MUHANDISLIK KOMPYUTER GRAFIKAIS FANINI O'QITISHDA ONLAYN PLATFORMALAR VA MULTIMEDIA RESURSLARDAN FOYDALANISHNING ILMIY METODIK ASOSLARI

INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE ON “MODERN APPROACHES AND TRENDS IN TEACHING FINE ARTS, DRAFTSMANSHIP AND MUSIC IN HIGHER PEDAGOGICAL EDUCATION” OCTOBER 22-23, 2025 554 MUHANDISLIK KOMPYUTER GRAFIKAIS FANINI O‘QITISHDA ONLAYN PLATFORMALAR VA MULTIMEDIA RESURSLARDAN FOYDALANISHNING ILMIY METODIK ASOSLARI 1Achilov Nurbek norboy o‘g‘li, 2Mamadaliyeva Muattarbonu Mansurbek qizi 1Chirchiq davlat pedagogika universiteti San’atshunoslik fakulteti Muhandislik va Kompyuter grafikasi kafedrasi p.f.f.d; dotsent, 2Talaba; - Chirchiq davlat pedagogika universiteti magistranti. https://doi.org/10.5281/zenodo.17430209 Annatatsiya. Ushbu maqolada muhandislik kompyuter grafikasi fanini o‘qitishda onlayn platformalar va multimedia resurslardan foydalanishning ilmiy metodik asoslari haqida nazariya va amaliy ma’lumotlar keltirilgan. В аннотации. к данной статье приведены теоретические и практические сведения об научно-методических основах использования онлайн-платформ и мультимедийных ресурсов при обучении инженерной компьютерной графике. The annotation. of this article presents theoretical and practical information on the scientific and methodological foundations of using online platforms and multimedia resources in the teaching of engineering computer graphics. Kalit so‘zlar: garafika, multimedi, platformalar, metodika, verual reallik, modul, resurs. Ключевые слова: графика, мультимедиа, платформы, методика, виртуальная реальность, модуль, ресурс. Keywords: graphics, multimedia, platforms, methodology, virtual reality, module, resource. Axborot-kommunikatsiya texnologiyalarining jadal rivojlanishi ta’lim tizimini tubdan o‘zgartirib yubordi. Zamonaviy o‘quv jarayonida innovatsion yondashuvlar, raqamli resurslar, onlayn platformalar va multimediali vositalar pedagogik faoliyatning ajralmas qismi bo‘lib bormoqda. Muhandislik kompyuter grafikasini o‘qitish jarayonida ham ushbu texnologik yangiliklardan foydalanish nafaqat samaradorlikni oshiradi, balki ta’lim mazmunini chuqurlashtiradi va talabalarni kasbiy kompetensiyalarga tayyorlash imkonini beradi. Muhandislik grafikasining o‘quv jarayonidagi o‘rni juda muhim. U talabalarda fazoviy tafakkurni shakllantirish, geometrik ob’ektlarni to‘g‘ri tasvirlash, standartlarga asoslangan texnik hujjatlarni tuzish, loyihalash jarayonlarini modellashtirish va grafik dasturlardan foydalanish ko‘nikmalarini rivojlantirishga qaratilgan. An’anaviy dars metodlari ushbu maqsadlarni qisman amalga oshirishi mumkin, biroq ular zamonaviy ishlab chiqarish talablariga to‘liq javob bermaydi. Shu bois kompyuter grafikasi, 3D-modellashtirish va multimediali yondashuvlarni keng tatbiq etish zarurati tug‘iladi (1-rasm). INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE ON “MODERN APPROACHES AND TRENDS IN TEACHING FINE ARTS, DRAFTSMANSHIP AND MUSIC IN HIGHER PEDAGOGICAL EDUCATION” OCTOBER 22-23, 2025 555 1-rasm. Ilmiy nuqtai nazardan olganda, o‘quv jarayoniga onlayn platformalar va multimediali resurslarni kiritish ta’lim metodologiyasining bir qismi sifatida qaraladi. Chunki bunday yondashuv didaktikaning asosiy prinsiplari - ilmiylik, tizimlilik, izchillik, ko‘rgazmalilik va interaktivlikni yanada samarali amalga oshirish imkonini beradi. O‘qituvchi endilikda faqat bilim beruvchi emas, balki ta’lim jarayonini tashkil qiluvchi, yo‘naltiruvchi va boshqaruvchi shaxs sifatida faoliyat yuritadi. Talaba esa tayyor bilimni qabul qiluvchi emas, balki mustaqil izlanish olib boruvchi, grafik topshiriqlarni ijodiy bajaruvchi faol sub’ektga aylanadi. Onlayn ta’lim tizimlari, jumladan Moodle, Google Classroom, Edmodo, Microsoft Teams, Udemy