ZAMONAVIY SAN'ATDA MILLIYLIK: TASVIRIY VA AMALIY BEZAK SAN'ATIDA AN'ANA VA INNOVATSIYANING UYG'UNLIGI

INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE ON “MODERN APPROACHES AND TRENDS IN TEACHING FINE ARTS, DRAFTSMANSHIP AND MUSIC IN HIGHER PEDAGOGICAL EDUCATION” OCTOBER 22-23, 2025 939 ZAMONAVIY SAN’ATDA MILLIYLIK: TASVIRIY VA AMALIY BEZAK SAN’ATIDA AN’ANA VA INNOVATSIYANING UYG‘UNLIGI Pardayev Baxtiyor Abdujabborovich A.Qodiriy nomidagi JDPU o‘qituvchisi https://doi.org/10.5281/zenodo.17442117 Annotatsiya. Ushbu maqolada zamonaviy san’at jarayonlarida milliylik tushunchasining ahamiyati, tasviriy va amaliy bezak san’atida an’anaviy unsurlar hamda innovatsion yondashuvlarning uyg‘unlashuvi tahlil qilinadi. Milliy merosga asoslangan kompozitsion va estetik tamoyillar zamonaviy dizayn, haykaltaroshlik, rassomlik va amaliy san’at namunalari bilan bog‘liq holda yoritiladi. Maqolada milliy qadriyatlarning saqlanishi bilan bir qatorda, yangicha ijodiy qarashlar orqali san’atning xalqaro maydondagi rivojlanish jarayonlari ham ko‘rib chiqiladi. Kalit so‘zlar: zamonaviy san’at, milliylik, tasviriy san’at, amaliy san’at, an’ana, innovatsiya, estetik uyg‘unlik. XXI asr san’ati milliy an’analarning boy merosi va zamonaviy innovatsion g‘oyalar o‘rtasidagi uyg‘unlik orqali shakllanmoqda. Tasviriy va amaliy san’at yo‘nalishlarida milliylik tamoyillari, avvalo, xalqning tarixiy xotirasi, madaniy merosi va milliy qadriyatlarini ifoda etadi. Shu bilan birga, globallashuv jarayonida san’atning rivoji yangicha badiiy qarashlar, texnologiyalar va dizayn yondashuvlarini o‘zlashtirishni talab qiladi. Milliylik san’atda xalqning tarixiy-madaniy tajribasini, dunyoqarashini va estetik qarashlarini ifodalovchi asosiy mezonlardan biridir. O‘zbek tasviriy va amaliy san’ati tarixida qadimiy naqshlar, islimiy va girih bezaklari, milliy miniatyura maktabi, kulolchilik, to‘qimachilik kabi yo‘nalishlar xalq ijodining betakror namunalarini yaratgan. Bu jarayonlarda milliylik estetik mezon, badiiy tafakkur va ijodiy identifikatsiyaning ajralmas qismidir. Zamonaviy san’at ijodkorlardan an’ana va innovatsiyani uyg‘unlashtirishni talab qiladi. Masalan:-Tasviriy san’atda: Rassomlar milliy miniatyura uslubini zamonaviy grafika, raqamli texnologiyalar bilan uyg‘unlashtirmoqda. - Amaliy san’atda: Kulolchilarda qadimiy naqshlarni zamonaviy interyer dizayni bilan moslashtirish, to‘qimachilikda esa milliy rang va ornamentlarni yangi modalar bilan uyg‘unlashtirish kuzatilmoqda. - Haykaltaroshlik va dizaynda: Milliy ramz va timsollarni zamonaviy shakllar bilan uyg‘unlashtirish orqali badiiy ifoda boyitilmoqda. Bu jarayonda ijodkorlar milliy qadriyatlarni qayta talqin etib, ularni global san’at tilida ifodalashga erishmoqdalar. Milliylikni zamonaviy san’atda qo‘llash nafaqat tashqi shaklda, balki mazmun va g‘oyada ham aks etadi. Milliy an’analarning zamonaviy talqini san’at asarlarida yangi estetik uyg‘unlikni yaratadi. Bunda: - An’ana – milliy o‘zlikni saqlash, tarixiy merosni davom ettirish vazifasini bajaradi. INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE ON “MODERN APPROACHES AND TRENDS IN TEACHING FINE ARTS, DRAFTSMANSHIP AND MUSIC IN HIGHER PEDAGOGICAL EDUCATION” OCTOBER 22-23, 2025 940 - Innovatsiya – san’atni zamon bilan hamnafas qilish, yangi g‘oya va texnologiyalarni joriy etadi. Demak, zamonaviy san’atda milliylikning namoyon bo‘lishi an’ana va innovatsiyaning muvozanatli uyg‘unligiga asoslanadi. Jahon tajribasida ko‘plab rassom va dizaynerlar milliylikni zamonaviy uslubda talqin etib, xalqaro miqyosda o‘z ijodini tanitmoqda. Masalan, Yaponiya va Koreyada milliy kaligrafiya va naqsh san’ati zamonaviy texnologiyalar bilan uyg‘unlashtirilmoqda, Yevropada esa folklor motivlari modern va postmodern oqimlarda aks etmoqda. Shu jihatdan, O‘zbek san’atkorlari ham xalqaro ko‘rgazmalarda milliylikni zamonaviy talqinda namoyon etib, madaniyatlararo muloqotga hissa qo‘shmoqda. Zamonaviy san’atda milliylikning o‘rni badiiy-estetik jarayonlarda hal qiluvchi ahamiyat kasb etadi. An’anaviy san’at unsurlarining zamonaviy talqin etilishi milliy merosni asrabavaylash bilan birga, yangi badiiy g‘oyalarni yaratishga imkon beradi. Tasviriy va amaliy san’atda an’ana va innovatsiyaning uyg‘unligi ijodkorlikni boyitadi, san’atning xalqaro maydonda taraqqiy etishiga xizmat qiladi. FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR 1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining san’at va madaniyatni rivojlantirishga oid qaror va farmonlari. 2. Alimova D. O‘zbek amaliy bezak san’ati tarixidan. – Toshkent: Fan, 2015. 3. Nuriddinov B. San’atshunoslik asoslari. – Toshkent: Universitet nashriyoti, 2019. 4. Smith, T. Contemporary Art: World Currents. – London: Thames & Hudson, 2011. 5. Hobsbawm, E., Ranger, T. The Invention of Tradition. – Cambridge: Cambridge University Press, 1983.