BO'LAJAK MUSIQA TA'LIMI O'QITUVCHISINING KASBIY KOMPETENSIY ALARI

INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE ON “MODERN APPROACHES AND TRENDS IN TEACHING FINE ARTS, DRAFTSMANSHIP AND MUSIC IN HIGHER PEDAGOGICAL EDUCATION” OCTOBER 22-23, 2025 1023 BO‘LAJAK MUSIQA TA’LIMI O‘QITUVCHISINING KASBIY KOMPETENSIY ALARI 2Miskinova Sabina Ziyadxon qizi, 2Norqulova Dilnoza Shavkat qizi 1CHDPU Musiqa ta’limi kafedrasi o‘qituvchisi, 2Musiqa ta 'limi yo‘nalishi talabasi Chirchiq davlat pedagogi,ka universiteti 2-kurs talabasi https://doi.org/10.5281/zenodo.17445891 Annotatsiya. Maqolada modulli o‘qitish texnologiyasining maqsadi, bo‘lajak musiqa ta’limi o‘qituvchisining kasbiy kompetensiyalari mazmuni keng yoritilgan. Bo‘lajak musiqa ta’limi o‘qituvchisining pedagogik faoliyatni amalga oshirishga tayyorligi uning bilim, ko‘nikma va malakalari bilan bog‘liq bo‘lib, u egallagan kasbiy kompetensiyalari orqali musiqa ta’limi jarayonida yuzaga kelgan pedagogik muammolarini hal qilishni taminlaydi. Kalit so‘zlar: kasbiy kompetensiya, pedagogik mahorat, musiqiy mahorat, modulli o‘qitish texnologiyasi, musiqa o‘qituvchisining kasbiy kompetensiyasi. Abstract: the purpose of the modular teaching technology, the content of the professional competencies of the future music education teacher are widely covered in the article. The future music education teacher's readiness to carry out pedagogical activities is related to his knowledge, skills and qualifications , and through the acquired professional competences, he ensures the solution of pedagogical problems that arise in the process of music education. Key words: professional competence, pedagogical skill, musical skill, modular teaching technology, professional competence of a music teacher. Bugungi kunda jamiyatimizda ro‘y berayotgan tub o‘zgarishlar sharoitida maktab oldida yosh avlodni tarbiyalashga jiddiy talablar qo‘yildi. Mamlakatning ijtimoiy-iqtisodiy va madaniy hayotidagi o‘zgarishlar ta’limda yangi qadriyatlar paydo bo‘lishiga olib keldi, jamiyatda kompetensiyali o‘qituvchi uchun zamonaviy talablar paydo bo‘ldi. Maktab yuqori darajadagi professional bilim va ko‘nikmalarga ega bo‘lgan, mustaqil, ijodiy qobiliyatga, yuksak pedagogik mahorat va madaniyatga, ma’naviy boylikka ega bo‘lgan o‘qituvchilarga muhtoj. Bu nafaqat ta’lim va kasbiy dasturlarning mazmunini sezilarli darajada yangilash, balki bo‘lajak o‘qituvchini tayyorlash jarayonini samarali tashkil etish zarurligini ham anglatadi. Universitetda bo‘lajak o‘qituvchilarning umumiy pedagogik ta’lim tizimining nazariy va uslubiy asoslarini fool rivojlantirish, ushbu tizimni qurish funksiyalari va tamoyillari, uning mazmuni, usullari va takomillashtirish vositalarini ko‘rib chiqish lozim. Jamiyatning ma’naviyatini, madaniyatini rivojlantirish muammosi ayniqsa o‘ta dolzarb bo‘lib qolmoqda. Maktab o‘quvchilarining go‘zallik tuyg‘usini rivojlantirishga , ularning sog‘lom badiiy sifatini shakllantirishga, san'at asarlarini to‘g‘ri tushunish va qadrlash qobiliyatiga ko‘proq e'tibor berish kerak. Musiqa darslari o‘quvchining ma 'naviy-axloqiy tarbiyasining muhim tarkibiy qismidir. Bu darslar muhim psixologik va pedagogik salohiyatga ega, hissiy sohani boyitadi , estetik sifatlarni, ehtiyojlarni , qiziqishlarni shakllantiradi INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE ON “MODERN APPROACHES AND TRENDS IN TEACHING FINE ARTS, DRAFTSMANSHIP AND MUSIC IN HIGHER PEDAGOGICAL EDUCATION” OCTOBER 22-23, 2025 1024 Oliy ta’limda bo 'lajak mus1qa ta’limi o‘qituvchilarining kasbiy kompetentliligini takomillashtirish zarurati bir qator ijtimoiy, iqtisodiy, psixologik va pedagogik omillar bilan belgilanadi. Shuni