TOSHKENT SHAHRIDA SHAHARSOZLIK JARAYONLARINING EKOLOGIK OQIBATLARI

2025 №5 2025 №6№10 https://yashil-iqtisodiyot-taraqqiyot.uz 2 Bosh muharrir: Sharipov Kongiratbay Avezimbetovich Bosh muharrir oʻrinbosari: Karimov Norboy G‘aniyevich Muharrir: Qurbonov Sherzod Ismatillayevich Elektron nashr. 1182 sahifa. 2025-yil, 22-oktyabr Tahrir hay’ati: Salimov Oqil Umrzoqovich, O‘zbekiston Fanlar akademiyasi akademigi Abduraxmanov Kalandar Xodjayevich, O‘zbekiston Fanlar akademiyasi akademigi Sharipov Kongiratbay Avezimbetovich, texnika fanlari doktori (DSc), professor Rae Kvon Chung, Janubiy Koreya, TDIU faxriy professori, “Nobel” mukofoti laureati Osman Mesten, Turkiya parlamenti a’zosi, Turkiya – O‘zbekiston do‘stlik jamiyati rahbari Axmedov Durbek Kudratillayevich, iqtisodiyot fanlari doktori (DSc), professor Axmedov Sayfullo Normatovich, iqtisodiyot fanlari doktori (DSc), professor Abduraxmanova Gulnora Kalandarovna, iqtisodiyot fanlari doktori (DSc), professor Kalonov Muxiddin Baxritdinovich, iqtisodiyot fanlari doktori (DSc), professor Siddiqova Sadoqat G‘afforovna, pedagogika fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) Xudoyqulov Sadirdin Karimovich, iqtisodiyot fanlari doktori (DSc), professor Maxmudov Nosir, iqtisodiyot fanlari doktori (DSc), professor Yuldashev Mutallib Ibragimovich, iqtisodiyot fanlari doktori (DSc), professor Samadov Asqarjon Nishonovich, iqtisodiyot fanlari nomzodi, professor Slizovskiy Dimitriy Yegorovich, texnika fanlari doktori (DSc), professor Mustafakulov Sherzod Igamberdiyevich, iqtisodiyot fanlari doktori (DSc), professor Axmedov Ikrom Akramovich, iqtisodiyot fanlari doktori (DSc), professor Eshtayev Alisher Abdug‘aniyevich, iqtisodiyot fanlari doktori (DSc), professor Xajiyev Baxtiyor Dushaboyevich, iqtisodiyot fanlari doktori (DSc), professor Hakimov Nazar Hakimovich, falsafa fanlari doktori (DSc), professor Musayeva Shoira Azimovna, iqtisodiyot fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD), professor Ali Konak (Ali Ko‘nak), iqtisodiyot fanlari doktori (DSc), professor (Turkiya) Cham Tat Huei, falsafa fanlari doktori (PhD), professor (Malayziya) Foziljonov Ibrohimjon Sotvoldixo‘ja o‘g‘li, iqtisodiyot fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD), dots. Utayev Uktam Choriyevich, O‘z.Respub. Bosh prokuraturasi boshqarma boshlig‘i o‘rinbosari Ochilov Farkhod, O‘zbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi IJQKD boshlig‘i Buzrukxonov Sarvarxon Munavvarxonovich, iqtisodiyot fanlari nomzodi, dotsent Axmedov Javohir Jamolovich, iqtisodiyot fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) Toxirov Jaloliddin Ochil o‘g‘li, texnika fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD), katta o‘qituvchi Bobobekov Ergash Abdumalikovich, iqtisodiyot fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD), v.b. dots. Djudi Smetana, pedagogika fanlari nomzodi, dotsent (AQSH) Krissi Lyuis, pedagogika fanlari nomzodi, dotsent (AQSH) Glazova Marina Viktorovna, Iqtisodiyot fanlari doktori (Moskva) Nosirova Nargiza Jamoliddin qizi, iqtisodiyot fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD), dotsent Sevil Piriyeva Karaman, falsafa fanlari doktori (PhD) (Turkiya) Mirzaliyev Sanjar Makhamatjon o‘g‘li, TDIU ITI departamenti rahbari Ochilov Bobur Baxtiyor o‘g‘li, TDIU katta o‘qituvchisi Golisheva Yelena Vyacheslavovna, Iqtisodiyot fanlari nomzodi, dotsent. https://yashil-iqtisodiyot-taraqqiyot.uz 3 Editorial board:Editorial board: Salimov Okil Umrzokovich,Salimov Okil Umrzokovich, Academician of the Academy of Sciences of Uzbekistan Academician of the Academy of Sciences of Uzbekistan Abdurakhmanov Kalandar Khodjayevich,Abdurakhmanov Kalandar Khodjayevich, Academician of the Academy of Sciences of Uzbekistan Academician of the Academy of Sciences of Uzbekistan Sharipov Kongiratbay Avezimbetovich,Sharipov Kongiratbay Avezimbetovich, Doctor of Technical Sciences (DSc), Professor Doctor of Technical Sciences (DSc), Professor Rae Kwon Chung, South Korea,Rae Kwon Chung, South Korea, Honorary Professor at TSUE, Nobel Prize Laureate Honorary Professor at TSUE, Nobel Prize Laureate Osman Mesten,Osman Mesten, Member of the Turkish Parliament, Head of the Turkey–Uzbekistan Friendship Society Member of the Turkish Parliament, Head of the Turkey–Uzbekistan Friendship Society Akhmedov Durbek Kudratillayevich,Akhmedov Durbek Kudratillayevich, Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Akhmedov Sayfullo Normatovich,Akhmedov Sayfullo Normatovich, Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Abdurakhmanova Gulnora Kalandarovna,Abdurakhmanova Gulnora Kalandarovna, Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Kalonov Mukhiddin Bakhriddinovich,Kalonov Mukhiddin Bakhriddinovich, Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Siddikova Sadokat Gafforovna,Siddikova Sadokat Gafforovna, Doctor of Philosophy (PhD) in Pedagogical Sciences Doctor of Philosophy (PhD) in Pedagogical Sciences Khudoykulov Sadirdin Karimovich,Khudoykulov Sadirdin Karimovich, Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Makhmudov Nosir,Makhmudov Nosir, Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Yuldashev Mutallib Ibragimovich,Yuldashev Mutallib Ibragimovich, Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Samadov Askarjon Nishonovich,Samadov Askarjon Nishonovich, Candidate of Economic Sciences, Professor Candidate of Economic Sciences, Professor Slizovskiy Dmitriy Yegorovich,Slizovskiy Dmitriy Yegorovich, Doctor of Technical Sciences (DSc), Professor Doctor of Technical Sciences (DSc), Professor Mustafakulov Sherzod Igamberdiyevich,Mustafakulov Sherzod Igamberdiyevich, Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Akhmedov Ikrom Akramovich,Akhmedov Ikrom Akramovich, Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Eshtayev Alisher Abduganiyevich,Eshtayev Alisher Abduganiyevich, Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Khajiyev Bakhtiyor Dushaboyevich,Khajiyev Bakhtiyor Dushaboyevich, Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Khakimov Nazar Khakimovich,Khakimov Nazar Khakimovich, Doctor of Philosophy (DSc), Professor Doctor of Philosophy (DSc), Professor Musayeva Shoira Azimovna,Musayeva Shoira Azimovna, Doctor of Philosophy (PhD) in Economic Sciences, Professor Doctor of Philosophy (PhD) in Economic Sciences, Professor Ali Konak,Ali Konak, Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor (Turkey) Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor (Turkey) Cham Tat Huei,Cham Tat Huei, Doctor of Philosophy (PhD), Professor (Malaysia) Doctor of Philosophy (PhD), Professor (Malaysia) Foziljonov Ibrokhimjon Sotvoldikhoja ugli,Foziljonov Ibrokhimjon Sotvoldikhoja ugli, Doctor of Philosophy (PhD) in Economic Sciences, Associate Professor Doctor of Philosophy (PhD) in Economic Sciences, Associate Professor Utayev Uktam Choriyevich,Utayev Uktam Choriyevich, Deputy Head of Department, Prosecutor General’s Office of Uzbekistan Deputy Head of Department, Prosecutor General’s Office of Uzbekistan Ochilov Farkhod,Ochilov Farkhod, Head of DCEC, Prosecutor General’s Office of Uzbekistan Head of DCEC, Prosecutor General’s Office of Uzbekistan Buzrukkhonov Sarvarkhon Munavvarkhonovich,Buzrukkhonov Sarvarkhon Munavvarkhonovich, Candidate of Economic Sciences, Associate Professor Candidate of Economic Sciences, Associate Professor Akhmedov Javokhir Jamolovich,Akhmedov Javokhir Jamolovich, Doctor of Philosophy (PhD) in Economic Sciences Doctor of Philosophy (PhD) in Economic Sciences Tokhirov Jaloliddin Ochil ugli,Tokhirov Jaloliddin Ochil ugli, Doctor of Philosophy (PhD) in Technical Sciences, Senior Lecturer Doctor of Philosophy (PhD) in Technical Sciences, Senior Lecturer Bobobekov Ergash Abdumalikovich,Bobobekov Ergash Abdumalikovich, Doctor of Philosophy (PhD) in Economic Sciences, Acting Associate Professor Doctor of Philosophy (PhD) in Economic Sciences, Acting Associate Professor Judi Smetana,Judi Smetana, Candidate of Pedagogical Sciences, Associate Professor (USA) Candidate of Pedagogical Sciences, Associate Professor (USA) Chrissy Lewis,Chrissy Lewis, Candidate of Pedagogical Sciences, Associate Professor (USA) Candidate of Pedagogical Sciences, Associate Professor (USA) Glazova Marina Viсtorovna,Glazova Marina Viсtorovna, Doctor of Sciences in Economics (Moscow)) Doctor of Sciences in Economics (Moscow)) Nosirova Nargiza Jamoliddin kizi,Nosirova Nargiza Jamoliddin