ZAMONAVIY SAN'ATDA MILLIYLIK: TASVIRIY VA AMALIY BEZAK SAN'ATIDA AN'ANA VA INNOVATSIYANING UYG'UNLIGI

INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE ON “MODERN APPROACHES AND TRENDS IN TEACHING FINE ARTS, DRAFTSMANSHIP AND MUSIC IN HIGHER PEDAGOGICAL EDUCATION” OCTOBER 22-23, 2025 934 ZAMONAVIY SAN’ATDA MILLIYLIK: TASVIRIY VA AMALIY BEZAK SAN’ATIDA AN’ANA VA INNOVATSIYANING UYG‘UNLIGI 1Oltmishev Toxirjon Turgunovich, 2Akromova Shahlo 1Jizzax davlat pedagogika universiteti katta o’qituvchisi, 2Tasviriy san’at va muhandislik grafikasi yo‘nalishi 2-bosqich talabasi https://doi.org/10.5281/zenodo.17442100 Annotatsiya. Ushbu maqolada zamonaviy sanʼatda milliylikning o‘rni hamda tasviriy va amaliy bezak sanʼatida anʼana bilan innovatsiya uyg‘unligi tahlil qilinadi. Maqolada milliy sanʼatning tarixiy ildizlari, o‘zbek xalqining badiiy merosi, tasviriy sanʼatning asosiy yo‘nalishlari va ularning bugungi davrda yangicha talqin etilishi haqida so‘z yuritilgan. Shuningdek, yosh avlod ijodkorlarining milliy qadriyatlarni zamonaviy sanʼat orqali ifodalashga bo‘lgan intilishi, anʼana va innovatsiya o‘rtasidagi uzviy bog‘liqlikni tahlil qilib, sanʼatning jamiyat maʼnaviyatini shakllantirishdagi ahamiyatini yoritilgan. Maqola milliy sanʼatning o‘ziga xosligini asrab qolgan holda, uni zamonaviy madaniy jarayonlar bilan uyg‘unlashtirish zarurligini taʼkidlaydi. Kalit so‘zlar: Milliylik, zamonaviy sanʼat, tasviriy sanʼat, amaliy bezak sanʼati, anʼana, innovatsiya, estetik qadriyatlar, madaniyat, o‘zlik, ijodkorlik, milliy meros, modernizatsiya, globallashuv, dizayn, madaniy uygʻunlik. Аннотация. В статье анализируется роль национальности в современном искусстве и гармония традиций и новаторства в изобразительном и декоративноприкладном искусстве. В статье рассматриваются исторические корни национального искусства, художественное наследие узбекского народа, основные направления изобразительного искусства и их новая интерпретация в современную эпоху. Анализируется стремление молодого поколения художников выражать национальные ценности через современное искусство, неразрывная связь традиций и новаторства, а также подчеркивается значение искусства в формировании духовности общества. В статье подчеркивается необходимость сохранения самобытности национального искусства, сочетая его с современными культурными процессами. Ключевые слова: Национальность, современное искусство, изобразительное искусство, декоративно-прикладное искусство, традиция, новаторство, эстетические ценности, культура, идентичность, творчество, национальное наследие, модернизация, глобализация, дизайн, культурная гармония. Abstract: This article analyzes the role of nationality in modern art and the harmony of tradition and innovation in fine and applied decorative arts. The article discusses the historical roots of national art, the artistic heritage of the Uzbek people, the main directions of fine arts and their new interpretation in the present era. It also analyzes the desire of the younger generation of artists to express national values through modern art, the inextricable link between tradition and innovation, and