TASVIRIY SAN'ATDA ART-TERAPIYA TEXNOLOGIYALARINING PSIXOLOGIK-PEDAGOGIK ASOSLARI VA ULARNI TA'LIM JARAYONIDA QO'LLASH METODIKASI

INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE ON “MODERN APPROACHES AND TRENDS IN TEACHING FINE ARTS, DRAFTSMANSHIP AND MUSIC IN HIGHER PEDAGOGICAL EDUCATION” OCTOBER 22-23, 2025 962 TASVIRIY SAN’ATDA ART-TERAPIYA TEXNOLOGIYALARINING PSIXOLOGIK-PEDAGOGIK ASOSLARI VA ULARNI TA’LIM JARAYONIDA QO‘LLASH METODIKASI 1Abduxamidov Quvonchbek Yangiboy o‘g‘li, 2Miraxmatova Maftuna Mirabbos qizi, 3Mirxosilov Mirsaid Ravshan o‘gʻli 1Chirchiq davlat pedagogika universiteti “Tasviriy san’at va dizayn” kafedrasi o‘qituvchisi, 2,3Chirchiq davlat pedagogika universiteti magistranti https://doi.org/10.5281/zenodo.17444006 Anotatsiya. Ushbu maqolada tasviriy san’atda art-terapiya texnologiyalarining psixologik-pedagogik asoslari, ularning ta’lim jarayonidagi ahamiyati va samarali qo‘llash usullari ilmiy jihatdan tahlil qilingan. Art-terapiya texnologiyalari o‘quvchilarning ijodiy qobiliyatini rivojlantirish, ruhiy-emotsional muvozanatini tiklash va o‘z-o‘zini anglash jarayonida muhim vosita sifatida o‘rganilgan. Shuningdek, zamonaviy pedagogik texnologiyalar bilan uyg‘unlashtirilgan art-terapiya metodlarini qo‘llash bo‘yicha metodik tavsiyalar ham keltirilgan. Kalit so‘zlar: tasviriy san’at, art-terapiya, texnologiya, psixologik yondashuv, pedagogik metodika, ijodiy rivojlanish, shaxs tarbiyasi, emotsional muvozanat. Kirish: Zamonaviy ta’lim tizimida inson shaxsining har tomonlama rivojlanishi, ruhiy barqarorligi va ijodiy salohiyatini yuksaltirish muhim vazifalardan biridir. Shu jihatdan,tasviriy san’at fanida art-terapiya texnologiyalarini qo‘llash o‘quvchilarning nafaqat estetik didini, balki ruhiy sog‘lomligini, ichki dunyosini, ijodiy tafakkurini ham shakllantirishga xizmat qiladi. Artterapiya texnologiyalari bugungi kunda dunyo ta’lim tizimida keng qo‘llanilib, shaxsni ijtimoiypsixologik jihatdan moslashtirish, stressni kamaytirish va o‘z-o‘zini anglashga yordam beruvchi metod sifatida tan olingan. Pedagogik jarayonda art-terapiya vositalaridan foydalanish o‘qituvchiga har bir o‘quvchining ruhiy holatini tushunish, unga individual yondashish, ijodiy faoliyat orqali o‘zini erkin ifoda etish imkonini yaratadi. Shu bois, art-terapiya texnologiyalari tasviriy san’at ta’limida samarali pedagogik yondashuv sifatida e’tirof etilmoqda. Art-terapiya texnologiyalarining mohiyati va psixologik asoslari: Art-terapiya (lotincha ars — san’at, therapeia — davolash) — bu inson ruhiyatini san’at orqali sog‘lomlashtirish, his-tuyg‘ularni badiiy shaklda ifoda etish va emotsional muvozanatni tiklashga qaratilgan texnologik yondashuvdir. Psixologlar K. Yung, E. Kramer va M. Naumburglarning ta’kidlashicha, rasm chizish insonning ongsiz kechinmalarini tashqi shaklda ifoda etish orqali ichki ziddiyatlarni yengishga yordam beradi. Art-terapiya texnologiyalari inson tafakkuri va hissiyotini uyg‘unlashtiradi, unda o‘ziga ishonch, ichki tinchlik va ijodiy fikrlash qobiliyatini rivojlantiradi. Ayniqsa, tasviriy san’at darslarida bu texnologiyalar o‘quvchilarning ruhiy holatini barqarorlashtirish, o‘zini anglash va kommunikativ ko‘nikmalarni shakllantirishga xizmat qiladi. Art-terapiya texnologiyalarining pedagogik ahamiyati: INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE ON “MODERN APPROACHES AND TRENDS IN TEACHING FINE ARTS, DRAFTSMANSHIP AND MUSIC IN HIGHER PEDAGOGICAL EDUCATION” OCTOBER 22-23, 2025 963 • o‘quvchilarda ijodiy qobiliyatni ochadi; • shaxsiy ifodani rivojlantiradi; • dars jarayonini emotsional jihatdan boyitadi; • o‘quvchi va o‘qituvchi o‘rtasida ijobiy psixologik muhit yaratadi. Masalan, o‘quvchi o‘z his-tuyg‘usini rasm orqali ifoda etganida, o‘qituvchi uning ruhiy holatini tahlil qilish imkoniga ega bo‘ladi. Bu esa ta’lim jarayonini individuallashtirishga yordam beradi. Bundan tashqari, art-terapiya metodlari dars jarayonini yanada qiziqarli, samarali va interaktiv shaklga keltiradi. Art-terapiya texnologiyalarini ta’lim jarayonida qo‘llash metodikasi: Art-terapiya texnologiyalarini ta’limga joriy etish quyidagi bosqichlarda amalga oshiriladi: 1. Tayyorlov bosqichi — o‘quvchilarning ruhiy holatini aniqlash, dars maqsadini belgilash; 2. Ijodiy faoliyat bosqichi — rang, shakl, obraz va kompozitsiya orqali o‘z histuyg‘ularini ifodalash; 3. Tahlil bosqichi — yaratilgan ishni muhokama qilish, emotsional holatdagi o‘zgarishlarni tahlil etish; 4. Refleksiya bosqichi — o‘quvchilarda o‘zini tahlil qilish, o‘z fikrini erkin bayon etish, o‘z-o‘zini anglash jarayonini rag‘batlantirish. Zamonaviy art-terapiya texnologiyalari: Bugungi kunda art-terapiya texnologiyalari raqamli ta’lim muhiti bilan uyg‘unlashmoqda. Raqamli rassomlik dasturlari, sun’iy intellekt asosidagi rang tahlil dasturlari, VR (virtual reallik) art mashg‘ulotlari orqali o‘quvchilar o‘z histuyg‘ularini virtual muhitda ifoda etish imkoniga ega bo‘lishmoqda. Bu yangiliklar art-terapiyani yanada innovatsion, interaktiv va shaxsga yo‘naltirilgan shaklga aylantirmoqda. Xulosa:Tasviriy san’atda art-terapiya texnologiyalarini qo‘llash shaxsni har tomonlama rivojlantirish, ijodiy tafakkurni kuchaytirish va ruhiy muvozanatni ta’minlashda beqiyos ahamiyatga ega. U ta’lim jarayonini insonparvarlik, individual yondashuv va estetik tarbiya tamoyillari asosida tashkil etishga yordam beradi.Art-terapiya texnologiyalarini o‘qituvchining metodikasiga integratsiya qilish orqali o‘quvchilarni yanada faol, erkin, o‘z fikrini badiiy ifoda etuvchi, ijodkor shaxs sifatida tarbiyalash mumkin. Shu bois, ushbu texnologiyalarni ta’lim jarayonida tizimli qo‘llash zamonaviy pedagogikaning ustuvor yo‘nalishlaridan biri hisoblanadi. FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR 1. Абдухамидов, Қ. Я. (2022). Taлабаларнинг ижодий қобилиятларини ривожлантириш, эстетик маданиятини шакллантириш. Journal of innovations in scientific andeducationalresearch, 5(4), 74-76. 2. Султанов Х.Э., Марасулова И.М., Абдухамидов Қ.Я., Алимова Н.Ш. Кластерёндашувидаги «арт-терапия» таълими - фанлар интеграциясини амалга оширишомили//“Yangi o‘zbekistondа pedаgogik tа’lim innovаtsion klаsterini rivojlаntirish istiqbollаri”mаvzusidаgi xаlqаro ilmiy-аmаliy аnjumаn mаteriаllаri /may 1qismCHIRCHIQ–2022. 606-612 б. 3. Abduxamidov Q.Y. Berdiyev N.O. Badiiy kulolchilikning tarixiy rivojlanishi vataraqqiyoti// Proceedings of International Conference on Educational Discoveries and Humanities1February, 2023 ISSN: 2835-3196 pages 18-21 INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE ON “MODERN APPROACHES AND TRENDS IN TEACHING FINE ARTS, DRAFTSMANSHIP AND MUSIC IN HIGHER PEDAGOGICAL EDUCATION” OCTOBER 22-23, 2025 964 4. Yangiboy o‘g‘li, A. Q. (2024). Tasviriy san’at yo‘nalishidagi talabalarni kasbiy faoliyatiga yo‘naltirish usullari. Xalqaro ilmiy-amaliy konferensiyalar, 1(1), 138-141. 5. Berdiyev Doston Abduvoitovich. (2024). Pedagogika oliy ta’lim muassasalarida badiiy studiyalarni tashkil etishning ahamiyati. Iqro indexing, 10(1), 177-181. 6. Султанов Хайтбой Эралиевич Кластер ёндашуви воситасида талабаларнинг ижодкорлик кўникмаларини тарбиялаш// касб-ҳунар таьлими журнали/ №4, 2022/12, 85-89; 7. Х Э Султанов. (2023). Талабалар фаоллаштиришда халқаро ҳамкорликни ривожлантиришнинг таъсири. PEDAGOGS jurnali 34 (3), 73-78.; 8. Bеrdiyev Doston Abduvoitovich. (2023). Steam ta’limini tatbiq etish orqali tasviriy san’at fanini o‘qitish metodikasi mazmunini takomillashtirish usullari. O‘zbekistonda fanlararo innovatsiyalar va ilmiy tadqiqotlar jurnali, 2(18), 187–193.; 9. Abduvoitovich, B. D. (2024). The role of integrative education in student activation. Web of Teachers: Inderscience Research, 2(11), 151-155. 9. Mirpulatovna, I. U. (2024). Artistic imagination and fantasy of students in visual art lessons.their role in artistic creation. Web of Teachers: Inderscience Research, 2(11), 156161. 10. Bozorov Farhod Toyir o’g’li Ijodiy to’garaklar orqali talaba-yoshlardagi tadbirkorlik ko’nikmalarini shakllantirish texnologiyalari (tasviriy san'at) // Journal of newcenturyinnovations. – 2023. – Т. 27. – №. 4. – С. 113-117. 11. Toyir o'g'li, B. F. (2024). Совершенствование современных методик преподавания изобразительного искусства в формировании творческих компетенций студентов.Международный междисциплинарный журнал по исследованиям и разработкам, 11(06). 12. Umida Imomatova/ Mustaqillik davrida tasviriy san’atning rivojlanish tendensiyasi/"Science and Education" Scientific Journal/ ISSN 2181-0842 Avgust 2022// Volume3Issue8Pages: 175-182;