HARBIY-VATANPARVARLIK TARBIYASIDA MILLIY QADRIYATLARNING AHAMIYATI

newjournal.org zenodo.org 1 HARBIY-VATANPARVARLIK TARBIYASIDA MILLIY QADRIYATLARNING AHAMIYATI Umarov Ismoiljon Olimjonovich Farg‘ona davlat universiteti harbiy ta’lim fakulteti katta o‘qituvchisi тел. +998907854400 [email protected] 0009-0008-9065-9445 Turdiqulov Abdumansur Muhammadjon o‘g‘li Farg‘ona davlat universiteti Harbiy ta’lim fakulteti 2-bosqich talabasi Farg‘ona davlat universiteti harbiy ta’lim fakulteti 2-bosqich talabasi ANNOTATSIYA Mazkur maqolada yosh avlodni harbiy-vatanparvarlik ruhida tarbiyalash jarayonida milliy qadriyatlarning o‘rni va ahamiyati ilmiy-nazariy jihatdan tahlil qilingan. Tadqiqotda milliy qadriyatlarning shaxsning ijtimoiy-axloqiy shakllanishiga, fuqarolik burchini anglash va Vatanga sadoqat tuyg‘usini mustahkamlashga ko‘rsatadigan ta’siri ochib beriladi. Shuningdek, maqolada harbiy-vatanparvarlik tarbiyasi tizimini takomillashtirishda milliy-ma’naviy meros, xalq an’analari, urfodatlar va tarixiy xotiraning pedagogik imkoniyatlari tahlil etiladi. Muallif tomonidan zamonaviy pedagogik yondashuvlar asosida harbiy-vatanparvarlik tarbiyasi jarayoniga milliy qadriyatlarni integratsiyalash bo‘yicha ilmiy tavsiyalar ishlab chiqilgan. Kalit soʻzlar: harbiy-vatanparvarlik tarbiyasi, milliy qadriyatlar, ma’naviy meros, fuqarolik burch, Vatanga sadoqat, yosh avlod tarbiyasi, milliy g‘urur. KIRISH Bugungi globallashuv sharoitida yosh avlodni vatanparvarlik, milliy g‘urur va fuqarolik mas’uliyati ruhida tarbiyalash jamiyat taraqqiyotining muhim pedagogik va ijtimoiy vazifalaridan biri hisoblanadi. Harbiy-vatanparvarlik tarbiyasi tizimi shaxsda Vatanga sadoqat, fuqarolik burchini anglash hamda milliy o‘zlikni saqlab qolish newjournal.org zenodo.org 2 kompetensiyalarini shakllantirishga xizmat qiladi. Mazkur jarayonda milliy qadriyatlar — xalqning asrlar davomida shakllangan ma’naviy boyligi, urf-odatlari, an’analari va tarixiy meroslari — yoshlarning ongida vatanparvarlik tuyg‘ularini mustahkamlovchi muhim omil sifatida namoyon bo‘ladi. Milliy qadriyatlar asosida tashkil etilgan harbiy-vatanparvarlik tarbiyasi nafaqat jismoniy tayyorgarlik, balki ma’naviy-axloqiy yetuklik, fuqarolik pozitsiyasi va ijtimoiy faollikni rivojlantirishga yo‘naltirilgan tizimli pedagogik jarayondir. Shu nuqtayi nazardan, ushbu maqolada harbiy-vatanparvarlik tarbiyasining mazmuni, maqsad va vazifalari, shuningdek, unda milliy qadriyatlarning tutgan o‘rni ilmiynazariy jihatdan tahlil qilinadi. Harbiy-vatanparvarlik tarbiyasi — bu yosh avlodda Vatanga muhabbat, xalq va davlat manfaatlariga sadoqat, fuqarolik mas’uliyatini shakllantirishga qaratilgan uzviy pedagogik jarayon hisoblanadi. Ushbu jarayonning samaradorligi ko‘p jihatdan milliy qadriyatlar tizimining o‘quv-tarbiya jarayoniga integratsiyalash darajasiga bog‘liqdir. Chunki milliy qadriyatlar xalqning tarixiy xotirasi, ma’naviy merosi, urf-odat va an’analarida mujassam bo‘lib, ular yoshlarning dunyoqarashi, axloqiy me’yorlari va ijtimoiy faolligini shakllantiruvchi asosiy manba sanaladi. Milliy qadriyatlar negizida shakllanadigan harbiy-vatanparvarlik tarbiyasi yoshlarning ongida “Vatan himoyasi – oliy burch” degan g‘oyani chuqur singdirishga, o‘z xalqining tarixiy jasoratlari bilan faxrlanish tuyg‘usini mustahkamlashga xizmat qiladi. Bu esa, o‘z navbatida, shaxsning ijtimoiy-ma’naviy yetuklik darajasini oshirish, fuqarolik pozitsiyasini mustahkamlash va jamiyatda faol hayotiy pozitsiyani shakllantirishga yordam beradi. Pedagogik nazariyalar nuqtayi nazaridan, milliy qadriyatlar asosida tashkil etilgan harbiy-vatanparvarlik tarbiyasi shaxsga yo‘naltirilgan yondashuv (A. A. Suxomlinskiy, V. A. Krayevskiy), kompetensiyaviy yondashuv hamda madaniyatshunoslik paradigmasi asosida amalga oshirilganda yuqori samaradorlikka erishiladi. Bu yondashuvlar yoshlarning nafaqat bilim va ko‘nikmalarini, balki ma’naviy-estetik didini, irodaviy sifatlarini va