MACROECONOMIC INDICATORS IN THE SOCIO-ECONOMIC DEVELOPMENT OF THE COUNTRY

INTERNATIONAL CONFERENCE ON INTERDISCIPLINARY SCIENCE Volume 02, Issue 10, 2025 217 INTERNATIONAL CONFERENCE ON INTERDISCIPLINARY SCIENCE universalconference.us MAMLAKAT IJTIMOIY-IQTISODIY TARAQQIYOTIDA MAKROIQTISODIY KO`RSATKICHLAR Urunbayeva Yulduz Pirnazarovna Email: yulduzpirnaza[email protected] Samarqand iqtisodiyot va servis instituti dotsenti Shukurova Xurshida Abdunazar qizi Samarqand iqtisodiyot va servis instituti 2-kurs talabasi Yusupova Mashhura Odil qizi Samarqand iqtisodiyot va servis instituti 2-kurs talabasi Annotatsiya: Ushbu maqolada O‘zbekiston Respublikasining so‘nggi yillardagi makroiqtisodiy ko‘rsatkichlari, ularning dinamikasi tahlil qilingan. Tahlil davomida yalpi ichki mahsulot (YaIM) o‘sish sur’atlari, inflyatsiya darajasi, investitsiyalar hajmi, tashqi savdo balansi, bandlik va byudjet siyosati ko‘rsatkichlarining o‘zgarish tendensiyalari o‘rganilgan. Maqolada O‘zbekistonda makroiqtisodiy barqarorlikni ta’minlashda olib borilayotgan islohotlarning samaradorligi hamda istiqboldagi rivojlanish yo‘nalishlari yoritilgan. Kalit so‘zlar: makroiqtisodiy ko‘rsatkichlar, yalpi ichki mahsulot, inflyatsiya, investitsiya, bandlik, tashqi savdo balansi, barqarorlik. MACROECONOMIC INDICATORS IN THE SOCIO-ECONOMIC DEVELOPMENT OF THE COUNTRY Urunbayeva Yulduz Pirnazarovna Associate Professor of the Samarkand Institute of Economics and Service Email: [email protected] Shukurova Khurshida Abdunazar qizi 2nd year student of Samarkand Institute of Economics and Service Yusupova Mashhura Odil qizi 2nd year student of Samarkand Institute of Economics and Service Annotation: Analysis of macroeconomic indicators of the Republic of Uzbekistan in recent years, management dynamics. The analysis studies the trends in the growth rates of gross domestic product (GDP), the volume of investments, the organization's trade balance, employment and budget policy indicators. The article covers the comprehensive prospects of production in ensuring the macroeconomic situation. Keywords: macroeconomic indicators, gross product, inflation, investment, employment, organization's trade balance, protectionism. O‘zbekiston mustaqillikka erishganidan so‘ng bosqichma-bosqich iqtisodiy islohotlarni amalga oshirib, bozor mexanizmlari asosida faoliyat yurituvchi milliy iqtisodiyot shakllantirdi. So‘nggi yillarda davlat boshqaruvi tizimi, soliq va moliya tizimlari, investitsiya siyosati tubdan isloh qilindi. Buning natijasida makroiqtisodiy barqarorlikni ta’minlash imkoniyatlari kengaydi. Makroiqtisodiy INTERNATIONAL CONFERENCE ON INTERDISCIPLINARY SCIENCE Volume 02, Issue 10, 2025 218 INTERNATIONAL CONFERENCE ON INTERDISCIPLINARY SCIENCE universalconference.us ko‘rsatkichlar mamlakat iqtisodiy holatini ifodalovchi asosiy omillar bo‘lib, ular ishlab chiqarish, narxlar barqarorligi, bandlik va aholi farovonligini aniqlashda muhim ahamiyat kasb etadi. Yalpi ichki mahsulot (YaIM) mamlakat iqtisodiyotining asosiy integrallashgan ko‘rsatkichi bo‘lib, ishlab chiqarilgan barcha yakuniy tovar va xizmatlar qiymatini o‘zida ifodalaydi. 