INGLIZ TILINI O'QITISHDA INNOVATSION PEDAGOGIK YONDASHUVLAR VA SAMARALI METODLAR

388 INGLIZ TILINI O‘QITISHDA INNOVATSION PEDAGOGIK YONDASHUVLAR VA SAMARALI METODLAR Tilloyeva Dilnoza Habibullo qizi Xalqaro innovatsion universitet DOI: https://doi.org/10.5281/zenodo.17445285 Annotatsiya: Ushbu maqolada ingliz tilini o‘qitishda innovatsion pedagogik yondashuvlarning o‘rni va ahamiyati tahlil qilinadi. Ta’lim jarayonida qo‘llanilayotgan interaktiv metodlar, kommunikativ texnologiyalar hamda axborot-kommunikatsiya vositalarining o‘quvchilarning til kompetensiyasini rivojlantirishdagi roli yoritilgan. Kalit so‘zlar: innovatsion metod, til o‘qitish texnologiyalari, kommunikativ yondashuv, interfaol ta’lim, ingliz tili metodikasi. Bugungi globallashuv sharoitida ingliz tili nafaqat xalqaro aloqalar tili, balki ilmiy bilimlar, texnologiya va innovatsiyalarni egallashning asosiy vositasiga aylandi. Ingliz tili dunyoning 120 mamlakatida rasmiy yoki muhim aloqa tili sifatida e’tirof etilgan bo‘lib, 1,5 milliarddan ortiq inson ushbu tilda muloqot qiladi. Shu bois ta’lim tizimida ingliz tilini o‘rgatish sifatini oshirish, zamonaviy pedagogik texnologiyalarni joriy etish hamda o‘quvchilarda amaliy kommunikativ kompetensiyani shakllantirish eng muhim vazifalardan biri hisoblanadi. O‘zbekiston Respublikasida ham xorijiy tillarni, xususan ingliz tilini o‘rgatish davlat siyosati darajasiga ko‘tarilgan bo‘lib, ushbu sohada tub islohotlar amalga oshirilmoqda. 2022-yil 19-maydagi PQ–5117-son Prezident qarorida barcha ta’lim bosqichlarida ingliz tilini o‘qitish tizimini takomillashtirish, uning metodik asoslarini yangilash, ta’lim jarayonini ilmiy asosda tashkil etish hamda xalqaro talablar darajasiga yetkazish ustuvor vazifa sifatida belgilandi. Bu esa ingliz tili o‘qitish metodikasini yangi bosqichga olib chiqishni talab qiladi. An’anaviy grammatik-tarjima metodi uzoq yillar davomida ingliz tilini o‘rgatishda asosiy usul sifatida qo‘llanib kelingan bo‘lsa-da, u o‘quvchilarda erkin gapirish, dialog qurish va real muloqotga kirishish ko‘nikmalarini yetarli darajada rivojlantirmaydi. Bugungi ta’lim paradigmasi esa o‘quvchini bilim oluvchi emas, balki faol kommunikator sifatida shakllantirishni taqozo etadi. Shuning uchun ham innovatsion pedagogik yondashuvlar va zamonaviy til metodikasiga asoslangan ta’lim metodlari ta’lim amaliyotiga keng joriy qilinmoqda. Zamonaviy metodlar – bu o‘qitish jarayonini interaktiv, qiziqarli va samarali tashkil qilishga xizmat qiluvchi yondashuvlar bo‘lib, ular o‘quvchilarda: • tanqidiy fikrlash, 389 • erkin muloqot qilish, • kreativ yondashuv, • axborot texnologiyalaridan foydalanish ko‘nikmalarini shakllantiradi. Xususan, kommunikativ yondashuv (CLT), integrativ va differensial ta’lim, “task-based learning”, loyiha asosida o‘qitish (Project Work), axborotkommunikatsiya texnologiyalaridan foydalanish kabi metodlarning o‘rni beqiyosdir. Ushbu yondashuvlar til o‘rgatishda o‘quvchini til muhitiga yaqinlashtiradi hamda o‘rganilgan bilimlarni amaliyotda qo‘llash imkonini yaratadi. 1. Innovatsion metodlarning o‘rni Innovatsion metodlar ta’lim jarayonida o‘quvchining faolligini oshiradi, uning mustaqil fikrlashi va muloqot qobiliyatlarini rivojlantiradi. Ular tilni amaliy o‘rgatishga yo‘naltirilgan bo‘lib, bilimlarni faol qo‘llashga imkon yaratadi. 2. Kommunikativ yondashuvning afzalliklari Kommunikativ yondashuv ingliz tilini o‘qitishda o‘quvchi shaxsiyatini markazga qo‘yadi. Uning asosiy tamoyillari: kundalik muloqot vaziyatlaridan foydalanish; grammatikani amaliyot orqali o‘rgatish; juftlik va guruhda ishlashni tashkil etish; til to‘rt kompetensiyasi (reading, writing, speaking, listening)ni birgalikda rivojlantirish. 