kizi, Doctor of Philosophy (PhD) in Economic Sciences, Associate Professor Doctor of Philosophy (PhD) in Economic Sciences, Associate Professor Sevil Piriyeva Karaman,Sevil Piriyeva Karaman, Doctor of Philosophy (PhD) (Turkey) Doctor of Philosophy (PhD) (Turkey) Mirzaliyev Sanjar Makhamatjon ugli,Mirzaliyev Sanjar Makhamatjon ugli, Head of the Department of Scientific Research and Innovations, TSUE Head of the Department of Scientific Research and Innovations, TSUE Ochilov Bobur Bakhtiyor ugli,Ochilov Bobur Bakhtiyor ugli, Senior lecturer at TSUI Senior lecturer at TSUI Golisheva Yelena Vyacheslavovna,Golisheva Yelena Vyacheslavovna, Candidate of Economic Sciences, Associate Professor. Candidate of Economic Sciences, Associate Professor. https://yashil-iqtisodiyot-taraqqiyot.uz 4 Muassis: “Ma’rifat-print-media” MChJ Hamkorlarimiz: Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti, OʻzR Tabiat resurslari vazirligi, OʻzR Bosh prokuraturasi huzuridagi IJQK departamenti. Jurnalning ilmiyligi: ““Yashil” iqtisodiyot va taraqqiyot” jurnali Oʻzbekiston Respublikasi Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi huzuridagi Oliy attestatsiya komissiyasi rayosatining 2023-yil 1-apreldagi 336/3sonli qarori bilan roʻyxatdan oʻtkazilgan. Ekspertlar kengashi: Berkinov Bazarbay, iqtisodiyot fanlari doktori (DSc), professor Po‘latov Baxtiyor Alimovich, texnika fanlari doktori (DSc), professor Aliyev Bekdavlat Aliyevich, falsafa fanlari doktori (DSc), professor Isakov Janabay Yakubbayevich, iqtisodiyot fanlari doktori (DSc), professor Xalikov Suyun Ravshanovich, iqtisodiyot fanlari nomzodi, dotsent Rustamov Ilhomiddin, iqtisodiyot fanlari nomzodi, dotsent Hakimov Ziyodulla Ahmadovich, iqtisodiyot fanlari doktori, dotsent Kamilova Iroda Xusniddinovna, iqtisodiyot fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) G‘afurov Doniyor Orifovich, pedagogika fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) Fayziyev Oybek Raximovich, iqtisodiyot fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD), dotsent Tuxtabayev Jamshid Sharafetdinovich, iqtisodiyot fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD), dotsent Xamidova Faridaxon Abdulkarim qizi, iqtisodiyot fanlari doktori, dotsent Yaxshiboyeva Laylo Abdisattorovna, katta o‘qituvchi Babayeva Zuhra Yuldashevna, mustaqil tadqiqotchi Komilova Nilufar Karshiboyevna, Geografiya fanlari doktori, professori Umirzoqov Ja’sur Artiqboy o‘g‘li, iqtisodiyot fanlari doktori (DSc), dotsent Zebo Kuldasheva, iqtisodiyot fanlari doktori (DSc ), dotsent Board of Experts: Berkinov Bazarbay, Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Pulatov Bakhtiyor Alimovich, Doctor of Technical Sciences (DSc), Professor Aliyev Bekdavlat Aliyevich, Doctor of Philosophy (DSc), Professor Isakov Janabay Yakubbayevich, Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Khalikov Suyun Ravshanovich, Candidate of Economic Sciences, Associate Professor Rustamov Ilkhomiddin, Candidate of Economic Sciences, Associate Professor Khakimov Ziyodulla Akhmadovich, Doctor of Economic Sciences, Associate Professor Kamilova Iroda Khusniddinovna, Doctor of Philosophy (PhD) in Economics Gafurov Doniyor Orifovich, Doctor of Philosophy (PhD) in Pedagogy Fayziyev Oybek Rakhimovich, Doctor of Philosophy (PhD) in Economics, Associate Professor Tukhtabayev Jamshid Sharafetdinovich, Doctor of Philosophy (PhD) in Economics, Associate Professor Khamidova Faridakhon Abdulkarimovna, Doctor of Economic Sciences, Associate Professor Yakhshiboyeva Laylo Abdisattorovna, Senior Lecturer Babayeva Zuhra Yuldashevna, Independent Researcher Komilova Nilufar Karshiboyevna, Doctor of Geographical Sciences, Professor Umirzokov Jasur Artiqboy ugli, Doctor of Economic Sciences (DSc), Associate Professor Zebo Kuldasheva, Doctor of Economic Sciences (DSc), Associate Professor 08.00.01 Iqtisodiyot nazariyasi 08.00.02 Makroiqtisodiyot 08.00.03 Sanoat iqtisodiyoti 08.00.04 Qishloq xo‘jaligi iqtisodiyoti 08.00.05 Xizmat ko‘rsatish tarmoqlari iqtisodiyoti 08.00.06 Ekonometrika va statistika 08.00.07 Moliya, pul muomalasi va kredit 08.00.08 Buxgalteriya hisobi, iqtisodiy tahlil va audit 08.00.09 Jahon iqtisodiyoti 08.00.10 Demografiya. Mehnat iqtisodiyoti 08.00.11 Marketing 08.00.12 Mintaqaviy iqtisodiyot 08.00.13 Menejment 08.00.14 Iqtisodiyotda axborot tizimlari va texnologiyalari 08.00.15 Tadbirkorlik va kichik biznes iqtisodiyoti 08.00.16 Raqamli iqtisodiyot va xalqaro raqamli integratsiya 08.00.17 Turizm va mehmonxona faoliyati https://yashil-iqtisodiyot-taraqqiyot.uz MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 5 YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT 2025-yil, oktyabr. № 10-son. MUNDARIJA QAYTA TIKLANUVCHI YASHIL ENERGIYA: BARCHA UCHUN MUHIM MASALA ...................................................13 Muxiddin Kalonov MOLIYAVIY INNOVATSIYALAR: IQTISODIY MOHIYATI, QO‘LLANILISHI VA RIVOJLANISHI ...........................19 Quliyev Begimqul Melikovich SAVDO KORXONALARI SAMARADORLIGINI OSHIRISHDA STATISTIK TAHLIL USULLARIDAN FOYDALANISHNING AHAMIYATI .............................................................................................................................................24 Sabirova Oysuluv Shonazarovna KORXONANING MEBEL MAXSULOTLARI BOZORIDAGI OʻRNINI KENGAYTIRISH USULLARI ......................30 Musayeva Shoira Azimovna IQTISODIYOTNI RIVOJLANTIRISHDA INVESTITSIYA KO‘RSATKICHLARI TIZIMINING FUNKTSIONAL JIHATI ...................................................................................................................................................................35 Alabayev Sobitxon MАMLАKАTIMIZDА MАHSULОTLАRNING MUVОFIQLIGINI BАHОLАSH АMАLIYОTI ...................................40 Zаkirоv Аnsаbхоn Akaidinovich ПЕСПЕКТИВЫ РАЗВИТИЯ ЗЕЛЁНЫХ ОБЛИГАЦИЙ В УЗБЕКИСТАНЕ ............................................................... 48 Саидахмедова Аида Мирзаевна KORXONALAR FAOLIYATIDA DEBITOR VA KREDITOR QARZDORLIKNI BOSHQARISH ..................................55 Mirzayev Ozod Furkatovich AHOLI PUL DAROMADLARI VA HUDUDIY IQTISODIY RIVOJLANISH KO‘RSATKICHLARI O‘RTASIDAGI EKONOMETRIK TAHLIL ................................................................................................................................... 59 Qodirov Farrux Ergash o‘g‘li BUDJET RESURSLARI SHAKLLANISHIDA HUDUDNING SOLIQ SALOHIYATINI OSHIRISH VA MOLIYAVIY BARQARORLIK .................................................................................................................................................. 64 Yuldashev Adhamjon Axadjonovich SANOAT KORXONALARI IQTISODIY RIVOJLANISHI TUSHUNCHASIGA NAZARIY YONDASHUVLAR .............................................................................................................................................................................69 Muydinov Xusniddin Nuriddin o‘g‘li МЕТОДИКА УПРАВЛЕНИЯ ФИНАНСОВЫМИ ПОТОКАМИ В СИСТЕМЕ УПРАВЛЕНЧЕСКОГО УЧЕТА ....................................................................................................................................................73 Минутдинова Лилия Тагировна, Машарипов Озод Алимович ГАРМОНИЗАЦИЯ НАЦИОНАЛЬНЫХ СТАНДАРТОВ БУХГАЛТЕРСКОГО УЧЕТА В РЕСПУБЛИКЕ УЗБЕКИСТАН В СООТВЕТСТВИИ С МСФО ....................................................................................78 Aбдужaлилoвa Дилнoз Абдуcaттaрoвнa RAQAMLI TEXNOLOGIYALAR YORDAMIDA SMART TURIZMNI RIVOJLANTIRISHNING DOLZARBLIGI ...................................................................................................................................................................................84 Sobirjonov Muxiddin Toxirjon o‘g‘li TO‘LOVGA QOBILIYATSIZLIK HOLATIDAGI KORXONALARDA TUGATISH BALANSINI TUZISH ...................90 Nabiyev Gofurjon Nosirjon o‘g‘li O‘ZBEKISTON SANOATINING “YASHIL” IQTISODIYOTGA O‘TAYOTGANLIGI: IMKONIYATLAR VA CHEKLOVLAR ..........................................................................................................................................96 Habibullayev Oybek Asliddin o‘g‘li YASHIL IQTISODIYOT KONTSEPTSIYASINING EVOLYUTSIYASI VA ILMIY-NAZARIY YONDASHUVLAR ..........................................................................................................................................................................102 Allayarov Suxrob Rustamovich O‘ZBEKISTONDA TO‘G‘RIDAN-TO‘G‘RI CHET EL INVESTITSIYALARINING MILLIY IQTISODIYOTNI RIVOJLANTIRISHDAGI ROLI .................................................................................................................107 Raxmatov Adxam Itolmasovich, Boynazarova Matluba Xatamovna https://yashil-iqtisodiyot-taraqqiyot.uz MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 6 YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT 2025-yil, oktyabr. № 10-son. HUDUDIY IJTIMOIY TENGLIK VA KAMBAG‘ALLIKNI YUMSHATISHDA MEHNAT RESURSLARI OMILLARI ........................................................................................................................................................................................114 Durumov Temur G‘olibovich TRANSPORT TARMOG‘I VA MILLIY IQTISODIYOTNING ASOSIY TARMOQLARI O‘RTASIDAGI BOG‘LIQLIKNI MODELLASHTIRISH (SURXANDARYO VILOYATI MISOLIDA) .................................................... 