vatanparvarlik ongini rivojlantirishga imkon yaratadi. newjournal.org zenodo.org 3 Milliy qadriyatlarni harbiy-vatanparvarlik tarbiyasi mazmuniga singdirish jarayoni uch asosiy yo‘nalishda amalga oshiriladi: Tarbiyaviy-ma’naviy yo‘nalish – o‘quvchilar va yoshlar ongida Vatanga muhabbat, milliy faxr va sadoqat tuyg‘ularini mustahkamlash; Madaniy-ma’rifiy yo‘nalish – xalqning urf-odatlari, an’analari va tarixiy qahramonlari hayotini o‘rganish orqali milliy o‘zlikni anglashni rivojlantirish; Amaliy-harbiy yo‘nalish – yoshlarni harbiy xizmatga psixologik va jismoniy tayyorlash, harbiy intizom va mas’uliyatni shakllantirish. Harbiy-vatanparvarlik tarbiyasining asosiy maqsadi – yoshlarni Vatan himoyasiga tayyor, mustaqil fikrlovchi, irodali va mas’uliyatli fuqarolar sifatida shakllantirishdir. Bu jarayonda o‘qituvchi, ota-ona, jamoatchilik va davlat tashkilotlarining hamkorlikdagi faoliyati muhim ahamiyat kasb etadi. Ayniqsa, ta’lim muassasalarida o‘tkaziladigan “Vatan himoyachilari kuni”, “Shon-sharaf haftaligi”, “Milliy qadriyatlar va Vatanparvarlik darslari” kabi tadbirlar yoshlarning ruhiy-ma’naviy uyg‘oqligini oshiradi. Milliy qadriyatlar harbiy-vatanparvarlik tarbiyasining ma’naviy poydevori bo‘lib, ular yosh avlodni komil inson va sadoqatli fuqarolar sifatida shakllantirishda beqiyos o‘rin tutadi. Shu sababli, milliy qadriyatlarni zamonaviy pedagogik texnologiyalar bilan uyg‘unlashtirgan holda harbiy-vatanparvarlik tarbiyasini tashkil etish dolzarb ilmiy-amaliy masalalardan biri hisoblanadi. XULOSA Yosh avlodni harbiy-vatanparvarlik ruhida tarbiyalash — milliy xavfsizlikni ta’minlash, davlat mustaqilligini mustahkamlash va jamiyatning ma’naviy barqarorligini saqlashda muhim o‘rin tutadi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, milliy qadriyatlar ushbu jarayonning asosiy ma’naviy-ideologik negizini tashkil etadi. Milliy qadriyatlar orqali yoshlar o‘z xalqining tarixiy tajribasi, qahramonlik an’analari va ma’naviy merosi bilan tanishib, ulardan ibrat oladi, Vatanga muhabbat va sadoqat hislarini chuqur anglay boshlaydi.Harbiy-vatanparvarlik tarbiyasida milliy qadriyatlardan samarali foydalanish shaxsning fuqarolik mas’uliyatini, irodaviy sifatlarini va ijtimoiy faolligini shakllantirishga xizmat qiladi. Shu bois, ta’lim-tarbiya jarayoniga milliy-ma’naviy merosni integratsiyalash, tarbiyaviy tadbirlarni xalq newjournal.org zenodo.org 4 an’analari bilan uyg‘unlashtirish, zamonaviy pedagogik texnologiyalar asosida tashkil etish zarurdir. Xulosa o‘rnida aytish mumkinki, milliy qadriyatlar yosh avlodda vatanparvarlik ongini shakllantirishning, fuqarolik burchini anglash va uni amalda bajarishning asosiy pedagogik omili hisoblanadi. Ularni tizimli ravishda harbiy-vatanparvarlik tarbiyasiga tatbiq etish — kelajak avlodni komil inson, ongli fuqarolar va Vatan himoyachilari sifatida tarbiyalashning kafolatidir. FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR 1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Sh. M. Mirziyoyev. Yangi O‘zbekiston strategiyasi. – Toshkent: O‘zbekiston, 2021. 2. O‘zbekiston Respublikasi “Ta’lim to‘g‘risida”gi Qonuni. – Toshkent: Adolat, 2020. 3. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining “Yoshlarni harbiyvatanparvarlik ruhida tarbiyalash konsepsiyasini tasdiqlash to‘g‘risida”gi qarori. – Toshkent, 2019. 4. Karimov I. A. Yuksak ma’naviyat – yengilmas kuch. – Toshkent: Ma’naviyat, 2008. 5. Xaitov A. X., Yusupov A. R. Harbiy-vatanparvarlik tarbiyasining nazariy asoslari. – Toshkent: Akademnashr, 2020. 6. Qodirov B. N. Milliy qadriyatlar va ma’naviy meros: pedagogik tahlil. – Toshkent: Fan va texnologiya, 2017. 7. To‘xtaboyev M. A. “Yoshlarni vatanparvarlik ruhida tarbiyalashda milliy qadriyatlarning roli.” // Pedagogika va psixologiya jurnali, №4, 2022. – B. 45–50. 8. Hasanov R. S. “Vatanparvarlik tarbiyasi tizimini takomillashtirishda ma’naviy merosning o‘rni.” // Ta’lim va innovatsiyalar, №2, 2021. – B. 67–73.