YANGI O'ZBEKISTONDA TA'LIM SOHASIDAGI ISLOHOTLAR: NATIJALAR VA ISTIQBOLLAR

PEDAGOGIK TADQIQOTLAR JURNALI № 1,Oktabr, 2025 ISSN: 3060-4923, Impact Factor – 7,212 worldly knowledge Index: google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire. https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG https://www.researchgate.net/search/publication?q=worldly%20knowledge https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3060-4923 77 YANGI O‘ZBEKISTONDA TA’LIM SOHASIDAGI ISLOHOTLAR: NATIJALAR VA ISTIQBOLLAR Pardaboyeva Kamola Ergashaliyevna TATU Nurafshon filiali bo‘lim boshlig‘i, Oriental universiteti tarix yo‘nalishi magistranti Tel: +998 93 740 04 86 e-mail: [email protected] Ilmiy rahbar: Axmedov Sanjar Bektemirovich Oriental universiteti dotsent v.b., t.f.f.d. (PhD) Tel.: +998 90 955 18 19 e-mail: [email protected] Annotatsiya: Ushbu maqolada Yangi O‘zbekistonda 2017–2024 yillar davomida ta’lim tizimida amalga oshirilgan islohotlar tahlil qilinadi. Xususan, maktabgacha, umumiy o‘rta, kasbhunar va oliy ta’lim tizimidagi tub o‘zgarishlar, qonunchilikdagi yangiliklar, ta’lim sifatini baholash, raqamlashtirish va xalqaro integratsiya jarayonlari keng yoritiladi. Shuningdek, islohotlarning ijobiy natijalari, mavjud muammolari va istiqboldagi yo‘nalishlar ham ilmiy jihatdan tahlil etilgan. Maqola ta’lim siyosati, innovatsion yondashuvlar va inson kapitali rivoji bilan bog‘liq dolzarb masalalarni yoritishga qaratilgan. Kalit so‘zlar: Yangi O‘zbekiston, ta’lim islohotlari, maktabgacha ta’lim, umumiy o‘rta ta’lim, oliy ta’lim, kasb-hunar ta’limi, raqamlashtirish, ta’lim siyosati, inson kapitali, xalqaro baholash tizimi, strategik rivojlanish. 2017-yildan boshlab O‘zbekiston Respublikasida amalga oshirilayotgan keng qamrovli islohotlar jarayonida ta’lim sohasi ustuvor yo‘nalishlardan biri sifatida belgilandi. Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev rahbarligida ta’lim sohasini chuqur va tubdan isloh qilish orqali inson kapitalini rivojlantirish, raqobatbardosh mutaxassislarni tayyorlash va zamonaviy bilimlarga ega yosh avlodni tarbiyalash borasida muhim qadamlar qo‘yildi. “Yangi O‘zbekiston – yangi ta’lim” tamoyiliga asoslangan holda ta’lim tizimida qonunchilik, infratuzilma, pedagogik yondashuvlar, xalqaro integratsiya va raqamlashtirish sohalarida tub o‘zgarishlar yuz berdi. Ushbu maqolada 2017–2024 yillar davomida Yangi O‘zbekistonda ta’lim sohasida amalga oshirilgan asosiy islohotlar, ularning natijalari va istiqbolli yo‘nalishlar ilmiy tahlil qilinadi. Qonunchilik va institutsional bazaning yangilanishi. Islohotlar, avvalo, normativhuquqiy baza mustahkamlanishidan boshlandi. 2020-yil 23-sentyabrda qabul qilingan yangi tahrirdagi “Ta’lim to‘g‘risida”gi Qonun ta’lim tizimini zamonaviy xalqaro mezonlarga mos holda boshqarish, shaffoflikni ta’minlash va sifatni oshirishda muhim huquqiy asos bo‘ldi. Shu bilan birga, 2018–2024 yillarda Prezident farmonlari, hukumat qarorlari va vazirlik yo‘riqnomalari asosida maktabgacha, umumiy o‘rta, oliy, kasb-hunar va nodavlat ta’lim muassasalarining maqomi, boshqaruv shakli, moliyaviy mustaqilligi va faoliyat mezonlari yangidan belgilandi. 