highlights the importance of art in shaping the spirituality of society. The article emphasizes the need to preserve the uniqueness of national art, while combining it with modern cultural processes. INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE ON “MODERN APPROACHES AND TRENDS IN TEACHING FINE ARTS, DRAFTSMANSHIP AND MUSIC IN HIGHER PEDAGOGICAL EDUCATION” OCTOBER 22-23, 2025 935 Keywords: Nationality, modern art, fine arts, applied decorative arts, tradition, innovation, aesthetic values, culture, identity, creativity, national heritage, modernization, globalization, design, cultural harmony. Zamonaviy sanʼat bugungi kunda global madaniyat jarayonlarining ajralmas qismi sifatida shakllanib, milliy o‘zlik va zamon ruhi o‘rtasida muvozanat yaratishga intilmoqda. Har bir xalqning sanʼati uning tarixiy xotirasi, urf-odatlari, qadriyatlari va estetik qarashlarini o‘zida mujassam etadi. Shu bois milliylik — bu faqat bezak yoki naqshdagi belgilar emas, balki butun xalqning maʼnaviy ruhi, o‘zligini ifodalovchi maʼnaviy ko‘zgudir. Tasviriy va amaliy bezak sanʼatlarida milliy anʼanalar asrlar davomida shakllangan. O‘zbek xalqining naqsh, kashtachilik, miniatyura, yog‘och o‘ymakorligi, kulolchilik va zargarlik kabi sanʼat turlari o‘zining boy tarixiga ega. Har bir naqsh, har bir rang va shakl o‘ziga xos ramziy maʼno anglatadi. Masalan, “islimiy” naqshlar tabiatning uyg‘unligini, “girih” naqshlari esa abadiyat va mukammallik g‘oyasini ifodalaydi. Ushbu anʼanalar nafaqat o‘tmish yodgorligi, balki zamonaviy sanʼatning ijodiy manbai sifatida ham ahamiyatlidir. Ular xalqning estetik didini, dunyoqarashini va ruhiyati ifodasini belgilab beradi. Sanʼatkor uchun anʼana — bu tayyor qolip emas, balki ilhom manbai, o‘zligini anglashning kalitidir. Bugungi kunda texnologiyalar, global axborot oqimlari va turli madaniyatlar o‘zaro yaqinlashgani tufayli sanʼatda yangi g‘oyalar, uslublar va texnikalar paydo bo‘lmoqda. Rassomlar va hunarmandlar raqamli dizayn, zamonaviy kompozitsiya va yangi materiallardan foydalanib, o‘z asarlariga innovatsion yondashuv olib kirishmoqda. Masalan, anʼanaviy “suzani” naqshlari zamonaviy tekstil dizaynida yangi shaklda talqin qilinmoqda, qadimiy miniatyura sanʼati esa raqamli formatda interaktiv ekspozitsiyalar ko‘rinishida qayta yaratilmoqda. Shu tarzda sanʼat anʼana bilan innovatsiya o‘rtasida yangi uyg‘unlikni topmoqda — bu uyg‘unlik esa xalqning madaniy o‘zligini saqlagan holda zamon bilan hamnafas bo‘lish imkonini beradi. Milliy sanʼatni zamonaviy jarayonlarga moslashtirish — bu oddiy shakliy o‘zgarish emas, balki falsafiy yondashuvdir. Zamonaviy sanʼatdagi milliylik o‘z tarixini unutmagan, lekin kelajakka yuzlangan xalqning ruhi sifatida namoyon bo‘ladi. Rassom yoki dizayner milliy unsurlarni bevosita takrorlamaydi, balki ularni yangi mazmunda, yangi kontekstda qayta talqin qiladi. Tasviriy sanʼat — real borliqni shakl, rang, chiziq, kompozitsiya va tus yordamida ifodalash sanʼati bo‘lib, u insonning his-tuyg‘usi, fikri va dunyoqarashini badiiy obrazlar orqali tomoshabinga yetkazadi. Sanʼatkor voqelikni bevosita ko‘chirmas, balki uni qayta talqin etadi: tasvir