2020–2024-yillar davomida O‘zbekistonda YaIM o‘sishining barqaror tendensiyasi kuzatilmoqda. 2020-yilda pandemiya ta’sirida o‘sish 1,6 foizni tashkil qilgan bo‘lsa, 2021-yilda bu ko‘rsatkich 7,4 foizga oshdi. 2023-yilda iqtisodiyot 6 foizga, 2024-yilda esa 6,5 foizga o‘sdi. YaIM tarkibida xizmatlar sohasi ulushi 47,4 foizga yetgan, bu raqamli iqtisodiyot va xizmat ko‘rsatish tarmoqlarining jadal rivojlanayotganidan dalolat beradi. Inflyatsiya iqtisodiyotdagi narxlar darajasining o‘sishini ifodalovchi muhim ko‘rsatkichdir. Markaziy bankning maqsadli inflyatsiya siyosati tufayli 2020-yildagi 11,1 foizlik darajadan 2023-yilda 8,8 foizgacha pasaygan. 2024-yilda esa energiya tariflari oshishi tufayli inflyatsiya 9,8 foiz atrofida bo‘ldi. Markaziy bank 2027-yilgacha inflyatsiyani 5 foiz darajasiga tushirishni maqsad qilgan. Investitsiyalar makroiqtisodiy barqarorlikni ta’minlashda muhim rol o‘ynaydi. 2024-yilda jami investitsiyalar hajmi YaIMning 37,5 foizini tashkil etdi, bu 38 milliard AQSh dollariga teng. To‘g‘ridan-to‘g‘ri xorijiy investitsiyalar ulushi oshib, energetika, transport, kimyo va qurilish sohalariga yo‘naltirildi. ‘Yangi O‘zbekiston’ investitsiya dasturi doirasida infratuzilma loyihalari amalga oshirilmoqda va 2026-yilgacha 25 mingdan ortiq yangi ish o‘rinlari yaratilishi rejalashtirilgan. 2023-yilda tashqi savdo aylanmasi 62,6 milliard AQSh dollarini tashkil etdi, shundan 23,8 milliard eksport, 38,8 milliard import. Asosiy eksport mahsulotlari: oltin, tabiiy gaz, rangli metallar, to‘qimachilik va qishloq xo‘jaligi mahsulotlari. O‘zbekistonning asosiy savdo hamkorlari — Xitoy, Rossiya, Qozog‘iston, Turkiya va Janubiy Koreya. Eksportni diversifikatsiya qilish va logistika tizimini modernizatsiya qilish ustuvor yo‘nalish sifatida belgilangan. 2024-yilda mehnat resurslari 20,2 million kishini tashkil etib, ularning 13,6 millioni iqtisodiy faol aholiga to‘g‘ri keladi. Ishsizlik darajasi 8 foiz atrofida. Davlat tomonidan kasbga o‘qitish, bandlikni oshirish va kichik biznesni rivojlantirish dasturlari amalga oshirilmoqda. So‘nggi yillarda iqtisodiy o‘sishning asosiy drayverlari sifatida xususiy sektor, ichki talab va eksport hajmi oshmoqda. Fiskal barqarorlikni ta’minlash, byudjet defitsitini kamaytirish, pul-kredit siyosatini qat’iylashtirish iqtisodiy barqarorlikni mustahkamlaydi. 