2022-yilda Ta’lim sifatini baholash Milliy markazi tashkil etilib, tizimda natijaviylik va monitoring jarayonlari yo‘lga qo‘yildi. Bu ta’lim sifatini xalqaro mezonlar asosida baholash va takomillashtirishga xizmat qilmoqda. PEDAGOGIK TADQIQOTLAR JURNALI № 1,Oktabr, 2025 ISSN: 3060-4923, Impact Factor – 7,212 worldly knowledge Index: google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire. https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG https://www.researchgate.net/search/publication?q=worldly%20knowledge https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3060-4923 78 Maktabgacha ta’lim tizimidagi islohotlar. 2017-yilgacha maktabgacha ta’lim muassasalari soni yetarli bo‘lmagan, qamrov darajasi past edi. Islohotlar natijasida davlat va xususiy sheriklik asosida yangi bog‘chalar ochildi. 2021-yildan boshlab 6 yoshli bolalar uchun majburiy maktabgacha ta’lim joriy etildi. Shu yillar davomida maktabgacha ta’lim qamrovi 27 foizdan 70 foizga yetdi. Darslik va o‘quv-uslubiy materiallar yangilandi, pedagoglarning malaka oshirish tizimi joriy qilindi. Xalqaro tashkilotlar – UNICEF, UNESCO bilan hamkorlikda erta rivojlanish dasturlari ishlab chiqildi. Umumiy o‘rta ta’lim tizimining tub islohoti. 2017-yildan boshlab 11 yillik umumiy o‘rta ta’lim tizimi qayta tiklandi. Maktablarda o‘quv rejalari, darsliklar va baholash tizimi bosqichma-bosqich yangilandi. 2022-yildan boshlab Milliy baholash tizimi orqali ta’lim sifatini baholash yo‘lga qo‘yildi. O‘qituvchilarning oylik maoshlari 2-3 barobarga oshdi, pedagogik malaka darajasiga ko‘ra rag‘batlantirish tizimi kiritildi. PISA (2022) va TIMSS xalqaro baholash dasturlarida O‘zbekiston ilk bor qatnashdi. Bu ishtirok xalqaro ta’lim sifat mezonlariga moslashish jarayonini boshlab berdi. Bundan tashqari, 2020-yildan boshlab ayrim maktablarda STEAM (Science, Technology, Engineering, Arts, Mathematics) ta’lim yondashuvi bosqichma-bosqich joriy qilindi. Bu orqali tanqidiy fikrlash, muammoli vazifalarni hal qilish, texnologik savodxonlik kabi ko‘nikmalar rivojlantirildi. Kasb-hunar va texnik ta’limning rivoji. 2019-yildan boshlab “Yoshlar – kelajagimiz” davlat dasturi doirasida yangi tipdagi kasb-hunar maktablari ochildi. Ishlab chiqaruvchi korxonalar bilan hamkorlikda dual ta’lim tizimi joriy qilinib, nazariy va amaliy mashg‘ulotlar uyg‘unlashtirildi. 2021-yilda kasb-hunar maktablari, texnikum va kollejlarning soni 900 dan oshdi. Kasblar ro‘yxati mehnat bozori talablariga muvofiq yangilandi. Oliy ta’lim tizimidagi modernizatsiya. 2016-yilgacha faqat 60 ta oliy ta’lim muassasasi mavjud bo‘lsa, 2024-yilda ularning soni 200 dan oshdi. Bu yillar davomida Chet el oliygohlarining filiallari (Westminster, INHA, Turin, Webster, Amity va boshqalar) tashkil qilindi. Oliy o‘quv yurtlarining qabul kvotalari kengaytirildi, to‘lov-kontrakt tizimi va ikkinchi mutaxassislik asosida o‘qish imkoniyatlari yaratildi. 2022-yildan boshlab Oliy ta’lim muassasalariga akademik va moliyaviy mustaqillik berila boshlandi. Shuningdek, o‘qituvchilarning ilmiy darajasi va ilmiy maqola chop ettirish faoliyati rag‘batlantirildi. Raqamlashtirish va innovatsiyalar. Pandemiya davrida zarurat tug‘ilganidan so‘ng, masofaviy ta’lim va onlayn platformalar jadal rivojlandi. “UzEdu, edu.uz, ZiyoNET” kabi platformalar orqali onlayn darslar tashkil etildi. Maktablarda elektron jurnal, elektron baholash tizimi, elektron darsliklar joriy qilindi. 