INGLIZ TILINI O'RGATISHDA ZAMONAVIY TIL METODIKASIDAN FOYDALANISH USLUBLARI

384 INGLIZ TILINI O‘RGATISHDA ZAMONAVIY TIL METODIKASIDAN FOYDALANISH USLUBLARI Jumanazarov Baxram Mengqobil o'g'li Xalqaro innovatsion universitet Lingvistika (ingliz tili) yo‘nalishi magistri DOI: https://doi.org/10.5281/zenodo.17445281 Annotatsiya. Ushbu maqolada ingliz tilini o‘qitishda qo‘llaniladigan zamonaviy metodlar, ularning afzalliklari va ta’lim jarayonidagi o‘rni tahlil qilingan. Kommunikativ yondashuv, interfaol ta’lim vositalari, axborot texnologiyalaridan foydalanish va differensial ta’lim strategiyalarining samaradorligi yoritilgan. Kalit so‘zlar: ingliz tili, metodika, kommunikativ yondashuv, interfaol metodlar, AKT, CLT, ta’lim texnologiyalari. Bugungi globallashuv va raqamli transformatsiya jarayonida ingliz tilini o‘rganish xalqaro aloqalarni rivojlantirish, ilm-fan, biznes, texnologiya, ta’lim va madaniyat sohalarida muvaffaqiyatga erishish uchun muhim ijtimoiy zaruratga aylandi. Ingliz tili jahonning 75 foizdan ortiq ilmiy adabiyotlari, xalqaro konferensiyalar, diplomatik hujjatlar va internet resurslarining asosiy tilidir. Shu sababdan dunyoning aksariyat mamlakatlarida, jumladan, O‘zbekistonda ham ingliz tilini o‘qitish ta’lim siyosatining ustuvor yo‘nalishlaridan biri sifatida e’tirof etilgan. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 19-maydagi PQ–5117-son qarorida xorijiy tillarni o‘qitishni takomillashtirish, ta’lim sifati va samaradorligini oshirish, xalqaro til sertifikatlariga ega bo‘lgan yoshlar sonini ko‘paytirish masalalari belgilab berilgan. Mazkur qaror asosida maktab, kollej, litsey va oliy ta’lim muassasalarida ingliz tili darslarining mazmuni yangilanib, zamonaviy til metodikasi asosida ta’lim jarayonini tashkil etish keng yo‘lga qo‘yildi. An’anaviy grammatik-tarjima metodining uzoq yillar davomida qo‘llanib kelinishi ta’limning mazmunan biryoqlamaligiga olib keldi. Bu metod o‘quvchilarning og‘zaki nutq ko‘nikmalarini rivojlantirishda yetarli natija bermasdan, asosan qoidalarga suyangan nazariy bilimlarni shakllantirish bilan cheklanib qoldi. Bugungi kunda ta’lim tizimi kompetensiyaga asoslangan yondashuvga o‘tgani sababli ingliz tilini o‘rgatishda o‘quvchi shaxsini markaz qiladigan, muloqotga asoslangan, real hayotiy vaziyatlarda tilni qo‘llash imkonini beradigan metodlar talab qilinmoqda. Shu bois ingliz tilini o‘qitishda kommunikativ metod (CLT), interfaol dars texnologiyalari, integrativ va kooperativ o‘qitish, axborot-kommunikatsiya texnologiyalari (AKT), projekt asosida o‘qitish kabi innovatsion yondashuvlar 385 keng qo‘llanilmoqda. Bunday metodlar nafaqat o‘quvchilarning til kompetensiyasini rivojlantiradi, balki ularni mustaqil fikrlashga, ijodiy yondashishga, erkin muloqot qilishga va amaliy til ko‘nikmalarini shakllantirishga undaydi. Mazkur maqolada ingliz tilini o‘rgatishda qo‘llanilayotgan zamonaviy metodik yondashuvlar tahlil qilinadi, ularning afzalliklari va ta’lim jarayonidagi samaradorlik omillari yoritiladi. Shuningdek, bu metodlardan foydalanishning amaliy usullari, ularning pedagogik imkoniyatlari va o‘quvchi faoliyatini faollashtirishdagi roli ilmiy asosda ochib beriladi. 1. Kommunikativ yondashuv (CLT) Kommunikativ yondashuv tilni real muloqot uchun o‘rgatishga qaratilgan metod tizimidir. Bu uslub o‘quvchining fikrini erkin ifodalash, tinglab tushunish, muhokama qilish ko‘nikmalarini rivojlantiradi. 