3. Interfaol metodlardan foydalanish Interfaol ta’lim usullari til o‘rganishni qiziqarli va samarali jarayonga aylantiradi. Ular quyidagilarni o‘z ichiga oladi: “Debate” – bahs-munozara orqali lug‘at boyligini oshirish; “Role-play” – turli rollarda chiqishlar orqali nutqni rivojlantirish; “Case study” – hayotiy misollar asosida muammo yechish. 4. Axborot texnologiyalarining roli Raqamli ta’lim vositalari ingliz tilini o‘qitishda katta imkoniyat beradi: Multimedia yordamida tinglab tushunishni kuchaytirish; Onlayn platformalar yordamida mustaqil ta’lim (Coursera, BBC Learning English); Virtual muloqot muhiti (Zoom, Edmodo) orqali til muhitini yaratish. Xulosa qilib aytganda, ingliz tilini o‘qitish jarayonida zamonaviy til metodikalaridan foydalanish ta’lim samaradorligini oshirishning eng muhim omillaridan biri hisoblanadi. An’anaviy metodlardan farqli ravishda, kommunikativ 390 yondashuv, interfaol ta’lim texnologiyalari, CLIL (Content and Language Integrated Learning), task-based learning, project-based learning kabi metodlar o‘quvchilarni faollikka undaydi, mustaqil fikrlash, muloqot qilish va tilni amaliy qo‘llash ko‘nikmalarini rivojlantiradi. Shuningdek, tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, zamonaviy metodlarni o‘quv jarayoniga to‘g‘ri integratsiya qilish o‘quvchilarning til o‘rganishga bo‘lgan ichki motivatsiyasini oshiradi, ularni ijodiy fikrlashga, axborotni tanqidiy tahlil qilishga va nutq madaniyatini shakllantirishga yordam beradi. Xususan, multimediya vositalari, audio-video materiallar va raqamli platformalardan foydalanish darslarni qiziqarli tashkil etish, o‘quv jarayonini individuallashtirish va differensial yondashuvni amalga oshirish imkonini beradi. Shu bilan birga, zamonaviy metodlardan foydalanish ta’lim mazmunini hayotiy kompetensiyalar bilan boyitib, o‘quvchilarda lingvistik, sotsiolingvistik va pragmatik kompetensiyalarni shakllantirishga xizmat qiladi. Mazkur maqolada keltirilgan ilmiy nazariy yondashuvlar va amaliy tavsiyalar shuni anglatadiki, ingliz tilini samarali o‘qitish uchun pedagog oldiga qo‘yiladigan talablar ham yangilanmoqda. Endilikda o‘qituvchi faqat bilim beruvchi emas, balki ta’lim jarayonini boshqaruvchi, yo‘naltiruvchi va motivatsiya beruvchi shaxs sifatida maydonga chiqmoqda. Umuman olganda, ingliz tilini o‘qitishda zamonaviy metodik yondashuvlardan foydalanish ta’lim tizimining xalqaro standartlarga moslashuvini ta’minlaydi va o‘quvchilarni global kommunikatsion makonga tayyorlaydi. Kelgusida ushbu yo‘nalish bo‘yicha ilmiy-metodik izlanishlarni chuqurlashtirish, innovatsion pedagogik texnologiyalarni yanada takomillashtirish va ularni ta’lim amaliyotiga keng joriy etish muhim ilmiy-pedagogik vazifa bo‘lib qoladi. Foydalanilgan adabiyotlar: 1. Richards, J. C. Communicative Language Teaching Today. Cambridge University Press, 2006. 2. Harmer, J. How to Teach English. Pearson Education, 2007. 3. Brown, H. D. Principles of Language Learning and Teaching. Pearson, 2014. 4. Larsen-Freeman, D. Techniques and Principles in Language Teaching. Oxford University Press, 2011. 5. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining PQ–5117-son Qarori, 19.05.2022. 6. Baxodirova S. Zamonaviy ta’lim texnologiyalari. – Toshkent: Universitet, 2020. 7. British Council. Innovative Teaching Methods in ELT, London, 2021.