2025–2027-yillarda iqtisodiy o‘sishning o‘rtacha 6 foiz darajasida saqlanishi prognoz qilinmoqda. Raqamli iqtisodiyot, innovatsiyalar va eksport salohiyatini kengaytirish iqtisodiyot barqarorligining asosiy omillari sifatida e’tirof etilmoqda. O‘zbekiston iqtisodiyoti barqaror o‘sish sur’atlarini namoyon etmoqda. Yalpi ichki mahsulot (YaIM) hajmining muntazam ortib borishi, inflyatsiya darajasining izchil pasayishi, investitsiyalar hajmining ko‘payishi hamda tashqi savdo aylanmasining kengayishi olib borilayotgan iqtisodiy islohotlarning samaradorligini yaqqol tasdiqlamoqda. Bu jarayon mamlakatda raqobatbardosh bozor iqtisodiyoti institutlarini shakllantirish, biznes muhitini yaxshilash va xususiy sektor faolligini oshirishga qaratilgan chora-tadbirlar bilan uzviy bog‘liqdir. Kelgusida iqtisodiy o‘sishning barqarorligini ta’minlash maqsadida eksport salohiyatini oshirish, inson kapitalini rivojlantirish hamda raqamli iqtisodiyotga o‘tish jarayonlarini jadallashtirish ustuvor yo‘nalishlardan biri sifatida belgilangan. Ayniqsa, innovatsion texnologiyalarni joriy etish, ta’lim INTERNATIONAL CONFERENCE ON INTERDISCIPLINARY SCIENCE Volume 02, Issue 10, 2025 219 INTERNATIONAL CONFERENCE ON INTERDISCIPLINARY SCIENCE universalconference.us sifatini oshirish va raqamli infratuzilmani kengaytirish O‘zbekistonning makroiqtisodiy barqarorligini yanada mustahkamlashga xizmat qiladi. Foydalanilgan adabiyotlar 1. O‘zbekiston Respublikasi Davlat statistika qo‘mitasi ma’lumotlari (https://www.gazeta.uz/oz/2024/01/22/trade/ 2020–2024). 2. O‘zbekiston Respublikasi Markaziy bankining yillik hisobotlari (https://cbu.uz/uz/publications/annual-report/ 2023–2025). 3. IMF: Uzbekistan Article IV Consultation Report, 2025. 4. “Yangi O‘zbekiston – 2030” strategiyasi. 5. Karimov A. Milliy iqtisodiyot va barqaror rivojlanish. – T.: Iqtisodiyot, 2022. 6. Yo‘ldoshev N., Nabokov V.I. Makroiqtisodiyot asoslari. – T.: TDIU, 2021. 7. Yahyoyevna, O. F. (2024, February). RESPUBLIKAMIZDA AHOLI BANDLIGI MENEJMENTI MASALALARINI ISTIQBOLLARI. In International conference on multidisciplinary science (Vol. 2, No. 2, pp. 25-31). 8. Обидова, Ф. Я. (2023). Управление системой качества на предприятиях. Экономика и социум, (11 (114)-1), 929-932. 9. Yahyoyevna, O. F. (2024, October). SUSTAINABILITY AND MANAGEMENT: HOW COMPANIES CAN INTEGRATE SUSTAINABILITY INTO THEIR STRATEGY. In INTERNATIONAL CONFERENCE ON INTERDISCIPLINARY SCIENCE (Vol. 1, No. 10, pp. 194199). 10. Obidova, F. Y. (2024). JAMIYATDA IJTIMOIY VA IQTISODIY BARQARORLIKNI TA’MINLASHDA OLIYGOH BITIRUVCHILARINING TUTGAN O’RNI. JOURNAL OF EDUCATION, ETHICS AND VALUE, 3(4), 141-146. 11 Obidova Feruza Yahyoyevna, & Auzan Alexander Alexandrovich. (2024). RESPUBLIKAMIZDA IJTIMOIY VA IQTISODIY RIVOJLANISHNI TA’MINLASHDA OLIYGOH BITIRUVCHILARINING TUTGAN O’RNI. JOURNAL OF EDUCATION, ETHICS AND VALUE, 3(6), 47–51. 12. Yahyoyevna, O. F., & Tatulovna, Z. M. (2024). MECHANISM OF ORGANIZING FINANCIAL MANAGEMENT IN ENTERPRISES. Miasto Przyszłości, 47, 866-872.