ta’kidlash kerakki, bo 'lajak musiqa o‘qituvchilarining kasbiy kompetentliligini tashkil etishda musiqiy san'at va pedagogikaning integratsiyalashuvi bo 'lgan bo‘lajak musiqa ta’limi o‘qituvchisining kelajakdagi pedagogik faoliyati tarkibiy qismlarining butun majmuasi hali to‘liq aks ettirilmagan. Shu tufayli oliy ta’limda musiqa o‘qituvchisi tayyorlash tizimi jud a murakkab bir qator (musiqiy pedagogik , amaliy va nazany, uslubiy, dirijor, vokal-xor, instrumental ta’lim) komponentlami o‘z ichiga oladi. Shu bilan birga, pedagogik ilm-fanning zamonaviy darajasi bo‘lgan bo‘lajak musiqa ta’limi o‘qituvchisining kasbiy tayyorgarlik jarayonining alohida jihatlarini o‘rganish uchun integral yondashuv zarur. Oliy ta’limda o‘qituvchining kasbiy tayyorgarligini takomillashtirish davlat va jamiyatning muhim vazifasidir. Bo‘lajak musiqa ta’limi o‘qituvchisining kasbiy kompetensiyalarini takomillashtirish mazmuni va texnologiyasi asosan aniq shartlar, ta’lim mafkurasi, ustuvor ijtimoiy qadriyatlar bilan belgilanadi. Kasbiy tayyorgarlik haqida ham shunday deyish mumkin: undagi o‘zgarishlar jamiyatning rivojlanishi, ta’lim tizimi rivojlanayotgan sharoitlar bilan bog‘liq. Yer yuzida ko‘plab kasblar mavjud. Ular orasida o‘qituvchilik kasbi odatiy kasb emas. Sababi ular "jonli material" bilan ishlab, kelajagimizni tayyorlashadilar. Haqiqiy o‘qituvchilar nafaqat mavjud tajribani, to 'plangan bilimlami efirga uzatish, balki o‘quvchilarning ijodiy salohiyatini rivojlantirish , ularning qobiliyatlari va mashhur, an'anaviy chegaralami bartaraf etish qobiliyatlari bilan doimo mashg 'ul. Pedagogik faoliyatning qiymat xususiyatlari asosan uning gumanitar mohiyatiga bog 'liq bo‘ lib, o‘qituvchining ijtimoiy ongida ma 'naviy, axloqiy qadriyatlaming tashuvchisi bo‘lib, uning shaxsiyatiga nisbatan bir xil standart sifatida qaraydi. O‘qituvchining faoliyati, Ye.P.Belozersev ta’kidlaganidek, psixologik jihatdan murakkab ish bo‘lib, u pedagogdan ma 'lum fazilatlarga ega bo‘lishni talab qiladi. Professional pedagogik faoliyatning tabiatiga mos keladigan bu fazilatlar o‘qituvchining ajralmas shaxsini ifodalovchi murakkab tizimli birlikda birlashtirilgan. Ishonch bilan aytish mumkinki, musiqa o‘qituvchisi kasbi eng murakkab va ajoyib kasblardan biridir. Musiqa o‘qituvchisi kasbining muhim vazifasi shundan iboratki, u musiqiy san'atda to‘plangan ajdodlarning ma 'naviy tajribasini yetkazish va shu asosda o‘quvchi shaxsiyatining ijobiy xususiyatlarini rivojlantirishga yordam berish bilan shug 'ullanadi. Bo‘lajak musiqa ta’limi o‘qituvchisiining asosiy kompetensiyalari. Bo‘lajak musiqa ta’limi o‘qituvchisi qanday bo‘lishi kerak: - talabalar bilan birgalikda "ta’lim bo‘shliqlarini" mustaqil ravishda to‘ldirib o‘rganish; - talabalarning musiqiy ijrochilik va mustaqil faoliyatini rejalashtirish va tashkil etish; - o‘quvchilar bilan turli tadbirlar tashkil qilish va tadbirda qatnashgan o‘quvchilami rag‘batlantirish; - faoliyatni tashkil etishning turli shakllaridan, shu jumladan o‘quvchilarni turli xil ish va faoliyatlarga jalb qilib, ularning moyilligi, o‘ziga xos xususiyatlari va qiziqishlarini hisobga olgan holda o‘quv jarayonini" baholash". INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE ON “MODERN APPROACHES AND TRENDS IN TEACHING FINE ARTS, DRAFTSMANSHIP AND MUSIC IN HIGHER PEDAGOGICAL EDUCATION” OCTOBER 22-23, 2025 1025 - muloqot va muhokamalar rejimida darslami olib borish, o‘quvchilar muhokama qilinadigan mavzu bo‘yicha o‘z fikrlarini va musiqiy ijrochilikni ifoda etishni istagan muhitni yaratish, nafaqat bir-birlari bilan, balki o‘qituvchi bilan ham o‘z musiqiy ijrochiliklami ham so‘roq qilish va tanqid qilish