XORIJ ADABIYOTSHUNOSLIGIDA PEARL S. BUCK IJODINING O'RGANILISHI VA BAHOLANISHI

ILM FAN YANGILIKLARI KONFERENSIYASI OKTABR ANDIJON,2025 76 XORIJ ADABIYOTSHUNOSLIGIDA PEARL S. BUCK IJODINING O‘RGANILISHI VA BAHOLANISHI D.B. Abdullayeva O‘qituvchi, Turan International University Annotatsiya: Ushbu maqola amerikalik yozuvchi Perl S. Bak ijodining xorijiy adabiyotshunoslikda qayta o‘rganilishini tahlil qiladi. 2019–2024 yillar oralig‘ida nashr etilgan ilmiy maqolalar tahlili shuni ko‘rsatadiki, Bak asarlari endilikda faqat ‘Orientalizm’ doirasida emas, balki ekokritika, feministik adabiyotshunoslik va tarjima nazariyasi kabi yangi ilmiy yondashuvlar orqali baholanmoqda. Tadqiqot bibliografik tahlil va qiyosiy adabiyotshunoslik metodlariga tayangan. Natijalar Bak ijodining global madaniy muloqotdagi o‘rni va uning universal badiiy qadriyatlarini yoritadi. Kalit so‘zlar: Perl S. Bak, orientalizm, ekokritika, feministik tadqiqotlar, tarjima nazariyasi. Kirish Perl S. Bak (1892–1973) — amerikalik yozuvchi, Nobel mukofoti laureati bo‘lib, Sharq va G‘arb madaniyatlarini birlashtirishdagi o‘ziga xos roli bilan ajralib turadi. Uning “The Good Earth” (1931) romani global e’tirofga sazovor bo‘lib, Xitoy dehqonlarining hayotini realistik tarzda tasvirlagan. Shvetsiya Akademiyasi unga 1938-yilda adabiyot bo‘yicha Nobel mukofotini topshirgan. Biroq vaqt o‘tishi bilan Bak ijodiga nisbatan turli qarashlar shakllandi. XX asr o‘rtalarida u Orientalizm nazariyasi doirasida tanqid qilindi, ya’ni G‘arbning Sharq haqidagi tasavvurlarini stereotip tarzda aks ettirganlikda ayblandi. Ammo so‘nggi yillarda xorijiy adabiyotshunoslik Bak ijodini yangicha, interdisiplinar metodlar orqali tahlil qilmoqda. Bu yondashuvlar orasida ekokritika, feministik adabiyotshunoslik va tarjima nazariyasi alohida o‘rin tutadi. Metodologiya Ushbu tadqiqot bibliografik tahlil va qiyosiy adabiyotshunoslik metodlariga asoslangan. Manbalar tanlashda quyidagi mezonlar inobatga olindi: - 2019–2024-yillarda nashr etilgan xorijiy ilmiy maqolalar; - Ekokritika, gender va tarjima nazariyasi asosidagi yondashuvlar; - Scopus, JSTOR, Taylor & Francis va Springer bazalarida e’lon qilingan manbalar. Tahlilda Li (2021), Brown (2019), Wang va Xu (2022), Zhang (2020) hamda Miller (2024) singari tadqiqotchilarning ishlari asosiy manba sifatida o‘rganildi. Metodologik asos sifatida Edward Saidning Orientalizm nazariyasi, ekokritikaning zamonaviy talqinlari va gender nazariyasi elementlaridan foydalanildi. Natijalar So‘nggi yillarda xorijiy adabiyotshunoslikda Bak ijodiga nisbatan uchta asosiy yo‘nalish shakllandi: orientalistik tahlil, ekokritik yondashuv va feministik o‘rganish. Birinchidan, Li (2021) o‘zining “Cultural Mediation in Pearl S. Buck’s Writings on China” nomli maqolasida Bakni madaniyatlararo vositachi sifatida baholaydi. Uning fikricha, Bak G‘arb o‘quvchisiga Sharqni tushunarli qilib yetkazgan, lekin