va boshqa platformalar muhandislik grafikasini o‘qitishda keng imkoniyatlar yaratadi. Zamonaviy ta’lim jarayonida onlayn ta’lim platformalari pedagogik jarayonlarni samarali tashkil etishda muhim o‘rin egallaydi. Ushbu platformalar o‘qituvchi va talabalar o‘rtasidagi o‘zaro ta’sirni kuchaytirish, individual o‘quv ehtiyojlarini hisobga olish, hamda ta’lim sifatini oshirishga imkon beradi. Keling, mashhur ta’lim tizimlari – Moodle, Udemy, Google Classroom, Edmodo va Microsoft Teamsning pedagogik va ilmiy jihatlarini tahlil qilamiz. Moodle — ochiq kodli ta’lim tizimi bo‘lib, uning asosiy pedagogik afzalligi kurslarni moslashuvchan yaratish imkoniyatida yotadi. Platforma interaktiv testlar, topshiriqlar, forum va chat kabi vositalar orqali talabalarning faol ishtirokini ta’minlaydi hamda o‘qituvchi tomonidan monitoring va baholash jarayonlarini avtomatlashtiradi. Bu esa individual yondashuv va talabalarning bilim darajasini real vaqtda aniqlash imkonini beradi. Moodle ning ilmiy asoslangan pedagogik modeli konstruktivizm va faol o‘rganish printsiplariga asoslangan. Udemy tijoratga yo‘naltirilgan platforma sifatida keng qamrovli kurslarni taqdim etadi. Uning pedagogik yondashuvi amaliyotga yo‘naltirilgan o‘quv materiallari va video darslarga asoslanadi, bu esa talabalarni mustaqil o‘rganishga undaydi. Sertifikatlash tizimi motivatsiyani oshiradi, shuningdek, o‘z kursini yaratish imkoniyati o‘qituvchilarga pedagogik innovatsiyalarni joriy etish uchun keng imkoniyatlar beradi. Ilmiy nuqtai nazardan, Udemy platformasi andragogik prinsiplarga asoslanadi, ya’ni kattalar ta’limi uchun moslashgan. Google Classroom – G-Suite xizmatlariga integratsiyalashgan bepul platforma bo‘lib, sodda interfeysi va real vaqtda hamkorlik imkoniyatlari bilan ajralib turadi. Uning pedagogik kuchi o‘quvchilar va o‘qituvchilar o‘rtasida tezkor aloqa va baholash tizimining mavjudligida, shuningdek, Google Docs, Sheets, Slides kabi vositalar orqali hamkorlikni rivojlantirishda namoyon bo‘ladi. Bu, ayniqsa, masofaviy ta’lim va guruh ishlari uchun muhim hisoblanadi. INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE ON “MODERN APPROACHES AND TRENDS IN TEACHING FINE ARTS, DRAFTSMANSHIP AND MUSIC IN HIGHER PEDAGOGICAL EDUCATION” OCTOBER 22-23, 2025 556 Platforma bilimlarni shakllantiruvchi baholash va interaktiv ta’lim usullarini qo‘llash imkonini beradi. Edmodo ijtimoiy tarmoqga o‘xshash ta’lim platformasi bo‘lib, pedagogik jihatdan o‘quvchilarni faol ishtirokchi sifatida jalb qilishga yordam beradi. Guruhlar va muhokama forumlari o‘quvchilar o‘rtasida hamkorlik va fikr almashinuvini rag‘batlantiradi, ota-onalarni ta’lim jarayoniga jalb qilish esa bolalar ta’limida oilaviy qo‘llab-quvvatlashning ahamiyatini oshiradi. Bu platforma kommunikativ va hamkorlikka asoslangan pedagogik yondashuvlarni qo‘llash uchun qulay vositadir. Microsoft Teams esa Office 365 ekotizimi doirasida keng qamrovli hamkorlik va ta’lim vositalarini taqdim etadi. Video konferensiyalar, fayl almashish, chat va baholash tizimi orqali o‘qituvchi va talaba o‘rtasidagi o‘zaro aloqani mustahkamlaydi. Bu platformaning pedagogik kuchi integratsiyalashgan ofis dasturlari bilan ishlashda, shuningdek, real vaqt rejimidagi darslarni qayd qilish imkoniyatida yotadi. Microsoft Teams ta’lim jarayonini tashkil etishda ko‘p yo‘nalishli yondashuvni qo‘llashga xizmat qiladi Ular yordamida masofadan turib topshiriq berish, grafik fayllarni yuklash, avtomatik baholashni amalga oshirish, o‘qituvchi bilan tezkor aloqada bo‘lish va individual o‘quv yo‘nalishlarini shakllantirish mumkin. Shu bilan birga, multimedia vositalari - elektron qo‘llanmalar, 3D-modellar, animatsiyalar, virtual laboratoriyalar talabalarning fazoviy tasavvurini rivojlantiradi va ularni real ishlab