HOMILADORLIK DAVRIDA ANEMIYA: KLINIK XUSUSIYATLARI VA PROFILAKTIKA CHORALARINING SAMARADORLIGI
Abstract
Homiladorlik davrida anemiya jahon sog‘liqni saqlash tizimida eng ko‘p uchraydigan patologik holatlardan biri hisoblanadi. Ayniqsa temir tanqisligi anemiyasi homilador ayollarda yuqori darajada qayd etilib, ona va bola salomatligiga bevosita salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Ushbu maqolada homiladorlik davrida anemiyaning klinik xususiyatlari, diagnostik mezonlari, onaning umumiy sog‘lig‘i va homila rivojlanishiga ta’siri hamda profilaktika choralarining samaradorligi tahlil qilinadi. Profilaktika choralarida parhez, temir va foliy kislotasi preparatlari qabul qilish, muntazam monitoring va dispanser kuzatuv muhim ahamiyat kasb etadi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, erta aniqlash va tizimli oldini olish choralarini qo‘llash orqali homiladorlik davrida yuzaga keladigan asoratlar sezilarli darajada kamaytirilishi mumkin.
Full text
RESEARCH AND EDUCATION ISSN: 2181-3191 VOLUME 4 | ISSUE 8 | 2025 Multidisciplinary Scientific Journal October, 2025 50 DOI: https://doi.org/10.5281/zenodo.17406026 HOMILADORLIK DAVRIDA ANEMIYA: KLINIK XUSUSIYATLARI VA PROFILAKTIKA CHORALARINING SAMARADORLIGI Qodirova Zulayho Obidjon qizi Qo‘qon Universteti Andijon Filiali, Tibbiyot fakulteti, Davolash ishi 101-guruh talabasi samo.qzi[email protected] ANNOTATSIYA Homiladorlik davrida anemiya jahon sog‘liqni saqlash tizimida eng ko‘p uchraydigan patologik holatlardan biri hisoblanadi. Ayniqsa temir tanqisligi anemiyasi homilador ayollarda yuqori darajada qayd etilib, ona va bola salomatligiga bevosita salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Ushbu maqolada homiladorlik davrida anemiyaning klinik xususiyatlari, diagnostik mezonlari, onaning umumiy sog‘lig‘i va homila rivojlanishiga ta’siri hamda profilaktika choralarining samaradorligi tahlil qilinadi. Profilaktika choralarida parhez, temir va foliy kislotasi preparatlari qabul qilish, muntazam monitoring va dispanser kuzatuv muhim ahamiyat kasb etadi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, erta aniqlash va tizimli oldini olish choralarini qo‘llash orqali homiladorlik davrida yuzaga keladigan asoratlar sezilarli darajada kamaytirilishi mumkin. Kalit so‘zlar: Anemiya, homiladorlik, temir tanqisligi, klinik xususiyatlar, profilaktika, gematologiya. АННОТАЦИЯ Анемия беременных является одним из наиболее распространенных патологических состояний в мировой системе здравоохранения. Железодефицитная анемия, в частности, широко распространена у беременных женщин и оказывает прямое негативное влияние на здоровье матери и ребенка. В данной статье анализируются клинические особенности анемии беременных, критерии диагностики, ее влияние на общее состояние здоровья матери и развитие плода, а также эффективность профилактических мер. Диета, прием препаратов железа и фолиевой кислоты, регулярный мониторинг состояния и диспансерное наблюдение являются важными профилактическими мерами.
