CHIZMACHILIK VA MUHANDISLIK GRAFIKASI FANLARIDA LOYIHALASHGA ASOSLANGAN INTERFAOL METODLARNI QO'LLASHNING AHAMIYATI

INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE ON “MODERN APPROACHES AND TRENDS IN TEACHING FINE ARTS, DRAFTSMANSHIP AND MUSIC IN HIGHER PEDAGOGICAL EDUCATION” OCTOBER 22-23, 2025 645 CHIZMACHILIK VA MUHANDISLIK GRAFIKASI FANLARIDA LOYIHALASHGA ASOSLANGAN INTERFAOL METODLARNI QO‘LLASHNING AHAMIYATI 1Ko‘kiyev Boburmirzo Baxodir o‘g‘li, 2Karimova Dilafruz Ravshanovna 1Chirchiq davlat pedagogika universiteti p.f.f.d., dotsenti, 2Chirchiq davlat pedagogika universiteti talabasi. https://doi.org/10.5281/zenodo.17436238 Annotatsiya. Mazkur maqolada muhandislik grafikasi fanlarini o‘qitishda loyiha asosida interfaol metodlardan foydalanish imkoniyatlari yoritilgan. Turli ta’lim metodologiyalari taqqoslanib, talabalarda ijodkorlik va muammoli vaziyatlarni hal qilish ko‘nikmalarini rivojlantirishdagi afzalliklari tahlil qilingan. Annotation. The article examines the use of project-based interactive methods in teaching engineering graphics. Different teaching methodologies are compared, and their advantages in developing students’ creativity and problem-solving skills are analyzed. Аннотация. В статье рассмотрены возможности применения интерактивных методов на основе проектов в преподавании инженерной графики. Сравнены различные методологии обучения и проанализированы их преимущества в развитии творческих способностей и навыков решения проблем у студентов. Kalit so‘zlar: Muhandislik grafikasi, chizmachilik, didaktik o‘yinlar, interfaol metod, loyiha ishi, konstruktivistik yondashuv, differentsial ta’lim, aralash ta’lim, ijodiy faoliyat, loyihalash ko‘nikmalari. Keywords: Engineering graphics, technical drawing, didactic games, interactive method, project work, constructivist approach, differentiated learning, blended learning, creative activity, design skills.. Ключевые слова: Инженерная графика, черчение, дидактические игры, интерактивный метод, проектная работа, конструктивистский подход, дифференцированное обучение, смешанное обучение, творческая деятельность, навыки проектирования. O‘zbekiston Respublikasida so‘nggi yillarda ta’lim sohasini tubdan isloh qilish, ayniqsa muhandislik yo‘nalishidagi fanlarni rivojlantirish bo‘yicha keng qamrovli chora-tadbirlar amalga oshirilmoqda. Prezident Shavkat Mirziyoyev ta’lim va kadrlar tayyorlash masalalariga oid nutqlarida qayd etganidek: “Yangi iqtisodiyot, yangi texnologiyalar, yangi ishlab chiqarish faqat va faqat muhandislik bilimlari va sifatli ta’lim orqali rivojlanadi.” Shuningdek, davlat rahbari muhandislik maktablari va oliy ta’limda muhandislik grafikasi fanlari o‘quv jarayonining poydevoriy qismi sifatida alohida ahamiyat kasb etishini ta’kidladi. Chunki grafik savodxonlik – zamonaviy muhandis va dizaynerning kasbiy tayyorgarlik darajasini belgilovchi muhim mezondir. Bugungi kunda muhandislik grafikasi fanlarini samarali o‘qitish uchun yangi pedagogik texnologiyalarni, xususan, interfaol metodlar va didaktik o‘yinli yondashuvlarni joriy etish INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE ON “MODERN APPROACHES AND TRENDS IN TEACHING FINE ARTS, DRAFTSMANSHIP AND MUSIC IN HIGHER PEDAGOGICAL EDUCATION” OCTOBER 22-23, 2025 646 dolzarb masalaga aylanmoqda. Ushbu yondashuvlar talabalarning nafaqat nazariy bilimlarini, balki amaliy loyihalash ko‘nikmalarini ham mustahkamlashga xizmat qiladi. Ayniqsa, yakkamayakka loyihalar talabalarning mustaqil ijodiy faoliyatini rivojlantirsa, jamoaviy loyiha ishlari ularni hamkorlikda ishlash, muammolarni hal qilish va real muhandislik jarayonlariga yaqinlashishga tayyorlaydi. Shu bois mazkur maqolada muhandislik grafikasi fanlarida interfaol loyiha metodlarini qo‘llashning ta’limiy va tarbiyaviy jihatlari, shuningdek, talabalarda kasbiy kompetensiyalarni shakllantirishdagi o‘rni ilmiy-metodik asosda tahlil qilinadi. Yakkama-yakka loyihalari: Har bir talaba o'z loyihasini mustaqil ravishda tayyorlaydi, bu esa ularni ijodiy rivojlantirishga yordam beradi. 