121 Turayev Baxtiyor Ergashevich, Aymatov Sirojiddin To‘raqul o‘g‘li РОЛЬ ЭНЕРГЕТИКИ В ФОРМИРОВАНИИ УСТОЙЧИВОГО РОСТА ЭКОНОМИКИ УЗБЕКИСТАНА ............................................................................................................................................................................. 134 Нигматуллаева Гулчехра Нуруллаевна O‘ZBEKISTONDA OLIY TA’LIM BOZORINING RIVOJLANISH TENDENTSIYALARI VA UNDA SIFAT MENEJMENTINING ROLI .............................................................................................................................................139 Yuldashev Iskandar Bahromovich YER QA’RIDAN FOYDALANUVCHILARGA SOLIQ SOLISHNING NAZARIY ASOSLARI ......................................145 Zoxidov Ismatjon Yunusjon o‘g‘li RAQAMLI TRANSFORMATSIYA SHAROITIDA TURIZM INDUSTRIYASIDA INNOVATSION BIZNES-MODELLAR ....................................................................................................................................................................151 Shaxinabonu Choriyeva AVTOTRANSPORT – EKSPEDITSIYA XIZMATLARI BOZORIDA MARKETING KONTSEPSIYASI ..................157 Ergasheva Mukhabbat Abdusamatovna “YASHIL” ENERGIYA ISHLAB CHIQARUVCHI KICHIK TADBIRKORLIK SUBYEKTLARINI SOLIQQA TORTISHNING OʻZIGA XOS XUSUSIYATLARI ..............................................................................................163 Toshtemirov Toʻlqin Toirjonovich DAVLAT IQTISODIY BARQARORLIGINI TA’MINLASHDA SIYOSIY INSTITUTLARNING ROLI VA UNI KUCHAYTIRISH MEXANIZMLARI ..........................................................................................................................166 O. Nurmuradov TIJORAT BANKLARIDA RAQAMLI BANK TEXNOLOGIYALARINI TAKOMILLASHTIRISH ASOSLARI ........................................................................................................................................................................................171 Meyliqulov Shaxboz Xolmamat o‘g‘li СВЯЗНОСТЬ НАЦИОНАЛЬНЫХ И РЕГИОНАЛЬНЫХ СТРАТЕГИЙ В УЗБЕКИСТАНЕ: ВЫЗОВЫ И ПЕРСПЕКТИВЫ ..................................................................................................................................................176 Ташматов Гайрат Ровшанович, Содиков Авазбек Мадаминович QORAQALPOG‘ISTON RESPUBLIKASI TURIZM SOHASINI RAQAMLI IQTISODIYOT SHAROITIDA RIVOJLANTIRISH IMKONIYATLARI ..........................................................................................................183 Zarikeyeva Miyasar Maratovna O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASIDA RAQAMLI IQTISODIYOTNING RIVOJLANISH TENDENSIYASI .............. 187 Saidrahmatova Zuhraxon Saidazim qizi O‘ZBEKISTON KONCHILIK SANOATI KORXONALARIDA INVESTITSION JARAYONLARNI BOSHQARISH VA INNOVATSION XAVFLARNI KAMAYTIRISH STRATEGIYALARI ............................................192 Kurbanova Mehriniso Nematjanovna O‘ZBEKISTONDA QULAY INVESTITSIYA MUHITINI SHAKLLANTIRISH MUAMMOLARI ..............................196 Xuramov Zafar Rajabaliyevich PAXTA-TO‘QIMACHILIK KLASTERLARIDA XOMASHYO TA’MINOTI BARQARORLIGINI TA’MINLASHNING XORIJ DAVLATLAR TAJRIBASI ..........................................................................................................201 Zakirov Abduazim Abdurashidovich НОВЫЙ ЭТАП ПРИМЕНЕНИЯ РЫНОЧНЫХ МЕХАНИЗМОВ В ПРЕДПРИНИМАТЕЛЬСКОЙ ДЕЯТЕЛЬНОСТИ .........................................................................................................................................................................206 Махкамов Ибраим O‘ZBEKISTONDA SUG‘URTA BOZORINING RIVOJLANISH TENDENTSIYALARI ................................................ 213 Xushmuradov Oman, Ismoilov Sherzod Ismoil o‘g‘li GLOBALIZATSIYA SHAROITIDA MILLIY IQTISODIYOT NAZARIYASI .....................................................................217 Mo‘ydinov Xurshidbek Abdullayevich DORIVOR O‘SIMLIKLARNI QAYTA ISHLASHNING HOZIRGI HOLATI VA MUAMMOLARI .............................221 Usmonov Mirg‘ulom Xoshim o‘g‘li https://yashil-iqtisodiyot-taraqqiyot.uz MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 7 YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT 2025-yil, oktyabr. № 10-son. BARQAROR IQTISODIY O‘SISHGA YERISHISHDA SUNʼIY INTELLEKT TIZIMLARINI QO‘LLASH METODOLOGIYASINI TAKOMILASHTIRISH (XORIJIY DAVLATLAR TAJRIBASI MISOLIDA) ........................227 Nasrulloev Hayotjon Xabibulloevich НЕЙРОИНТУИТИВНЫЙ ИНТЕЛЛЕКТ И ЕГО РОЛЬ В УПРАВЛЕНИИ РИСКАМИ В БИЗНЕСЕ .............233 Ягудин Дмитрий Рустамович RESURSLARNI SOLIQQA TORTISH AMALIYOTINING XORIJIY MAMLAKATLAR TAJRIBASI VA ULARNING MILLIY SOLIQ TIZIMIDA QO‘LLASH MASALALARI ........................................................................240 Nasimdjanov Yunusjon Zoxidovich O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASIDA KICHIK TADBIRKORLIK SUBYEKTLARI UCHUN QO‘LLANILAYOTGAN SOLIQQA TORTISH MEXANIZMLARI ...................................................................................... 246 Akbarov Akramjon Ibragimzhonovich TO‘QIMACHILIK SANOATI KORXONALARIDA “YASHIL” MARKETINGNI JORIY ETISHNING DOLZARB JIHATLARI .................................................................................................................................................................250 Bazarova Fayyoza Tuxtamurodovna INSON KAPITALI VA IQTISODIYOTNING RAQAMLI TRANSFORMATSIYASI .......................................................255 Muzaffar Raximov UY-JOY KOMMUNAL XO‘JALIGINI INNOVATSION RIVOJLANTIRISHNING IQTISODIY SAMARADORLIGI .........................................................................................................................................................................259 Odamboyev Oybek Ravshanbek o‘g‘li INTERNATIONAL ORGANIZATIONS’ APPROACHES TO ATTRACTING INVESTMENT IN HUMAN CAPITAL ...................................................................................................................................................................268 Akhmadaliyeva Nikholakhon RAQAMLI PLATFORMALAR ORQALI KICHIK BIZNES VA XUSUSIY TADBIRKORLIKNI RIVOJLANTIRISH YOʻLLARI .....................................................................................................................................................273 Vohobov Hikmatillo Ma’mirjon o‘g‘li ФОРСАЙТ И ЭКОНОМИЧНЫЕ ИННОВАЦИИ КАК ДРАЙВЕРЫ УСТОЙЧИВОГО РАЗВИТИЯ ТОРГОВЛИ САМАРКАНДА ..................................................................................................................................................... 280 Тохирова Гуллола Миркамоловна KICHIK BIZNES VA TADBIRKORLIKNI BOSHQARISHDA KASB-HUNAR TAʼLIMI BITIRUVCHILARINING OʻRNI .................................................................................................................................................287 Toshpulatov Sherzod Xaydarkulovich DIGITAL TECHNOLOGIES IN ECOTOURISM: INNOVATIVE STRATEGIES FOR ADVANCING GREEN TOURISM .........................................................................................................................................................................292 Barno Erkayeva АGROTURIZM SOHASINI RIVOJLANTIRISH ISTIQBOLLARI ......................................................................................296 Baymuradova Iroda Shermamatovna, Mardonova Zarifa Numonjonovna DAVLAT BUDJET NAZORATI TIZIMINI RIVOJLANTIRISH YOʻNALISHLARI ........................................................ 