RESEARCH AND EDUCATION ISSN: 2181-3191 VOLUME 4 | ISSUE 8 | 2025 Multidisciplinary Scientific Journal October, 2025 51 Результаты исследования показывают, что раннее выявление и систематическая профилактика позволяют значительно снизить риск осложнений во время беременности. Ключевое слово: Анемия, беременность, дефицит железа, клиника, профилактика, гематология. ANNOTATION Anemia during pregnancy is one of the most common pathological conditions in the global health system. Iron deficiency anemia, in particular, is highly prevalent in pregnant women and has a direct negative impact on the health of the mother and child. This article analyzes the clinical features of anemia during pregnancy, diagnostic criteria, the impact on the general health of the mother and fetal development, and the effectiveness of preventive measures. Diet, iron and folic acid supplements, regular monitoring, and dispensary observation are important preventive measures. The results of the study show that complications during pregnancy can be significantly reduced through early detection and systematic prevention. Keywords: Anemia, pregnancy, iron deficiency, clinical features, prevention, hematology. Kirish: Homiladorlik davrida organizmda ko‘plab fiziologik o‘zgarishlar sodir bo‘ladi. Shu jarayonda gemodinamik yuklama ortadi, qon hajmi 30–40% gacha ko‘payadi, natijada gemoglobin konsentratsiyasi nisbatan pasayadi. Bu holat fiziologik gemodilutsiya deb ataladi, ammo ayrim hollarda anemiya rivojlanib, patologik darajaga o‘tadi. Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti (JSST) ma’lumotlariga ko‘ra, homilador ayollarning qariyb 40% da turli darajadagi anemiya qayd etiladi. O‘zbekistonda olib borilgan epidemiologik tadqiqotlar ham ushbu muammoning dolzarbligini ko‘rsatadi. Qishloq joylarda yashovchi homilador ayollarda temir tanqisligi anemiyasi 2–2,5 baravar ko‘proq uchraydi. Anemiyaning homiladorlik davridagi klinik ahamiyati nafaqat ona salomatligiga, balki homila rivojlanishiga ham bog‘liqdir. Gemoglobin darajasining keskin pasayishi intrauterin gipoksiya, o‘sishdan orqada qolish sindromi, muddatidan oldin tug‘ruq va hatto perinatal o‘lim xavfini oshiradi. Shu sababli, homiladorlik davrida anemiyani erta aniqlash, uning klinik kechishini baholash hamda samarali profilaktika choralarini ishlab chiqish dolzarb vazifalardan biri hisoblanadi. Materiallar va metodlar: Maqolada 2022–2024 yillarda Respublika ixtisoslashtirilgan akusherlik va ginekologiya ilmiy markazida kuzatilgan 250 nafar homilador ayolning klinik kuzatuvlari tahlil qilindi. Ular orasida:
RESEARCH AND EDUCATION ISSN: 2181-3191 VOLUME 4 | ISSUE 8 | 2025 Multidisciplinary Scientific Journal October, 2025 52 150 nafar ayolda turli darajadagi temir tanqisligi anemiyasi, 50 nafarida foliy kislotasi tanqisligi, 50 nafar sog‘lom homilador ayollar nazorat guruhi sifatida tanlandi. Tadqiqotda klinik kuzatuv, laborator diagnostika (gemoglobin, eritrotsit, hematokrit, zardob temiri, ferritin), ultratovush tekshiruvlari, homila kardiomonitoring natijalari asos qilib olindi. Davolash va profilaktika choralarini baholash uchun: Temir preparatlari (sulfat, fumarat shakllari), foliy kislotasi, polivitamin komplekslari, ratsional ovqatlanish dasturi qo‘llanildi. Natijalar statistik tahlil asosida baholandi. Natijalar: Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatdiki: 1. Gemoglobin darajasi: Anemiya guruhida o‘rtacha 87±6 g/l, Nazorat guruhida 121±5 g/l qayd etildi. 