1. Anʼanaviy metodologiya: Bu usul maʼruzalar, tuzilgan oʻqitish va baholashga qaratilgan. Bu odatda o'qituvchiga yo'naltirilgan klassik yondashuvda namoyon bo'ladi, bu erda o'qituvchi bilim oqimini boshqaradi. 2. O‘quvchiga yo‘naltirilgan metodologiya: Bu yerda asosiy e’tibor o‘quvchiga qaratiladi. Loyihaga asoslangan o'rganish, muammolarni hal qilish va hamkorlikda o'rganish kabi strategiyalar odatiy hisoblanadi. Ushbu yondashuv o'quvchilarni o'quv jarayoniga jalb qilishni rag'batlantiradi va tanqidiy fikrlash, ijodkorlik va hamkorlikka urg'u beradi. 3. Differentsial ta’lim: Bu yondashuv har bir talaba turlicha o‘rganishini e’tirof etgan holda o‘quvchilarning turli ehtiyojlarini qondirish uchun o‘qitish usullarini moslashtiradi. O'qituvchilar talabaning o'rganish uslubi yoki qobiliyatiga qarab turli darajadagi yordamni ta'minlash uchun tarkibni, jarayonni va mahsulotlarni o'zgartiradilar. 4. Konstruktivistik metodologiya: Ta’lim oluvchilar tajriba va mulohaza yuritish orqali bilimlarni qurish nazariyasiga asoslanib, bu yondashuv amaliy ta’lim faoliyati, izlanishlar va muhokamalardan foydalanadi. Talabalarga yangi bilimlar va oldingi tajribalari o'rtasida aloqa o'rnatish tavsiya etiladi, bu esa ularni tushunishni chuqurlashtirishga yordam beradi. 5. (Aralashtirilgan ta'lim) Blended Learning: An'anaviy sinfda o'qitish va onlayn ta'lim resurslarining kombinatsiyasi, aralash ta'lim o'quvchilarga o'z tezligida materiallarga kirish va sinfdan tashqari interaktiv faoliyat bilan shug'ullanish imkonini beradi. Jamoaviy loyiha ishlari orqali interfaol metodni darsga qo'llash bo‘yicha yo'riqnoma 1. Darsni rejalashtirish: Mavzu tanlash: Dars mavzusiga mos grafik loyiha mavzusi tanlanadi. Masalan, "Muhandislik chizmalari", "Interfaol grafik interfeyslar yaratish" yoki "Chizma va dizayn talablari asosida mahsulot tayyorlash". Maqsadlarni belgilash: Loyihaning asosiy maqsadlari, natijada erishiladigan ko‘nikmalar va yutuqlar aniq belgilanadi (masalan, grafik dasturlarda ishlash, hamkorlikda chizma yaratish, vaqtni boshqarish). 2. Guruhlarga bo‘lish: Talabalarni kichik guruhlarga bo‘ling: Har bir guruhda 3-5 nafar talaba bo‘lishi tavsiya INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE ON “MODERN APPROACHES AND TRENDS IN TEACHING FINE ARTS, DRAFTSMANSHIP AND MUSIC IN HIGHER PEDAGOGICAL EDUCATION” OCTOBER 22-23, 2025 647 etiladi, chunki kichik guruhlarda talabalar bir-birlarini samaraliroq tushunadi va ko‘maklasha oladi. Rollarni taqsimlash: Guruh a'zolarining qobiliyat va qiziqishlariga qarab vazifalar taqsimlanadi: loyiha rahbari, grafik dizayner, chizma muhandisi, texnik nazoratchi kabi rollar berilishi mumkin. 3. Loyiha bosqichlarini tushuntirish va reja tuzish: Loyiha rejasini yaratish: Guruhlar loyiha bosqichlari, vazifalar va yakuniy muddatlarni belgilashlari uchun birgalikda loyiha rejasini tuzadilar. Bosqichlarni aniqlash: Loyihani muhandislik chizmasini yaratish, dasturni o‘rganish, grafik elementlar ustida ishlash kabi kichik bosqichlarga ajratish. 