orqali fikr, his-tuyg‘u va ijtimoiy g‘oyani ochib beradi. Tasviriy sanʼat bir qancha yo‘nalish va janrlarga bo‘linadi: rangtasvir (moybo‘yoq, akvarel, guash va hk.), grafika, haykaltaroshlik va boshqa amaliy dekorativ yo‘nalishlar. Bugungi kunda ko‘plab o‘zbek sanʼatkori ana shunday yo‘l tutmoqda. Ular o‘z asarlarida qadimiy naqshlarni minimalizm, abstraksiya yoki modernizm unsurlari bilan uyg‘unlashtirib, milliylikni zamonaviy tilda ifodalamoqda. Bu yondashuv milliy sanʼatning xalqaro miqyosda ham tanilishiga xizmat qiladi. Anʼana va innovatsiya bir-biriga qarama-qarshi emas. Ular sanʼatda uzviy bog‘liq ikki qutbdir: biri ildiz, ikkinchisi esa o‘sish yo‘nalishi. Anʼanasiz innovatsiya bevosita asosini yo‘qotadi, innovatsiyasiz esa anʼana hayotiyligini yo‘qotadi. Shu bois haqiqiy sanʼatkor bu ikki unsurni uyg‘unlashtira olgan ijodkordir. Mamlakatimizda o‘zbek tasviriy va amaliy sanʼatida bu jarayon aniq ko‘zga tashlanmoqda. INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE ON “MODERN APPROACHES AND TRENDS IN TEACHING FINE ARTS, DRAFTSMANSHIP AND MUSIC IN HIGHER PEDAGOGICAL EDUCATION” OCTOBER 22-23, 2025 936 Masalan, kulollar qadimiy shakllarni saqlab qolgan holda zamonaviy ranglar bilan tajriba o‘tkazmoqda; dizaynerlar esa xalq bezaklarini yangi modalar bilan birlashtirib, milliy brendlarni yaratmoqda. O‘zbekiston sanʼatida so‘nggi yillarda milliylikni zamonaviy talqin etish yo‘nalishi tobora kuchayib bormoqda. O‘zbekiston respublikasi Prezidenti Sh.Mirziyoyevning 01.07.2025 yildagi PQ-212-son qarori Tasviriy va amaliy sanʼat sohasini yanada rivojlantirishga doir qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida ,,Oʻzbekiston tasviriy va amaliy sanʼatini yanada rivojlantirish va jahon miqyosida ommalashtirish, isteʼdodli yosh rassomlarni qoʻllabquvvatlash, badiiy taʼlim sohasida yuqori malakali kadrlar tayyorlash tizimini ilgʻor xorijiy tajribalar asosida takomillashtirish hamda yangi zamonaviy texnologiyalarni qoʻllagan holda kreativ loyihalarni amalga oshirish’’ maqsadida tasdiqlandi .Qarorga muvofiq quyidagilar tasviriy va amaliy sanʼat hamda dizayn sohasini rivojlantirishda Oʻzbekiston Badiiy akademiyasi (keyingi oʻrinlarda — Badiiy akademiya) faoliyatining asosiy ustuvor yoʻnalishlari etib belgilandi: (a) tasviriy va amaliy sanʼat hamda dizayn sohasi xodimlarini moddiy va maʼnaviy qoʻllab-quvvatlash hamda ularning samarali ijod qilishi uchun zarur shart-sharoitlar yaratish; (b) isteʼdodli yosh rassomlar uchun moʻljallangan ijodiy ustaxonalar faoliyatini yoʻlga qoʻyish, ularning shaxsiy va jamoaviy koʻrgazmalarini uyushtirish; (v) yoshlarga oid davlat siyosatini izchil amalga oshirish maqsadida isteʼdodli yoshlarni tasviriy va amaliy sanʼat sohalariga keng jalb etish hamda ularning ushbu yoʻnalishda turli kreativ loyihalardagi ishtirokini ragʻbatlantirish; (g) badiiy taʼlim sohasida kadrlar tayyorlashga oid normativ-huquqiy hujjatlarni ishlab chiqish, ularni amaliyotga joriy etish va takomillashtirish, shuningdek, akademik badiiy taʼlimning izchilligini taʼminlash bilan bogʻliq vazifalarni hal etish; (d) Oʻzbekiston tasviriy va amaliy sanʼatini jahon miqyosida ommalashtirish maqsadida xalqaro hamkorlikni rivojlantirish. 