301 B.Sh.Mirzayev YOSHLAR BANDLIGIDA KO‘NIKMALAR NOMUTANOSIBLIGI MUAMMOLARI VA YECHIMLARI ...............307 Raxmatxo‘jayev Axrorxo‘ja Akmal o‘g‘li TOʻQIMACHILIK MAHSULOTLARINING EKSPORT SALOHIYATINI TAHLIL QILISH VA RIVOJLANISH TENDENSIYALARINI BAHOLASH ......................................................................................................311 Oqboyev Alisher Rasuljanovich РЕИНЖИНИРИНГ БИЗНЕС-ПРОЦЕССОВ И ИХ РОЛЬ В РАЗВИТИИ БАНКОВСКОГО БИЗНЕСА .........................................................................................................................................................................................317 Рахимходжаева Нодира Саидахраловна QISHLOQ XO‘JALIGI TA’MINOT ZANJIRI JARAYONLARINING HOZIRGI HOLATINI TAHLIL QILISH .............................................................................................................................................................................. 323 Ermonov Farrux O‘ZBEKISTONDA RAQAMLI IQTISODIYOTNI SHAKILLANTIRISH JARAYONIDA MOLIYAVIY NAZORATNI INNOVATSION TA’LIM YO‘NALISHLARINI YO‘LGA QO‘YISH ASOSIDA TAKOMILLASHTIRISH YO‘LLARI ...........................................................................................................................................329 Turg‘unov Bahtiyor Nuriddinovich https://yashil-iqtisodiyot-taraqqiyot.uz MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 8 YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT 2025-yil, oktyabr. № 10-son. MARKAZIY OSIYODA SUV RESURSLARINI BOSHQARISH VA HAMKORLIKNING DOLZARB MASALALARI .................................................................................................................................................................................334 Amanbaev Amanali Orazbaevich RAQAMLI IQTISODIYOT SHAROITIDA YANGI TURDAGI LOGISTIKA XIZMATLARINING USLUBIY ASOSLARI .....................................................................................................................................................................338 Z. Teshayev O‘ZBEKISTON AXBOROT-KOMMUNIKATSIYA XIZMATLARI SOHASINING AMALDAGI HOLATINI TAHLIL QILISH ........................................................................................................................................................343 Suyunov Asror Baxtiyorovich KORPORATIV BOSHQARUVDA LEADERSHIP 4.0 TAMOYILLARINI JORIY ETISH SAMARADORLIKNI OSHIRISH IMKONIYATLARI ............................................................................................................349 Ismailov Allayor Rashidovich O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASIDA AHOLI BANDLIGINI TA’MINLASH MASALALARI ....................................... 355 Yusupov Farxod Adamboyevich O‘ZBEKISTONDA YASHIL IQTISODIYOTNI O‘RNI VA UNI RIVOJLANTIRISHNI USTUVOR YO‘NALISHLARI ............................................................................................................................................................................359 Abdullaeva Nilufar Javdat qizi MINTAQADA SANOAT KORXONALARINI RIVOJLANTIRISHNING SOLISHTIRMA EKONOMETRIK MODELLARI (SURXONDARYO VILOYATI MISOLIDA) .................................................................363 Saatmurotov Shohrux Zafar o‘g‘li O‘ZBEKISTON SUG‘URTA BOZORI: RIVOJLANISH TENDENSIYALARI VA ISTIQBOLLI IMKONIYATLAR ............................................................................................................................................................................369 Abdurazaqov Jasur Abdunasimovich RAQAMLI PLATFORMALAR YORDAMIDA NORASMIY VA YASHIRIN IQTISODIYOTNI QISQARTIRISHNING QOʻSHIMCHA IMKONIYATLARI TOʻGʻRISIDA ........................................................................374 Nasrullayev Hikmatullo Habibulloyevich OʻZBEKISTONDA KICHIK VA OʻRTA BIZNESNI QOʻLLAB-QUVVATLASH MAQSADIDA “XIZMATLAR IPOTEKASI” MOLIYAVIY INSTRUMENTLARINI AMALIYOTGA JORIY QILISH MASALALARI .................................................................................................................................................................379 Uskenbayeva Dilnoza Boxodir qizi ЭКОНОМИКО-СТАТИСТИЧЕСКИЙ АНАЛИЗ ЭФФЕКТИВНОСТИ КАПЕЛЬНОГО ОРОШЕНИЯ ПРИ ВОЗДЕЛЫВАНИИ ЛУКА В ДЖИЗАКСКОЙ ОБЛАСТИ ........................................................ 384 Суюнов Шоҳзодбек Мурод угли XORIJIY DAVLATLAR SANOAT IQTISODIYOTIDA RAQAMLI TEXNOLOGIYALARDAN FOYDALANISH TAJRIBASI (YAPONIYA, KOREYA VA GERMANIYA MISOLIDA) ..................................................389 Mansurova Sayyora Baxtiyor Kizi KORXONALARDA ISHLAB CHIQARISH XARAJATLARI HISOBGA OLISHDA XORIJ TAJRIBASINI QO‘LLASH ........................................................................................................................................................................................395 Raxmatov Baxriddin Baxtiyor o‘g‘li PECULIARITIES OF THE IRRIGATION WATER DELIVERY PAYMENT IN THE REPUBLIC OF UZBEKISTAN ..........................................................................................................................................................................399 Muminov Sherzod Kholmirzaevich DIGITALIZATION OF AGRICULTURAL PRODUCTS FOR EXPORT ............................................................................404 Azimov R.B. AHOLI JON BOSHIGA UMUMIY DAROMADLAR HAJMINI TREND MODELLAR ASOSIDA PROGNOZLASH ............................................................................................................................................................................409 Xolto‘rayev Islom Ilhomovich RAQAMLI IQTISODIYOT SHAROITIDA YANGI BANDLIK SHAKLLARI ................................................................... 416 Sayipov Begzod Rahimovich TIJORAT BANKLARINING YANGI DAVR SHAROITIDA MOLIYAVIY BARQARORLIGINI BAHOLASH USULLARI VA INDIKATORLARI ....................................................................................................................422 Sadikov Iskandar Gayratovich TIJORAT BANKLARI AKTIVLARINING SAMARADORLIGINI IQTISODIY-STATISTIK TAHLILI ....................427 Ibrohimov Davronbek Muhammadi o‘g‘li https://yashil-iqtisodiyot-taraqqiyot.uz MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 9 YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT 2025-yil, oktyabr. № 10-son. MAHALLIY BUDJET SOLIQLI DAROMADLARI BAZASI BARQARORLIGINI TA’MINLASHDA SOLIQLAR TA’SIRCHANLIGINI OSHIRISH YO‘LLARI ....................................................................................................433 Isoqov Zafarjon Zokirjonovich TOSHKENT SHAHRIDAGI YIRIK SOLIQ TО‘LOVCHILARNING SOLIQ QARZDORLIGI TAHLILI ..................438 Soipov Boburmirzo Nosirjon о‘g‘li РОЛЬ ЖИЛИЩНОЙ ИНФРАСТРУКТУРЫ В СИСТЕМЕ КОМПЛЕКСНОГО РАЗВИТИЯ ТЕРРИТОРИЙ МЕЗОУРОВНЯ ................................................................................................................................................446 Далиев Ахтам Шарафутдинович TO‘QIMACHILIK SANOAT KORXONALARIDA INSON RESURSLARINI BOSHQARISHDA XORIJ TAJRIBALARINING ZARURLIGI ..............................................................................................................................................454 Abdullayev Dostonbek G‘ofurjon o‘g‘li TURISTIK KLASTERLARNING NAZARIY ASOSLARI VA ULARNING HUDUDIY IQTISODIY RIVOJLANISHDAGI O‘RNI .........................................................................................................................................................458 Xaitov Oxunjon Nomoz o‘g‘li XIZMAT KO‘RSATISH KORXONALARIDA RESURS TA’MINOTI BOSHQARUVINING NAZARIY KONSEPSIYALARI VA MODELLARI .......................................................................................................................................462 Arziqulova Oybar chin Eshquvat qizi XIZMATLAR SEKTORIDA RAQAMLI INNOVATSIYALAR VA MIJOZLAR EHTIYOJLARINI QONDIRISH MEXANIZMLARI .................................................................................................................................................467 Xudoyorov Lochinbek Bahromovich СОЦИАЛЬНО-ЭКОНОМИЧЕСКАЯ СУЩНОСТЬ ПОДГОТОВКИ КАДРОВ В РАЗВИТИИ ЧЕЛОВЕЧЕСКОГО КАПИТАЛА ............................................................................................................................................. 