4. Loyihani bajarish jarayonida yo‘l-yo‘riqlar ko‘rsatish: Guruhlarni kuzatish va yordam berish: Har bir guruh ishlayotgan paytda ular o‘z ustida ishlayotgan loyihani o‘rganib chiqing, savollarga javob bering va kerakli maslahatlarni bering. Muvaffaqiyatli hamkorlikni qo‘llab-quvvatlash: Guruh a’zolariga o‘z fikrlarini erkin bildirishni va o‘zaro muvofiqlashgan holda ishlashni tavsiya eting. 5. O‘zaro baholash va tahlil qilish: O‘zaro baholash: Har bir guruh boshqa guruhlarning loyihalarini ko‘rib chiqadi va konstruktiv tahlil qiladi. Shu orqali ular o‘z hamkasblarining ishlari haqida fikr bildirish va o‘z ishlarini takomillashtirish imkoniyatiga ega bo‘ladilar. Tahlil va xulosa chiqarish: Loyiha jarayonida erishilgan natijalar, uchragan muammolar va ularni hal qilish usullari tahlil qilinadi. 6. Yakuniy taqdimot va baholash: Taqdimot qilish: Guruhlar o‘z loyihalarini taqdim etadilar, ish jarayonlari va erishilgan natijalarni batafsil tushuntirib, yakuniy mahsulotni namoyish qiladilar. Baholash mezonlari: Loyiha sifati, talabalarning ijodkorligi, loyihaning nazariy maqsadlarga mosligi va talabalarning o‘zaro hamkorlikda ishlash darajasiga qarab baholash amalga oshiriladi. 7. Refleksiya: Dars natijalarini tahlil qilish: Darsdan so‘ng talabalarga loyihani yaratish jarayonida nimani o‘rganganliklari va kelajakda qanday takomillashtirishlar kiritish mumkinligi haqida o‘z fikrlarini bildirish imkonini bering. Taklif va tavsiyalar olish: Talabalar o‘zlariga kerakli bo‘lgan ko‘nikmalarni qanday rivojlantirishni o‘ylab ko‘rishlari va o‘z takliflarini bildirishlari uchun rag‘batlantiring. Bu yo‘riqnoma interfaol metodni samarali qo‘llash va talabalar orasida hamkorlikni mustahkamlash uchun mo‘ljallangan. 1-rasm. 1-rasm. Muhandislik grafikasi fanlarida loyihalashtirishni o‘rganish, talabalarga muvaffaqiyatli muhandislik loyihalarni tuzish, ularni chizish va modellashtirish, dizayn qilish va loyihalarni boshqa mutaxassislar bilan birgalikda ishlab chiqarish jarayonlarini o‘rganish imkonini beradi. 2-rasm. INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE ON “MODERN APPROACHES AND TRENDS IN TEACHING FINE ARTS, DRAFTSMANSHIP AND MUSIC IN HIGHER PEDAGOGICAL EDUCATION” OCTOBER 22-23, 2025 648 2-rasm. FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR 1. Boburmirzo, Kukiev., Achilov, Nurbek, Norboy o‘g‘li & Bekqulov, Qudrat, Shaydulloyevich. (2019). Technology for creating images in autocad. European Journal of Research and Reflection in Educational Science. 7 (12), 49-54-220. 2. Shaydulloyevich, B. K. (2020). Increasing students’ graphic literacy through teaching the sciences of drafting and descriptive geometry. European Journal of Research and Reflection in Educational Sciences, 8 (4), Part II, 75-78. 3. Achilov Nurbek Norboy o‘g‘li, Bekqulov Qudrat Shaydulloyevich, Ko‘kiyev Boburmirzo Baxodir o‘g‘li & Jumayev Isroil Omandovlat o‘g‘li (2020). Methods of developing creative abilities in children. European Journal of Research and Reflection in Educational Sciences, 8 (10), Part II, 151-153. 4. Bekqulov Qudrat Shaydulloyevich., Kukiyev Boburmirzo Bahodir ugli., Avazova Guzal Rustambek qizi. (2020). The works in the framework of five initiatives at chirchik state pedagogical institute in tashkent region. EPRA International Journal of Research and Development, 5 (3), p. 411-412. 5. Ko‘kiyev, J. S., Bekqulov Q.Sh. (2021). MUHANDISLIK GRAFIKASI FANLARINI BOSHQA FANLAR BILAN BOG'LIQLIGI. ACADEMIC RESEARCH IN EDUCATIONAL SCIENCES, 2(3), 34-39