VIRTUAL VA KENGAYTIRILGAN REALLIK VOSITALARINING TASVIRIY SAN'AT TA'LIMIDA QO'LLANISH IMKONIYATLARI

INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE ON “MODERN APPROACHES AND TRENDS IN TEACHING FINE ARTS, DRAFTSMANSHIP AND MUSIC IN HIGHER PEDAGOGICAL EDUCATION” OCTOBER 22-23, 2025 965 VIRTUAL VA KENGAYTIRILGAN REALLIK VOSITALARINING TASVIRIY SANʼAT TAʼLIMIDA QO‘LLANISH IMKONIYATLARI 1Abduxamidov Quvonchbek Yangiboy o‘g‘li, 2Miraxmatova Maftuna Mirabbos qizi, 3Mirxosilov Mirsaid Ravshan o‘gʻli 1Chirchiq davlat pedagogika universiteti “Tasviriy san’at va dizayn” kafedrasi o‘qituvchisi, 2,3Chirchiq davlat pedagogika universiteti magistranti https://doi.org/10.5281/zenodo.17444018 Anotatsiya. Ushbu maqolada zamonaviy ta’lim tizimida raqamli texnologiyalarning, xususan, virtual (VR) va kengaytirilgan (AR) reallik texnologiyalarining tasviriy san’at ta’limidagi o‘rni va ahamiyati tahlil qilinadi. Maqolada VR/AR vositalari yordamida o‘quvchilarda ijodiy fikrlash, badiiy tasavvur va kompozitsion tafakkurni rivojlantirish imkoniyatlari yoritilgan. Shuningdek, ularning amaliy mashg‘ulotlarda qo‘llanilishi, o‘qituvchilar uchun yangi metodik yondashuvlar hamda san’atni o‘qitishda immersiv tajribalarning afzalliklari bayon etiladi. Kalit so‘zlar: virtual reallik, kengaytirilgan reallik, tasviriy san’at, raqamli texnologiyalar, 3D modellash, san’at ta’limi, innovatsion metodlar, ijodiy tafakkur. Kirish.XXI asrda taʼlim jarayonida axborot-kommunikatsiya texnologiyalari keng joriy etilib, o‘quv jarayonining samaradorligini oshirishda muhim omil bo‘lib xizmat qilmoqda. Hozirgi davrda ta’lim tizimi tezkor axborot oqimi va texnologik rivojlanish ta’sirida tubdan o‘zgarib bormoqda. Ayniqsa, tasviriy san’at ta’limida innovatsion texnologiyalarni qo‘llash zaruriy ehtiyojga aylandi. Virtual (VR) va kengaytirilgan (AR) reallik vositalari o‘quv jarayonini faollashtiruvchi, o‘quvchilarda badiiy idrok va estetik dunyoqarashni rivojlantiruvchi samarali metodlardan biri sifatida qaralmoqda. Bugungi kunda O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining ta’lim sohasida raqamli texnologiyalarni joriy etish haqidagi farmon va qarorlarida ham bu yo‘nalishning ustuvorligi ta’kidlab o‘tilgan. Xususan, “Raqamli O‘zbekiston – 2030” strategiyasida san’at va madaniyat yo‘nalishida raqamli platformalarni keng joriy etish, VR va AR vositalaridan foydalanish bo‘yicha alohida yo‘nalishlar belgilangan. 1. Virtual va kengaytirilgan reallik texnologiyalarining mohiyati: Virtual reallik (VR) - bu insonni maxsus qurilmalar (VR ko‘zoynak, sensor qo‘lqop, bosh harakat datchiklari) yordamida sun’iy yaratilgan muhitga “sho‘ng‘itish” texnologiyasidir. U o‘quvchini real muhitdan ajratgan holda, to‘liq immersiv badiiy tajriba yaratadi. Kengaytirilgan reallik (AR) esa real dunyo tasviriga raqamli obyektlarni (3D modellar, grafiklar, matn, tovushlar) joylashtirish orqali reallikni “kengaytiruvchi” texnologiya hisoblanadi. Bu ikki texnologiya o‘qitish jarayonini faollashtiradi, o‘quvchining mavzuga qiziqishini oshiradi va ularning ijodiy tafakkurini kengaytiradi. 