472 Базаров Бердымурад Улугмуродович, Атавуллаева Саида Джумабекмуродовна TURIZM SOHASIDA KADRLAR SALOHIYATINI OSHIRISHNING TASHKILIY-IQTISODIY MEXANIZMI ....................................................................................................................................................................................478 Xo‘jaqulov Bobur Rustam o‘g‘li KICHIK BIZNES VA TADBIRKORLIKNI RIVOJLANTIRISHDA DAVLATNING RO‘LI ...........................................483 Nabiyeva Muxabbat Djabirxanovna “HOW GREEN INVESETMENTS CAN EFFECT ON ECONOMIC GROWTH IN DEVELOPING COUNTRIES” ...................................................................................................................................................................................485 Farangiz Ma’rufjonovna Pirmatova TIJORAT BANKLARIDA UZOQ MUDDATLI RESURSLAR MANBALARI VA ULARNING HAJMINI OSHIRISHNING ZARURIYATI...................................................................................................................................................493 Abduraxmonov Akmal Nurmamat o‘g‘li GLOBAL BOSHQARUV VA BARQAROR RIVOJLANISHDA YASHIL TEXNOLOGIYALARNING ROLI .............498 M.Sh. Tolipov СОВЕРШЕНСТВОВАНИЕ МЕХАНИЗМОВ ОБЕСПЕЧЕНИЯ ФИНАНСОВОЙ УСТОЙЧИВОСТИ ЭНЕРГЕТИЧЕСКИХ ПРЕДПРИЯТИЙ В УСЛОВИЯХ ЦИФРОВОЙ ТРАНСФОРМАЦИИ ..............................504 Буранбаева Шоира Рустамовна O‘ZBEKISTON SHAROITIDA PIYOZ YETISHTIRISHDA TOMCHILATIB SUG‘ORISHNI QO‘LLASH ISTIQBOLLARI ........................................................................................................................................................508 Suyunov Shohzodbek Murod o‘g‘li YENGIL SANOAT KORXONALARINING RIVOJLANISHIGA BOSHQARUV MADANIYATIDAN FOYDALANISHNING TA’SIRI ....................................................................................................................................................513 Aknazarova Zebiniso Bagdadovna ISHLAB CHIQARISHNI DIVERSIFIKATSIYALASH SHAROITIDA KORPORATIV BOSHQARUVNING TASHKILIY-IQTISODIY MEXANIZM SAMARADORLIGINI ANIQLASH USULLARI .............................................518 Qurbaniyazov Shaxzodbek Karimovich KICHIK BIZNESNI RIVOJLANTIRISH VA JOYLASHTIRISHNING IQTISODIY VA TASHKILIY ASOSLARI ........................................................................................................................................................................................524 Salimov Burxon Abubakirovich “YASHIL” IQTISODIYOTNI RIVOJLANTIRISH VA UNDA ENERGIYADAN FOYDALANISH SAMARADORLIGINI OSHIRISH .............................................................................................................................................. 530 Berdiyeva Aziza G‘anisher qizi IQTISODIYOT ЭКОНОМИКА ECONOMY YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT https://yashil-iqtisodiyot-taraqqiyot.uz 1175 2025-yil, oktyabr. № 10-son. TOSHKENT SHAHRIDA SHAHARSOZLIK JARAYONLARINING EKOLOGIK OQIBATLARI Ashurov Abdulaziz Rustamovich Toshkent shahridagi Kimyo xalqaro universiteti, PhD, v.b. dotsent E-mail: laziz021[email protected] ORCID: 0000-0002-0852-5624 Olimov Anvarjon Atamirzayevich Toshkent shahridagi Kimyo xalqaro universiteti, v.b. dotsent E-mail: [email protected] ORCID: 0009-0001-6874-1986 Annotatsiya. Ushbu maqolada Toshkent shahridagi shaharsozlik siyosati va ekologik mas’uliyat o‘rtasida yuzaga kelayotgan ziddiyatlar tahlil qilinadi. Tadqiqot Telegram kanallari, ommaviy axborot vositalari va bloglardagi ijtimoiy chiqishlar asosida sifatli kontent tahlili hamda siyosiy diskurs tahlili metodologiyalaridan foydalangan holda olib borildi. Tadqiqot natijalari rasmiy diskurs va quruvchilar tomonidan ekologik muammolarni oqlovchi strategiyalarning mavjudligini ko‘rsatadi. Shu bilan birga, fuqarolik jamiyatining ekologik faollik shakllari hamda axborot vositalari orqali qarshilik bildirish tendensiyalari kuchayib borayotganini aniqladi. Maqola shaharni rivojlantirish jarayonida ekologik etikani va fuqarolik ishtirokini inobatga olgan yondashuv zarurligini ko‘rsatib beradi. Kalit soʻzlar: shaharsozlik, ekologik mas’uliyat, daraxtlar, diskurs tahlili, kontent tahlili, kompensatsiya, fuqarolik faolligi. Abstract. This article examines the contradictions between urban development policies and environmental responsibility in Tashkent. The study applies qualitative content analysis and political discourse analysis methods, drawing on materials from Telegram channels, mass media, and blogs. The findings reveal the presence of strategies within official discourse and among construction companies aimed at justifying environmental issues. At the same time, the study identifies the growing forms of civic environmental activism and increasing tendencies of resistance expressed through media platforms. The article highlights the necessity of an urban development approach that integrates environmental ethics and civic participation. Key words: urban planning, environmental responsibility, tree cutting, discourse analysis, content analysis, compensation, civic activism. Аннотация. В данной статье анализируются противоречия между градостроительной политикой и экологической ответственностью в городе Ташкент. Исследование проведено с использованием качественного контент-анализа и методов политического дискурс-анализа на основе материалов из Telegram-каналов, средств массовой информации и блогов. Результаты исследования показывают наличие стратегий оправдания экологических проблем в официальном дискурсе и в риторике строительных компаний. Вместе с тем выявляется усиление форм экологической активности гражданского общества и тенденции к выражению протеста через средства массовой информации. Статья демонстрирует необходимость подхода к развитию города, учитывающего экологическую этику и гражданское участие. Ключевые слова: градостроительство, экологическая ответственность, вырубка деревьев, дискурс-анализ, контент-анализ, компенсация, гражданская активность. KIRISH So‘nggi yillarda Toshkent shahrida shaharsozlik faoliyatining jadallashuvi bilan birga ekologik barqarorlikka oid xavotirlar ham sezilarli darajada ortmoqda. Yangi yo‘llar, ko‘p qavatli binolar va tijorat loyihalarining IQTISODIYOT ЭКОНОМИКА ECONOMY YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT https://yashil-iqtisodiyot-taraqqiyot.uz 1176 2025-yil, oktyabr. № 10-son. barpo etilishi poytaxtning iqtisodiy salohiyatini oshirishga xizmat qilayotgan bo‘lsa-da, bu jarayonlar ayrim hollarda yashil hududlarning qisqarishi, daraxtlarning kesilishi va havo sifatining yomonlashuvi kabi ekologik muammolarga sabab bo‘lmoqda. Ayniqsa, 2023–2025-yillar oralig‘ida Toshkent shahrida daraxtlarning kesilishi bilan bog‘liq ko‘plab noroziliklar yuzaga kelib, bu mavzu ommaviy axborot vositalari hamda ijtimoiy tarmoqlarda keng muhokama qilindi. Mazkur holatlar ekologik mas’uliyat va urbanistik rivojlanish o‘rtasidagi nozik muvozanatni yana bir bor dolzarb masalaga aylantirdi. Global miqyosda esa shaharlarni barqaror rivojlantirish bo‘yicha ekologik tamoyillar asosida rejalashtirish eng muhim strategik yo‘nalishlardan biri sifatida e’tirof etilgan (UN-Habitat, 2020)1. Biroq O‘zbekiston sharoitida, ayniqsa Toshkent tajribasida, shaharsozlik siyosatining asosiy ishtirokchilari — qurilish kompaniyalari, mahalliy hokimiyat, ekologik faollar va fuqarolik jamiyati — o‘rtasida ekologik mas’uliyatga oid yondashuvlarda sezilarli tafovutlar kuzatilmoqda. Bu farqlar turli diskurslar, ijtimoiy noroziliklar va qarama-qarshi strategiyalar orqali namoyon bo‘lmoqda. Mazkur maqola Toshkent shahrida amalga oshirilayotgan shaharsozlik siyosatini va unga nisbatan shakllanayotgan ekologik diskurslarni tahlil qilishga qaratilgan. Tahlil jarayonida Telegram kanallaridagi ijtimoiy muhokamalar, ommaviy axborot vositalarida chop etilgan xabarlar hamda davlat hokimiyati vakillarining bayonotlari asosiy manba sifatida o‘rganiladi. Tadqiqot metodologiyasi sifatida Braun va Klark (2006)2 tomonidan taklif qilingan tematik kodlash hamda Hajer (1995)3 tomonidan ilgari surilgan siyosiy diskurs tahlili yondashuvlaridan foydalaniladi. Tadqiqotning asosiy maqsadi — Toshkent shaharsozligida yuzaga kelayotgan ekologik ziddiyatlarni kontseptual darajada tahlil qilish va bu jarayonda faoliyat yuritayotgan aktorlarning pozitsiyalarini ifodalovchi dominant diskurslarni aniqlashdan iborat. MAVZUGA OID ADABIYOTLAR SHARHI Shaharsozlik va ekologik muvozanat o‘rtasidagi ziddiyat global urbanistika sohasidagi eng muhim ilmiy muhokama yo‘nalishlaridan biri bo‘lib qolmoqda. XX–XXI-asrlarda jadal urbanizatsiya natijasida shaharlar iqtisodiy faollik markazlariga aylangan bo‘lsa-da, bu jarayon bir qator ekologik muammolarni keltirib chiqargan (Harvey, 20084; Beatley, 20005). Shu bois “barqaror shahar” konsepsiyasi ekologik, ijtimoiy va iqtisodiy manfaatlarni uyg‘unlashtirishga qaratilgan yondashuv sifatida ilgari surilmoqda (UN-Habitat, 2020). Ko‘plab ilmiy tadqiqotlarda shahar ekologiyasi, yashil infratuzilma va fuqarolik ishtiroki o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlik alohida ta’kidlanadi (Jennings et al., 20166; Wolch et al., 20147). Ayniqsa, ekologik infratuzilmani qurilish jarayoniga integratsiya qilishga oid ilg‘or yondashuvlar shaharlarning iqlim o‘zgarishlariga moslashuvchanligini, ijtimoiy adolatni va hayot sifatini oshirish imkoniyatlarini kengaytirishi isbotlangan (Kabisch et al., 20178). O‘zbekiston sharoitida esa ekologik masalalar ko‘pincha ijtimoiy tarmoqlar va ommaviy axborot vositalaridagi norasmiy diskurslar orqali ko‘tarilmoqda. Rasmiy shaharsozlik hujjatlarida ekologik omillarni inobatga olishga intilish kuzatilsa-da, amaliyotda bu holat har doim to‘liq aks etmaydi. Shuningdek, ayrim hollarda ekologik qonunchilikni aylanib o‘tishga oid “ijodkorona” yondashuvlar (masalan, daraxtlarni sun’iy quritish orqali ularni kesishga ruxsat olish) uchraydi. Bunday holatlar ekologik adolat, ishonch va boshqaruv shaffofligi tamoyillarining yanada mustahkamlanishini taqozo etadi. Ekologik ziddiyatlarni va aktorlararo munosabatlarni tahlil etishda Hajer (19959) tomonidan ishlab chiqilgan siyosiy diskurs tahlili yondashuvi alohida ahamiyatga ega. Mazkur yondashuv siyosiy bayonotlarning nafaqat mazmuniy, balki kontekstual va legimitizatsion funksiyalarini ham chuqur o‘rganish imkonini beradi. Shuningdek, 1 UN-Habitat. (2020). World Cities Report 2020: The Value of Sustainable Urbanization. United Nations Human Settlements Programme. https://unhabitat.org/world-cities-report 2 Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101. https://doi. org/10.1191/1478088706qp063oa 3 Hajer, M. A. (1995). The Politics of Environmental Discourse: Ecological Modernization and the Policy Process. Oxford University Press. 4 Harvey, D. (2008). The right to the city. New Left Review, 53, 23–40. 5 Beatley, T. (2000). Green Urbanism: Learning from European Cities. Island Press. 6 Jennings, V., Baptiste, A. K., Jelks, N. O., & Skeete, R. (2016). Urban green space and the pursuit of health equity in parts of the United States. International Journal of Environmental Research and Public Health, 14(2), 143. https://doi.org/10.3390/ijerph14020143 7 Wolch, J. R., Byrne, J., & Newell, J. P. (2014). Urban green space, public health, and environmental justice: The challenge of making cities ‘just green enough’. Landscape and Urban Planning, 125, 234–244. https://doi.org/10.1016/j.landurbplan.2014.01.017 8 Kabisch, N., Qureshi, S., & Haase, D. (2017). Human–environment interactions in urban green spaces—A systematic review of contemporary issues and prospects for future research. Environmental Impact Assessment Review, 50, 25–34. https://doi.org/10.1016/j. eiar.2014.08.007 9 Yuqorida berilgan. IQTISODIYOT ЭКОНОМИКА ECONOMY YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT https://yashil-iqtisodiyot-taraqqiyot.uz 1177 2025-yil, oktyabr. № 10-son. Braun va Klark (2006)10 tomonidan taklif etilgan tematik kodlash yondashuvi ommaviy diskurslar orqali ekologik masalalarning ijtimoiy ifodasini tizimli tahlil qilishda samarali metod sifatida qo‘llaniladi. Yevropa va Osiyo shaharlarida, jumladan Seul, Bangkok va Istanbul tajribalari asosida olib borilgan tadqiqotlar ekologik mas’uliyatni qonunchilik, fuqarolik ishtiroki va ochiq urban rejalashtirish tamoyillari orqali kuchaytirish mumkinligini ko‘rsatadi (Ryu & Han, 202111; Eraydın & Tasan-Kok, 201312). Toshkentda esa ekologik faollar, jurnalistlar va ayrim siyosiy yetakchilar tomonidan bildirilayotgan tanqidiy chiqishlar fuqarolik jamiyatining faollashib borayotganini anglatadi. Shu bilan birga, bu jarayonning institutsional ta’siri hali yetarli darajada kuchaymagan bo‘lsa-da, ijobiy o‘sish tendensiyasi kuzatilmoqda. Yuqoridagi manbalar tahlili shuni ko‘rsatadiki, Toshkent shaharsozlik jarayonida shakllanayotgan ekologik diskurslar va ular ortidagi ijtimoiy-siyosiy kuchlar o‘rtasidagi dinamikani chuqur o‘rganish, shaharni barqaror rivojlantirish siyosatini takomillashtirishda muhim ilmiy-amaliy ahamiyat kasb etadi. TADQIQOT METODOLOGIYASI Ushbu tadqiqot Toshkent shahrida ekologik muammolar, xususan, daraxtlarning kesilishi va shaharsozlik faoliyatiga nisbatan ijtimoiy munosabatlarni tahlil qilishga qaratilgan. Tadqiqot sifatli kontent tahlili (qualitative content analysis) va siyosiy diskurs tahlili (policy discourse analysis) metodologiyalariga asoslangan holda amalga oshirildi. Mazkur yondashuv ekologik masalalar atrofidagi ijtimoiy diskurslarni nafaqat mazmuniy, balki kontekstual, siyosiy va legitimlashtiruvchi omillar nuqtai nazaridan tahlil qilish imkonini beradi (Hajer, 1995; Braun & Clarke, 200613). Tahlil uchun 2022–2025-yillar oralig‘ida O‘zbekistonning ijtimoiy axborot makonida joylashtirilgan 350 dan ortiq ochiq manbalar – Telegram kanallari, mahalliy bloglar, rasmiy ommaviy axborot vositalari, fuqarolik chiqishlari va matbuot xabarlari – tanlab olindi. Ushbu materiallar asosan moratoriy, daraxt kesish, yashil zonalar, qurilish loyihalari va ekologik noroziliklar bilan bog‘liq mavzularni qamrab olgan. Ma’lumotlar dastlab RQDA (R interfeysida sifatli tahlil uchun mo‘ljallangan dastur) yordamida kodlandi. Kodlash jarayonida Braun va Clarke (2006) tomonidan taklif etilgan tematik tahlil yondashuvi asos qilib olindi. Har bir post kontekstual ma’nosi, aktorlarning ishtiroki, asosiy diskurs ramkalari va legitimatsiya uslublari bo‘yicha tizimli tarzda kodlandi. Kodlar tarmoqli (clustered) tuzilma asosida shakllantirildi. Ular ekologik diskurslarning asosiy mavzulari – “kompensatsiya”, “ijtimoiy adolat”, “greenwashing”, “qonunchilik zaifligi” kabi yo‘nalishlar atrofida guruhlandi. Kodlar o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlik radial klaster va Sankey diagrammalari orqali vizual ravishda ifodalandi. Har bir ekologik bayonotdagi aktor (masalan, quruvchi, amaldor, eko-faol yoki jurnalist) nutqi siyosiy diskurs tahlili asosida tahlil qilindi (Hajer, 1995). Ushbu yondashuv aktorlarning ekologik masalalarni qanday asoslayotgani, ularning ritorik strategiyalari, diskursdagi ta’sir kuchi (dominatsiya yoki periferiklik) hamda ijtimoiy legitimatsiya mexanizmlarini aniqlash imkonini beradi. Tadqiqotda faqat ochiq, jamoatga taqdim etilgan ma’lumotlar (Telegram postlari, matbuot chiqishlari) tahlil qilindi. Shaxsiy identifikatsiyalanuvchi ma’lumotlardan foydalanilmadi. Bu yondashuv internetdagi ochiq manbalardan foydalanish bo‘yicha tadqiqot etikasiga to‘liq mos keladi (Townsend & Wallace, 2016)14. Tadqiqot sifatli yondashuvga asoslangan bo‘lib, natijalar umumlashtirishga emas, balki kontekstual holatni chuqur tahlil qilishga yo‘naltirilgan. Tahlil qilingan kontentlarning norasmiy yoki emotsional ohangda ifodalanganligi baholashda ma’lum subyektivlik ehtimolini oshiradi. Biroq bu holat tadqiqotning ilmiy ahamiyatini kamaytirmaydi, aksincha, real ijtimoiy jarayonlarning jonli aksini ifodalaydi hamda ekologik diskurslarni tahlil qilishda muhim empirik manba sifatida xizmat qiladi. TAHLIL VA NATIJALAR 4.1. Tematik kontent tahlili natijalari Telegram, bloglar va OAVda shaharsozlik hamda ekologik muvozanatga doir 350 dan ortiq post Braun va Clarke (2006) metodologiyasi asosida kodlandi. Kodlash natijasida 1 200 dan ortiq kodlash birligi aniqlanib, ular quyidagi asosiy tematik guruhlarga jamlandi (1-jadval). 10 Yuqorida berilgan. 11 Ryu, H., & Han, S. S. (2021). Urban ecological transition in South Korea: Policy learning from green infrastructure planning in Seoul. Cities, 114, 103186. https://doi.org/10.1016/j.cities.2021.103186 12 Eraydın, A., & Tasan-Kok, T. (2013). Resilience thinking in urban planning. In A. Eraydın & T. Tasan-Kok (Eds.), Resilience Thinking in Urban Planning (pp. 1–12). Springer. https://doi.org/10.1007/978-94-007-5476-8 13 Har ikkisi yuqorida berildi. 