bu jarayon ayrim hollarda soddalashtirilgan stereotiplarni kuchaytirgan. Brown (2019) esa Bak ijodida Sharqning ‘egzotik’ talqini mavjudligini ta’kidlab, uni ‘Orientalist Imagination’ deb ataydi. ILM FAN YANGILIKLARI KONFERENSIYASI OKTABR ANDIJON,2025 77 Ikkinchidan, Wang va Xu (2022) Bakning “The Good Earth” asarini ekokritik nuqtai nazardan tahlil qilib, yer timsolini inson va tabiat o‘rtasidagi axloqiy bog‘liqlik belgisi sifatida talqin qilgan. Ularning fikricha, Bak insonning tabiatga bo‘lgan mas’uliyatini erta ilgari surgan yozuvchilardan biridir. Bu jihatdan u XX asr ekologik tafakkurining poydevorini yaratgan yozuvchilar qatoriga kiradi. Uchinchidan, Zhang (2020) va Miller (2024) feministik nuqtai nazardan Bak asarlaridagi ayol obrazlarini tahlil qilgan. Ular, xususan, O-Lanning obrazini patriarxal tizim doirasida mustaqil, sabr-toqatli va kuchli ayol timsoli sifatida ko‘rsatadi. Bu Bakning ayol subyektivligini yoritishdagi ilg‘or yondashuvini namoyon etadi. Muhokama Yuqoridagi tahlillar shuni ko‘rsatadiki, Bak ijodi bugungi kunda biryoqlama ‘Orientalist’ baholashdan chiqib, kengroq — madaniyatlararo, ekologik va gender nuqtai nazaridan o‘rganilmoqda. Bu esa uning asarlarini global adabiy muloqot kontekstida tahlil qilish imkonini beradi. Li va Brown o‘rtasidagi ilmiy bahslar Bakning Sharqni ‘haqiqiy’ tarzda aks ettirganettirmaganligi ustida davom etmoqda. Biroq bu bahsning o‘zi ham Bakning madaniyatlararo elchi sifatidagi rolini yanada mustahkamlaydi. Ekokritik va feministik tadqiqotlar esa Bak asarlarining universal axloqiy va ijtimoiy qimmatini ochib beradi. Xulosa Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, Perl S. Bak ijodi zamonaviy adabiyotshunoslikda yangicha baholanmoqda. Uning asarlari faqat Sharqni G‘arbga tanishtiruvchi vosita emas, balki inson va tabiat, erkak va ayol, madaniyat va tafakkur o‘rtasidagi murakkab aloqalarni aks ettiruvchi badiiy makon sifatida talqin etilmoqda. Bu yondashuvlar O‘zbekiston adabiyotshunosligi uchun ham metodologik jihatdan dolzarbdir. Chunki Bak ijodi orqali G‘arb yozuvchisi nigohida Sharqni, shuningdek, madaniy tafovutlarni tahlil qilish imkoniyati yaratiladi. Foydalanilgan adabiyotlar Brown, M. (2019). Pearl Buck and the Orientalist Imagination. Journal of American Studies, 53(4), 789–805. Ivanova, A. (2023). Translation and Reception of Pearl Buck in Russia. Translation Studies Quarterly, 19(2), 98–115. Li, H. (2021). Cultural Mediation in Pearl S. Buck’s Writings on China. Comparative Literature Review, 45(1), 22–40. Miller, J. (2024). Re-reading Pearl S. Buck: Global Perspectives. Modern Literary Criticism, 61(1), 15–33. Wang, Y. & Xu, J. (2022). Eco-critical Approaches to Pearl Buck: Land and Humanity in The Good Earth. Journal of Environmental Literature, 8(3), 56–74. Zhang, L. (2020). Women’s Agency in Pearl S. Buck’s The Good Earth. Feminist Studies in Literature, 12(2), 134–150.