ILMIY-NAZARIY BILIMLAR VA AMALIY IJROCHILIK INTEGRATSIYASI ASOSIDA BO'LAJAK MUSIQA O'QITUVCHILARI IJODIY KOMPETENSIYALARINI RIVOJLANTIRISH METODIKASI

INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE ON “MODERN APPROACHES AND TRENDS IN TEACHING FINE ARTS, DRAFTSMANSHIP AND MUSIC IN HIGHER PEDAGOGICAL EDUCATION” OCTOBER 22-23, 2025 996 ILMIY-NAZARIY BILIMLAR VA AMALIY IJROCHILIK INTEGRATSIYASI ASOSIDA BO‘LAJAK MUSIQA O‘QITUVCHILARI IJODIY KOMPETENSIYALARINI RIVOJLANTIRISH METODIKASI 1Kimsanov Oxunjon Ilxomjon oʻgʻli, 2Qo‘ldoshev Dilshodjon Zoir o‘g‘li 1ChDPU “San’atshunoslik” fakulteti Musiqa ta’limi kafedrasi o‘qituvchisi , 2Mut 21-1 guruh talabasi https://doi.org/10.5281/zenodo.17445862 Annotatsiya. Maqolada bo‘lajak musiqa o‘qituvchilarining ijodiy kompetensiyalarini rivojlantirish masalasi keng yoritilgan. Ilmiy-nazariy bilimlar va amaliy ijrochilik integratsiyasi asosida yaratiladigan metodikaning pedagogik shart-sharoitlari, tamoyillari hamda bosqichlari ilmiy-nazariy jihatdan batafsil tahlil qilingan. Shuningdek, xorijiy va milliy tajribalar asosida musiqiy ta’lim jarayonida nazariya va amaliyotning uyg‘unlashuvi, talabalarning ijodkor shaxs sifatida shakllanishiga ta’sir qiluvchi omillar ochib berilgan. Kalit so‘zlar: ijodiy kompetensiya, musiqa o‘qituvchisi, nazariya va amaliyot, integratsiya, metodika, pedagogik shart-sharoitlar, bosqichlar. Abstract: The article discusses the issue of developing creative competencies of future music teachers. It analyzes the pedagogical conditions, principles, and stages of the methodology created on the basis of integration of scientific-theoretical knowledge and practical performance. Foreign and national experiences are compared and analyzed. The methodology contributes to the formation of creative personalities by combining theory and practice in the process of music education. Keywords: creative competence, music teacher, theory and practice, integration, methodology, pedagogical conditions, stages. Аннотация: В статье всесторонне освещается проблема развития творческих компетенций будущих учителей музыки. Подробно проанализированы педагогические условия, принципы и этапы методики, создаваемой на основе интеграции научнотеоретических знаний и практического исполнительства. Кроме того, на основе зарубежного и национального опыта раскрывается гармонизация теории и практики в процессе музыкального образования, а также факторы, влияющие на формирование студентов как творческих личностей. Ключевые слова: творческая компетенция, учитель музыки, теория и практика, интеграция, методика, педагогические условия, этапы. Bugungi globallashuv davrida ta’lim tizimida innovatsion yondashuvlar va zamonaviy metodlarni joriy etish dolzarb masalaga aylanmoqda. Musiqa ta’limi ham bundan mustasno emas. Musiqa faqat estetik zavq manbai emas, balki shaxsning ijodiy tafakkurini, dunyoqarashini, milliy g‘ururini shakllantiruvchi vosita sifatida ham muhimdir.[1] Bo‘lajak musiqa o‘qituvchilari nafaqat nazariy bilimlarga, balki amaliy ijrochilik mahoratiga ham ega INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE ON “MODERN APPROACHES AND TRENDS IN TEACHING FINE ARTS, DRAFTSMANSHIP AND MUSIC IN HIGHER PEDAGOGICAL EDUCATION” OCTOBER 22-23, 2025 997 bo‘lishi zarur. Chunki o‘qituvchi o‘z ijodkorligi orqali o‘quvchilarda musiqaga bo‘lgan qiziqishni oshiradi, ularni ijodiy faoliyatga yo‘naltiradi.[2] Shu munosabat bilan ilmiy-nazariy bilimlar va amaliy ijrochilikni integratsiyalash, ularni yagona metodika asosida uyg‘unlashtirish bo‘lajak musiqa o‘qituvchilari kasbiy kompetensiyalarini rivojlantirishda asosiy omil bo‘lib xizmat qiladi. Ushbu maqolada metodikaning pedagogik shart-sharoitlari, tamoyillari, bosqichlari hamda xorijiy va milliy tajriba asosida yaratilgan yondashuvlar tahlil qilinadi.