14 Townsend, L., & Wallace, C. (2016). Social Media Research: A Guide to Ethics. University of Aberdeen. https://www.gla.ac.uk/media/ Media_487729_smxx.pdf IQTISODIYOT ЭКОНОМИКА ECONOMY YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT https://yashil-iqtisodiyot-taraqqiyot.uz 1178 2025-yil, oktyabr. № 10-son. 1-jadval. Sifatli kontent tahlilida aniqlangan mavzular va ularning og‘irliklari Mavzu nomi Tavsifi Kodlar soni Umumiy og‘irlik Ekologik kompensatsiya va tanqid “Kompensatsion ekish”, “daraxt banki”, “green PR”, “ko‘zbo‘yamachilik” 215 17,90% Ijtimoiy adolat va norozilik “Fuqarolik qarshiligi”, “jinoyat deb baholash”, “jamiyatdagi loqaydlik” 188 15,70% Siyosiy va iqtisodiy manipulyatsiya “Davlat ekologik xiyonati”, “qonuniylashtirish strategiyalari” 162 13,50% Qonunchilik va institutsional zaiflik “Huquqiy bo‘shliq”, “nazoratning yo‘qligi”, “yashil infratuzilma yo‘qligi” 142 11,80% Urban estetikasi va diskursiv dixtomiya “Estetik sabablar”, “shahar imidji”, “yashil dekor” 128 10,70% Ekofaollik va fuqarolik pozitsiyasi “Ekologik harakat”, “yashil kurash”, “fuqarolik monitoringi” 106 8,80% Korrupsiya va resurslar nazorati “Ruxsatlar bozori”, “strategik da’vo (SLAPP)”, “tanish-bilish tizimi” 93 7,70% 4.2. Siyosiy diskurs tahlili Har bir aktorning ekologik masalaga bo‘lgan munosabati tahlil qilindi. Ushbu tahlilda diskurs og‘irligi indeksi (DOI) va legitimatsiya strategiyalari asosida quyidagi natijalar olindi (2-jadval). 2-jadval. Turli aktyorlarning ekologik masalalardagi diskursiv strategiyalari Aktyor turi Dominant kodlar Diskurs og‘irligi Legitimatsiya usullari Quruvchilar “Qonuniy ruxsat”, “kompensatsiya”, “fuqarolikni chalg‘itish” 0,83 Texnik zarurat, qonuniy ruxsat, yashil PR Amaldorlar “Davlat ekologik burchi”, “institutsional zaiflik”, “normativ muhofaza” 0,68 Rasmiy bayonot, xalqaro normalarga tayanish Eko-faollar “Ekologik jinoyat”, “greenwashing”, “haqiqiy yashil harakat” 0,74 Axloqiy diskurs, ijtimoiy adolat, shaffoflik talabi Bloger/jurnalistlar “Shaharni himoya qilish”, “ijtimoiy mas’uliyat”, “ekofaollik” 0,62 Axborot tarqatish, alternativ pozitsiyani ilgari surish Fuqarolar “Shaxsiy ekologik ranjish”, “ijtimoiy xavf”, “qonunsizlikdan charchoq” 0,55 Emotsional ekspressiya, individual guvohliklar Izoh: Quruvchilar va eko-faollar o‘rtasidagi diskurs nisbati konfliktli (oppozitsion) bo‘lib, kompensatsiyaga asoslangan yashil ritorika hamda uni rad etuvchi normativ-axloqiy pozitsiya o‘rtasidagi to‘qnashuv asosiy vektorni tashkil etadi. Tahlil natijalari shuni ko‘rsatadiki, “qurilish – rivojlanish – yashil muvozanat” uchligi hozirgi shahar diskursida ko‘pincha soxta dixtomiya sifatida namoyon bo‘lmoqda. Quruvchilar va ayrim amaldorlar “kompensatsion ekish” hamda “qonuniylik”ni asos sifatida keltirayotgan bo‘lsalar-da, ijtimoiy axborot makonidagi aksariyat javoblar ushbu yondashuvni simulyativ, ya’ni haqiqatga to‘liq mos kelmaydigan deb baholamoqda. Bundan tashqari, moratoriy siyosatining samaradorligi ijtimoiy tarmoqlarda keng muhokama qilinmoqda. Ko‘plab postlarda daraxt kesishga oid arizalar rad etilayotgani qayd etilsa-da, real amaliyotda ayrim kesishlar davom etayotgani e’tirof etilgan. Umuman olganda, tahlil Toshkent shahrida shaharsozlik siyosati va ekologik muhofaza diskursi o‘rtasida muvozanatsizlik mavjudligini ko‘rsatmoqda. Quruvchilar va ularni qo‘llab-quvvatlayotgan rasmiy aktorlar shaharni rivojlantirish hamda fuqarolarning uy-joyga bo‘lgan ehtiyojini asosiy motivatsion omil sifatida ilgari surmoqda. Shu bilan birga, bu rivojlanish ba’zan ekologik qadriyatlar, havo sifati, bioxilma-xillik, mikroiqlim va jamoat manfaatlariga zid tarzda olib borilayotgani kuzatilgan. IQTISODIYOT ЭКОНОМИКА ECONOMY YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT https://yashil-iqtisodiyot-taraqqiyot.uz 1179 2025-yil, oktyabr. № 10-son. Diskursiv dixtomiya, ya’ni “qurilish yoki yashillik” tanlovi, tahlil natijalariga ko‘ra, “soxta tanlov” (false dichotomy) sifatida talqin etiladi. Aslida, bu ikki tamoyil bir-birini istisno etmaydi, balki integratsiyalashgan yondashuv asosida uyg‘unlashtirilishi mumkin. Shu jihatdan, kompensatsiya va rekultivatsiya bo‘yicha ilgari surilayotgan strategiyalarni yanada takomillashtirish, ularni yuzaki yoki formal yondashuvdan amaliy samaradorlik bosqichiga o‘tkazish dolzarbdir. Eko-faollar, blogerlar va jamoatchilik tomonidan bildirilgan chiqishlar asosan “ekologik jinoyat”, “tabiatga tajovuz”, “shaffoflik yetishmasligi” va “ijtimoiy ishonchning pasayishi” kabi kodlar orqali ifoda etilgan. Bu esa jamoatchilikning o‘zini shahar iqlim siyosatida faol ishtirokchi emas, balki chetda qolayotgan subyekt sifatida his qilayotganini ko‘rsatadi. Shu bilan birga, bu faollik fuqarolik jamiyatining o‘sib borayotganini ham ifodalaydi. Davlat vakillari va quruvchilar tomonidan qo‘llanilayotgan legitimatsiya strategiyalari — masalan, “ruxsatnoma mavjud”, “kompensatsiya amalga oshiriladi”, “xalq manfaatlari uchun qilinyapti” kabi ritorikalar — ijtimoiy va axloqiy jihatdan bahsli deb topilgan. Ayniqsa, moratoriy amal qilayotgan sharoitda daraxt kesilishi va bu harakatlarning “yashil PR” bilan oqlanishi ekologik ikkiyuzlamachilik sifatida qabul qilinmoqda. Bu holat, uzoq muddatda, siyosiy va ijtimoiy ishonch tizimini zaiflashtirishi mumkin. Hajer (1995) ta’riflaganidek, bu jarayon “diskurs koalitsiyalari” va “diskursiv strategik pozitsiyalar” o‘rtasidagi qaramaqarshilikni kuchaytiradi. Shu bois, shaharsozlik siyosati va ekologik mas’uliyat o‘rtasidagi ziddiyatlarni yumshatish, ekologik muvozanatni tiklash hamda fuqarolik ishonchini mustahkamlash maqsadida quyidagi normativ, amaliy va strategik tavsiyalarni amalga oshirish zarur: Birinchidan, shaharsozlik va ekologik boshqaruv sohasidagi normativ-huquqiy asoslarni takomillashtirish talab etiladi. Eng avvalo, ekologik shaffoflikni kuchaytirish lozim: daraxt kesishga oid ruxsatnomalar, qurilish loyihalarining ekologik ekspertiza xulosalari hamda rekultivatsiya bo‘yicha qarorlar ijtimoiy faollikni rag‘batlantirish maqsadida ochiq axborot portalida muntazam e’lon qilib borilishi kerak. Bu shaffoflik muhitini yaratish bilan birga, ishonch va javobgarlik tamoyillarini mustahkamlaydi. Ikkinchidan, fuqarolik ishtirokini institutsional darajaga ko‘tarish zarur. Har bir urbanistik loyiha bo‘yicha ekologik ekspertiza va jamoatchilik eshituvlarini o‘tkazish majburiy huquqiy talab sifatida mustahkamlansa, davlat va jamiyat o‘rtasida o‘zaro ishonchni yanada kuchaytiradi. Ayni paytda, amaldagi qonunchilikda bu jarayon ko‘pincha tavsiya darajasida qolib ketmoqda, bu esa ekologik masalalarda ziddiyatlarni yuzaga keltiradi. Uchinchidan, “Tabiatni muhofaza qilish to‘g‘risida”gi Kodeksga tegishli qo‘shimchalar kiritilishi maqsadga muvofiqdir. Xususan, yashil infratuzilmani buzgan shaxs yoki tashkilotlarga nisbatan moliyaviy sanksiyalarni kuchaytirish, shuningdek, urbanistik loyihalarda ekologik baholash komponentini majburiy talab sifatida belgilash muhim ahamiyat kasb etadi. Normativ asoslar bilan bir qatorda, real amaliy choralar orqali ekologik boshqaruvni kuchaytirish zarur. Birinchi navbatda, kompensatsiya (o‘rnini qoplash) tizimining sifat nazoratini ta’minlash muhim ahamiyat kasb etadi. Hozirda keng qo‘llanilayotgan “bir kesilgan daraxt – o‘n ekilgan” modeli faqat miqdoriy ko‘rsatkichlar bilan baholanmoqda. Biroq, har bir ekilgan daraxtning yashovchanligi, turi va ekologik ahamiyati ham hisobga olinishi lozim. Ikkinchidan, ekologik monitoring jarayonlarini raqamlashtirish tavsiya etiladi. Dronlar, GIS (geoinformatsion tizimlar) va mobil ilovalar orqali daraxtlar, yashil zonalar hamda urbanistik ta’sir hududlarini real vaqt rejimida kuzatish tizimini joriy etish zarur. Bu yondashuv mahalliy darajadagi jamoaviy nazoratni kuchaytiradi hamda sun’iy ko‘kalamzorlashtirish bilan bog‘liq manipulyatsiyalarni kamaytiradi. Uchinchidan, moratoriy siyosatini real nazorat mexanizmlari bilan mustahkamlash talab etiladi. Amaldagi moratoriylar faqat huquqiy hujjat shaklida emas, balki amaliy monitoring tizimi bilan birgalikda amalga oshirilishi lozim. Aks holda, uni chetlab o‘tish holatlari (masalan, daraxtni “o‘z-o‘zidan quritish”) davom etishi mumkin. Uzoq muddatli barqarorlikni ta’minlash uchun ekologik boshqaruvda strategik darajadagi institutlar va siyosatlarni shakllantirish zarur. Eng avvalo, ekologik kommunikatsiya siyosatini ishlab chiqish lozim. Davlat idoralari va mahalliy hokimiyat organlari o‘z pozitsiyalarini ochiq, muntazam hamda mutaxassislar ishtirokida asoslab borishlari kerak. Bu nafaqat fuqarolik ishonchini tiklaydi, balki ijtimoiy dialogni mustahkamlaydi va atrofmuhitga oid masalalarni madaniyatli muhokama qilish muhitini yaratadi. Shuningdek, mustaqil eko-tahliliy markazlar tashkil etish zarur. Ushbu markazlar qurilish ishlari boshlanishidan avval ekologik