mumkin; - ijrochilik malakalariga ega bo‘lish va ularni o‘quv jarayonida qo‘llash; Kasbiy kompetensiyalarga ega bo‘lgan bo 'lajak mus1qa ta 'limi o‘qituvchisini tayyorlash ijtimoiy-siyosiy, iqtisodiy , axborot - kommunikatsiya makoniga moslasha oladigan shaxsni shakllantirishga qaratilgandir. Talabalarning musiqiy fikrlashlari, ulaming musiqiy qobiliyatlarini yaxshi rivojlanishiga erishish uchun musiqa o‘qituvchisining pedagogik faoliyatida "konseptual fikrlash qobiliyatlari" eng ko‘p namoyon bo 'lishi kerak. Musiqa pedagogikasi bilan bog 'liq tadqiqotlarga asoslanib, musiqiy mahorat -bu o‘z musiqiy faoliyatini malakali bajarishga imkon beradigan bilim , ko 'nikma va malakalar majmuidir degan fikrga keldik. Asafiev o‘z asarlarida "umumta’lim maktabida musiqa o‘qituvchisi faqat bir sohadagi "mutaxassis" bo 'lmasligi kerak" degan fikrlami bildirib, u nazaryachi, musiqa tarixchisi, musiqa etnografi va har doim ham bir tomondan diqqatni jalb qilish uchun musiqa asbobini yaxshi biladigan ijrochi bo‘lishi kerak deb aytib o‘tgan. Musiqa o‘qituvchisining kasbiy kompetentliligi umng faoliyati kasbiy madaniyat va pedagogik mahoratni takomillashtirishga qaratilgan turli tarkibiy qismlarni birlashtiradigan kompleks sifatida tavsiflangan shaxsning integratsiyalashgan sifati hisobdanadi. Bo‘lajak musiqa ta’limi o‘qituvchisi bir nechta kompetensiyalarni o‘zida mujassam ettirgan bo‘lishi kerak: 1. Musiqa o‘qituvchisi o‘zining madaniyati bilan ajralib turishi kerak; 2. Musiqiy faoliyatning yuqori badiiy sifati bilan ajralib turishi kerak; 3. O‘ qituvchi juda keng musiqiy dunyoqarashga ega bo‘ lishi kerak; 4. Musiqa o‘qituvchisi ko‘p tilli musiqashunos bo‘lishi kerak; 5. Musiqa o‘qituvchisi - psixolog bo‘lishi kerak; 6. Pedagogik jarayonni zamon talablari asosida tashkil eta olishi kerak; 7. Musiqiy bilim , ko‘nikma va malakalarni o‘zida mujassam ettirgan bo‘lishi kerak; Xulosa qilib aytganda pedagogik ijodkorlik faoliyati juda keng qamrovli bo 'lib, u o‘quvchiga yondashuvda o‘qituvchining maksimal darajada tashkil etilishi bilan ta’lim jara yonida ta’lim va tarbiyalashning turli shakllari va usullarini pedagogik jihatdan oqilona qo‘llash qobiliyatiga ega bo‘lishi , doimiy o‘zgaruvchan sharoitlarda turli pedagogik muammolarni hal qilish qobiliyatiga ega bo ‘lishi lozim. Musiqa san'atining ijodiy tabiati musiqa o‘qituvchisi ijodining namoyon bo 'lishi uchun juda katta imkoniyatlar yaratadi: ijrochilik, mus1qa asarlarini talqin qilish, pedagogik improvizatsiya va boshqalar. Bo‘lajak musiqa ta’limi o‘qituvchisi o‘zida professional faoliyatining keng doirasi tegishli tayyorgarlikni, ko‘p tomonlama professional (musiqiy va pedagogik) bilim va ko‘nikmalarni shakllantirishni talab qiladi. Musiqa o‘qituvchisining musiqiy-pedagogik faoliyatni amalga oshirishga tayyorligi INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE ON “MODERN APPROACHES AND TRENDS IN TEACHING FINE ARTS, DRAFTSMANSHIP AND MUSIC IN HIGHER PEDAGOGICAL EDUCATION” OCTOBER 22-23, 2025 1026 uning kompetertliligi bilan bog‘ liq bo 'lishi mumkin, bu orqali u musiqa va estetik ta’lim muammolarini hal qilishni taminlaydi. Foydalanilgan adabiyotlar 1. "Oliy ta’lim tizimini yanada rivojlantirish chora-tadbirlari to‘g‘risida"gi PQ-2909-son «Xalq so‘zi» gazetasining 2017 yil 21 apreldagi 79 (6773) -soni. 2. Muslimov N.A. Kasb ta’limi o‘qituvchisini kasbiy shakllantirishning nazariy-metodik asoslari: Ped. fan. dok. ... dis.- T.: 2007. -B. 315. 3. R.G.Safarovaning umumiy tahriri ostida. Uzluksiz ta’lim tizimida modulli o‘qitish texnologiyalarini qo‘llash istiqbollari: muammo va yechimlar. Mavzusidagi xalqaro ilmiy-amaliy konferensiya materiallari: -Toshkent, 2018. - 105 b