2. 2026-2027-yillarda Oʻzbekiston Respublikasining ijtimoiy va ishlab chiqarish infratuzilmasini rivojlantirish dasturi doirasida: (a) Badiiy koʻrgazmalar direksiyasining koʻrgazmalar zali jahon standartlari asosida rekonstruksiya qilinsin va jihozlansin; Ushbu qarorning ijrosini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vaziri A.N. Aripov va Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasi Ijtimoiy rivojlanish departamenti rahbari O.Q. Abduraxmanov zimmasiga yuklansin. tasviriy va amaliy sanʼat hamda dizayn sohasi xodimlarini moddiy va maʼnaviy qoʻllabquvvatlash hamda ularning samarali ijod qilishi uchun zarur shart-sharoitlar yaratish; (b) isteʼdodli yosh rassomlar uchun moʻljallangan ijodiy ustaxonalar faoliyatini yoʻlga qoʻyish, ularning shaxsiy va jamoaviy koʻrgazmalarini uyushtirish; (v) yoshlarga oid davlat siyosatini izchil amalga oshirish maqsadida isteʼdodli yoshlarni tasviriy va amaliy sanʼat sohalariga keng jalb etish hamda ularning ushbu yoʻnalishda turli kreativ loyihalardagi ishtirokini ragʻbatlantirish; (g) badiiy taʼlim sohasida kadrlar tayyorlashga oid normativ-huquqiy hujjatlarni ishlab chiqish, ularni amaliyotga joriy etish va takomillashtirish, shuningdek, akademik badiiy taʼlimning izchilligini taʼminlash bilan bogʻliq vazifalarni hal etish; INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE ON “MODERN APPROACHES AND TRENDS IN TEACHING FINE ARTS, DRAFTSMANSHIP AND MUSIC IN HIGHER PEDAGOGICAL EDUCATION” OCTOBER 22-23, 2025 937 (d) Oʻzbekiston tasviriy va amaliy sanʼatini jahon miqyosida ommalashtirish maqsadida xalqaro hamkorlikni rivojlantirish. 2. 2026-2027-yillarda Oʻzbekiston Respublikasining ijtimoiy va ishlab chiqarish infratuzilmasini rivojlantirish dasturi doirasida: (a) Badiiy koʻrgazmalar direksiyasining koʻrgazmalar zali jahon standartlari asosida rekonstruksiya qilinsin va jihozlansin; Qarorga muvofiq yurtimizda bir qancha imkoniyatlar yaratilmoqda. Yangi avlod rassomlari, dizaynerlari, haykaltaroshlari va amaliy bezak ustalari o‘z ijodida milliy qadriyatlarni global sanʼat maydoniga olib chiqish maqsadida yangicha yondashuvlarni qo‘llamoqda. Ularning asarlarida milliy motivlar, o‘zbek xalqining hayot tarzi, qadimiy naqshlar va madaniy ramzlar zamonaviy texnologiyalar bilan uyg‘unlashadi. Masalan, so‘nggi yillarda kulolchilikda 3D shakllantirish texnologiyasi yordamida anʼanaviy sopol buyumlar yangi dizayn va rang uyg‘unligida yaratilmoqda. Kashtachilikda esa lazerli naqsh tushirish usullari bilan milliy gullar zamonaviy liboslarda qayta talqin qilinmoqda. Bularning barchasi milliy sanʼatni yangi bosqichga olib chiqish, uni dunyo madaniyatining ajralmas qismiga aylantirishga xizmat qilmoqda. Hozirgi vaqtda yosh ijodkorlar o‘z ijodida nafaqat estetik go‘zallikka, balki maʼnaviy g‘oyaga ham eʼtibor qaratmoqda. Ular uchun sanʼat — bu o‘zligini izlash, milliy ruhni ifodalash va uni dunyoga tanitish vositasidir. Shuning uchun ham zamonaviy o‘zbek sanʼatida “milliylik” tushunchasi faqat shakl yoki naqsh bilan cheklanib qolmayapti, balki chuqur falsafiy mazmun kasb etmoqda. Yosh