xavflarni baholovchi va mustaqil ekspertiza xulosalarini taqdim etuvchi platforma sifatida faoliyat yuritishi kerak. Ularning tavsiyalari majburiy kuchga ega bo‘lmasligi mumkin, biroq ular rasmiy qarorlar shakllanishida ishonchli ilmiy asos bo‘lib xizmat qilishi lozim. Nihoyat, “yashil shahar” indikatorlarini ishlab chiqish va ularni muntazam monitoring qilish zarur. Toshkent shahrida yashil hududlar maydoni, CO₂ chiqindilari miqdori, bioxilma-xillik ko‘rsatkichlari va mikroiqlim o‘zgarishlari bo‘yicha aniq indikatorlar tizimi shakllantirilishi kerak. Ushbu indikatorlar asosida siyosiy va urbanistik qarorlar muvofiqlashtirilsa, ekologik boshqaruv tizimi barqarorlik va shaffoflik tamoyillariga asoslangan holda faoliyat yuritadi. IQTISODIYOT ЭКОНОМИКА ECONOMY YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT https://yashil-iqtisodiyot-taraqqiyot.uz 1180 2025-yil, oktyabr. № 10-son. XULOSA VA TAKLIFLAR Tadqiqot Toshkent shahrida shaharsozlik siyosati va ekologik mas’uliyat o‘rtasidagi murakkab, ko‘p qatlamli jarayonlarni chuqur tahlil qilish imkonini berdi. Mavjud urbanistik yondashuvlarda qisqa muddatli iqtisodiy manfaatlarga e’tibor yuqori bo‘lsa-da, ekologik barqarorlik, fuqarolik ishtiroki va yashil infratuzilma masalalarini yanada chuqurroq integratsiya etish zarurligi aniqlangan. Telegram, bloglar va ommaviy axborot vositalari materiallari tahlili fuqarolik jamiyati, eko-faollar va keng jamoatchilikning ushbu siyosiy-urbanistik jarayonlardagi faolligini, ularning ekologik masalalarga nisbatan ongli munosabatini namoyon etadi. Siyosiy diskurs tahlili natijalari shuni ko‘rsatdiki, quruvchilar va rasmiy aktorlar o‘z faoliyatlarini “rivojlanish”, “kompensatsiya” va “ruxsatnoma” kabi ritorikalar orqali asoslashga urinmoqda. Biroq, bu yondashuvlar ijtimoiy ishonchni mustahkamlash uchun yetarli emas. Shu bois, ekologik qadriyatlarni “estetik dekor” emas, balki hayotiy zarurat va strategik ustuvor yo‘nalish sifatida ko‘rish muhimdir. Ushbu tadqiqot Toshkent shaharsozligi va ekologik siyosatidagi mavjud muammolar hamda diskursiv ziddiyatlarni aniqlashga xizmat qildi. Shu bilan birga, kelgusida chuqurroq ilmiy tadqiqotlarni amalga oshirish va strategik qarorlar ishlab chiqish uchun quyidagi istiqbolli yo‘nalishlar belgilandi: Ijtimoiy ekologiya yo‘nalishi. Kelgusidagi tadqiqotlar shahar ekologiyasining ijtimoiy jihatlarini, xususan yashil infratuzilmaning notekis taqsimlanishini va past daromadli qatlamlarning ekologik resurslardan foydalanish imkoniyatlarini o‘rganishga qaratilishi lozim. Bu yondashuv ekologik adolat va urbanistik tenglik tamoyillarini siyosiy qarorlar qabul qilish jarayoniga tatbiq etishga yordam beradi. Mikroiqlim va ekologik monitoring. Daraxt qoplamasining mikroiqlimga, issiqlik orollari effektiga va havoning sifatiga ta’siri yetarlicha o‘rganilmagan. GIS texnologiyalari, masofadan zondlash va meteorologik kuzatuvlar asosida olib boriladigan modellashtirish ilmiy asoslangan qarorlar qabul qilishni ta’minlaydi. Diskursiv tahlil yo‘nalishi. So‘nggi yillarda “Yashil Toshkent”, “barqaror rivojlanish” va “eko-modernizatsiya” kabi atamalar siyosiy va ijtimoiy maydonda faol qo‘llanilmoqda. Ularning semantik mazmuni, legitimatsiya mexanizmlari hamda real ekologik harakatlar bilan uyg‘unlik darajasi tizimli tahlil etilishi lozim. Innovatsion ekologik yechimlar. Qurilish sohasida “yashil tomlar”, biofilik dizayn va quyosh panellari kabi yechimlar tobora dolzarb bo‘lib bormoqda. Tadqiqotlar ushbu texnologiyalarning Toshkentdagi urbanistik loyihalarga joriy etilish darajasi, ularning iqtisodiy samaradorligi va ijtimoiy qabul qilinishini o‘rganishi lozim. Huquqiy mexanizmlarni mustahkamlash. Shahar ekologiyasini himoya qilishga oid qonunchilikdagi bo‘shliqlar, xususan daraxt kesishga oid ruxsatnomalardagi zaifliklar va ijro tizimlarining samaradorligi tahlil etilishi kerak. Ekologik ekspertizani majburiylashtirish, ochiq hisobotlik va monitoring tizimlarini huquqiy asosga qo‘yish muhim istiqboldir. Fuqarolik ekologik madaniyatini rivojlantirish. Telegram kanallari, bloglar va ekologik faollar tomonidan olib borilayotgan axborot tarqatish, norozilik aksiyalari hamda jamoatchilik monitoringi yangi ekologik fuqarolik madaniyatining shakllanayotganini ko‘rsatadi. Ushbu jarayonni ijtimoiy dinamika va madaniy o‘zgarishlar kontekstida chuqur tahlil qilish lozim. Xulosa qilib aytganda, Toshkent shaharsozlik tajribasi — bu nafaqat bir shaharning urbanistik siyosati, balki butun Markaziy Osiyo mintaqasida ekologik mas’uliyat, modernizatsiya va fuqarolik ishtiroki o‘rtasidagi muvozanatni ifodalovchi o‘ziga xos modeldir. Tabiatni asrash masalasi ekologik, ijtimoiy va axloqiy jihatdan barqaror jamiyat qurishning ajralmas qismidir. Shu bois, shaharni rivojlantirish siyosati ekologik etika, shaffof boshqaruv va fuqarolik ishtirokiga tayangan holda olib borilishi lozim. FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI 1. Beatley, T. (2000). Green Urbanism: Learning from European Cities. Island Press. 2. Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa 3. Eraydın, A., & Tasan-Kok, T. (2013). Resilience thinking in urban planning. In A. Eraydın & T. Tasan-Kok (Eds.), Resilience Thinking in Urban Planning (pp. 1–12). Springer. https://doi.org/10.1007/978-94-007-5476-8 4. Hajer, M. A. (1995). The Politics of Environmental Discourse: Ecological Modernization and the Policy Process. Oxford University Press. 5. Harvey, D. (2008). The right to the city. New Left Review, 53, 23–40. 6. Jennings, V., Baptiste, A. K., Jelks, N. O., & Skeete, R. (2016). Urban green space and the pursuit of health equity in parts of the United States. International Journal of Environmental Research and Public Health, 14(2), 143. https://doi. org/10.3390/ijerph14020143 7. Kabisch, N., Qureshi, S., & Haase, D. (2017). Human–environment interactions in urban green spaces—A systematic review of contemporary issues and prospects for future research. Environmental Impact Assessment Review, 50, 25–34. https://doi.org/10.1016/j.eiar.2014.08.007 8. Ryu, H., & Han, S. S. (2021). Urban ecological transition in South Korea: Policy learning from green infrastructure planning in Seoul. Cities, 114, 103186. https://doi.org/10.1016/j.cities.2021.103186 IQTISODIYOT ЭКОНОМИКА ECONOMY YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT https://yashil-iqtisodiyot-taraqqiyot.uz 1181 2025-yil, oktyabr. № 10-son. 9. Townsend, L., & Wallace, C. (2016). Social Media Research: A Guide to Ethics. University of Aberdeen. https://www. gla.ac.uk/media/Media_487729_smxx.pdf 10. UN-Habitat. (2020). World Cities Report 2020: The Value of Sustainable Urbanization. United Nations Human Settlements Programme. https://unhabitat.org/world-cities-report 11. Wolch, J. R., Byrne, J., & Newell, J. P. (2014). Urban green space, public health, and environmental justice: The challenge of making cities ‘just green enough’. Landscape and Urban Planning, 125, 234–244. https://doi.org/10.1016/j. landurbplan.2014.01.017 Manzilimiz: Toshkent shahar, Mirzo Ulug‘bek tumani Kumushkon koʻchasi, 26-uy. Jurnal sayti: https://yashil-iqtisodiyot-taraqqiyot.uz 2025. № 10 Ingliz tili muharriri: Feruz Hakimov Musahhih: Zokir ALIBEKOV Sahifalovchi va dizayner: Oloviddin Sobir o‘g‘li © Materiallar koʻchirib bosilganda ““Yashil” iqtisodiyot va taraqqiyot” jurnali manba sifatida koʻrsatilishi shart. Jurnalda bosilgan material va reklamalardagi dalillarning aniqligiga mualliflar ma’sul. Tahririyat fikri har vaqt ham mualliflar fikriga mos kelamasligi mumkin. Tahririyatga yuborilgan materiallar qaytarilmaydi. Jurnalga istalgan payt quyidagi rekvizitlar orqali obuna boʻlishingiz mumkin. Obuna boʻlgach, @iqtisodiyot_77 telegram sahifamizga toʻlov haqidagi ma’lumotni skrinshot yoki foto shaklida joʻnatishingizni soʻraymiz. Shu asosda har oygi jurnal yangi sonini manzilingizga joʻnatamiz. Mazkur jurnalda maqolalar chop etish uchun quyidagi havolalarga maqola, reklama, hikoya va boshqa ijodiy materiallar yuborishingiz mumkin. Materiallar va reklamalar pullik asosda chop etiladi. El.Pochta: [email protected] Bot: @iqtisodiyot_77 Tel.: 93 718 40 07 ““Yashil” iqtisodiyot va taraqqiyot” jurnali 03.11.2022-yildan Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Adminstratsiyasi huzuridagi Axborot va ommaviy kommunikatsiyalar agentligi tomonidan №566955 reyestr raqami tartibi boʻyicha roʻyxatdan oʻtkazilgan. Litsenziya raqami: №046523. PNFL: 30407832680027