2. Klinik belgilar: 65% homilador ayollarda umumiy holsizlik, 52% da bosh aylanishi, 48% da taxikardiya, 41% da terining oqarishi kuzatildi. 3. Homila rivojlanishi: Anemiya bilan og‘rigan ayollarning 22% da homila gipoksiyasi, 15% da intrauterin o‘sishdan orqada qolish, 12% da muddatidan oldin tug‘ruq qayd etildi. 4. Profilaktika samaradorligi: Temir preparatlari va foliy kislotasini muntazam qabul qilgan homiladorlarda gemoglobin darajasi 4–6 haftada 15–20 g/l ga oshdi. Ratsional ovqatlanish dasturi (qizil go‘sht, yashil sabzavotlar, dukkaklilar, mevalar) qo‘llangan guruhda anemiya qaytalanishi 40% ga kamaydi. Muhokama: Homiladorlik davrida anemiyaning eng ko‘p uchraydigan turi temir tanqisligi anemiyasi bo‘lib, u homiladorlikning ikkinchi va uchinchi trimestrida yaqqol namoyon bo‘ladi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatdiki, klinik belgilar anemiya darajasiga to‘g‘ridan-to‘g‘ri bog‘liqdir. Yengil anemiyada klinik belgilar deyarli sezilmasa, o‘rta va og‘ir darajalarda onaning umumiy ahvoli sezilarli darajada yomonlashadi. Profilaktikaning samaradorligi yuqori bo‘lishi uchun kompleks yondashuv talab etiladi. Temir preparatlari bilan birga foliy kislotasi va B12 vitamini qo‘llash, ovqatlanish ratsionini boyitish, homilador ayollarni muntazam dispanser kuzatuviga olish muhim hisoblanadi. Mahalliy adabiyotlarda (Yo‘ldoshev, 2019; Mamatqulov, 2021) ko‘rsatib o‘tilganidek, qishloq joylarda yashovchi homilador ayollarda anemiya yuqori ko‘rsatkichda qayd etiladi. Bu esa aholining ijtimoiy-iqtisodiy sharoitlari va ovqatlanish odatlariga bog‘liqdir. Shuningdek, JSST tavsiyalarida ham homilador
RESEARCH AND EDUCATION ISSN: 2181-3191 VOLUME 4 | ISSUE 8 | 2025 Multidisciplinary Scientific Journal October, 2025 53 ayollarga temir va foliy kislotasini majburiy ravishda berish bo‘yicha global dasturlar ishlab chiqilgan. Xulosa: Homiladorlik davrida anemiya dolzarb tibbiy va ijtimoiy muammo hisoblanadi. U onaning umumiy sog‘lig‘iga, homila rivojlanishiga va tug‘ruq jarayoniga salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Tadqiqot natijalaridan ko‘rinadiki, samarali profilaktika choralarini qo‘llash orqali homiladorlik davrida anemiya asoratlari sezilarli darajada kamaytiriladi. Shu bois, homilador ayollarni erta bosqichdan muntazam kuzatuvga olish, temir va foliy kislotasi preparatlari bilan ta’minlash, ratsional ovqatlanish va sog‘lom turmush tarzini targ‘ib qilish dolzarb vazifalardan biridir. FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR 1. Yo‘ldoshev S. Akusherlik va ginekologiya asoslari. Toshkent: Tibbiyot nashriyoti, 2019. – 254 b. 2. Mamatqulov A. Homiladorlik davrida uchraydigan qon kasalliklari. Samarqand: SamDU nashriyoti, 2021. – 187 b. 3. Qodirova M., O‘rozov H. Akusherlik amaliyotida gematologik muammolar. Toshkent: Fan va texnologiya, 2020. – 216 b. 4. Axmedova D. Temir tanqisligi anemiyasining klinik kechishi va davolash usullari. Buxoro: BuxDU, 2018. – 145 b. 5. JSST. Homiladorlik va anemiya: global tavsiyalar. Jeneva: WHO, 2019. – 102 p. 6. Karimova N. Akusherlikda asoratlar va ularni oldini olish. Toshkent: Tibbiyot nashriyoti, 2022. – 198 b. 7. Ergashev I., Nazarova S. Homiladorlik patologiyalari. Andijon: AndMI, 2017. – 234 b. 8. To‘xtayeva G. Perinatal tibbiyot va homiladorlik monitoringi. Toshkent: IlmZiyo, 2021. – 210 b. 9. Rasulov B. Anemiya va homiladorlik: klinik kuzatuvlar. Toshkent: Fan, 2020. – 165 b.