2. Interfaol ta’lim metodlari Interfaol metodlar o‘quvchilarni dars jarayoniga faol jalb etish orqali o‘qitish samaradorligini oshiradi. Eng ko‘p qo‘llaniladigan metodlar: Aqliy hujum (Brainstorming) Rolli o‘yinlar (Role-play) Munozara (Debate) “Cluster” texnikasi 3. Axborot-kommunikatsiya texnologiyalaridan foydalanish AKT vositalari ingliz tilini o‘qitishda katta imkoniyatlar yaratadi: Multimediali videodarslar (YouTube, BBC Learning English) Onlayn platformalar (Coursera, Zoom) Lug‘at ilovalari (Quizlet, Duolingo) Elektron resurslar (British Council) 4. Differensial ta’lim yondashuvi Har bir o‘quvchining qobiliyatidan kelib chiqib ta’limni yo‘naltirish ta’lim natijadorligini oshiradi. Bu metod shaxsga yo‘naltirilgan ta’lim tamoyillariga asoslanadi. Yuqorida olib borilgan ilmiy-pedagogik tahlillar shuni ko‘rsatadiki, ingliz tilini o‘rgatishda zamonaviy metodlardan foydalanish ta’lim samaradorligini oshirishning eng muhim omillaridan biri hisoblanadi. An’anaviy yodlash va grammatik mashqlarga asoslangan o‘qitish uslubi o‘quvchilarni real kommunikativ faoliyatga tayyorlashda yetarli natija bermaydi. Shu bois hozirgi davr ta’lim amaliyoti taqozo 386 etayotgan innovatsion yondashuvlar til o‘qitish jarayonini shaxsga yo‘naltirilgan tarzda tashkil etishga xizmat qiladi. Zamonaviy til metodikasi, xususan kommunikativ yondashuv (CLT), interfaol metodlar, projekt asosida ta’lim, axborot-kommunikatsiya texnologiyalaridan foydalanish, differensial va integrativ ta’lim strategiyalari o‘quvchilarda quyidagi natijalarni ta’minlashga yordam beradi: ✓ nutqiy faoliyatning barcha turlari (tinglab tushunish, o‘qish, yozish, gapirish)ni kompleks rivojlantirish; ✓ real muloqotga kirishish imkoniyatini yaratish; ✓ o‘quvchilarning darsdagi faolligini oshirish; ✓ mustaqil fikrlash va tahliliy yondashuvni shakllantirish; ✓ til o‘rganishga bo‘lgan ichki motivatsiyani kuchaytirish; ✓ hayotiy vaziyatlarga mos kommunikativ kompetensiyani shakllantirish. Shuningdek, raqamli ta’lim vositalarining joriy etilishi ingliz tilini o‘qitish imkoniyatlarini yanada kengaytirdi. Elektron platformalar, mobil ilovalar, onlayn darslar va interaktiv o‘quv resurslarining qo‘llanishi til muhitini simulatsiya qilishga yordam beradi va ta’limni shaxsga moslashtirish imkonini yaratadi. Xulosa qilib aytganda, ingliz tilini o‘qitishda zamonaviy metodik yondashuvlarni qo‘llash o‘quvchilarning tilni puxta o‘zlashtirishi, muloqot madaniyatini shakllantirishi va ularni global axborot makonida faol ishtirok eta oladigan raqobatbardosh shaxs sifatida tarbiyalashga zamin yaratadi. Shu bois ingliz tili o‘qituvchilari dars jarayonida interfaol metodlardan oqilona foydalanishi, innovatsion yondashuvlar bilan pedagogik mahoratini boyitishi, ta’lim mazmunini kompetensiyaviy yondashuv asosida tashkil etishi lozim. Kelgusida ushbu mavzu bo‘yicha olib boriladigan tadqiqotlarda zamonaviy metodlarning uyg‘unlashtirilgan modeli, o‘qitish sifatini baholashning yangi mezonlari va sun’iy intellekt vositalaridan ta’limda foydalanish imkoniyatlarini o‘rganish istiqbolli yo‘nalishlardan biri bo‘lib qoladi. Foydalanilgan adabiyotlar: 1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Xorijiy tillarni o‘qitish tizimini takomillashtirish to‘g‘risida”gi PQ–5117-son qarori. – Toshkent, 2022. 2. Richards, J. C., & Rodgers, T. S. Approaches and Methods in Language Teaching. Cambridge University Press, 2014. 3. Harmer, J. The Practice of English Language Teaching. Longman, 2007. 4. Brown, H. D. Teaching by Principles: An Interactive Approach to Language Pedagogy. Pearson Education, 2001. 387 5. Larsen-Freeman, D. Techniques and Principles in Language Teaching. Oxford University Press, 2004. 6. Nurmatova M. Chet tillarini o‘qitishda zamonaviy metodlar. – Toshkent: Fan, 2019. 7. British Council. Teaching English Methodology Guides. London, 2021. 8. Ellis, R. Task-Based Language Learning and Teaching. Oxford University Press, 2003. 9. Baxodirova S. Zamonaviy ta’lim texnologiyalari. – Toshkent: Universitet, 2020. 10. Nation, I. S. P. Learning Vocabulary in Another Language. Cambridge University Press, 2013.