rassomlar asarlarida o‘z xalqining ruhiy dunyosini, qadriyatlarini va hozirgi zamon muammolarini birlashtirib tasvirlaydi. Bu esa sanʼatni nafaqat go‘zallik, balki fikr, tahlil va hayot haqidagi mushohada maydoniga aylantirmoqda. Milliylik faqat sanʼatning ichki masalasi emas, balki jamiyatning o‘zligiga bo‘lgan munosabati bilan ham bevosita bog‘liq. Agar xalq o‘z tarixini, madaniyatini qadrlasa, bu sanʼatda ham aks etadi. Shu sababli sanʼatkor milliy merosni asrab-avaylash, uni yangi shaklda targ‘ib qilish orqali xalq ruhiyatiga taʼsir etadi. Bugungi sanʼat asarlari ko‘pincha ekologik mavzular, qadriyatlar inqirozi, texnologiyalar taʼsiri kabi zamonaviy masalalarni milliy ramzlar orqali yoritadi. Bu esa sanʼatning faqat bezak yoki estetik vosita emas, balki ijtimoiy ongni shakllantiruvchi kuch ekanini ko‘rsatadi. Globallashuv jarayonlari kuchaygan hozirgi davrda milliy sanʼat o‘zligini saqlashda alohida ahamiyat kasb etmoqda. Chunki umumjahon madaniy oqimida milliy o‘zlikni yo‘qotish xavfi mavjud. Shu sababli milliy sanʼatning zamonaviy talqini — bu nafaqat ijodiy yangilik, balki madaniy mustaqillikni saqlash vositasidir. O‘zbekiston rassomlari xalqaro ko‘rgazmalarda ishtirok etar ekan, o‘z milliy uslubi bilan ajralib turadi. Bu hol milliy sanʼatning jahon miqyosida qadrlanishiga, o‘zbek madaniyatining nufuzini oshirishga xizmat qiladi. Xulosa o‘rnida Tasviriy va amaliy bezak sanʼatida anʼana va innovatsiyaning uyg‘unligi — bu madaniyatning yashovchanligi belgisi. Agar sanʼat o‘z ildizidan uzilmasa, u har qanday zamonaviy shaklda ham o‘z ruhini saqlab qoladi. Shu bois, har bir ijodkor o‘z asarida milliylikni his etgan holda yangilik yaratishi zarur. Chunki o‘tgan avloddan meros bo‘lgan sanʼat faqat takror emas, balki davomdir. Bugungi sanʼat — bu kechagi anʼana va ertangi innovatsiya o‘rtasidagi ko‘prikdir. Shu ko‘prik orqali milliy madaniyat yangi avlod ongiga singadi, xalqning o‘zligi, estetik didi va ruhiy merosi abadiy yashaydi. INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE ON “MODERN APPROACHES AND TRENDS IN TEACHING FINE ARTS, DRAFTSMANSHIP AND MUSIC IN HIGHER PEDAGOGICAL EDUCATION” OCTOBER 22-23, 2025 938 FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR 1. Karimov I.A. “Yuksak maʼnaviyat — yengilmas kuch.” – Toshkent: Maʼnaviyat, 2008. 2. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Sh. M. Mirziyoyev. “Yangi O‘zbekiston strategiyasi.” – Toshkent: O‘zbekiston, 2021. 3. Yo‘ldoshev B. “Sanʼatshunoslik asoslari.” – Toshkent: Sanʼat, 2015. 4. Xolmatova D. “O‘zbek amaliy bezak sanʼati tarixi.” – Toshkent: Fan va texnologiya, 2018. 5. Rafiqov Sh. “Tasviriy sanʼat nazariyasi va metodikasi.” – Toshkent: O‘qituvchi, 2016. 6. Tursunova N. “Milliylik va zamonaviylik: O‘zbek sanʼatida yangicha izlanishlar.” // O‘zbekiston sanʼati jurnali, №4, 2020. 7. Qodirova M. “Bezak sanʼatida anʼana va innovatsiya uyg‘unligi.” – Toshkent: Kamalak, 2019. 8. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining qarori, 01.07.2025 yildagi PQ-212-son Tasviriy va amaliy sanʼat sohasini yanada rivojlantirishga doir qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida