka muhabbat, milliy iftixor va barkamol shaxs bo‘lish istagini uyg‘otadi. Shu sababli, tasviriy san’atni rivojlantirish, uni ta’lim tizimiga keng joriy etish va yoshlar qalbida san’atga mehr uyg‘otish — milliy o‘zligimizni mustahkamlash va estetik qadriyatlarni yuksaltirishning eng muhim omillaridan biridir. QO‘LLANILGAN ADABIYOTLAR: 1. Toyir o'g'li, B. F. (2024). LOYIHALAR METODI ORQALI TASVIRIY SAN'AT YO 'NALISHI TALABALARINING KASBIY KOMPETENSIYALARINI SHAKLLANTIRISH. ХАЛКАРО ИЛЬМИЙ-АМАЛИЙ КОНФЕРЕНЦИЯЛАР, 1(1), 136138. 2. Toyir o'g'li, B. F. (2024). СОВЕРШЕНСТВОВАНИЕ СОВРЕМЕННЫХ МЕТОДИК ПРЕПОДАВАНИЯ ИЗОБРАЗИТЕЛЬНОГО ИСКУССТВА В ФОРМИРОВАНИИ ТВОРЧЕСКИХ КОМПЕТЕНЦИЙ СТУДЕНТОВ. Международный междисциплинарный журнал по исследованиям и разработкам, 11(06). 3. Toyir ogli, B. F. (2023). IJODIY TOGARAKLAR ORQALI TALABA-YOSHLARDAGI TADBIRKORLIK KONIKMALARINI SHAKLLANTIRISHNING NAZARIY ASOSLARI. Journal of new century innovations, 27(5), 58-60. 4. Шодизода, М. А., Хасанович, К. К., и Тойир оглы, Б. Ф. (2019). Интерпретация произведений узбекских художников в пейзажных жанрах. Think India Journal, 22 (14), 10799-10803. 5. Toyir o'g'li, F. B. (2023). IJODIY TOGARAKLAR ORQALI TALABA-YOSHLARDAGI TADBIRKORLIK KONIKMALARINI SHAKLLANTIRISH TEXNOLOGIYALARI (TASVIRIY SAN'AT). Журнал инноваций нового века, 27 (4), 113-117. 6. Bozorov, F. (2022). Ijodiy to’garaklarda yoshlarni tasviriy san’atdan tavirlash malaka va ko’nikmalarni shakllantirish metodikasi. Science and Education, 3(8), 130-137. 7. Bozorov, F. (2023, December). Talabalarda ijodiy qobilyatni rivojlantirish va tadbirkorlikka yo ‘naltirishda to ‘garaklarning ahamiyati. In INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE on the topic:“Priority areas for ensuring the continuity of fine art education: problems and solutions” (Vol. 1, No. 01). 8. Бозоров, Ф., и Байметов, Б. Б. (2023). Использование жанра натюрморт изобразительного искусства при организации групповых занятий для студентов высшего педагогического образования. Европейский международный журнал педагогики, 3(04), 5-12.