OLIY BADIYI PEDAGOGIK TA'LIM MUASSASASIDA BO'LAJAK TASVIRIY SAN'AT O'QITUVCHILARINI MAKTAB O'QUVCHILARIDA ILLUSTRATIV RASM ISHLASHGA OID KOMPETENSIYALARNI SHAKLLANTIRISHGA TAYYORLASHNING VOSITALARI

INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE ON “MODERN APPROACHES AND TRENDS IN TEACHING FINE ARTS, DRAFTSMANSHIP AND MUSIC IN HIGHER PEDAGOGICAL EDUCATION” OCTOBER 22-23, 2025 241 OLIY BADIYI PEDAGOGIK TA’LIM MUASSASASIDA BO‘LAJAK TASVIRIY SAN’AT O‘QITUVCHILARINI MAKTAB O‘QUVCHILARIDA ILLUSTRATIV RASM ISHLASHGA OID KOMPETENSIYALARNI SHAKLLANTIRISHGA TAYYORLASHNING VOSITALARI 1Sobirov Sarvar Tursunmurotovich, 2Miraxmatova Maftuna Mirabbos qizi 1Chirchiq davlat pedagogika universiteti “Tasviriy san’at va dizayn” kafedrasi dotsenti 2Chirchiq davlat pedagogika universiteti “Tasviriy san’at” yo‘nalishi 1-kurs magistranti https://doi.org/10.5281/zenodo.17403484 Annotatsiya. Maqolada oliy badiiy pedagogik ta’lim muassasalarida bo‘lajak tasviriy san’at o‘qituvchilarini maktab o‘quvchilarida illustrativ rasm ishlash kompetensiyalarini shakllantirishga tayyorlash jarayonining nazariy va amaliy jihatlari yoritilgan. Illustrativ rasm tushunchasi, uning ta’lim jarayonidagi o‘rni, badiiy-pedagogik ahamiyati, shuningdek, mazkur kompetensiyani shakllantirishda qo‘llaniladigan didaktik vositalar, innovatsion texnologiyalar, metodik yondashuvlar va xalqaro tajribalar tahlil qilinadi. O‘qituvchilarni tayyorlash jarayonida ta’limning zamonaviy tendensiyalari, STEAM yondashuvi, raqamli vositalardan foydalanish, milliy va jahon tajribasi asosida samarali metodlarni ishlab chiqish muhimligi asoslab beriladi. Kalit so‘zlar: badiiy ta’lim, illustrativ rasm, pedagogik texnologiya, kompetensiya, didaktik vosita, STEAM, raqamli ta’lim. Аннотация. В статье раскрываются теоретические и практические аспекты подготовки будущих учителей изобразительного искусства в высших художественнопедагогических учебных заведениях к формированию у школьников компетенций, связанных с иллюстративным рисунком. Рассматриваются понятие иллюстративного рисунка, его роль в учебном процессе, художественно-педагогическое значение, а также дидактические средства, инновационные технологии, методические подходы и международный опыт. Подчеркивается важность внедрения современных образовательных тенденций, подхода STEAM, цифровых средств, а также использования национального и мирового опыта в процессе подготовки учителей. Ключевые слова: художественное образование, иллюстративный рисунок, педагогическая технология, компетенция, дидактическое средство, STEAM, цифровое образование. Abstract. The article examines the theoretical and practical aspects of preparing future fine arts teachers at higher pedagogical institutions to develop competencies in illustrative drawing among school students. It discusses the concept of illustrative drawing, its role in the educational process, and its artistic-pedagogical significance. Furthermore, the article analyzes didactic tools, innovative technologies, methodological approaches, and international experiences used in the formation of this competence. The importance of integrating modern INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE ON “MODERN APPROACHES AND TRENDS IN TEACHING FINE ARTS, DRAFTSMANSHIP AND MUSIC IN HIGHER PEDAGOGICAL EDUCATION” OCTOBER 22-23, 2025 242 educational trends, STEAM approaches, digital tools, and both national and global experiences in teacher training is