2. Tasviriy san’at ta’limida VR va AR vositalarining qo‘llanish yo‘nalishlari: 1. Sanʼat tarixini o‘rganishda: VR vositalari yordamida o‘quvchilar Luvr, Prado yoki Ermitaj kabi mashhur muzeylarga virtual sayohat qilishlari mumkin. Bu usul darsni nafaqat INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE ON “MODERN APPROACHES AND TRENDS IN TEACHING FINE ARTS, DRAFTSMANSHIP AND MUSIC IN HIGHER PEDAGOGICAL EDUCATION” OCTOBER 22-23, 2025 966 qiziqarli, balki ilmiy jihatdan ham samarali qiladi. AR texnologiyalari esa darslikdagi suratlarni jonlantirib, ularni 3D shaklda ko‘rish imkonini beradi. 2. Amaliy mashg‘ulotlarda: VR muhiti o‘quvchilarga 3D cho‘tkalar, bo‘yoqlar va boshqa raqamli vositalardan foydalanib, virtual rassomchilik bilan shug‘ullanish imkonini beradi. AR esa qog‘ozda chizilgan shakllarni mobil qurilma orqali 3D formatda ko‘rsatib, ijodiy tafakkurni rivojlantiradi. 3. Ijodiy tafakkurni rivojlantirishda: Virtual makonda cheksiz ranglar, shakllar va uslublardan foydalanish imkoniyati mavjud. AR yordamida esa real hayotdagi obyektlarga sanʼat elementlarini qo‘shib, masalan, bino devorida mural qanday ko‘rinishini oldindan tasavvur qilish mumkin. 4. Virtual muzey va galereyalar: O‘quvchilar VR muhitda dunyo muzeylariga “sayohat” qilib, mashhur rassomlarning asarlarini 3D formatda ko‘rishlari, ularni tahlil qilishlari mumkin. 5. 3D modellash orqali tasvirlashni o‘rganish: VR dasturlari (masalan, Tilt Brush, Adobe Medium, Quill by Meta) yordamida o‘quvchilar uch o‘lchamli rasm chizishni o‘rganadilar. 6. AR ilovalari yordamida chizmachilik va perspektiva mashg‘ulotlari: SketchAR, Artivive kabi ilovalar o‘quvchiga real muhitda chizmani bosqichma-bosqich yaratish imkonini beradi. 7. Virtual darslar va masofaviy ijodiy mashg‘ulotlar: Raqamli platformalar orqali o‘qituvchi VR muhitda ma’ruza o‘tkazishi, o‘quvchilarga virtual rasm ishlash jarayonini ko‘rsatishi mumkin. VR platformalari orqali dunyoning turli nuqtalaridan turib ham tasviriy sanʼat darslarida qatnashish mumkin. AR texnologiyalari esa uy sharoitida ham o‘qituvchi topshiriqlarini bajarishda qo‘llanilishi mumkin. 3. Virtual vositalarning didaktik va psixologik afzalliklari: VR/AR texnologiyalari nafaqat ta’lim samaradorligini oshiradi, balki o‘quvchilarning psixologik tayyorgarligiga ham ijobiy ta’sir ko‘rsatadi. Ular diqqatni barqaror ushlab turadi, murakkab san’at asarlarini tushunishni osonlashtiradi, individual yondashuvga imkon beradi va ijodiy tajriba hamda estetik didni rivojlantiradi. • O‘quvchilarda sanʼatga qiziqishni kuchaytiradi. • Interaktivlik orqali bilimlarni mustahkamlaydi. • Murakkab sanʼat asarlarini sodda va aniq tarzda tushuntirish imkonini beradi. • Ijodkorlik va tafakkurni kengaytiradi. • Masofaviy taʼlim uchun qulay sharoit yaratadi. 4. Amaliy tajribalar va istiqbollar: Jahon miqyosida ko‘plab san’at o‘quv yurtlari VR va AR texnologiyalarini o‘z dasturlariga joriy etgan. Masalan, London Art College, MIT Media Lab, Korea National University of Arts o‘quvchilarga VR formatda rasm chizish, sahna bezaklarini loyihalash va virtual ko‘rgazmalar tashkil etish imkoniyatini beradi. Virtual va kengaytirilgan reallik texnologiyalari tasviriy san’at ta’limiga yangi ufqlar ochmoqda. Ular o‘quvchilarga san’atni nafaqat o‘rganish, balki “boshdan kechirish” imkonini beradi. Kelajakda VR/AR vositalari tasviriy san’at darslarining