2023-yildan boshlab ayrim maktablarda sun’iy intellekt asosidagi o‘quv monitoringi sinov tariqasida tatbiq etilmoqda. Xulosa. 2017–2024 yillar davomida Yangi O‘zbekiston taraqqiyotida ta’lim sohasi ustuvor yo‘nalish sifatida alohida e’tiborga loyiq bo‘ldi. Qisqa davr ichida ta’lim tizimining barcha bo‘g‘inlarida tub islohotlar amalga oshirildi: maktabgacha ta’limdan boshlab oliy va kasb-hunar ta’limigacha bo‘lgan tizim yangicha mazmunga ega bo‘ldi. Qonunchilik asoslari takomillashtirildi, xalqaro tajribalarga tayanilgan yangi yondashuvlar, raqamli texnologiyalar joriy etildi, ta’lim muassasalari soni va sifat ko‘rsatkichlari sezilarli darajada oshdi. Ta’limda tenglik, inklyuzivlik, innovatsion yondashuvlar, xalqaro reytinglar va baholash tizimlari bilan uyg‘unlashish bo‘yicha qadamlar tashlandi. Shu bilan birga, ta’lim sifatini ta’minlash, o‘qituvchilar malakasini oshirish, hududlar o‘rtasidagi tafovutlarni kamaytirish kabi dolzarb muammolar hal etilishi lozim bo‘lgan masalalar qatorida qolmoqda. Kelgusida Yangi PEDAGOGIK TADQIQOTLAR JURNALI № 1,Oktabr, 2025 ISSN: 3060-4923, Impact Factor – 7,212 worldly knowledge Index: google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire. https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG https://www.researchgate.net/search/publication?q=worldly%20knowledge https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3060-4923 79 O‘zbekistonning taraqqiy etgan, raqobatbardosh va bilimli jamiyatga aylanishi uchun ta’lim sohasidagi islohotlarni chuqurlashtirish, ilm-fan va amaliyotni yaqinlashtirish, zamonaviy texnologiyalarni keng joriy qilish, shuningdek, inson kapitaliga sarmoya kiritish muhim strategik vazifa bo‘lib qoladi. Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati 1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti. (2019). O‘zbekiston Respublikasining “Ta’lim to‘g‘risida”gi Qonuni (O‘RQ–637-son). https://lex.uz/docs/4543182 2. Mirziyoyev, Sh. M. (2017). Erkin va farovon, demokratik O‘zbekiston davlatini birgalikda barpo etamiz. – Toshkent: O‘zbekiston, 2017. 3. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2018-yil 5-sentyabrdagi PQ–3907-son qarori – “Ta’lim sohasini rivojlantirish bo‘yicha kompleks chora-tadbirlar to‘g‘risida”. 4. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 28-yanvardagi PF–60-son Farmoni – “2022–2026 yillarga mo‘ljallangan Yangi O‘zbekiston taraqqiyot strategiyasi to‘g‘risida”. 5. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Statistika agentligi. (2023). Ta’lim statistik ma’lumotlari to‘plami. – Toshkent: Davstatqo‘m. https://stat.uz 6. O‘zbekiston Respublikasi Maktabgacha va maktab ta’limi vazirligi (2023). Ta’lim sohasida amalga oshirilgan islohotlar yakuni bo‘yicha hisobot.https://edu.uz 7. Qodirov, A., & Yo‘ldoshev, S. (2022). Yangi O‘zbekistonda ta’lim tizimidagi innovatsion islohotlar. – “Ilm-fan va taraqqiyot” ilmiy jurnali, 1(2), 44–50. 8. UNESCO. (2021). Education Policy Review: Uzbekistan.https://unesdoc.unesco.org 9. PISA (2022). Country profile: Uzbekistan – OECD Programme for International Student Assessment.https://www.oecd.org/pisa