substantiated. Keywords: art education, illustrative drawing, pedagogical technology, competence, didactic tool, STEAM, digital education. Bugungi globallashuv va raqamli transformatsiya jarayonlari sharoitida san’at ta’limining mazmuni va metodlariga bo‘lgan talab keskin o‘zgarib bormoqda. Tasviriy san’at fani nafaqat badiiy idrokni rivojlantirish, balki o‘quvchilarda ijodiy fikrlash, mustaqil qaror qabul qilish va estetik dunyoqarashni shakllantirishda muhim o‘rin tutadi. Shu nuqtai nazardan, maktab o‘quvchilarida illustrativ rasm ishlash kompetensiyalarini rivojlantirish masalasi alohida dolzarblik kasb etmoqda. Oliy badiiy pedagogik ta’lim muassasalarida bo‘lajak tasviriy san’at o‘qituvchilarini tayyorlash jarayonida illustrativ rasmga oid kompetensiyalarni shakllantirish nafaqat ularning kasbiy mahoratini oshiradi, balki maktab ta’limida san’at fanlarining sifatini yuksaltirishga ham xizmat qiladi. Mazkur maqolada aynan bo‘lajak tasviriy san’at o‘qituvchilarini illustrativ rasm ishlash kompetensiyalariga tayyorlashning vositalari, nazariy asoslari va amaliy imkoniyatlari atroflicha tahlil qilinadi. Illyustrativ rasm tushunchasi keng qamrovli bo‘lib, u o‘quv materiallarini ko‘rgazmali qilish, badiiy obrazlarni yaratish, adabiyot, tarix va boshqa fanlarda tasviriy ifodaning samarali vositasi sifatida qaraladi. Bu jihatdan olganda, illustrativ rasm nafaqat chizmachilik ko‘nikmasi, balki kompleks ijodiy kompetensiya sifatida ham ahamiyatlidir. Pedagogik nazariyada kompetensiyaviy yondashuv muhim o‘rin tutadi. Kompetensiya – bu nafaqat bilim va ko‘nikmalar majmui, balki ularni real hayotiy vaziyatlarda qo‘llash qobiliyatidir. Shu boisdan bo‘lajak o‘qituvchini illustrativ rasm ishlash kompetensiyasiga tayyorlash jarayonida bilim, amaliy ko‘nikma va ijodiy tafakkurni uyg‘unlashtirish zarur. Nazariy asos sifatida J. Dyui, E. Eisner, L.S. Vygotskiylarning san’at ta’limiga oid qarashlari, UNESCOning “Arts Education Road Map” hujjati, shuningdek, Yevropa mamlakatlarining art education sohasidagi tajribalari alohida ahamiyatga ega. Bo‘lajak tasviriy san’at o‘qituvchilarini illustrativ rasm ishlash kompetensiyalariga tayyorlashda bir nechta vositalardan foydalanish samarali hisoblanadi: 1. Didaktik vositalar. O‘quv qo‘llanmalari, albomlar, ko‘rgazmali materiallar, rassomlik uslublarini o‘rgatuvchi qo‘shimcha adabiyotlar. 2. Raqamli texnologiyalar. Grafik dasturlar (Adobe Illustrator, CorelDRAW, Procreate), 3D-modellashtirish va virtual ko‘rgazmalar. 3. Amaliy mashg‘ulotlar. Talabalarni maktab o‘quvchilari bilan birgalikda loyihalar yaratishga jalb qilish, illustratsiya tanlovlari va ijodiy ko‘rgazmalarda qatnashish. 4. Metodik qo‘llanmalar. O‘zbek va jahon pedagogik tajribasini o‘zida mujassam etgan uslubiy tavsiyalar. 5. Ijodiy muhit. To‘garaklar, ustoz-shogird an’analari, ijodiy laboratoriyalar tashkil etish. 6. STEAM yondashuvi. San’atni fan, texnologiya, muhandislik va matematika bilan integratsiya qilish orqali o‘quvchilarda kompleks tafakkurni rivojlantirish. Mazkur mavzuning dolzarbligi bir nechta omillar bilan belgilanadi: INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE ON “MODERN APPROACHES AND TRENDS IN TEACHING FINE ARTS, DRAFTSMANSHIP AND MUSIC IN HIGHER PEDAGOGICAL EDUCATION” OCTOBER 22-23, 2025 243 - Yangi O‘zbekiston taraqqiyot strategiyasida ta’lim tizimini kompetensiyaviy yondashuv asosida takomillashtirish belgilab berilgan. - Globallashuv davrida yoshlarning vizual tafakkuri