chiqarish muhitiga tayyorlaydi. Ilmiy-metodik yondashuv nuqtai nazaridan ushbu jarayonning asosiy maqsadi - ta’lim samaradorligini oshirish, nazariy bilimlarni amaliy ko‘nikmalar bilan uyg‘unlashtirish va zamonaviy mutaxassisni tayyorlashdir. Bunda ta’limning innovatsion vositalari faqat yordamchi emas, balki asosiy metodik komponent sifatida ko‘rilishi lozim. Chunki ular grafik tafakkurni rivojlantirish, ijodiy faoliyatni rag‘batlantirish va talabalarni global mehnat bozoriga tayyorlashda hal qiluvchi ahamiyat kasb etadi. Onlayn platformalarning ta’lim jarayoniga joriy etilishi ilmiy-metodik yondashuvni yanada samaraliroq amalga oshirish imkonini beradi. Masalan, Moodle tizimida har bir mavzu bo‘yicha elektron modul yaratish, unga nazariy materiallar, videoqo‘llanmalar, grafik topshiriqlar va avtomatlashtirilgan testlarni joylashtirish mumkin. Bu usul talabalarga mavzuni o‘zlashtirish jarayonini mustaqil nazorat qilish, o‘qituvchi uchun esa ta’lim jarayonini monitoring qilish imkonini beradi. Google Classroom esa o‘zining qulay interfeysi va integratsion imkoniyatlari bilan ajralib turadi. U orqali talabalar grafik fayllarni (DWG, DXF, PDF, PNG formatida) tezkor ravishda topshirishi, o‘qituvchi esa ularni onlayn tahrir qilib, izoh qoldirishi mumkin. Bu jarayon talabalar uchun individual yondashuvni kuchaytiradi, shuningdek, baholashda shaffoflikni ta’minlaydi. Ilmiy-metodik nuqtai nazardan qaralganda, onlayn platformalardan foydalanish ta’lim jarayonining quyidagi afzalliklarini yuzaga chiqaradi: • bilimlarni individual tarzda o‘zlashtirish imkoniyati; • ta’lim jarayonini uzluksiz davom ettirish, hatto masofadan turib ham samarali tashkil etish; • grafik topshiriqlarni elektron ko‘rinishda topshirish va tezkor tahlil qilish; • talabalarda mustaqil izlanish va ijodiy faoliyatni shakllantirish; • o‘qituvchida esa didaktik jarayonni samarali boshqarish imkoniyati. INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE ON “MODERN APPROACHES AND TRENDS IN TEACHING FINE ARTS, DRAFTSMANSHIP AND MUSIC IN HIGHER PEDAGOGICAL EDUCATION” OCTOBER 22-23, 2025 557 Shuningdek, onlayn platformalar yordamida ta’lim jarayonini tizimli ravishda elektron hujjatlashtirish, statistik tahlil qilish va metodik jihatdan takomillashtirish mumkin. Bu esa pedagogik faoliyatni ilmiy asoslashga xizmat qiladi. FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR 1. Muradov Sh.K., Ko‘kiyev B.B., (2020). Qiyshiq burchаkli yordаmchi proyeksiyalаsh bilаn bissektor tekisligidа yechilаdigаn pоzitsion mаsalаlаr yechimini topish. Toshkent davlat pedagogika universiteti ilmiy axborotlari, 2(23) 10-12. 2. Kukiev, B., O‘g‘li, A. N. N. & Shaydulloyevich, B. Q., (2019). Technology for creating images in autocad. European Journal of Research and Reflection in Educational Sciences, 7 (12), 49-54. 3. Xalimov Moxir, Achilov Nurbek, Bekqulov Qudrat, Xo‘jaqulov Elbek, Ko‘kiyev Boburmirzo., (2020). Chizmachilik va chizma geometriya fanlarida burchak topishning ba’zi usullari. Физика математика фанлари журнали, 4 (1), 47-52. 4. Achilov, N.N., (2020). O‘yinli texnologiyalardan foydalanib chizmachilik darslarida o‘quvchilar ijodiy qobiliyatlarini rivojlantirish va dars samaradorligini oshirish metodikasi. Academic Research in Educational Sciences, 1 (3), 49-60. 5. Chizmachilik va muhandislik grafikasi o‘quv qo‘llanma / N.N.Achilov. – Toshkent: BOOK TRADE 2022, 2022.-164 b. 6. Juraev A., Qodirov Sh. Chizma geometriya va injiniring grafikasi. – Toshkent: Fan, 2019. 7. Nazarov B. Injiniring grafikasi va kompyuter texnologiyalari. – Samarqand: SamDU nashriyoti, 2021. 8. Gamage, S. H. P. W., Ayres, J. R., & Behrend, M. B. (2022). Moodle platformasidan ta’lim jarayonida foydalanish bo‘yicha tizimli tahlil. International Journal of STEM Education.