ajralmas qismi bo‘lib, ta’limning samaradorligini sezilarli oshirishga xizmat qiladi. Shuningdek, VR va AR vositalaridan foydalanish sanʼat taʼlimining mazmunini boyitib, o‘quvchilarning ijodkorlik qobiliyatini rivojlantirishda muhim omil bo‘lib xizmat qiladi. Shunday ekan, ushbu texnologiyalarni taʼlim jarayoniga keng joriy etish zamonaviy pedagogikaning ustuvor yo‘nalishlaridan biridir. INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE ON “MODERN APPROACHES AND TRENDS IN TEACHING FINE ARTS, DRAFTSMANSHIP AND MUSIC IN HIGHER PEDAGOGICAL EDUCATION” OCTOBER 22-23, 2025 967 FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR 1. Абдухамидов, Қ. Я. (2022). Taлабаларнинг ижодий қобилиятларини ривожлантириш, эстетик маданиятини шакллантириш. Journal of innovations in scientific andeducationalresearch, 5(4), 74-76. 2. Султанов Х.Э., Марасулова И.М., Абдухамидов Қ.Я., Алимова Н.Ш. Кластерёндашувидаги «арт-терапия» таълими - фанлар интеграциясини амалга оширишомили//“Yangi o‘zbekistondа pedаgogik tа’lim innovаtsion klаsterini rivojlаntirish istiqbollаri”mаvzusidаgi xаlqаro ilmiy-аmаliy аnjumаn mаteriаllаri /may 1qismCHIRCHIQ–2022. 606-612 б. 3. Abduxamidov Q.Y. Berdiyev N.O. Badiiy kulolchilikning tarixiy rivojlanishi vataraqqiyoti// Proceedings of International Conference on Educational Discoveries and Humanities1February, 2023 ISSN: 2835-3196 pages 18-21 4. Yangiboy o‘g‘li, A. Q. (2024). Tasviriy san’at yo‘nalishidagi talabalarni kasbiy faoliyatiga yo‘naltirish usullari. Xalqaro ilmiy-amaliy konferensiyalar, 1(1), 138-141. 5. Berdiyev Doston Abduvoitovich. (2024). Pedagogika oliy ta’lim muassasalarida badiiy studiyalarni tashkil etishning ahamiyati. Iqro indexing, 10(1), 177-181. 6. Султанов Хайтбой Эралиевич Кластер ёндашуви воситасида талабаларнинг ижодкорлик кўникмаларини тарбиялаш// касб-ҳунар таьлими журнали/ №4, 2022/12, 85-89; 7. Х Э Султанов. (2023). Талабалар фаоллаштиришда халқаро ҳамкорликни ривожлантиришнинг таъсири. PEDAGOGS jurnali 34 (3), 73-78.; 8. Bеrdiyev Doston Abduvoitovich. (2023). Steam ta’limini tatbiq etish orqali tasviriy san’at fanini o‘qitish metodikasi mazmunini takomillashtirish usullari. O‘zbekistonda fanlararo innovatsiyalar va ilmiy tadqiqotlar jurnali, 2(18), 187–193.; 9. Abduvoitovich, B. D. (2024). The role of integrative education in student activation. Web of Teachers: Inderscience Research, 2(11), 151-155. 9. Mirpulatovna, I. U. (2024). Artistic imagination and fantasy of students in visual art lessons.their role in artistic creation. Web of Teachers: Inderscience Research, 2(11), 156161. 10. Bozorov Farhod Toyir o’g’li Ijodiy to’garaklar orqali talaba-yoshlardagi tadbirkorlik ko’nikmalarini shakllantirish texnologiyalari (tasviriy san'at) // Journal of newcenturyinnovations. – 2023. – Т. 27. – №. 4. – С. 113-117. 11. Toyir o'g'li, B. F. (2024). Совершенствование современных методик преподавания изобразительного искусства в формировании творческих компетенций студентов.Международный междисциплинарный журнал по исследованиям и разработкам, 11(06). 12. Umida Imomatova/ Mustaqillik davrida tasviriy san’atning rivojlanish tendensiyasi/"Science and Education" Scientific Journal/ ISSN 2181-0842 Avgust 2022// Volume3Issue8Pages: 175-182;