[3] Ilmiy-nazariy bilimlar va amaliy ijrochilik integratsiyasining nazariy asoslari. Ilmiynazariy bilimlar musiqaning mohiyatini, uning qonuniyatlari va nazariy asoslarini o‘rgatadi. Masalan, musiqa nazariyasi, solfedjio, garmoniya, polifoniya kabi fanlar musiqiy tafakkurni rivojlantiradi. Shu bilan birga, amaliy ijrochilik esa talabaning nazariy bilimlarini hayotga tadbiq etish imkoniyatini beradi. Integratsiya esa bu ikki yo‘nalishni yagona tizimda olib borish, nazariya va amaliyotni bir-birini to‘ldiruvchi jarayon sifatida ko‘rishni taqozo etadi.[4] Nazariya va amaliyot integratsiyasi pedagogik jarayonda ko‘p qirrali ahamiyatga ega: birinchidan, talabada nazariy bilimlar amaliy mashg‘ulotlar orqali mustahkamlanadi; ikkinchidan, ijro jarayonida yuzaga keladigan savollarga nazariy tushunchalar orqali ilmiy javob topiladi; uchinchidan, musiqiy tafakkur kengayadi va ijodiy kompetensiyalar shakllanadi. [5] Xorijiy va milliy tajriba tahlili. Xorijiy mamlakatlarda musiqiy ta’limda integratsiya masalasiga katta e’tibor qaratiladi. Masalan, Buyuk Britaniyada musiqa pedagogikasida nazariya va amaliyot birgalikda olib boriladi, talabalar dars davomida ijro, tinglash va nazariy tahlilni parallel tarzda o‘rganadi. AQShda esa "Orff" va "Kodaly" tizimlari orqali bolalarda musiqiy qobiliyatlarni rivojlantirishda ijrochilik, ritm mashqlari va nazariy tushunchalar uyg‘unlashtiriladi. O‘zbekiston tajribasida esa an’anaviy musiqa va zamonaviy musiqa uyg‘un holda o‘qitiladi. Xususan, maqom, doston va xalq kuylarini o‘rgatishda nazariya va amaliy ijro birgalikda olib borilishi yoshlarning milliy qadriyatlarni chuqur anglashiga, ijodiy kompetensiyasini rivojlantirishga xizmat qiladi. Bu borada milliy konservatoriyalar, san’at maktablari va pedagogika oliygohlarida samarali tajribalar mavjud. Metodikaning pedagogik shart-sharoitlari Metodikaning samarali qo‘llanishi uchun quyidagi pedagogik shart-sharoitlar yaratilishi zarur: -Nazariya va amaliyot uyg‘unligi; -Ijodiy muhit yaratish; -Zamonaviy texnologiyalarni qo‘llash; -Milliy va jahon musiqiy merosidan foydalanish; - Talaba va o‘qituvchi hamkorligini ta’minlash. Metodikaning tamoyillari. Metodikaning asosiy tamoyillari quyidagilardan iborat: integratsiya, ijodkorlik, bosqichma-bosqichlik, faollik va shaxsga yo‘naltirilganlik. Bu tamoyillar ta’lim jarayonining samaradorligini ta’minlab, talabalarning qobiliyatlarini to‘laqonli namoyon etishiga imkon yaratadi. Metodikaning bosqichlari. Metodikaning bosqichlari to‘rt qismdan iborat: tayyorgarlik, amaliyotga yo‘naltirish, integratsiya va mustahkamlash, natijaviy bosqich. Har bir bosqichda talabalar nazariy bilimlarni amaliy faoliyat orqali mustahkamlaydi, ijodiy loyihalar va ijro INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE ON “MODERN APPROACHES AND TRENDS IN TEACHING FINE ARTS, DRAFTSMANSHIP AND MUSIC IN HIGHER PEDAGOGICAL EDUCATION” OCTOBER 22-23, 2025 998 jarayonida yangi tajribalar orttiradi. Bu esa ularning kasbiy kompetensiyalarini rivojlantirishga xizmat qiladi.[7] Xulosa qilib aytganda, bo‘lajak musiqa o‘qituvchilarining ijodiy kompetensiyalarini rivojlantirishda ilmiy-nazariy bilimlar va amaliy ijrochilik integratsiyasi asosida ishlab chiqilgan metodika muhim ahamiyat kasb etadi. Ushbu metodika pedagogik shart-sharoitlar, tamoyillar va bosqichlarga asoslanadi hamda talabalarning musiqiy tafakkuri, ijodiy salohiyati va kasbiy mahoratini rivojlantirishga xizmat qiladi. ADABIYOTLAR RO‘YXATI 1. Abdullaeva, N. Musiqa ta’limida ijodiy kompetensiyalarni rivojlantirishning nazariy asoslari. – Toshkent, 2022. 2. Xodjayeva, M. Musiqa pedagogikasida innovatsion yondashuvlar. – Toshkent: Fan, 2021. 3. Sloboda, J.A. The Musical Mind: The Cognitive Psychology of Music. – Oxford: Clarendon Press, 2000. 4. Swanwick, K. Teaching Music Musically. – London: Routledge, 1999. 5. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining PQ–4884-son qarori. – Toshkent, 2020. 6. Campbell, P.S. Music in Cultural Context. – Oxford: Oxford University Press, 2004. 7. O‘zbekiston Davlat Konservatoriyasi o‘quv dasturlari va metodik qo‘llanmalari. – Toshkent, 2021.