KUTUBXONA VA TASVIRIY SAN'AT INTEGRATSIYASI: MADANIY-MA'RIFIY RIVOJLANISHNING YANGI YO'NALISHI

INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE ON “MODERN APPROACHES AND TRENDS IN TEACHING FINE ARTS, DRAFTSMANSHIP AND MUSIC IN HIGHER PEDAGOGICAL EDUCATION” OCTOBER 22-23, 2025 923 KUTUBXONA VA TASVIRIY SAN’AT INTEGRATSIYASI: MADANIY-MA’RIFIY RIVOJLANISHNING YANGI YO‘NALISHI 1Ankabayev Raxim Turg‘unovich, 2Mavlyanova Ziyoda Umardjanovna, 3Najimova Komila Sirojiddin qizi, 4Abdullayeva Go‘zal Nurali qizi 1CHDPU San’atshunoslik fakulteti Tasviriy san’at va dizayn kafedrasi dotsenti 2Muhammad al-Xorazmiy nomidagi TATU Kutubxona-axborot faoliyati yo'nalishi talabasi 3,4CHDPU San’atshunoslik fakulteti Tasviriy san’at va muhandislik grafikasi yo‘nalishi talabasi https://doi.org/10.5281/zenodo.17442014 Zamonaviy kutubxonalar nafaqat kitob saqlanadigan joy, balki ijtimoiy-ma’naviy hayotning faol ishtirokchisi, madaniyat va san’atni ommalashtirishning muhim vositasiga aylanmoqda. Bugungi kunda kutubxonaning faqat matnli axborotlar bilan cheklanib qolmasdan, boshqa san’at turlari, xususan, tasviriy san’at bilan integratsiyada ishlashi — yosh avlod tarbiyasi, madaniy merosni targ‘ib qilish va estetik dunyoqarashni shakllantirishda katta ahamiyat kasb etmoqda. Kutubxona va tasviriy san’atning uyg‘unlashuvi ijtimoiy-madaniy taraqqiyotda yangi bosqichni anglatadi. Bu ikki sohani birlashtirish orqali bilim va san’at, ma’rifat va estetik tarbiya bir yo‘nalishda olib boriladi. Kutubxonaning asosiy vazifasi – o‘quvchiga ilmiy, badiiy, axloqiy va estetik bilim berishdir. Biroq bugungi raqobatli axborot maydonida yoshlarning e’tiborini jalb qilish uchun an’anaviy yondashuvlar bilan cheklanib bo‘lmaydi. Shu sababli, vizual va estetik ifoda vositalari — tasviriy san’atdan foydalanish dolzarb bo‘lib qolmoqda. Tasviriy san’at: • Obrazli fikrlashni rivojlantiradi; • Axborotni tushunish va eslab qolishni osonlashtiradi; • Ko‘rish, anglash, baholash kabi estetik ko‘nikmalarni shakllantiradi; • Yoshlarning ijodiy salohiyatini uyg‘otadi. Kutubxona va tasviriy san’at integratsiyasi quyidagi shakllarda amalga oshirilishi mumkin: Adabiy asarlarga asoslangan rasm, grafik yoki kollaj ko‘rgazmalari tashkil etilishi mumkin. Masalan: • “Cho‘lpon she’riyati tasvirlarda” • “Alisher Navoiy asarlarining illyustratsiyalari” • “Kitob obrazlarida milliy qahramonlar” Kutubxonalarda san’atga oid maxsus burchaklar tashkil etish — bolalar, o‘smirlar va talabalar uchun alohida albomlar, illyustratsiyalangan adabiyotlar, rangtasvir kitoblarini bir joyga jamlash — ularni estetik tarbiyalashga xizmat qiladi. Rassomlar, dizaynerlar, san’atshunoslar ishtirokida o‘tkaziladigan interaktiv mashg‘ulotlar — san’at va adabiyot o‘rtasidagi bog‘liqlikni tushuntirishda muhim ahamiyatga ega. Masalan: • “Mening sevimli asarim – mening rasmim” • “Kitob qahramonini tasvirla” INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE ON “MODERN APPROACHES AND TRENDS IN TEACHING FINE ARTS, DRAFTSMANSHIP AND MUSIC IN HIGHER PEDAGOGICAL EDUCATION” OCTOBER 22-23, 2025 924 • “O‘zbek xalq ertaklariga illyustratsiyalar” Bu tanlovlar orqali o‘quvchilar kitobni o‘qibgina qolmay, uni tahlil qiladi va tasvirlashga harakat qiladi. • Kutubxona web-saytlarida san’at asarlariga bag‘ishlangan virtual ko‘rgazmalar; • QR-kodli plakatlar yordamida kitob va san’at o‘rtasidagi bog‘liqlikni ta’minlash; • Ijtimoiy tarmoqlarda san’atni targ‘ib qiluvchi kontentlar. Yo‘nalish afzallik Ta’limiy Tasviriy san’at orqali bilimlarni mustahkamlash, tushunishni osonlashtirish Estetik Yoshlarning didini shakllantirish, san’atga mehr uyg‘otish Tarixiy Milliy madaniy merosni targ‘ib qilish, unutilgan obrazlarni tiklash Ijtimoiy Kutubxonani jozibador madaniyat markaziga aylantirish Ijodiy Kitobxonning tasavvurini rivojlantirish, ijodga yo‘naltirish Ko‘plab kutubxonalar ushbu integratsiyani sinab ko‘rmoqda. • Toshkent shahridagi bolalar kutubxonasida “Rassom va kitobxon” loyihasi doirasida bolalar tomonidan kitob obrazlariga chizilgan rasmlar ko‘rgazmasi tashkil etildi. • Qoraqalpog‘iston respublikasi markaziy kutubxonasida rassomlarning tarixiy obrazlar bo‘yicha ishlaridan iborat “Jonli tarix” ko‘rgazmasi o‘tkazildi. • Virtual ko‘rgazmalar orqali Navoiy va Bobur asarlariga oid tasviriy san’at namunalarini raqamlashtirish ishlari amalga oshirilmoqda. Kutubxona va tasviriy san’atning integratsiyasi – bu zamonaviy kutubxonachilikning innovatsion yo‘nalishlaridan biridir. Mazkur yondashuv orqali kutubxona: • O‘quvchini chuqur estetik olamga yetaklaydi, • San’at va adabiyot o‘rtasida ko‘prik yaratadi, • Yosh avlodni o‘zligiga hurmat ruhida tarbiyalaydi. 1. Har bir maktab kutubxonasida san’at burchagi tashkil etilishi kerak. 2. Mahalliy rassomlar bilan kutubxonalar hamkorlik o‘rnatishi lozim. 3. Tasviriy san’at va adabiyot integratsiyasiga oid o‘quv dasturlari ishlab chiqilishi zarur. 4. Kutubxonachilar uchun tasviriy san’at asoslari bo‘yicha qisqa kurslar tashkil etilishi mumkin. ADABIYOTLAR RO‘YXATI 1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti qarori. “2022–2026-yillarda madaniyat va san’at sohasini rivojlantirish strategiyasi”. 2. Karimov B. “Kutubxonachilik asoslari”, Toshkent, 2020. 3. Xudoyberganova Z. “Tasviriy san’at tarixi”, Toshkent, 2021. 4. Sharipov M. “Kutubxona faoliyatida innovatsiyalar”, Andijon, 2022. 5. www.kutubxona.uz – O‘zbekiston kutubxonalari veb-portalidan olingan materiallar.