va ijodiy salohiyatini oshirishga bo‘lgan ehtiyoj ortib bormoqda. - Maktab o‘quvchilarida illustrativ rasm ishlash kompetensiyasini shakllantirish san’at ta’limining samaradorligini oshiradi, badiiy-estetik tarbiya jarayonini mustahkamlaydi. - Xalqaro tajriba ham shuni ko‘rsatadiki, san’at ta’limida illustrativ yondashuv bolalarning ijodkorlik va mustaqil fikrlash ko‘nikmalarini rivojlantiradi. Hozirgi kunda oliy badiiy pedagogik ta’lim muassasalarida bo‘lajak tasviriy san’at o‘qituvchilarini tayyorlashda quyidagi muammolar mavjud: 1. Amaliy mashg‘ulotlarda illustrativ rasmni o‘rgatishga yetarlicha vaqt ajratilmasligi. 2. Raqamli texnologiyalardan foydalanish ko‘nikmalarining yetarli darajada shakllanmaganligi. 3. Milliy va xalqaro tajribalarni uyg‘unlashtirish mexanizmlarining zaifligi. 4. O‘quv-metodik qo‘llanmalar va darsliklarning zamonaviy talablarga mos emasligi. Yuqorida sanab o‘tgan muammolarni hal qilish uchun quyidagilar taklif etiladi: - Illustrativ rasm bo‘yicha maxsus metodik komplekslarni yaratish. - Pedagogik ta’limda raqamli texnologiyalarni keng joriy etish. - Xalqaro almashinuv dasturlarida bo‘lajak o‘qituvchilarni faol ishtirok ettirish. - STEAM yondashuvini san’at ta’limiga keng integratsiya qilish. Tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, illustrativ rasm ishlash kompetensiyalarini shakllantirish natijasida: - O‘quvchilarning estetik didi rivojlanadi; - Ijodiy tafakkuri faollashadi; - Badiiy idroki mustahkamlanadi; - Pedagogik samaradorlik ortadi; - Bo‘lajak o‘qituvchilarda kasbiy mahorat shakllanadi. Bo‘lajak tasviriy san’at o‘qituvchilarini maktab o‘quvchilarida illustrativ rasm ishlash kompetensiyalariga tayyorlash jarayoni zamonaviy ta’lim talablariga mos holda tashkil etilishi zarur. Bunda didaktik vositalar, innovatsion texnologiyalar, amaliy mashg‘ulotlar va ijodiy muhit uyg‘unlashtirilgan holda qo‘llanilishi kerak. Mazkur jarayon o‘qituvchilarning kasbiy tayyorgarligini kuchaytirish, o‘quvchilarda esa estetik did, ijodiy tafakkur va mustaqil fikrlashni shakllantirishga xizmat qiladi. FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR: 1. Xalq ta’limi vazirligi. “Kelajak o‘qituvchisi” konsepsiyasi. Toshkent, 2021. 2. Dewey J. Art as Experience. New York: Minton, Balch & Company, 1934. 3. Eisner E. The Arts and the Creation of Mind. Yale University Press, 2002. 4. UNESCO. Road Map for Arts Education. Lisbon, 2006. 5. Hamidov M., To‘xtasinov A. Tasviriy san’at o‘qitish metodikasi. Toshkent: O‘qituvchi, 2019. 6. European Network of Art Teachers. Innovative Approaches to Art Education. Berlin, 2020. INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE ON “MODERN APPROACHES AND TRENDS IN TEACHING FINE ARTS, DRAFTSMANSHIP AND MUSIC IN HIGHER PEDAGOGICAL EDUCATION” OCTOBER 22-23, 2025 244 7. Vygotsky L.S. Imagination and Creativity in Childhood. Cambridge, MA: MIT Press, 2004. 8. Abdurahmonova D. O‘zbek maktablarida tasviriy san’at o‘qitishning zamonaviy metodlari. Toshkent, 2020. 9. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022–2026 yillarga mo‘ljallangan Taraqqiyot strategiyasi. Toshkent, 2022. 10. Sharipova M. Illustrativ rasm va bolalar ijodiy tafakkuri. Samarqand, 2021. 11. Sarvar Tursunmurotovich Sobirov. Developing Students’ Imagination Through Illustration and Illustrations in Fine Arts Classes. International Journal of Social Science Research and Review. http://ijssrr.com [email protected] Volume 5, Issue 6 June, 2022.